Azərbaycan Respublikası Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsi Topoqrafiya - geodeziya işlərinin təhlükəsizlik texnikası Qaydaları (Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi, 02.11.1999)

1.1. Qaydaların tətbiqi sahəsi

1.1.1. Bu qaydalar Azərbaycan Respublikası Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsinin topoqrafiya-geodeziya və xəritəçəkmə işlərini yerinə yetirən bütün idarə, müəssisə və təşkilatlan, həmçinin bu məqsədlər üçün lazım olan elmi-tədqiqat, layihə və konstruktor işlərində, eləcə də topoqrafiya-geodeziya işlərində istifadə edilən bütün növ avadanlıqları hazırlayan müəssisələr üçün nəzərdə tutulmuşdur.

1.1.2. Həmin bu qaydalarda təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmayan topoqrafik-geodeziya işləri və onlarla əlaqədar yardımçı və ya köməkçi işlər yerinə yetirilərkən geodeziya-topoqrafiya təşkilatlarında əməyin mühafizəsi haqqında qüvvədə olan digər normativ sənədlərin tələbləri rəhbər tutulmalıdır,

1.1.3. Geodeziya - xəritəçəkmə müəssisələri əməyin mühafizəsinin idarə etmə və təşkilatı formasının işləyib hazırlamalı və bütün işçilərin, əməyin mühafizəsi məsələlərini nəzərə alan vəzifə borclarını təyin etməlidir.

1.1.4. Həmin bu qaydaların təhlükəsizlik tələblərinə əsaslanaraq, istismar olunan avadanlıqların və texnoloji proseslərin təmir-texniki sənədlərində göstərilən və eləcə də yeni iş növü və texnologiya görə tətbiq edilərsə geodeziya və xəritəçəkmə müəssisələrində təyin olunmuş qaydada iş növləri və fəhlə peşələri üçün yerli şəraitə uyğun olaraq əməyin mühafizəsi haqqında təlimat işlənib hazırlanmalı və təsdiq edilməlidir.

1.1.5. Digər (kənar) müəssisənin ərazisində topoqrafiya-geodeziya işləri apararkən, həmin müəssisələrin rəhbərləri qarşılıqlı razılaşma eldə etməlidirlər.

1.1.6. İşlənmiş qaydalar, Əməyin Təhlükəsizlik Standartlar Sistemi (ƏTSS) Dövlətlərarası standartları və əməyin təhlükəsizliyi haqqında digər normativ sənədlərdə sağlam və təhlükəsiz əmək şəraiti yaradılmasına yönəldilən və işləyənlərin peşə xəstəliklərinə yoluxmasının qarşısını alan tədbirlər nəzərə alınmalıdır.

1.1.7. Topoqrafik-geodeziya istehsalında əməyin təhlükəsizliyini təmin edən işlərin təşkili bu qaydaların ƏTSS tələblərinə və Azərbaycan Respublikası Geodeziya və Xəritəçəkmə Dövlət Komitəsi sistemində müəyyən olunmuş əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik texnikası tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

1.1.8. Topoqrafiya-geodeziya sahəsi üzrə müəssisə, idarə və təşkilatların rəhbər işçiləri, mütəxəssisləri, texniki icraçıları və fəhlələrin bu qaydalarda və fəaliyyətdə olan təlimatlarda, standartlarda şərh edilmiş təhlükəsizlik texnikası tələblərini, eləcə də əməyin təhlükəsizliyi haqqında sərəncamlarda nəzərdə tutulan tələbləri yerinə yetirməlidirlər.

1.1.9. Topoqrafiya-geodeziya sahəsində bir qaydaların və fəaliyyətdə olan təhlükəsizlik texnikası haqqında digər normativ sənədlərin tələblərinə riayət edilməsini yoxlayan rəhbər işçilər və nəzarət edən şəxslər, aşkar edilən nasazlıqları ləğv etmək üçün tədbirlər hazırlayırlar.

1.1.10. Bu qaydaların pozulmasında günahkar olan topoqrafiya-geodeziya müəssisələrinin rəhbər və ixtisaslı işçiləri (mütəxəssisləri), qəza və bədbəxt hadisələr baş verib verməməsindən asılı olmayaraq şəxsi məsuliyyət daşıyırlar.

1.1.11. Tabeliyində olanlara təhlükəsizlik qaydalarının və əməyin mühafizəsi təlimatlarını pozan göstərişlər və yaxud sərəncamlar verilməsi, nəzarət orqanı tərəfindən saxlanılan işin özbaşına bərpası və eləcə də müəyyən olunmuş pozuntuların aradan qaldırılması üçün tədbirlərin görülməməsi, Qaydaların çox ciddi surətdə pozulması hesab olunur.

1.1.12. Rəhbər işçilər, ixtisaslı mütəxəssislər və fəhlələr onların peşələrinə uyğun təhlükəsizlik texnikası tələblərini yerinə yetirmədikdə, yol verilmiş pozuntuların ağırlığından və onların nəticəsindən asılı olaraq, Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə uyğun inzibati, maddi və yaxud cinayət məsuliyyətinə cəlb olunurlar.

1.1.13. Topoqrafiya-geodeziya və xəritəçəkmədə görülən bütün iş növləri bu qaydaların və Azərbaycan Respublikasının təhlükəsizlik texnikası üzrə digər müvafiq normativ aktlarının tələblərinə uyğun olaraq yerinə yetirilməlidir.

1.1.14. Bu qaydaların və əməyin mühafizəsi üzrə digər normativ-hüquqi aktların tələblərinin yerinə yetirilməsi, həmçinin təhlükəsizlik texnikası üzrə müvafiq tədbirlərin həyata keçirilməsinin təmin edilməsi məqsədilə, Azərbaycan Respublikasının (bu sahə üzrə) normativ-hüquqi aktlarına müvafiq olaraq vəzifəli şəxslər və mühəndis-texniki işçilərin əməyin mühafizəsi vəziyyətinə görə hüquq və vəzifə məsuliyyətlərini müəyyən edən fərdi təlimatların işlənməsi Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsi müəssisələrinə tövsiyyə olunur.

1.1.15. Əməyin mühafizəsi üzrə qüvvədə olan normativ sənədlərə əsasən yeni iş növlərinin texnoloji proseslərin tətbiqi və yüksək təhlükəsizlik şəraitində işlərin yerinə yetirilməsi, bu iş növləri və prosesləri üçün əməyin mühafizəsi üzrə nümunəvi təlimatların. Müəssisə, sahə standartlarının və digər normativ sənədlərin işlənilməsi Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsi təşkilatlarının rəhbərlərinin vəzifə borclarıdır.

1.2.1. Azərbaycan Respublikası Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsi sisteminə daxil olan müəssislər, hər il işə başlamazdan bir ay əvvəl Azərbaycan Respublikası Dövlətdağtexnəzarəti yerli təşkilatlarına onların nəzarəti altında olan geodeziya-xəritəçəkmə iş obyektləri siyahısını təqdim etməlidir.

1.2.2. Yeni obyektlərin, eləcə də əsaslı təmirdən çıxan obyektlərin və ya yenidən qurulan istehsalını istismara buraxılması Geodeziya və Xəritəçəkmə haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 18-ci maddəsinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

1.2.3. Bir qayda olaraq istehsalat qurğularının (nasos-kompressor stansiyaları, avtomobil qarajları, sexlər və s.) istismara buraxılması qüvvədə olan inşaat normaları və qaydalarının (İN və 0) tələblərinə uyğun yerinə yetirilməlidir.

1.2.4. İş yerlərinin attestasiyası əməyin mühafizəsi normativlərinin tələblərinə uyğun 3 ildən bir aparılmalı və əgər bu iş yerlərində əmək şəraiti deyişibsə yuxanda göstərilən işlər təkrarən yerinə yetirilməlidir.

1.2.5. Topoqrafiya-xəritəçəkmə işlərinin bütün obyektləri (geodeziya işləri, plan çəkmə, axtarış qrupları, dəstələr və s.) yaşayış məntəqəsindən və dövlət telefon rabitə məntəqəsindən 5 km və daha çox məsafədə yerləşibsə, onların qrupun bazası ilə və ya ekspedisiya ilə bütün gün ərzində işləyən telefon və ya radio rabitəsi ilə təmin edilməsi vacibdir.

1.2.6. Müəssisə rəhbərliyi tərəfindən hər bir iş obyektində fəhlələr üçün işlənib hazırlanması və təsdiq olunması vacib olan əməyin mühafizəsi və iş şəraiti haqqında təlimatın, xəsarət alanlara ilk tibbi yardımın, yanğın təhlükəsizliyi və eləcə də təsdiq olunmuş siyahıya uyğun xəbərdaredici və təhlükəsizlik işarələrinin olması zəruridir.

1.2.7. Fəhlə və mütəxəssislərə xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin edilməli və bu əşyalardan öz təyinatı üzrə düzgün istifadə edilməlidir.

1.2.8. Hər bir fəhlə və ya mütəxəssis, insan həyatına, qurğu və əmlaka təhlükə törədə bilən qorxulu hal gördükdə, bu qorxulu halı ləğv etmək üçün ondan asılı olan bütün tədbirləri görməlidir, Baş vermiş hadisə barəsində öz rəhbərinə və ya texniki nəzarətə cavabdeh şəxsə təcili olaraq xəbər verməlidir.

1.2.9. İki və daha çox işçi qrupu tapşırıq yerinə yetirərkən, onlardan biri işlərin təhlükəsiz aparılmasına cavabdeh təyin olunur ki, onun göstərişini yerinə yetirmək bütün qrup üzvləri üçün zəruridir.

1.2.10. Odlu silahın saxlanması və ondan istifadə edilməsi Azərbaycan Respublikasının Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsinin qüvvədə olan normativ hüquqi sənədlərinin tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

Müəssisə rəhbərləri fişəng atan tapançadan qaydalarını DIN-nin yerli təşkilatları ilə razılaşdıqdan sonra müəyyən edir.

1.2.11. Bütün işlər ətraf mühitin mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin tələbləri gözlənilməklə yerinə yetirilməlidir.

Ətraf mühitə pis təsir edən işlərin nəticəsi bu işləri aparan müəssisə tərəfindən ləğv edilməlidir.

İş obyektlərində işlərin yerinə yetirilməsində tətbiq olunan bütün kimyəvi reagentlərin tətbiqi haqqında, insan və ətraf mühitin mühafizəsini təmin edən təlimatların olması vacibdir.

1.2.12. Alkoqol, narkotik və ya toksiki sərxoş halda, eləcə də xəstə işçini işə buraxmaq qadağandır.

1.2.13. Bədbəxt hadisələr, “İstehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin araşdırılması və qeydiyyatı haqqında əsasnaməyə” uyğun araşdırılır və hesaba alınır.

1.2.14. Topoqrafiya-geodeziya müəssisələrinin rəhbərliyi istehsalatda baş verən bədbəxt hadisələrin və qəzaların vaxtında qeydiyyatına və düzgün təhqiqinə cavabdehdir.

1.2.15. Topoqrafiya-xəritəçəkmə təşkilatlarında xəsarət alanları və xəstələri çöl işləri sahələrindən yaxın müalicə idarəsinə aparılması üsulu, təşkilatın rəhbərliyi tərəfindən həll edilməlidir.

1.2.16. Topoqrafiya-xeriteçəkmə müəssisələrinin rəhbər işçiləri və mütəxəssisləri istehsalat obyektlərinə gələrkən bu obyektlərin rəhbərlərinin və iş icraçılarının əməyini mühafizəsi haqqında vəzifə təlimatlanma tələblərinə riayət etmələrini və əməyin mühafizəsi vəziyyətin mütləq yoxlanmalı və aşkar olunan çatışmamazlıqların aradan qaldırılması üçün tədbirlər görməlidirlər.

Yoxlanışın nəticəsi “Əmək şəraitinin vəziyyətinin yoxlanılması jurnalına” qeyd olunur (bax əlavə 1).

1.3. Heyətə olan tələblər

1.3.1. Topoqrafiya - geodeziya təşkilatlarında çöl işlərinə işə qəbul edilmə qüvvədə olan Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə uyğun yerinə yetirilir.

1.3.2. İşçilər müəyyən olunmuş qaydada işə qəbul olunarkən, mütləq ilkin tibbi müayinədən keçməlidirlər. Bütün fəhlələr, mütəxəssislər və təcrübə keçən tələbələr işləyərkən müəyyən olunmuş qaydada mütləq peyvənd olunmalıdırlar.

1.3.3. Topoqrafiya-xəritəçəkmə işlərinə texniki rəhbərliyə müvafiq xüsusi təhsili olan məsul şəxslər təyin olunurlar,

Topoqrafiya - xəritəçəkmə ixtisaslı dörd kurs qurtarmış ali məktəb tələbələrinə istehsalat təcrübəsi keçən müddətdə müəssisədə təhlükəsizlik texnikasından imtahan verdikdən sonra mütəxəssis vəzifəsində işləməyə icazə verilir.

1.3.4. Peşəsindən, təhsilindən və stajından asılı olmayaraq bütün işçilər əməyin təhlükəsizliyini öyrənməli, təlimatlandırılmalı və təyin olunmuş qaydada biliyi yoxlanılmalıdır.

Müəssisə rəhbərliyi müvafiq şəraitdən, ərazidən və işin xarakterindən asılı olaraq təlimatın proqramını genişləndirə bilər, təcrübə keçmə müddətini artıra bilər və təkrar təlimat almalar arasındakı müddəti azalda bilər.

İşə yeni qəbul olunan işçilər bir ay müddətində əməyin mühafizəsi və təhlükəsizliyindən imtahan verməyə borcludurlar.

1.3.5. Rəhbər işçilərin və mütəxəssislərin qayda, norma və təhlükəsizlik texnikası təlimatından üç ildə bir dəfədən az olmamaq şərti ilə bilikləri yoxlanılmalıdır, çöldə işləyən mütəxəssislərin, mövsümi qrupların və dəstələrin işçiləri isə, hər il çöl işlərinə çıxmazdan əvvəl bilikləri yoxlanılmalıdır.

1.3.6. Bilavasitə iş rəhbərləri və ya iş icraçıları olan mütəxəssislərin təhlükəsizlik qaydalarından ildə bir dəfədən az olmamaqla biliklərinin yoxlanılması vacibdir,

1.3.7. Mütəxəssislər başqa fiziki-geoqrafik şəraitli rayona keçirilibsə mütləq təhlükəsizlik qaydalarının yeni iş şəraitinə uyğun bölməsindən imtahan verməlidirlər.

1.3.8. Fəhlələrin təhlükəsizlik texnikasından biliyinin yoxlanması və imtahan verməsi ildə bir dəfədən az olmamalıdır.

Bilavasitə iş rəhbərləri olan fəhlə və mütəxəssislər əməyin təhlükəsizliyindən imtahan verə bilməmişlərsə, onlar təkrar imtahan verənə qədər işdən kənar edilməlidirlər.

1.3.9. Çöl şöbələri işçiləri çöl işlərinə başlamazdan əvvəl peşə hazırlığı və əməyin təhlükəsizliyi haqqında təlimat almaqdan əlavə, bu rayonda çöl işlərinin xüsusiyyətləri ilə əlaqədar üsulların öyrədilməsi (üzgüçülük, avar çəkmə ləvazimatından istifadə etmək, at minmə, yəhərləmə və heyvanları arabaya qoşma üsulu və odlu silahdan istifadə etmək və s.), “Topoqrafiya xəritəçəmə işlərində bədbəxt hadisə baş verən ilk yardım etmə haqqında təlimata” uyğun xəstələrə və bədbəxt hadisəyə düçar olanlara ilk yardım göstərmə metodları, zəhərli flora və faunadan ehtiyyatlı olma tədbirləri, çöl şöbələrinin işçiləri üçün olduğu yerin səmtini müəyyən etmə haqqında nümunəvi təlimata uyğun yerin səmtini müəyyən etmə və təhlükəsizlik işarələri verməni öyrənməlidirlər.

1.3.10. Fəaliyyətdə olan yüksək təhlükəli obyektlərə xidmət edən işçilərə təhlükəsiz əmək üsulları öyrədilməsi və təlimatlandırma bu müəssisələrdə fəaliyyətdə olan əməyin təhlükəsizlik normativ sənədlərinə və təhlükəsiz əmək üsullarının öyrədilməsi və topoqrafiya-geodeziya müəssisələrində yüksək təhlükəli işlərə buraxılma qaydaları ƏTSS (Sst 12,0.05-87) tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

1.4. Mühafizə vasitələri və düşər bu ləvazimatları ilə təchiz olunma

1.4.1. Çöl işlərinə gedən bütün bölmələr, düşərgə ləvazimatları, müxtəlif avadanlıq və müxtəlif fiziki-geoqrafik rayon və iqlim şəraitinə müvafiq olan kollektiv mühafizə vasitələri ilə təmin olunmalıdırlar.

1.4.2. Xüsusi geyimlərin, xüsusi ayaqqabıların və digər fərdi mühafizə vasitələrinin verilməsi, onların qəbulu, saxlanması və onlara xidmət qaydaları işçilərin xüsusi geyim, xüsusi ayaqqabı və digər fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin edilmə qaydaları haqqında təlimata müvafiq olaraq yerinə yetirilir.

1.4.3. Çöl briqadalarına verilən avadanlıqlar, alətlər və mexanizmlər saz vəziyyətdə olmalı və onların texniki vəziyyətini göstərən müvafiq sertifikatı və ya işləyəcəyi mühitə uyğunluğunu göstərən pasportu olmalıdır.

1.4.4. Briqadanın rəhbərləri onlara verilən alət, avadanlıqlarla və çöl ləvazimatları ilə ehtiyatlı davranmalı və bunu bütün briqada üzvlərindən də tələb etməlidirlər. İş vaxtında qarşıya çıxan bütün nasazlıqları təcili olaraq ləğv etməli, əgər bu mümkün olmasa nasaz alət və avadanlıqlar yenisi ilə əvəz olunmalıdır.

1.4.5. Alət və avadanlıqlarda nasazlığı görən hər bir işçi onların nasazlığını aradan qaldırmaq üçün tədbir görməlidir. Əgər nasazlıqları aradan qaldırmaq mümkün olmazsa, bu barədə briqada rəhbərliyi xəbərdar edilməlidir.

1.5. Yüksək təhlükəli işlərin yerinə yetirilməsinə olan təhlükəsizlik tələbləri

1.5.1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Geodeziya Komitəsinin təşkilatlarında yerinə yetirilən yüksək təhlükəli işlərin siyahısı, hər bir müəssisədə mövcud olan yerli şəraitdən asılı olaraq və müəssisənin spesifik işlərinin yerinə yetirilməsi üçün qüvvədə olan qanunvericilik aktların tələblərinə müvafiq tərtib edilməlidir.

1.5.2. Yüksək təhlükəli işlər yerinə yetirilərkən təhlükəsiz üsul və iş metodlarının öyrədilməsi və təlimatlandırılması, iş yerlərinin təşkili, onların fərdi mühafizə vasitələri ilə təchiz olunması. işçilərin yüksək təhlükəli obyektlərdə işləyərkən şəxsi və idarəetmə cavabdehliyinin yüksəldilməsi, xidməti heyətə yüksək tələblər müəyyən edir.

1.5.3. Yüksək təhlükəli işlərin yerinə yetirilməsinə xüsusi texniki hazırlıq keçmiş, işlərin təhlükəsiz yerinə yetirilməsi qaydalarının tələbləri öyrədilmiş, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1.07 saylı 5 may 1998-ci il tarixli Qərarına müvafiq tibbi müayinədən keçmiş və sağlamlığı haqqında tibbi arayışı olan şəxslər buraxılır.

1.5.4. Yüksək təhlükəli topoqrafik - geodeziya işlərini yerinə yetirərkən Azərbaycan Respublikası Dövlət Geodeziya Komitəsi sistemində fəaliyyətdə olan əməyin təhlükəsizliyi üzrə normativ-texniki sənədlərin, qaydaların və təhlükəsizlik texnikası təlimatlarının, eləcə də topoqrafik-geodeziya işlərində ƏTSS və bu qaydaların tələbləri yerinə yetirilməlidir.

1.5.5. İşləyənlərin həyat və sağlamlıqlarına təhlükə törədən işlər yerinə yetirilərkən və eləcə də yüksək təhlükəli obyektlərdə topoqrafik-geodeziya işləri yerinə yetirilərkən tapşırıq-icazənamə verilməlidir. İcazənamənin nümunəsi bu qaydaların əlavəsində verilmişdir (bax əlavə N 6).

1.5.6. Nişanların qurulmasına və digər yüksəklikdə topoqrafiya-geodeziya işlərinə tibbi müayinə nəticəsində yüksəklikdə işləməyə icazəsi olan şəxslər buraxılır.

1.5.7. İnsanların həyat və sağlamlıqlarına təhlükə törədən elektrik rabitə kabel xətti və hava xətti, neft və qaz boru kəməri meşə yanğın zonası, dəmir yolu və başqa qorxulu obyektlərdə ehtiyat təhlükəsizlik tədbirləri planım işləmələri topoqrafik-geodeziya işləri yerinə yetirmək qadağandır.

1.5.8. İnsan həyatı üçün təhlükə törədən əli təhlükəli iş sahələri və yüksək təhlükəli istehsalat obyektləri topoqrafiya-geodeziya üzrə iş sahələrinin sxeminə köçürülməlidir. Yerlərdə bu sahələr və təhlükəli zonalar, aydın görünən xəbərdaredici və göstərici nişanlarla qeyd olmamalıdır.

1.5.9. İşin təşkilinə aidiyatı olan bütün məsələlər bu obyektlərdə işləri yerinə yetirən təşkilatlarla razılaşdırılmalıdır. Belə obyektlərdə işlər, yalnız bu təşkilatların nümayəndəsinin iştirakı ilə tapşırıq-buraxılışla yerinə yetirilir.

1.5.10. Bu obyektlərdə topoqrafiya-geodeziya işləri yerinə yetirən çöl briqadalarına (bütün briqada üzvlərinin şəxsən tanış olması üçün) təhlükəli zonaları göstərən təhlükəsizlik texnikası tələbləri verilməlidir. Bütün işləyənlər təhlükəsizlik texnikasından təlimatlandırma keçməli və fərdi mühafizə vasitələri ilə təchiz edilməlidirlər.

1.5.11. Xəstəlik mənbəyi olan rayonlarda və bioloji təhlükəli zonalarda iş yerinə yetirilərkən bütün işləyənlər xüsusi peyvənd və vaksinasiya olunmalıdırlar.

1.5.12. Müxtəlif gərginlikli hava elektrik ötürücü xətti altından, dəmir yolu keçidlərindən avtomobillərin və mexanizmlərin, eləcə də müxtəlif avadanlıqların, konstruksiyaların və s. hərəkətinə o vaxt icazə verilir ki, onların qabaritləri ilə nəqliyyat vasitələrinin birgə ölçüləri yol hərəkət qaydalarının tələblərinə müvafiq olsun. Nəqliyyatın yüklə birgə qabaritləri böyük, olanda, dövlət avtomobil müfəttişliyindən və bu elektrik hava xettini istismar edən təşkilatda yazılı icazə alınmalıdır.

1.5.13. Özü hərəkət edən qurğuları, avtokranları və s. hava elektrik ötürücü xetti və ya kabel xətti yaxınlığında istismar edərkən sürücünün yol vərəqində “Obyektin mühafizə zonasında işləmək qadağandır” sözləri qeyd olunmalıdır.

1.5.14. Yüksəklikdə iş görərkən qadağan olunur:

insanların və materialların meşə zolağında, döşəmələrdə, traplarda lazımi miqdardan çox toplanması;

- bir işçidən o biri işçiyə cihazların, alətlərin, materialların verilməsi, və yaxud işi qurtardıqdan sonra. bu alət və materialların meşədə, döşəmədə və trap üzərində saxlanması;

- eyni vaxtda müxtəlif hündürlükdə işlərin yerinə yetirilməsi;

- tufanda, güclü küləkdə, dumanda quru buz olanda və s.

1.5.15. Hündürlüyü 0,75 m olan sahələrdə işlərin görülməsi üçün ayaqaltı, 0,75 m-dən yüksək sahələrə qalxmaq üçün məhəccərli pilləkən olmalıdır. Hündürlüyü 1,5 m-dən yüksək olan sahələrdə işləmək üçün çəpəri və pilləkəni olan taxta döşəməli meydança nəzərdə tutulmalıdır, hündürlüyü 3 m-dən çox olan sahələrdə isə mühafizə vasitələri nəzərə alınmalıdır.

1.5.16. Yüksək təhlükəli işlər yerinə yetirərkən, eləcə də buxar qazanlarına, təzyiq altında işləyən qablara, qaz avadanlıqlarına, qaldırıcı nəqliyyat mexanizmlərinə xidmət edərkən, bu qaydaların müvafiq tələblərinə riayət edilməli və elektrik avadanlıqlarına xidmət etmək üçün müvafiq elektrik təhlükəsizliyi peşə qrupu olmalıdır.

1.5.17. Yüksək qorxulu şəraitdə aparılan işlərin tapşırıq-buraxılışında lazımi təhlükəsizlik tədbirləri göstərilməlidir.

Tapşırıq-buraxılışla görməsi işlərin siyahısı və onları verməyə vəkil edilmiş şəxs müəssisənin baş mühəndisi tərəfindən təyin edilməlidir.

1.5.18. Yanğınların qarşısının alınması və ya ləğv edilməsi hadisəsindən, eləcə də insanları xilas etmə işləri ilə yanaşı mümkün qədər və qorxulu yerlərdə olmaq və işləmək qadağandır. Bu işlərə xüsusi xidmətlər (hərbiləşdirilmiş qaz xilas etmə hissəsi HQXH, könüllü köməkçi dağxilas etmə komandası KKDK, qar uçqunları əleyhinə xidmət və s.), digər hallarda isə təhlükəsizlik texnikasından cari təlimat alan təcrübəli fəhlələr texniki heyətin rəhbərliyi altında istifadə edilməlidir,

1.5.19. İş obyektləri mümkün sürüşmə, subasma, uçqun, daştökülmə, qar uçqunları, sel axınları zonasından kənarda olmalıdır.

Yüksək qorxulu obyektlərin mühafizə zonalarında aparılan işlər (elektrik ötürücülərinin hava xətti, kabel xətti, neft və qaz magistral borc kəməri, dəmir yolu və s.) müvafiq obyektləri istismar edən təşkilatlarla razılaşdırılır və tapşırıq-buraxılışla yerinə yetirilir. İş icraçılarına bütün işləyənlərin tanış olması üçün qorxulu zonalar göstərilən planlar (sxemlər) verilməlidir. Bundan əlavə göstərilən obyektlərin yaxınlığında avtokranlar işləyərkən, sürücünün yol vərəqəsində obyektlərin mühafizə zonasında işlər-yüksək qorxulu obyektdən 5 m yaxın işləmək qadağandır qeydiyyatı olmalıdır.

1.5.20. Səyyar maşın və mexanizmlərin, eləcə də avadanlıqların, konstruksiyaların və s. yüklərin istənilən gərginlikli elektrik ötürücü hava xətti altından daşınmasına onun qabarit ölçülərinin hündürlüyünün 4,5 m-dən çox olmadığı hallarda icazə verilir.

Elektrik xettinin aşağı məftilinin hündürlüyündən asılı olmayaraq onların qabariti göstərilənlərdən çox olarsa elektrik xəttini istismar edən müəssisədən avadanlığın daşınması üçün mütləq yazılı icazənamə olmalıdır. Elektrik ötürücü hava xettinin məftilləri ilə hərəkətdə olan maşın arasında elektrik cərəyanından asılı olaraq məsafə:

330 kV - 4,0 m-dən az olmamalıdır.

2.1.1. Çöl şəraitində aparılan geodeziya-topoqrafiya, xəritəçəkmə və mövsümi işlər aparıldığı ərazinin spesifiki konkret təbii-iqlim və digər şəraiti nəzərə almayaraq planlaşdırılmalı və yerinə yetirilməlidir.

a) çöl ləvazimatları, rabitə vasitələri, siqnallaşdırma, kollektiv və fərdi mühafizə vasitələri, eləcə də cədvələ uyğun dərmanlarla;

b) topoqrafik xəritələrlə və yerin səmtini müəyyən etmə vasitələri ilə təmin edilməlidir.

2.1.3. Marşrutlar qoymaq və təklikdə digər çöl işləri yerinə yetirmək, eləcə də əhalinin seyrək məskunlaşdığı (dağlıq, səhra və s.) rayonlarda çöl şöbəsinin düşərgəsində işçinin tək növbətçi saxlanması qadağandır.

2.1.4. Topoqrafiya-xəritəçəkmə işləri insan həyatı üçün təhlükə törədən vəhşi heyvanların mövcud olduğu ərazilərdə aparılarkən hər bir qrup (briqada) və çöl şöbəsi işçiləri, eləcə də çöl düşərgəsində qalan növbətçilər odlu silah və sursatla, ovçu bıçağı ilə təmin edilməlidirlər.

2.1.5. Qansoran həşərat olan ərazilərdə (gənə, ağcaqanad və s.) çöl şöbəsi işçiləri müvafiq mühafizə vasitələri ilə təmin (xüsusi geyimlər, miçətkənlər və s.) edilməlidirlər.

2.1.6. Çöl işlərinə başlamazdan əvvəl bütün çöl işləri mövsümündə:

a) baza tikintisi məsələlərinin həlli, çöl şöbələrinin nəqliyyat vasitələri ilə. materiallarla. ləvazimatlarla və ərzaq malları ilə təminatı;

b) meydançaları sahələri, iş rayonunun marşrutları rayonun təbii-iqlim şəraitini nəzərə alan bütün yollan, cığırları, qorxulu yerləri (çay keçidləri, çətin keçən sahələr və s.) göstərməklə təqvim-planının işlənməsi və işləmə sxeminin tərtib edilməsi;

v) əməyin mühafizəsi və yanğın təhlükəsizliyi, rabitə sxemi də daxil olmaqla tədbirlər planının hazırlanması;

q) çöl işlərinin davam etmə müddəti, işçilərin çöl işlərindən qayıtma vaxtı və ardıcıllığının təmin edilməsi zəruridir.

2.1.7. Müəssisə rəhbərliyinin icazəsi ilə çöl işlərinin müddətinin uzadılmasına işçilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi haqqında əlavə tədbirlərin yerinə yetirilməsi şərti ilə müstəsna hallarda icazə verilir.

2.1.8. Uzaq və əhalinin seyrək məskunlaşdığı rayonlarda iş aparan müəssisələr çöl şöbələrini:

a) operativ hava məlumatlan və hava proqnozları ilə;

b) iş rayonlarında vəhşi heyvanlar və zəhərli canlılarını (ilanlar, əqrəblər, zəhərli həşəratlar qara qurt və s.) olması haqqında informasiyalarla təmin etməlidirlər.

2.1.9. Çöl şöbələrinin çöl işlərinə çıxmasına, onların belə işlərə hazırlığı yoxlanıldıqdan sonra icazə verilir.

Yoxlamanın nəticəsi aktla rəsmiləşdirilməli, bu akt dəstinin rəisi. Həmkarlar İttifaqı Komitə-sinin nümayəndəsi və təhlükəsizlik texnikası mühəndisi tərəfindən təsdiq edilməlidir.

2.1.10. Çöl işlərini qurtarmış çöl şöbələrinin bazaya qayıtması hərəkətin təhlükəsizliyinə cavabdeh şəxsin nəzarəti altında mütəşəkkil sürətdə təşkil olunmalı və yalnız müəssisə rəhbərinin icazəsi ilə həyata keçirilməlidir.

2.1.11. Hər bir çöl şöbəsinin tərkibində sanitariya təlimatçısının olması vacibdir.

2.2. Müvəqqəti qəsəbələrin qaydaya salınması və düşərgələrin təşkil edilməsi

2.2.1 Müəssisənin çöl şöbələrinin çöl şəraitində iş aparan işçilərinin yaşaması üçün, belə işlərə başlamazdan əvvəl müvəqqəti qəsəbələr və bazalar və ya düşərgələri qaydaya salmalıdır.

2.2.2. Müvafiq qəsəbələrin qaydaya salınması, saxlanması, istismarı və ləğv edilməsi Topoqrafiya və Xəritəçəkmə təşkilatlarında qəsəbələrinin qaydaya salınması haqqında nümunəvi əsasnamənin tələblərinə uyğun yerinə yetirilməlidir.

2.2.3 Çöl düşərgəsinin təşkili üçün yer seçilməsi dəstənin rəisinin göstərişi ilə yerinə yetirilir

Yaşayış məntəqələri yaxınlığında düşərgə dayanacağı təşkil edərkən yerli icra hakimiyyətlərdən icazə alınmalıdır.

2.2.4. Sıldırımlı və uçurumlu yamacların ətəyində, dərələrin dibində, qurumuş çay yatağında, su basar dərələrdə, uçurumlu su yuya bilən sahillərdə, adalarda, dalğa döyən dəniz sahillərində, qoruqlarda, örüşlərdə, sürüşmə qorxusu olan yerlərdə, uçulub-dağılan iri ağaclı yamaclarda düşərgə salmaq qadağandır.

2.2.5. Yüksək dağlıq rayonlarda və ilin soyuq vaxtında çadırlar isidilməlidir.

2.2.6. Çadır qurmaq üçün ayrılan meydança kol-kosdan və daşdan təmizlənməli, gəmiricilərin, zəhərli ilanların və cücülərin sığınacağı ola bilən bütün yuvalar torpaqla doldurulmalıdır. Tənha hündür ağac altında çadır qurmaq qadağandır

Çadırlar möhkəm bərkidilməli və su axması üçün qanov qazılmalıdır. Düşərgədə çadırlar arasındakı məsafə 3m-dən az olmamalıdır. Çadırlara qızdırıcı soba və ya qızdırıcı cihazlar qoyulan hallarda onlar arasındakı məsafə 10m-ə qədər artırılmalıdır.

Hakim küləyin istiqaməti nəzərə alınmaqla çadıra giriş külək döyən tərəfdə yerləşdirilməlidir

Meşəli ərazilərdə, quru otlu səhraların, qamış yayılan meydançaların, yandırıb təmizlənməsi qadağandır.

2.2.7. Düşərgə gənə, zəhərli cücü və ilan yayılan rayonlarda yerləşdirilərsə yatmazdan əvvəl hər bir kəs mütləq yataq yerlərini və çadırlan şəxsən yoxlamalıdır.

2.2.8. Düşərgədə olmayan işçiləri əvvəlcədən xəbərdar etmədən yuxan təşkilat rəhbərlərinin düşərgəni yeni yerə köçürməsi qadağandır.

2.2.9. Bir işçinin və ya bir qrup işçilərin naməlum səbəblərdən düşərgədə olmaması fövqəladə hal hesab edilməli və axtarışları barədə təcili tədbir görülməlidir.

2.3. Çöl işlərinin təhlükəsiz yerinə yetirilməsinin təşkilinə olan tələblər

2.3.1. Topoqrafiya-geodeziyada aparılan bütün növ çöl işləri texniki təlimatda, texniki layihədə bu qaydalarda göstərilən təhlükəsizlik tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

2.3.2. Qış vaxtı çətin gedən rayonlarda çöl topoqrafiya-geodeziya işləri, yalnız Dövlət Geodeziya Komitəsinin icazəsi ilə yerinə yetirilir, bəzi hallarda isə belə işlərin görülməsi müvafiq təhlükəsizlik tələbləri gözlənilməklə müəssisə rəhbərliyinin icazəsi ilə aparıla bilər.

Geodeziya nişanlarından yuxarıda və minus 10° s.dən aşağı temperaturda müxtəlif quraşdırma konstruksiyalarında aparılması idarə rəhbərliyinin və müəssisə həmkarlar ittifaqının müəyyən etdiyi xüsusi əmək reqlamentinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

2.3.3. Obyektdə topoqrafiya-geodeziya çöl işlərinə başlamazdan əvvəl ekspedisiyanın, çöl dəstəsinin və briqadalarının rəhbərləri, yerli icra hakimiyyəti orqanlarına aparılacaq işlər barədə məlumat verməlidirlər. Bu işlər avtomobil yollan, dəmir yolu kəməri, xüsusi təyinatlı obyektlərdə və başqa müvafiq təşkilat və müəssisələrdə yerinə yetirilərsə onlar barəsində də müvafiq təşkilatlara məlumat verilməlidir.

2.3.4. İşlər meşə zonalı ərazilərdə yerinə yetirilərkən topoqrafiya-geodeziya bölmə rəhbərləri meşə təsərrüfatı təşkilatlarını aparılacaq barəsində xəbərdar etməlidirlər, onlara briqadaların hərəkət marşrutları və nəqliyyat vasitələrinin göstərən sxem verilməlidir. Bu sxemdə briqada və dəstələrin bazalarının nəzərdə tutulan yeri, eləcə də ən çox yanğın təhlükəli zonalar, çayların olduğu yerlər, su tutumları bataqlıq yerləri və s. göstərilməlidir.

2.3.5. Yanğın təhlükəli dövrdə ekspedisiya və çöl dəstələrinin rəhbərləri yerli meşə təsərrüfatı təşkilatlarından yanğın mənbələri haqqında məlumat almaq məqsədi ilə qarşılıqlı əlaqə yaratmalıdır.

2.3.6. İş rayonu zonasında yanğın təhlükəsi halı olarsa çöl işlərinin təşkili layihəsinə briqadaların yerləşdiyi yerlər, onların hərəkət marşrutları konkretləşdirməklə yenidən baxılmalıdır;

Mümkün təhlükələrin və onların ləğvi üçün görülmüş tədbirlər barəsində bütün işçilər xəbərdar edilməlidir.

2.3.7. İnsan həyatını təhlükə altına alan meşə yanğınları zamanı çöl işlərinin aparılmasını qa-dağalı etməli və təcili olaraq briqadaların təhlükəli zonadan (yanğın mənbəyindən) təhlükəsiz yerə təxliyyəsi (evakuasiyası) təmin edilməlidir.

2.3.8. Müəssisə və ekspedisiya rəhbərləri çöl işlərinə hazırlıq dövründə müəssisə və ekspedisiya rəhbərləri yerli icra hakimiyyətinin köməkliyi ilə epidemioloji xəstəliklərə sanitar-epidemioloji nəzarət postu yaratmalıdır. Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin müvafiq əmrinə əsasən bütün kateqoriyadan olan işçilər və tələbələr, təcrübə keçənlər, çöl işlərinə ezam olunanlar epidemioloji xəstəlik əleyhinə peyvənd edilməli və zəhərli həşəratlardan mühafizə olunmaq üçün şəxsi profilaktiki işlər yerinə yetirilməsi üzrə təlimatlandırılmalıdırlar.

2.3.9. Çöl işlərinə hazırlıq dövründə yanğın təhlükəli ərazilərdə işlərin təhlükəsiz aparılması qaydalarına xüsusi diqqət yetirilməli, eləcə də meşə yanğınlarını söndürmə zamanı (ekstremal şəraitdə) işçilərin davranış qaydalarına diqqət artırılmalıdır,

2.3.10. Çöl işləri başlanana qədər müəssisələrdə, ekspedisiya və çöl dəstələrində aşağıdakı təşkilati-texniki məsələlər:

- çöl bölmələrinin nəqliyyat vasitələri, materiallar, alətlər, ləvazimatlar, fərdi mühafizə vasitələri, ərzində ərzaqla təmin edilməsi və eləcə də onların iş yerlərinə daşınması;

- iş rayonunun təbii iqlim şəraitini nəzərə almaqla iş obyektlərində çöl bazalarının təşkili və təchiz edilməsi;

- təqvim planları işlənilməsi və briqadanın iş sahəsində işin yerinə yetirilmə vaxtı nəzərə alınmaqla və yerli təbii-iqlim şəraiti, çay üzərindən keçid yeri çətin keçilən su maneələri və yüksək təhlükəli yerləri göstərməklə briqadanın hərəkət sxeminin tərtibi;

- çöl bölmələrinin tərkibinin müəyyən edilməsi və təsdiq olunması, briqada rəhbərliyinin təyin edilməsi, eləcə də nəqliyyat vasitələrinin qazına qurğularının, mexanizmlərin istismarına cavabdeh şəxsin müəyyən edilməsi;

- çöl işləri yerinə yetirilən dövrdə əməyin mühafizəsi və yanğın təhlükəsizliyi tədbirlərinin işlənilməsi;

- çöl işlərini qurtarma vaxtının təyini və işçilərin dəstəyə və ekspedisiya bazasına qayıtma vaxtı dəqiqləşdirilməlidir.

2.3.11. Çöl işlərinə hazırlaşarkən briqadanın iş sahəsində aerofotoplan çəkmə, meşə təsərrüfatı, başqa təşkilatların və yerli hakimiyyət orqanlarının məlumatlarından istifadə etməklə mövcud yollar, körpülər, sal keçidləri, meşə sahələri və komaların olması barədə məlumatlar əks olunmalı optimal hərəkət marşrutları nəzərdə tutulmalıdır.

2.3.12. Qoruqlarda iş yerinə yetirilərkən briqadanın odlu silahla təmin edilməsi qoruğun keşikçi yerli təşkilatı ilə razılaşdırılmalıdır.

2.3.13. Çöl işlərinin müddəti işin spesifikasından və konkret şəraitindən asılı olaraq planlaşdırılmalıdır. Payız-qış mövsümündə çöl işlərinin müddətinin uzadılmasına yalnız müstəsna hallarda Dövlət Geodeziya Komitəsinin və ya müəssisənin əmri ilə yol verilir.

2.4. Çöl işlərinə hazırlığın rəsmiləşdirmə ardıcıllığı.

2.4.1. Çöl işlərini yerinə yetirərkən sağlam əmək şəraiti və təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılmasına yönəldilən təşkilatı-texniki tədbirlər belə işlərə başlamazdan əvvəl müəssisələrdə? ekspedisiyalarda və çöl dəstələrində hökmən yerinə yetirilməlidir.

2.4.2. Təşkilatı-texniki tədbirlərin həyata keçirilmə prosesində obyektlərin yerləşmə rayonları haqqında alınan məlumatlara əsasən işçi və texniki layihələndirməyə xüsusi diqqət yetirilməlidir.

İşçi və texniki layihələr tərtib edilərkən, iş rəhbərləri və icraçıları obyektdə işlərin təşkilinin elə bir variantını işləməlidir ki, işlərin yerinə yetirilməsinin təhlükəsizliyi, optimal əmək və məişət şəraiti təmin edilsin.

2.4.3. Layihə tərtib edilərkən, əməyin mühafizəsi ilə əlaqədar aşağıdakı təşkilatı məsələlər:

- iş sahələrində nəqliyyat növü və hərəkət ardıcıllığı;

- mürəkkəb dağ aşırımlarında və çətin keçilən sahələrdən bərə və su keçidləri;

- sahələr üzrə iş müddəti;

- dəstələrin bazalarda yerləşdirilməsi, radio rabitələrin təşkili və briqadalan ərzaqla təmin etmə ardıcıllığı;

- nəqliyyatın sürülməsinin təşkili ardıcıllığı və zəruriliyi, işçilərin iş yerlərinə çatdırılması;

- ən çox tətbiq oluna bilən texnoloji iş sxemi nəzərə alınmalıdır.

2.4.4. Çöl işlərinin yerinə yetirilməsi üçün işçi və texniki layihələrin tərtibi obyektin məqsəd və vəzifələrindən asılı olaraq müəssisənin və ekspedisiyanın baş mühəndisi tərəfindən təsdiq edilir.

Briqadanın çöl işlərinin yerinə yetirilməsi və ləğvinin təşkili planı ekspedisiyada müdafiə olunmalı və xüsusi protokolla rəsmiləşdirilməlidir (təşkilatın müdafiə və briqadaların çöl işlərinin ləğvi protokolu bax əlavə 10).

2.4.5. Briqadanın çöl işlərinə hazırlığının müdafiəsi üçün aşağıdakı sənədlər təqdim edilir:

- şəhər və yaşayış məntəqələri müstəsna işçiləri obyektləri özbaşına lerk etmələri olmaqla çöl işlərinin aparılacağı yerin nəqliyyat qadağandır. növündən, hidroqrafiya elementlərindən və ərazisindən asılı olmayaraq briqadaların hərəkətinin marşrut sxemi;

- ümumi dövlət rabitə kanalı olmayan hallarda müəssisə daxili etibarlı rabitə təşkili sxemi;

- avtonəqliyyatın istismara hazırlığının yoxlama aktı;

- briqadanın çöl işlərinə çıxma hazırlığının yoxlama aktı;

2.4.6. Çöl işlərinin yerinə yetirilməsinə icazə almaq üçün dəstə rəisi partiyanın çöl işlərinin təhlükəsiz yerinə yetirilməsinə, yönəldilmiş təşkilatı tədbirlərin dəqiq planını təsdiq olunmaq üçün ekspedisiya rəhbərliyinə təqdim edir.

Dəstənin çöl işlərinə hazırlıq layihəsinin müdafiəsi ekspedisiyanın xüsusi komissiyasının iclasında yerinə yetirilərək, dəstənin çöl işlərində müdafiə hazırlığının təşkili protokolu ilə rəsmiləşdirilir.

2.4.7. Ekspedisiyanın çöl işlərinin təşkili layihəsi, dəstələrin işlərinin təşkili layihələrindən, çöl işlərinin aparılmasının işçi və texniki layihələrindən, topoqrafiya –geodeziya çöl işlərinə hazırlıq dövründə əməyin mühafizəsi üzrə tədbirlərin yerinə yetirilməsi haqqında ətraflı izahnamədən ibarət olmalıdır.

2.4.8. Çöl briqadalarına lazımi vəsait və avadanlıqlar dəstənin bazasından təmin edildiyi hallarda, sənədlər çöl dəstəsinin rəisi, işin rəhbərləri və bütün briqada üzvləri tərəfindən imzalanmalıdır.

2 4 9. Briqadanın çöl işlərinə getməsi üçün hazırlıq aktı bütün hallarda ekspedisiyanın rəisi tərəfindən təsdiq edilməlidir.

2.4.10. Əməyin mühafizəsi işlərinin aktivləşdirilməsi məqsədi ilə müəssisələrdə əməyin mühafizəsi üzrə ictimai müvəkkillər seçilirlər.

2.5. Keçidlər və marşrutların çəkilməsi

2.5.1. Marşrutlar topoqrafik əsaslı xəritələrdə, sxem və nişanlarda marşrut tədqiqatları, obyektləri, müvəqqəti yaşayış yerləri və çöl şöbələrinin bazaları arasındakı işçi keçidləri əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş yerlərdə yerinə yetirilməlidir.

Xəritədə su həcmlərini, çay keçid yerlərinin baza nişanları göstərilməlidir.

2.5.2. Çöl şöbələri işçilərinin iş obyektlərinə çıxış marşrutları iş rəhbəri ilə razılaşdırılmalı və xüsusi jurnalda qeyd olunmalıdır (bax əlavə 3).

İşçilərin obyektləri özbaşına tərk etmələri qadağandır.

2.5.3. Yüksək vəzifəli, yerli şəraiti dəqiq bilən mütəxəssis marşrut qrupunun (keçid qrupu) təhlükəsizliyinə cavabdehdir.

Təcrübə keçən tələbələrdən və peşə stajı bir ildən az olan mütəxəssislərdən uzun müddətli marşrutlarda qrup rəhbəri təyin edilməsi qadağandır.

2.5.4. Dəstənin bütün işçiləri yerli şəraitə tətbiq edilə bilən marşrut hərəkət qaydaları haqqında təlimat almalıdırlar.

2.5.5. Marşrut vaxtı hər bir işçidə bıçaq, ilk yardım üçün bağlama və su keçirməz örtüklü bir qutu ehtiyat kibritin olması zəruridir. Hər bir işçinin yerli mühitin rəngindən aydın ayrılan əlvan rəngli geyimin (köynək, siqnal jileti, baş geyimi və s.) olmalıdır.

2.5.6. Marşrut qrupları əhalinin yaşamadığı və ya az məskunlaşdığı rayonlarda adi ərzaq ehtiyatından əlavə, qəza ərzaq ehtiyatı və eləcə də əlavə su ehtiyatı ilə təmin edilməlidir. bu ehtiyatın miqdarını dəstənin rəisi konkret yerli şəraitə və qayıtma müddətinə uyğun təyi edir.

2.5.7. Qrup marşruta çıxmazdan əvvəl şöbə rəisinin vəzifəsi onun topoqrafik əsaslı ləvazimatlarla, ərzaqla, işarə, mühafizə və xilas edici vasitələrlə, eləcə də rabitə vasitələri ilə təmin edilməsini şəxsən yoxlamaq və qrup rəhbərinə marşrutun aparılması barədə lazımi göstərişlər vermək, qayıtmağın işçi və nəzarət vaxtını təyin etmək, uzun müddətli marşrutlarda isə qrupun baza ilə radio rabitəsinin vaxtını təyin etmək, öz xəritəsinə isə həyata keçiriləsi marşrutun xəttini, işləmə tarixini və qrupun gecələmə yerini qeyd etməkdir.

Qrupun nəzarət qayıtma vaxtı konkret şəraitdən asılı olaraq, lakin qayıtmağın işçi vaxtından bir sutkadan çox olmamaqla təyin edilir.

Piyada uzun müddəti marşrutları minimuma endirməlidir. Aparılması bir gün sürən marşrutlar mümkün olmadıqda onlara icazə verilir.

2.5.8. Rayonun iş şəraitinə uyğun olmayan pis hava şəraitində və ya güclü küləkli havalarında marşruta və başqa yeni keçidlərə ləvazimatsız çıxmaq qadağandır.

2.6. Marşrutla hərəkət etmə qaydaları

2.6.1. Marşrut qrupu hərəkətinin yığcam olması vacibdir, bu zaman insanlar arasında daima qarşılıqlı nəzarət və ya səs əlaqəsi olmalı, lazım gələrsə bir-birinə köməklik etməlidir.

Qrup rəhbərliyi marşrut iştirakçılarından geridə qalan səs əlaqəsi kəsilən və ya heç görünməyən olduğu hallarda onların marşruta çatması üçün hərəkəti dayandırmağa borcludur.

Dağlıq yerlərdə hərəkət edərkən ancaq qarşılıqlı görmə əlaqəsi ilə kifayətlənmək olar.

2.6.2. İnsan yaşamayan yerlərdə marşrut aparılarkən keçilən yol boyun dəstənin geri “qayıtmasını, və ya itkin düşdükdə axtarışını yüngülləşdirən nişan (asqılar, daş yığımları və s.) qoymaq lazımdır.

2.6.3. Metroloji vəziyyət pisləşdikdə (qar yağmalan, tufanlar, sərt duman və s.) yanğın əlamətləri göründükdə, vəhşi heyvanlar özlərini çox aqressiv apardıqda marşrut dayandırılmalı və işçilərin təhlükəsizliyini təmin edən tədbirlər görülməlidir.

2.6.4. Marşrut yalnız günün işıqlı vaxtında aparılmalı, işlər elə qurulmalıdır ki, bütün işçilər qaranlıq düşənə qədər düşərgəyə qayıtmış olsunlar.

Əgər marşrutun istiqamətini dəyişdirmək lazımdırsa, yaxşı görünən yerdə işarə qoyulmalı və həmin yerdə marşrutun dəyişdirilmə vaxtı, səbəbi və gələcək istiqaməti yazılmalıdır.

2.6.5. Təyin olunmuş marşrutdan kənara çıxmaq, ancaq qrup rəhbərinin şəxsi cavabdehliyi ilə yerinə yetirilə bilər.

2.6.6. Marşrut qrupu iki nəfərdən ibarət olduqda və bədbəxt hadisə baş verdikdə onlardan biri hərəkət edə bilərsə ikinci şəxs ona köməklik etməli və xilas etmə qrupu çağırmaq üçün bütün mümkün tədbirləri görməli və öz yoldaşmı tək qoymamalıdır.

Xəsarət alanı müstəsna hallarda müvəqqəti olaraq tək qoymağa icazə verilir, bu zaman xəsarət alanın tam təhlükəsizliyi təmin edilməlidir.

Gedən şəxs xəritədə xəsarət alanın yerini qeyd etməlidir.

2.6.7. İşçilər marşrut zamanı səmti itiriblərsə, marşrut üzrə hərəkəti dayandırmalı və ən yaxşı görünən açıq yerə və ya ən hündür təpəyə çıxmalı və orada dayanmalıdırlar.

Bu zaman tüstü siqnal tonqaldan ən hündür yerdə, ya da açıq yerlərdə yandırılmalıdır, eləcə də siqnallar verilməlidir, bu zaman sürüşmələrin və yanğınların baş verməsinin qarşısının alan tədbirlər də görülməlidir.

2.6.8. Əgər əlaqəsini itirmiş marşrut qrupu təyin olunan vaxtda qayıtmayıbsa, şöbə rəisi təcili olaraq bu barədə ekspedisiya (dəstə və s.) rəhbərmi xəbərdar etməli və axtarış planlarının dəqiqləşdirdikdən sonra axtarışa başlamalıdır.

2.6.9. Azmış işçilər səmti düzgün təyin etmək üçün gecə vaxtı dəstənin düşərgəsindən raketə ilə siqnal verməlidirlər.

Açıq səhra və düzən rayonlarda düşərgəyə ən yaxın hündür təpəcikdə (təpəcik olmadıqda radio antennasnın dorunda) fanar asılmalıdır.

Gündüz isə müəyyən vaxtlarda düşərgədə tüstü siqnalları verilməlidir.

Siqnalların verilmə vaxtı dəstənin bütün üzvlərinə məlum olmalıdır.

2.6.10. Bir günlük marşrutdan qayıtmayan qrupların axtarışı 12 saatdan sonra, uzun müddətlilərdə isə nəzarət vaxtından 24 saatdan sonra başlanmalıdır.

2.6.11. Axtarış qrupunun tərkibinə en təcrübəli işçilər cəlb olunmalıdır. Hər bir axtarış dəstəsi xəritə ilə, kompasla lazımi xilas edici ləvazimatla, ərzaqla, silah və rabitə vasitəsi ilə, dərmanlarla təmin edilməli və yerli şəraitə uyğun axtarış və hərəkət haqqında mükəmməl təlimat almalıdırlar.

2.6.12. Yuxan təşkilatların icazəsi olmadan azmış işçilərin axtarışının dayandırılması qadağandır.

2.7. Müxtəlif təbii şəraitlərdə hərəkətlər və işlərin təhlükəsizliyinə əlavə tələblər Dağ yerlərində

2.7.1. Dağ yerlərində hərəkət edərkən və işləyərkən daşlan itələyib atmaq və möhkəm dayanmayan qayalar itələmək qadağandır,

2.7.2. Uçurumlu və sıldırımlı yamaclarda (30-dən çox) işləyərkən möhkəm dayaqda bərkidilmiş kəmərlə təhlükəsizliyi təmin etmək lazımdır.

Müvafiq dayaq olmadıqda, təhlükəsizliyin təmin edilməsi təşkil edilməlidir.

2.7.3. Sıldırım yamaclara qalxdıqda və düşdükdə qarşılıqlı təhlükəsizlik mütləq təmin edilməli, çox qorxulu hallarda qoruyucu iplərdən istifadə edilməlidir.

Silahdan dayaq kimi istifadə etmək qadağandır.

2.7.4. Qayalıq və qar karnizli sahələrdə, zəif möhkəmlikli divara olan dar yarğanlarda hərəkət edərkən qışqırmaq (güllə atmaq və s.) qadağandır.

2.7.5. Sıldırım yamaclara və daş səpilmiş yerlərə qalxmaq və enmək, uzun dolanbac yollarla yerinə yetirilməlidir. Bu zaman yamacda hərəkətdə olanlar bir-birinin ardınca olmamalıdırlar. Yuxan düz qalxmaq qadağandır. Əgər belə hərəkət etmək vacibdirsə onda hərəkət edənlər arasındakı məsafə ən minimal olmalıdır.

2.7.6. Dağ buzlaqlarında hərəkət edərkən qarla və buz qırıqları ilə örtülən buzlaq çatlarından ehtiyat etmək lazımdır. Bu çatların olması axar suyun səsi ilə təyin edilir.

Belə hallarda qoruyucu kəmər geyinməli, alpinist kəndiri ilə 15-20 m məsafədə bir-birinə bağlanmalı və hərəkət alpenştokla və ya nişan ağacı (test) ilə davam etdirilməlidir.

2.7.7. Buzlaq “ağzı olan” mağaraya girmək qadağandır.

2.7.8. Alpinist kəndiri ilə təhlükəsizlik təmin edilmədikdə buz keçidindən və qar körpüsündən keçmək qadağandır.

2.7.9. Firn (buzlaqların üstündə olan bərkimiş iri dənəli buz) və buzlaq yamaclarında və enişlərdə hərəkət edərkən xüsusi çəkmə, buz-doğrayan və alpinist ipindən istifadə edilməsi vacibdir. Buzdoğrayan qara qayış vasitəsilə bərkidilməlidir.

Sürüşmə üsulundan istifadə etməklə maili buzlaq səthindən və firn çölündən düşmək qadağandır.

Çay vadiləri, yarğan, çılpaq və bataqlıq yerlərdə.

2.7.10. Uçqundan, daşların və ağacların düşmə, qorxusundan yayınmaq üçün çay vadilərində və parçalanan sıldırım yamaclı yarğanlarda xüsusilə də yaz vaxtı leysan yağışlardan sonra, hərəkətin olduqca ehtiyatlı aparılması vacibdir.

2.7.11. Parçalanmış sahil kənarında hərəkət etmək qadağandır.

2.7.12. Sakit axınlı çay vadisində, xüsusilə də axının başlanğıc hissəsində hərəkət edərkən və çayın dayaz yerindən keçərkən, tərpənən bataqlığından və sonucu millərindən qorunmaq lazımdır.

2.7.13. Gəmilərdə yerinə yetirilən marşrut bu Qaydaların “Çay nəqliyyatı” bölməsində qeyd edilən tələblərə uyğun həyata keçirilməlidir.

2.7.14. Su keçidlərindən keçərkən bu qaydaların su keçidlərindən keçmələr bölməsində qeyd edilən təhlükəsizlik tələblərinə əməl edil

2.7.15. Gediş-gəliş yolu olmayan bataqlıqda hərəkət edərkən insanlar arasındakı məsafə 2-3 m-dən az olmamalı və mütləq testdən, qoruyucu ildən istifadə edilməlidir,

Qorxulu bataqlıq yerləri keçmək üçün mütləq çırpı döşəməklə yeri düzəltmək (budaqlardan döşəmək) lazımdır.

Bataqlıqda olan və yaşıl otla örtülən talanın kənarından keçmək lazımdır.

Suda hərəkət vaxtı tərpənən bataqlıqda görünməz kötüklərdən, batmış qol-budaqlı ağaclardan və daşlardan mühafizə olunmaq lazımdır.

Bataqlığa düşənləri mütləq testlə ya da iplə xilas etmək lazımdır.

2.7.16. Meşədə aparılan marşrut vaxtı səs və görmə əlaqəsi qaydalarına xüsusilə ciddi riayət edilməsi vacibdir.

2.7.17. Hərəkət zamanı meşə uçqunlarından kənar keçmək lazımdır. Meşə uçqunları üstündən məcburən keçmək lazım gələrsə çürümüş ağaclardan və bataqlıqdan mühafizə olunmaq lazımdır.

2.7.18. Meşə yanğınları (yanıq iyi, vəhşilərin qaçışı, quşların bir istiqamətdə uçuşu) haqqında kiçicik xəbərdarlıq alan kimi bütün qrup yaxındakı çay vadisinə və düzənliyə çıxmalıdır.

2.7.19. Quru ağacın altında dayanıb işləmək qadağandır.

Bərk küləklər vaxtı qurumuş ağacın yaxınlığından zonada hərəkət etmək qadağandır Qum ağaca əl ilə, alətlə və daşman yüklə toxunmaq qadağandır.

Tufan vaxtı tənha hündür ağacın altında daldalanmaq qadağandır.

Karst qatı inkişaf etmiş ərazilərdə

2.7.20. Çöl şöbələri işləri kars qatı inkişaf etmiş ərazilərdə aparmazdan əvvəl. həmin rayona xidmət edən nəzarət-xilasedici xidmətində (NXX) qeydiyyatdan keçməKdir.

2.7.21. Bütün aşkar olunmuş karst çuxurlarının ağzının işarələrlə nişanlanması, daha təhlükəlilərinin isə hündürlüyü l m olan kiçik çəpərlə əhatəyə alınması lazımdır.

2.7.22. Karstlandırılmış sahələrdə hərəkət edərkən nəlbəki və qıfa bənzər çökəkləri kənardan keçmək lazımdır.

2.7.23. Mağaraların tədqiqi işlərinə yalnız xəritə və xüsusi ləvazimatlar olduqda xüsusi öyrədilmiş işçilərin iştirakı ilə icazə verilir.

2.7.24. Mağaralara baxarkən, orada işlər aparılarkən çatlara düşməmək üçün içərisi yaxşı və təhlükəsiz işıqlandırılmalı. işçilərin sayı iki nəfərdən az olmamalı və qoruyucu iplə təmin edilməlidirlər. Mağarada güllə atmaq, qışqırmaq, suxurları döymək, daşlan tavandan və divardan dartıb atmaq qadağandır.

İşlərin gedişi zamanı mağara ağzında növbətçi qoyulmalı və o, tələb olunan halda məqsəd və vəzifəsinə uyğun olaraq xilasetmə işlərini təşkil etməlidir.

3.1. Geodeziya şəbəkələrinin irəlicədən yoxlanması, nişan payalarının və dorların qoyulması

3.1.1. Geodeziya şəbəkələrinin nişanlarının qoyulma yerlərinin irəlicədən seçilməsi əsasən yüksək təhlükəli rayonlarda ağaclara və dorlara çıxmaq, eləcə də dor və nişan payalarının qoyulması bu və ya digər məqsədlər üçün yerinə yetirilir.

3.1.2. Nişan payalarının və donların qoyulması zamanı bütün işçilər mühafizə dəbilqələri ilə təmin edilməlidirlər.

3.1.3. Uzunluğu 8 m-ə qədər, diametri aşağı kəsilişlərində 10 sm-dən çox olmayan nişan payalarını və dorları aşağı ucunu dərinliyi 60 sın-dən çox olmayan süxura dayamaqla əl ilə qaldırmağa icazə verilir. Nişan payalan və dorların uzlunluğu 8 m-dən çox və ya 8 m-dən az, lakin diametri aşağı kəsilişlərdə 10 sm-dən çox olarsa, onlar tros vasitəsilə bucurqat və ya başqa mexanizmlərlə qaldırılmalıdır.

3.1.4. İnsanların qaldırılması üçün nəzərdə tutulmuş dorların yuxarı kəsilişində diametri 15 sm-dən az olmalı, aşağı ucu 1,5 m dərinlikdə yerə basdırılmalı və hər 6 m-dən bir, bir-birinə 90° bucaq altında yerləşdirilən dörd dartı ilə yakor vasitəsilə yerə möhkəm bərkidilməlidir.

Əgər nişan payası və ya dor bir neçə ağacdan düzəldilirsə onların uzunluğu 2 m-dən çox olmamalı, uclan yastı olmalı. mıxla bir-birinə bərkidilməli və ən azı dörd yerdən trosla bağlanmalıdır. Dorda isə şponka kəsilməli və o iki mıxla bərkidilməlidir,

3.1.5. Nişan payası ağacda qoyularsa, onu tam yıxıldıqdan sonra tros vasitəsilə ağaca bərkidib qaldırmaq lazımdır.

3.1.6. Nişan payasını yalnız inkişaf etmiş sağlam ağac gövdəsinə bərkidilməsinə icazə verilir.

3.1.7. Nişan paylarının darların qaldırılması üçün istifadə edilən qapılar, bucurqatlar, traktorlar, avtomaşınlar və ya digər mexanizmlər onların özüllərindən hündürlüklərinin bir yarım məsafəsi qədər aralı olmalıdırlar.

3.1.8. Nişan payasını və doru qaldırarkən ona bir yarım hündürlüyündən yaxın məsafədə olmaq qadağandır.

3.1.9. Ağaca çıxmaq xüsusi dəmir caynağın köməkliyi ilə yerinə yetirilməlidir.

Qalxma vaxtı mütləq iki trosu olan qoruyucu kəmərdən istifadə etmək lazımdır, bu troslardan birini ağacın budağına, o birini isə ağacın gövdəsinə bağlamaq lazımdır.

3.1.10. Dora gövdəsinin diametrinin 15 sm- dən az olmayan hündürlüyünə qədər qalxmağa icazə verilir. Qalxma işləri irəlicədən dora vurulan çarpazlarla və ya şponkadan istifadə etməklə yerinə yetirilməlidir.

3.1.11. Ağaca və ya dora çıxarkən fəhlənin hər iki eli yükdən azad olmalıdır. Çiyindən asılan yükün ağırlığı 6 kq-dan çox olarsa ağaca və dora çıxmaq qadağandır.

Tufan yaxınlaşanda ağacdan və dordan yerə düşüb onlardan üç hündürlüyü qədər məsafədə aralanmaq lazımdır,

artırmaq üçün ağacın uclarını mişarlamaq qadağandır.

3.2.1. Geodeziya nişanlarının əsas dirəklərinin. torpaq reperlərinin poliqonometr və trianqulyasiya məntəqələrində mərkəzlərin üçün özül süxurlarının qazılması; marka və reperlərin qoyulması üçün dəmir beton divarların və kərpicdən düzəldilən çuxurların qazılması.

Nişanların markalandırılması üçün qanovların qazılması işləri mexaniki üsullarla yerinə yetirilməlidir.

3.2.2. Sənayenin buraxdığı maşın və mexanizmlərdən torpaq işləri üçün istifadə edərkən, istehsalçı zavodun əlavə etdiyi xidmət və təhlükəsizlik texnikası qaydalarının tələblərinə ciddi əməl edilməlidir. Torpaq qazan qurğuların və digər mexanizmlərin təhlükəsiz istismarı tələbləri icraçıların təşkilatı-texniki sərəncamlarında öz əksini tapıntıdır. Bundan əlavə, briqadalar onlarda konkret istifadə olunan mexanizmlərin təhlükəsiz istismarı üzrə müvafiq təlimatlarla təmin edilməlidirlər.

3.2.3. Yaşayış məntəqələrində, əhalisi sıx olan rayonlarda, sənaye obyektlərinin və tikinti sahələrinin ərazilərində iş yerinə yetirərkən qazma quyusunun yeraltı mühəndis kommunikasiyası xəttinə düşməməsinə və onlara icazə verilməyən yaxın məsafədə, o cümlədən su kəməri, kanalizasiya, istilik friksion şəbəkəsindən 1 m-dən; rabitə kabelindən, elektrik və radio şəbəkələrindən 2 m-dən az qazılmasına nəzarət etmək lazımdır. Bu zaman, radio və elektrik şəbəkəsindən belə yaxın məsafədə qazma işləri yeraltı kommunikasiyalara cavabdeh təşkilatın nümayəndələrinin iştirakı ilə yerinə yetirilməlidir.

3.2.4. Əgər yeraltı kommunikasiyanın trassasının yerləşdiyi yer haqqıMa müfəssəl məlumat yoxdursa, amma onun bu yerlərdə olması fərz edilirsə, onda geodeziya nişanlan qoymaq üçün özül çuxurunun qazma üsulu ilə qazılması qadağan olunur. Bu zaman mümkün təhlükəsizlik tədbirləri gözlənilməklə torpaq işləri əl ilə yerinə yetirilməlidir.

3.2.5. Nişan qurulacaq sahənin torpağının mümkün patogen zəhərlənməsi aşkar edildiyi halda, Dövlət sanitar nəzarəti təşkilatlarından icazə alınması zəruridir.

3.2.6. Torpaq işləri yerinə yetirilərkən zərərli qaz ayrılmaları və ya partlayış təhlükəli maddələr aşkar edilərsə iş dərhal dayandırılmalı, fəhlələr, təhlükəli zonadan uzaqlaşdırılmalı və təcili olaraq bu barədə ekspedisiya rəhbərliyi və yerli icra hakimiyyəti orqanları xəbərdar edilməlidir.

3.2.7. Nişan qurulması üçün bilavasitə fəaliyyətdə olan yeraltı kommunikasiya yaxınlığından aparılan torpaq işləri ancaq yerqazan bel (lopatka) tətbiq etməklə 01 ilə yerinə yetirilməlidir. Belə hallarda ling, kərki və digər zərb alətlərinin tətbiqi qadağan olunur.

3.2.8. Əl ilə özül çuxuru qazarkən süxurların lağım atma üsulu ilə işlənməsi qadağandır.

Qazma işləri yerinə yetirərkən süxurların tökülmə və layların sürüşmə ehtimalı, asılmış daş və başqa əşyalar aşkar edilərsə, fəhlələr təhlükəli zonadan uzaqlaşdırıldıqdan sonra asılı daş və başqa əşyalar uçurulub tökülməlidir.

3.2.9. Bina divarlarının dərinləşdirmə işləri ilə məşğul olan işçilər və ya divar marka və reperləri qoyan fəhlələr mütləq qoruyucu eynək və brczent ələklərdən istifadə etməlidirlər.

3.2.10. Şəhər küçələrində və yollarda, zəruri hallarda insanların və ya nəqliyyatın müntəzəm hərəkəti olan yerlərdə, torpaq işləri görülən sahələr tikinti - quraşdırma aparılan tikinti meydançalarının və sahələrinin inventar çəpərlənməsinin texniki şəraiti üzrə dövlətlər arası standartların (Düst 23407-78) tələblərinə müvafiq olaraq qoruyucu çəpərlərə malik olmalıdırlar.

Çəpərin üstündən xəbərdaredici yazı və işarələr asılmalı və gecə vaxtı, dumanlı havalarda-siqnal işığı ilə işıqlandırılmalıdırlar.

3.3. Geodeziya işarələrinin qurulması

3.3.1. Geodeziya işarələrinin qurulması növbəti maddələrdə qeyd olunan göstərişlər və dəyişikliklər nəzərə alınmaqla geodeziya işarələrinin yenidən qurulması sənədinin tələblərinə ciddi əməl olunmaqla aparılmalıdır.

3.3.2. Geodeziya işarələrinin qurulma işlərinə rəhbərliyə, xüsusi hazırlıq kursu və sınaq yoxlamalarından keçmiş, həmçinin geodeziya ixtisası üzrə ali, yaxud orta təhsili olan və bir çöl mövsümü işlərindən az olmayaraq işarələrin qurulması üzrə təcrübə keçmiş şəxslər təyin edilirlər.

Geodeziya işarələrinin qurulma yerində iş prosesi zamanı kənar şəxslərin olması qadağan edilir. Tikinti başlanan hissədə işarənin qurulma yeri hasara alınmalıdır.

3.3.4. Geodeziya işarəsindən dəmir yolu xətlərinə, avtomobil və atlaraba nəqliyyatı yollarına, telefon və teleqraf xətlərinə, həmçinin evlərə və hər hansı tikintilərə qədər olan məsafə həmin işarənin bir yarım hündürlüyündən az olmamalıdır. Yüksək gərginlikli elektrik xətlərinə qədər olan məsafə isə 150 m-dən az və təyyarə meydanının sərhədinə qədər olan məsafə işarənin hündürlüyündən otuz dəfə çox olmalıdır.

3.3.5. Tikinti briqadasının rəhbəri briqadada olmağa borcludur və bütün iş prosesində rəhbərliyi şəxsən özü həyata keçirməlidir.

3.3.6. Tikinti briqadasının rəhbəri işə başlamamışdan əvvəl, hər gün iş yerinə, avadanlığa, alətlərə, qoruyucu tərtibatlara və qurğulara baxış keçirməli və aşkar edilmiş çatışmazlıqların aradan qaldırılması üçün göstəriş verməlidir.

3.3.7. Kəlləçarx kəmərini və kanatını iş prosesində hər dəfə istifadə etməmişdən əvvəl xarici baxış keçirmək yolu ilə yoxlamaq lazımdır. Baxış zamanı kəmərin, və ya kanatın detallarında zədələnmələr, yaxud kəmərin materialının parçasında kiflənmə aşkar edildikdə, belə kəmərlər və ya kanatlar ilkin sınağın aparılma vaxtından asılı olmayaraq təkrar sınaqdan keçirilməlidir.

Briqada rəhbəri hər dəfə işarənin təchizatından əvvəl tros və bloklara şəxsən baxmalıdır.

3.3.8. Geodeziya işarəsinin qurulmasında işləyənlər qoruyucu dəbilqələrdə olmalıdırlar.

3.3.9. Tufan yaxınlaşdıqda, güclü küləkdə və yağışda işarənin qurulması üzrə bütün işlər dayandırılmalı və fəhlələr təhlükəsiz yerə aparılmalıdırlar.

3.3.10. Tikinti briqadasının düşərgəsi, tikinti meydançasından işarənin hündürlüyünün üç mislindən az olmayan məsafədə yerləşməlidir.

3.3.11. Ekspedisiyanın rəhbəri, yaxud dəstənin rəisi qurulan işarələrin hündürlüyündən asılı olaraq, tikinti briqadasını tələb olunan yükqaldırma qabiliyyətinə malik olan kifayət miqdarda tros və blokla təmin etməlidir.

3.3.12. Briqadada olan avadanlıq buraxıla bilən yük həddini təmin edə bilmirsə geodeziya işarəsinin qaldırılması qadağan edilir.

3.3.13. Briqadaya verilən tros onun davamlılığı (qırılma gücü) haqqında pasporta malik olmalıdır. Bu məlumatlar təzə tros haqqında istehsalçı - zavodun sertifikat aktından götürülür, köhnəsinə isə-aparılan sınaqlar əsasında ekspedisiya tərəfindən verilir. Trosun hər iki ucu metal lehimlə, yaxud boru ilə müvafiq diametrdə bağlanmalı və onların üzərində inventar nömrəsi həkk edilməlidir.

3.3.14. Briqadaya verilən yeni bloklar yükqaldırma haqqında zavod nişanına malik olmalı, köhnə bloklar isə verilməmişdən qabaq sınaqdan keçirilməlidir. Hər bir blok üçün, sınaq protokolundan çıxarışın briqadaya verilməsi zəruridir.

3.3.15. Hər bir addımı sahəsində olan məftillərin ümumi sayının 5%-dən çox qırılmış, yaxud işləmə zamanı diametrinin 10%-dən çoxunun yerli azalmasını almış troslardanıı istifadə edilməsi qadağandır. Geodeziya işarələrinin qurulması zamanı bir-birinə bağlanmış və ya ilgəklənmiş və digər zədələnmiş troslardan istifadə edilməsi qadağan olunur.

3.3.16. Briqada rəhbəri qurulan geodeziya işarəsinin hər biri üçün ayrılıqda elə bir qaldırıcı sistemi hesablamalı və tətbiq etməlidir ki, əl dartısının (dolamaçarx) tətbiqi zamanı onun kəsilmə gücünün üçdə birindən və mexaniki dartının (bucurqad, avtomaşın, traktor və s.) tətbiqi zamanı beşdə birindən çox, hər bir bloka və hər bir trosun sonuna işarənin hündürlüyündən, bu və ya digər qaldırıcı dartının olmasından (xüsusiyyətindən) onların sayından və keyfiyyətindən asılı olaraq maksimum gücü təmin etmiş olsun.

3.3.17. Qurulan işarənin ətrafındakı meydança onun bütün uzunluğunun yarı radiusunda ağaclardan, kollardan, cəngəllikdən, həmçinin dartıcı troslar istiqamətində elə endə təmizlənməlidir ki, işarənin dartıcı trosları və detalları ağacların tağından 2 m məsafədən keçməsin. Çökəkliklər və kələ-kötürlüklər düzəldilməlidir. Tikinti meydançasının artıq materiallarla qalanması qadağandır. Quru və təhlükəli ağaclar meşənin hündürlüyü məsafəsində meydançadan uzaqlaşdırılmalıdır.

3.3.18. İşləyənlər tikinti meydançasında mıxlı taxtaların əl-ayağa dolaşmamasına nəzarət etməyə borludurlar.

3.3.19. Tikintidə istifadə edilən mexanizmlərin, həmçinin benzinmotorlu mişarlara tətbiq edilən tərtibatların ağaçların kəsilməsindən başqa, digər məqsədlərə istifadə edilməsinin mümkün olduğu hallarda, bu mexanizmlərin və tərtibatların təhlükəsiz istifadə edilməsi üzrə təlimatların tələblərinə əməl edilməlidir.

3.4. Metal nişanların yığılması

3.4.1. Metal nişanlar irəlicədən hazırlanmış yığma konstruksiyalardan yığılır. Metal nişanların quraşdırılması taxta piramidaların sadə və mürəkkəb siqnalların quraşdırılması üsulu kimi quraşdırılır. Quraşdırma üsulları qaldırıcı vasitədən, nişanın konstruksiyasından və hündürlüyündən, yerin relyefindən və digər yerli şəraitdən asılı olaraq seçilir.

3.4.2. Yerdə yığılan metal nişanlar qaldırılarkən dartı mexanizmləri (qapı, buçurqadlar, traktorlar, avtomaşınlar) nişanın özülündən ən azı onun iki hündürlüyü qədər aralıda durmalıdır.

3.4.3. Nişanın dartısını bərkitmək üçün yakor (svaylar, mıxçalar) ondan en azı iki hündürlüyü qədər məsafədə vurulmalıdır.

3.4.4. Bütün hallarda qaldırıcı dorum hündürlüyü quraşdırılan geodeziya nişanının hündürlüyünün yarısı qədər olmalıdır.

3.4.5. Qaldırıcı dor diametri 6 m olan dörd dartıcı tros vasitəsilə bərkidilməli və dartılar aşağıdakı kimi istiqamətləndirilməlidirlər: birinci dartıcı tros nişanın kəlləsinə, ikinci əks istiqamətə və iki kənar dartıcılar isə dorun fırlanma oxu istiqamətində yerləşdirilməlidir. Kənar dartıcılar işin sonuna qədər saxlanılır, uzununa yerləşən o biri iki dartıcılar nişan qaldırmazdan əvvəl açılıb götürülür.

3.4.6. Doru qaldırmazdan əvvəl onu yuxarıda möhkəmcə bağlamaq lazımdır: qaldırıcı sistemin hərəkət edən bloklarının bərkidilməsi üçün stroplar və dartıcıların tarazlayıcı blokları tros vasitəsilə bərkidilməlidir. Tarazlayıcıdan istifadə edilmənin zəruri olmadığı halda dorun yuxarısında dartı üçün teyin olunan trosun uclan bərkidilməlidir.

Stroplar dorum hündürlüyündən en azı 5 m uzun olmalıdır ki, doru qaldırdıqdan sonra stropun yerdə qalan ucuna qaldırıcı sistemin hərəkət bloklarını sərbəst olaraq bağlamaq mümkün olsun.

3.4.7. Dora insanlamı qaldırılması qadağandır.

3.4.8. Dorla siqnalı bərkidən dartıcılar, siqnalın aşağı çərçivəsinin dirəyinə bağlanılır.

3.4.9. Tərpənməz bloklan bərkitmək üçün yakorla bir qaldırma sistemində nişanın uzunluq oxu arasına şiddətli olaraq qoyulur.

3.4.10. Qaldırılan siqnalın qaldırılma istiqamətinə aşmasının qarşısının alınması üçün qaldırılan siqnalda iki arxa dartıcısının olması siqnal şaquli vəziyyətə yaxın olarkən, onun iki yan dartıcıları nişanın qalxma oxundan kənara çıxmasının qarşısını alır. Arxa dartıcıları aşağı çərçivəyə yuxan siqnalla eyni hündürlükdə bərkidilərək nişanı hər iki tərəfə simmetrik olaraq geriyə çəkirlər. Trosun azad ucunda dartma xətti boyu heç bir düyünü və qırığı olmamalıdır. Yakora dolaşan trosu boşaldarkən fəhlə sürüşən trosla əlinin tros altına düşməməsinə nəzarət etməlidir. Hər iki dartıda fəhlənin fəaliyyəti ciddi razılaşdırılmış nəzarət altında olmalıdır. Kənar dartılan çəkib dönmə siqnal oxu yaxınlığında yerləşən svaya bağlamaq lazımdır.

3.4.11. Nişanı bir qayda olaraq mexaniki dartıcı qüvvə ilə (avtomaşın, traktor, bucurqad) qaldırırlar. Nadir hallarda nişanı dolamaçarxla qaldırmağa icazə verilir. Pasportu olmayan avadanlıqlarla nişanının qaldırılması qadağandır.

3.4.12. Mexaniki dartıcının olunasından asılı alaraq və maşının suxurla böyük ilişkəsi üçün qaldırandan əvvəl maşının kuzasını daşla, narın qumla və s. yükləmək lazımdır. Bu nişanın etibarlı qaldırılmasına səbəb olur və maşının sürüşməsinin qarşısını alır.

3.4.13. Nişanı traktor və ya avtomaşınla qaldırarkən ən kiçik sürətdən istifadə edilməlidir. Traktor və avtomaşının gediş yolunun sərbəst olması üçün yol təmizlənməli, hamar olmayan yerlər düzəldilməlidir.

3.4.14. Geodeziya nişanmı qaldırmazdan əvvəl briqada rəhbəri hər bir işçiyə şəxsi göstəriş verməli və onun düzgün başa düşülməsinə və göstərişlərin yerinə yetirilməsinə əmin olmalıdır. Əgər nişanın qaldırılması traktor, avtomaşın və digər mexaniki dartıcı ilə yerinə yetirilirsə, maşinisti komanda sistemini düzgün qəbul etməyə öyrətmək lazımdır.

3.4.15. Nişan qaldırılan zaman bütün fəhlələr və briqada rəhbəri, ondan ən azı dartıcı mexanizmlərdən və nişanın dartıcılarının bərkidildiyi yakordan yaxın məsafədə olmamalıdır. Briqada rəhbərinin komandası dəqiq və hamı tərəfindən aydın eşidilməlidir.

Lazım olan hallarda briqada rəhbərinin komandasına fəhlə-əvəzedici də qoyulur.

3.4.16. İş rəhbəri nişan qaldırarkən əmr verəndə müraciət etdiyi fəhlənin soyadım da deməyə borcludur.

3.4.17. Nişanın yuxarı hissəsi 2 m-ə qədər qaldırıldıqdan sonra, tikinti briqadasının rəhbəri qaldırma işlərini dayandırmalı və komanda verməlidir-texnikam tormozlayın və özü şəxsən, fəhləsiz qaldırma sisteminə baxmalıdır. Bu zaman dartılmanın bərabər və hamar olmasına əsas diqqət yetirilməlidir və fikir verilməlidir ki, trosda simlər (məftillər) qırılmammış olsun. Qaldırma sistemində çatışmazlıq aşkar olunarsa briqada rəhbəri təklükəsiz yerə keçib nışanın çatışmazlığını ləğv etmək üçün onun aşağı buraxılmasını əmr etməlidir.

Əgər qaldırma sistemində hər şey öz qaydasında olarsa, onda briqada rəhbəri öz əvvəlki yerinə keçdikdən sonra qaldıraraq davam etdirilməlidir.

3.4.18. Nişan asılı vəziyyətdə olarkən onu təmir etmək və qaldırma sistemində yenidən görülmə işləri aparmaq qadağandır.

3.4.19. Nişanı yuxandan yığan quraşdırıcıları mühafizə edərkən yuxan çıxma qayışını nişanın kənar dirəyinə bərkitmək lazımdır.

3.4.20. Hissələrin qaldırılmasına yalnız trosun köməkliyi ilə yerinə yetirilməsinə icazə verilir. Bu zaman tros blokdan keçərək xüsusi qaldırıcı qurğudan keçməlidir.

3.4.21. Nişanın tuşlama hissəsi ilə tuşlama silindiri ilə, eləcə də içəri piramidanın yuxan hissəsi, əgər o yerdə yığılıbsa, yuxan yarusa qaldırıb onu dirəyə bərkidirlər.

3.4.22. Yuxarı çıxarılan istifadə etdikləri qayka açarlan fəhlələrin əlinə (qoluna) bağlanmalıdır, yivlər, boltlar və şaybalar cibləri olan xüsusi geyimlərdə və ya çiyindən asılmış sumkada saxlanmalıdır.

3.5. Bina və qurğuların damında nişanların qurulması

3.5.1. Nişanların binaların örtüyü üzərində (damında) qurulması şəhər yaxud qəsəbənin baş arxitektoru ilə, bunlar olmadıqda isə yerli icra hakimiyyəti orqanları ilə razılaşdırılmalıdır. Məhz orada da nişan quracaq binanın möhkəmliliyi, uzunömürlülüyü və tövsiyyə olunan mühafizə vasitələri aydınlaşdırılır. Yerli orqanların tövsiyyələri icra edilmək üçün məcburidir.

3.5.2. Binanın dam örtüyündə yerləşən şəhər trianqulyasiya məntəqələri tam təhlükəsiz müşahidənin təmin edilməsi üçün yüksək dəqiqlikli alətlərin və avadanlıqların qaldırılması üçün təhlükəsiz və rahat yaxınlaşmaq üçün etibarlı məhəccərlərə malik olmalıdır.

3.5.3. Binanın və qurğuların örtüyü üzərində yerləşdirilən geodeziya nişanlarının qurulması və təmiri yüksək ixtisaslı işçilərdən ibarət olan tikinti briqadası tərəfindən aparılmalıdır. Əməyin təhlükəsizliyi üzrə heyətə olan tələblər hazırkı Qaydaların bu bölməsində qeyd olunan tələblərə cavab verməlidir.

3.5.4. Geodeziya nişanlarının bina və qurğuların dam örtüyü üzərində qurulması zamanı metal və ağac nişanların qurulması təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək lazımdır.

Tikinti briqadasının rəhbəri yüksəklikdə aparılan bütün iş prosesində şəxsən iştirak və rəhbərlik etməlidir.

3.5.5. Hər gün işə başlamamışdan əvvəl avadanlıqlara, alətlərə, qoruyucu tərtibatlara baxış keçirməli və aşkar edilmiş çatışmazlıqların aradan qaldırılması üçün tədbir görülməlidir.

3.5.6. Binanın və qurğunun örtüyü üzərində geodeziya nişanlarının qurulması işi yerinə yetirilərkən yuxandan tikinti materiallarının, alətlərin, tərtibatların və s. Təsadüfi düşməsi ehtimal olunan yerlər kəndirlə əhatəyə (çəpərlənməli) alınaraq xəbərdarlıq işarələri qoymalı və yüksəklikdə aparılan işin bütün müddəti ərzində xüsusi təyin edilmiş fəhlənin yer üzərindən müşahidəsi və nəzarəti altında olmalıdır.

3.5.7. Örtüyündə geodeziya nişanlarının tikiləcəyi binaya bitişik və nisbətən alçaq qonşu bina varsa, əgər nişan həmin qonşu binaya bitişik divarın üzərində qurulursa, geodeziya nişanlan tikililərin, tikinti materiallarının və alətlərin həmin qonşu binanın örtüyünə düşməsinin qarşısını alaraq üçün taxtadan kip qoruyucu hasar hazırlamaq lazımdır.

3.5.8. Damda işləyənlər yuxan çıxma zəncirinin kəməri ilə mühafizə kanatına və ya binanın çatışma bağlanmalıdır.

3.5.9. Yaş və buz bağlamış damda işləmək qadağandır.

3.5.10. Tufanın, güclü küləyin və yağışın yaxınlaşması zamanı, nişanın quraşdırılması və ya təmiri işləri dayandırmalı və fəhlələr təhlükəsiz yerə köçürülməlidirlər.

3.6. Nişanların yoxlanması, təmiri və sökülməsi

3.6.1. Köhnə nişanların yoxlanması, işlərin təhlükəsiz aparılması üzrə xüsusi təlimatlandırma keçmiş icraçılara tapşırmaq lazımdır,

3.6.2. Köhnə nişanı yoxlayan şəxs onun bütün texniki nasazlıqlarını sadalamalıdır və təmiri həyata keçirən icraçılara yerinə yetirilən işlərin ardıcıllığı və onların təhlükəsizliyimin təmin edilməsi şərtləri haqqında konkret yazılı göstərişlər verməyə borcludur. Yoxlama göstərişi ekspedisiyanın baş mühəndisi tərəfindən təsdiq olunmalıdır, bu sənədlərsiz nişanların təmiri qadağan olunur.

İstehsal tapşırıqları ilə nişanların yoxlanması və təmiri işi bir icraçı tərəfindən yerinə yetirildiyi hallarda, axırıncı nişanların yoxlanmasının nəticələrini və işlərin təklif olunan metodlarını dəstə rəhbərinə məlumat verir və istehsal tapşırığına müvafiq olaraq onun təmirinə başlayırlar.

3.6.3. Yararsız hala düşmüş nişanların sökülməsi bilavasitə dəstə rəisinin rəhbərliyi altında yerinə yetirilir. Bütün fəhlələr nişanın sökülməsindən qabaq yerlərdə təkrarən təlimat almalıdırlar.

3.6.4. Tikilmiş sahədə geodeziya nişanlarının qopardılması (sökülməsi) yuxan hissədən başlayaraq onun ardıcıl sökülməsi yolu ilə həyata keçirilməlidir. Bunun üçün avtokranlardan istifadə etmək olar, ayrı-ayrı hallarda isə taxtabənd qurula bilər.

3.7. Mərkəzlərin, markaların və reperlərin ilə təməlinin (özülünün) qoyulması

3.7.1. Mərkəzlərin və reperlərin qoyulması zamanı torpaq işləri, həmçinin nişanların markalanması (damğalanması) üçün xəndəklərin (qanovların), uzun xəndəklərin qazılması bu mövcud qaydaların bölmələrin tələblərinə müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir.

3.7.2. Poliqonometrik mərkəzlərin və reperlərin suxura təməlinin qoyulması onların daha təhlükəsiz yerlərdə yerləşdirilməsi nəzərdə tutulan diqqətli kəşfiyyatdan (qabaqcadan yoxlamaq) sonra yerinə yetirilməlidir.

3.7.3. Yaşayış məntəqələrində nişanların torpağa özülünün qoyulması yerləri yalnız icazə almaqla şəhər təsərrüfatının müvafiq idarələri ilə razılaşdırılmalıdır (şəhər su xetti, elektrik şəbəkəsi və s.). İcazə vərəqəsinə kommunikasiyaların yerləşdirilməsi və qoyulma dərinlikləri göstərilən plan (sxem) əlavə olunmalıdır.

3.7.4. Küçələrin işlək hissələrində və şəhər meydanlarında mərkəzlər və reperlər qoyularkən iş yerləri Dövlət avtomobil müfəttişliyinin işarələri ilə təchiz edilməli və çəpərlənməlidir, eləcə də “digər təhlükəli” yerlərdə mərkəzlərin və reperlərin qoyulma yerləri, işləri yerinə yetirmə vaxtı DAM, yol-körpü idarəsi və yerli icra hakimiyyətinin inzibati komissiyası ilə razılaşdırılmalıdır.

3.7.5. Torpağa mərkəzlərin və reperlərin özüllərinin qoyulmasının xarici tərtibatı piyadaların və nəqliyyatın sərbəst hərəkətinə mane olmamalıdır.

3.7.6. Şəhərlərdə poliqonometrik nişanların özüllərinin qoyulması zamanı torpaq əvəzinə divar özülünün üzərinə qoyulması daha sərfəlidir.

3.7.7. Əgər nişanların torpağa qoyulması zamanı planda (sxemdə) nəzərdə tutulmayan elektrik kabeli üzə çıxarsa işi təxirə salmadan saxlamaq və müvafiq göstərişlər almaq üçün iş yerinə kabel şəbəkəsinin nümayəndəsini çağırmaq lazımdır.

3.7.8. Məskunlaşmış rayonlarda işlərin hazırlanması zamanı həmçinin beton mərkəzlərin və reperlərin qoyulma (təməl qoyma) yerlərinə aparılması nişanlanmaların bütün hallarında ağır əl əməyini kənar (ləğv) etmək və daha təhlükəsiz əmək şəraiti təmin etmək məqsədi ilə onları mərkəzləşdirilmiş şəkildə hazırlamaq lazımdır.

3.7.9. Ekspedisiyanın (müəssisənin) gücü beton və metal mərkəzlərin və reperlərin mexaniki üsulla hazırlayarkən betonqarışdırıcı, vibrodəzgahlarda, qum şırnaqlı aparatlarda pnevmatik və ya elektromexaniki tərtibatlarla işləyənlər xüsusi öyrətmələr keçməli və elektrik təhlükəsizliyindən müvafiq peşə qrupu olmalıdır.

3.7.10. Çınqıl, beton məhlulu hazırlanması beton və metal səthləri çirkdən, pasdan və s. təmizlənməsi zamanı, fəhlələr qoruyucu eynəklər və brezent əlcəklər geyməli və elə dayanmalıdırlar ki, külək toz və çınqılları kənara apara bilsin.

3.7.11. Metal səthlərin turşu məhlulu ilə təmizlənməsi zamanı məhlulun hazırlanması üzrə tələblərə əməl etmək lazımdır. Təmizləmə açıq havada və ya yaxşı külək vuran otaqda yerinə yetirilməli, fəhlələr qoruyucu eynəklərlə, rezin əlcəklərlə və döşlüklərlə təmin olunmalıdırlar.

3.7.12. Bütün benzin məhlulu və bitum qarışığı ilə işləyən zaman Geodeziya nişanlarının qurulması üzrə dərslikdə şərh olunan təhlükəsizlik tələblərinə əsaslanmaq lazımdır. Beton və metal mərkəzlərə və reperlərə mühafizə örtüklərinin çəkilməsi üzrə işləri xüsusi avadanlıqlarda və havası təmizlənən meydançalarda yerinə yetirilməlidir.

3.7.13. Yükləmə-boşaldılma işləri, materialların daşınması və beton monolitlərin və digər yüklərin nəql edilməsini Dövlətlər arası standart (Dst 12.03.020-80) ƏTSS. Müəssisələrdə yüklərin daşınması prossesləri. Ümumi təhlükəsizlik tədbirlərinə müvafiq yerinə yetirmək lazımdır.

3.7.14. Beton monolitlər xəndəklərə kəndir vasitəsilə endirilməlidir. Monoliti xəndəyə endirib qurtaranadək işləyənlərdən xəndəkdə olmalarına icazə verilmir. Eləcə də köhnə monolitləri xəndəkdən qaldıranadək xəndəkdə olmağa da icazə verilmir.

3.8. Siqnallarla bucaqvari və xətti ölçmələr

3.8.1. Nişanda işə başlamazdan əvvəl pilləkənlərin, nərdivanlarını (trap tipli), məhəccərlərin hazırlanması və möhkəmliyinin düzgünlüyünü yoxlamaq lazımdır. Bütün pozulmuş birləşmələr təcili olaraq düzəldilməli, etibarsız hissələr (pilləkənlərin ayaq altıları, taxtalar və s.) yeniləri ilə əvəz olunmalıdır. Köhnə nişanların möhkəmliyinin yoxlanmasına xüsusi diqqət verərək lazımdır. Bu halda bütün nişanlara, xüsusilə bolt və qaykaların birləşmələrinin etibarlılığına və mövcudluğuna diqqətlə baxmaq lazımdır. Olmayan boltlan və qaykaları bərpa etmək lazımdır.

3.8.2. İşarəyə qalxarkən:

- Nərdivanın pillələrindən deyil, dirəyindən tutmaq lazımdır, bu zaman hər iki əl azad olmalıdır;

- nərdivana qalxarkən üç müxtəlif dayaq nöqtəsini təmin etmək üçün ayaqları müxtəlif pillələrə qoymaq lazımdır.

3.8.3. Yüksək dəqiqli bucaqölçən alətlərin, işıq və radioməsafə ölçənin siqnala qaldırılması komplektinə daxil olan trosun köməkliyi ilə blokdan keçərək döşəmədən 1,8 m yüksəklikdə nişanın əsas ayağına bərkidilməlidir.

Alətin yuxan qaldırılması və qəbulu ilə məşğul olan işçi özünü qoruyucu kəmərin zənciri ilə dirəyin özülünə bərkitməlidir. Qaldırılan alətin altında dayanmaq qadağandır.

3.8.4. Əgər nişan yüksək gərginlikli elektrik ötürücü xətlərin yaxınlığında yerləşibsə, onda trosun və ya kanatın bu xətlərə doğru dartılması qadağandır.

3.8.5. Güclü külək əsəndə, yağış yağanda, soyuq havada və insan həyatına başqa təhlükələr olduğu hallarda geodeziya nişanlarına 6 kq-dan çox yüklə qalxmaq qadağandır.

3.8.6. Müşahidə meydançasında işləyən zaman nişanın lyuku bağlı olmalıdır və adamlara bildirilməlidir ki, bu zaman nişanların altında durmaq qadağandır.

3.8.7. Nişanda iş yerinə yetirərkən məhəccərə söykənmək və ya ona qalxmaq qadağandır.

3.8.8. Nişanda işləyən zaman küləkdən və günəşdən müdafiə üçün nəzərdə tutulan tenti (örtük və ya günlük) məhəccərə və dirəyə qalxmadan müşahidə meydançasından bərkitmək lazımdır.

3.8.9. Yağışlı (tutqun, buludlu) və ya soyuq havada, xüsusilə yaz və payız dövrlərində siqnalın hissələrinin buzlaşmasının mümkünlü təhlükəsiz olmayır, nişandan düşərkən daxili piramidaların ayaqlarının birindən və lyuk tərəfindən nişanın yuxarı tağından aşırılan təhlükəsizlik kanatından istifadə etmək lazımdır. Bu zaman kanatın o biri sərbəst ucu aşağıda olan fəhlənin əlində olmalıdır.

3.8.10. Güclü külək və yağışlı havada nişanın üzərində olmaq qadağandır.

Tufan yaxınlaşan zaman aşağı enməli və bütün ehtiyat təhlükəsizlik tədbirlərinə riayət etməklə çadırda olmaq lazımdır.

İşıq və radioməsafə ölçmə işləri yerinə yetirilərkən çadırlar geodeziya nişanlarından 60m məsafədən az olmayan məsafədə qurulmalıdır.

3.9. İşıq məsafəölçən və radioməsafə ölçənlə iş

3.9.1. İşıq və radioməsafə ölçən, həmçinin bu tipdə olan başqa cihazlarla işə xüsusi hazırlıq keçmiş və texniki təhlükəsizlik qaydalarına və məlum cihazlarda işləmə texnologiyasına dair yoxlama sınağından keçən şəxslər buraxılır.

3.9.2. Radiogeodeziya cihazları ilə işləyərkən hazırlayıcı zavodlar tərəfindən cihazlara əlavə olunan texniki xidmət və təhlükəsizlik texnikası üzrə qaydalarına ciddi emal etmək lazımdır.

3.9.3. Radiotezliyin elektromaqnit sahəsinin işçilərə əlverişsiz təsirinin qarşısını almaq üçün sanitar normalan və yüksək, ultra yüksək və ən yüksək tezlikliyi elektromaqnitin sahəsi mətbələri ilə işləmə qaydalarının müəyyənləşdirən qüvvədə olan normativ aktlara müvafiq olaraq müdafiə və profilaktik tədbirlərə riayət etmək lazımdır.

3.9.4. İldə iki dəfədən az olmayaraq 100 mVt və daha böyük gücə malik radioməsafə Ölçənlərin şüalanma intensivliyini Ölçmək lazımdır.

3.9.5. 100 mVt və daha böyük gücə malik radioməsafə ölçənlərdə işləyən zaman:

- 10° bucağa və antena Özülünün mərkəzi ilə 3 m-ə bərabər radiusda olan sektorda adamların olması;

- 36 Vt-dan yuxan gərginlik altında olan kökləmə kondensatorlarına, həcmi rezonatorlara və başqa detallara toxunmaq qadağandır.

3.9.6. Otaqda radioməsafəölçənin işə salınması ilə əlaqədar bütün işlərdə antena qarşısında material udan vərəqlər qoyulmalıdır.

3.9.7. Yüksək tezlikli (YT), ultrayüksək tezlikli (UYT), daha yüksək tezlikli (DYT) şüalanma zonalarına kənar şəxslərin buraxılması qadağandır.

Müəyyən intensivli elektromaqnitli sahələrinin insan orqanizminə təsiri onun əsəb sistemində funksional pozulmalar əmələ gətirə bilər.

3.9.8. Lazer cihazları ilə iş aparılan yerlərdə “Lazer təhlükəlidir” plakatı asılmalıdır.

3.9.9. Şüalanmada işləyən zaman şüalandıran qurğu (antena), enerji axırının adamlardan azad olan zonaya istiqamətlənməsinə yönləndilməlidir.

3.9.10. Mənbələrdən şüalanma intensivliyini azaltmaq məqsədilə aşağıdakı tələblər yerinə yetirilməlidir:

DYT ayn-ayn ünsürlərin işlənilməsi zamanı müxtəlif tipli udma gücləri (yük ekvivalentləri) tətbiq olunmalıdır;

- indikator, qəbuledici, hesablayıcı, idarə etmə sistemlərini yoxlayarkən, generator və şüalandıran yüksək tezlikli qurğuların qoşulması tələb olunmadıqda, imitatorlardan istifadə olunmalıdır;

- elektrikverici xətlərin və antena qurğularının işlədilməsi zamanı dalğa verən qol artırmalarından, həmçinin gücləri zəifləndirici və bölüşdürucülərdən istifadə olunmalıdır;

- aparatura ilə işlətmələrin bütün hallarında işçilər verici xətlər və dalğaverən trakt ünsürlərinin bağlanma yerlərində katod magistral çıxıntısından enerjinin əksilməsinə mütləq əmin olmalıdırlar.

3.9.11. Antena qurğularının, aşağı səviyyəli güclərdə (ölçü generatorları) aparılan DYT traktı ünsürlərinin işlənməsində elastik ekran, qitor, örtük və s. kimi müxtəlif formalı qapalı olmayan ekranlar tətbiq olunmalıdır.

3.9.12. 1-dən 3 mVt gücü kimi lazerli geodezik cihazlarla işləyən zaman:

- generasiya momentində müvafiq müdafiə vasitəsi tətbiq etmədən şüarının qaytarıcıya düşməsinə nəzarətin həyata keçirilməsi;

- lazer şüasının, insanın gözünə və ya bədənin digər hissələrinə istiqamətlənməsi;

- lazer şüasının güzgü, şüşə, cilalanmış metal kimi cisimlərin tuşlanması qadağan olunur.

3.9.13. İşə başlamazdan qabaq briqada rəhbəri (icraçı) cihazların düzgün quraşdırılmasında, bütün flans birləşmələrin bitişmə kipliyi və qarmaqların etibarlılığı, həmin qoruyucu, uducu və digər müdafiə vasitələrinin mövcudluğu və düzgün qurulmasında əmin olmalıdırlar.

3.9.14. Çöl şəraitlərində müxtəlif şit və radio-məsafəölçənlərdə işləyən zaman, yüksək sıxlıqların şüalandırıcı təsirindən və digər zədələnməyə məruz qalmaq amillərindən qaçmaq uçun

- izolyasiya olunmamış məftillərə əllə toxunmaq;

- cihazların qapağını çıxarmaq və qaldırmaq;

- istilik effektli işə görə generasiya etmək gücünün kəmiyyətini əllə müəyyənləşdirmək;

- hər hansı bir təmiri aparmaq (lampanı, ayrı- ayrı düyünləri və hissələri);

- yüksək gərginliyin qoşulması dövründə parabaloitdən 2m qabaqda dayanmaq;

- həcmli rezonatora toxunmaq;

- cihazların açıq yan tərəfində, həmçinin aparatura qurğusunun elektrik xətti üzərində yerlə birləşdirmə olmadıqda;

- nasaz aparaturada işləmək, həmçinin nasaz müdafiə vasitələrindən istifadə etmək qadağandır.

3.9.15. Rütubətli havada işləyən zaman xüsusi ehtiyatlılığa riayət etmək, cihazların elektrik düyünlərinə və bloklarına rütubətin düşməsindən qorunmaq lazımdır. Əgər cihaz islanmışsa düyün və hissələri yaş əski ilə sürtmək ciddi qadağan olunur.

3.9.16. Şəhərlərin və yaşayış məntəqələrinin küçələrində işıq və radioməsafə ölçülmələri üzrə iş, imkan dairəsində gecə vaxtı, adamların və nəqliyyatın hərəkəti azaldığı saatlarda aparılmalıdır.

3.9.17. Qida mənbələrini işə hazırlayarkən və istismar prosesində onlara xidmət edərkən qidanın akkumliyator mənbələri blokunun istismarı üzrə texniki təhlükəsizlik tələblərinə riayət edilməlidir.

3.9.18. Meşədə, əkin yerlərinin arasında elektrik stansiyaları yerini minerallaşdırılmış qatın dərinliyi qədər qazmaq lazımdır.

3.9.19. Mühərrikin yalnız kəsilmiş cərəyan, yükü şəraitində işə salmaq olar. Benzinlə işləyən mühərrikləri işə salınması üçün efir və digər tezalışan mayeləri istifadə etmək qadağandır.

3.9.20. Generator qalxanının yastıqlarının qapaqlan çıxarılan elektrik stansiyasında işləmək qadağandır.

3.9.21. Mühərrik işlədiyi vaxt elektrik xətlərinin elektrik stansiyasının çıxış qısqaclarına qoşulması qadağan olunur.

3.9.22. Elektrik stansiyasında işləyən zaman rezin uzunboğaz çəkmə geymək lazımdır, akkumilyatorlan dolduran zaman qoruyucu eynəklərdən, rezin əlcəklərdən və döşlüklərdən istifadə etmək lazımdır.

3.9.23. Akkumilyatorlar ağac yeşiklərə yerləşdirilməlidir, bankaların kipgəcləri sıx vintlənməlidir (burulmalıdır).

3.9.24. Çadır və ya digər otaqlarda adamlarla bir yerdə: akkumliyator batareyalarını, səyyar elektrik stansiyaların, boş və yanacaqla doldurulmuş benzin bakların, yağlayıcı materialları və əsgiləri, mühərrik və instrumentlər üçün xidmətedici silmə (sürtmə) materialları saxlamaq qadağandır.

3.9.25. Cihazların (YT, ÜYT, DYT) təmiri və yustirləməsi buna ekspedisiya rəhbərliyinin icazəsinə malik olan və ya ixtisaslaşdırılmış təşkilata verilən işçilərə tapşırılır.

3.9.26. Hər bir işçi aparaturanın təmirinə başlayarkən onun qaydaya salınmasını (düzəldilməsini) və onun düzgün istismar (elektrik maqnit dalğası və yüksək tezlikli cərəyanın təsiri) olunmaması nəticəsində baş verə biləcək təhlükəni yaxşı bilməlidir.

3.9.27. Yüksək keyfiyyətli cihazların təmir və yustirləmə həyata keçirildiyi iş otağı (döşəmə, divarlar, tavan) cihazların işlədiyi tezlik diapazonundan asılı olaraq xüsusi izolyasiya olunmuş materiallarla ekranlaşdırılmalıdır.

3.9.28. Yüksək keyfiyyətli cihazların təmirini və yustirləməsini yerinə yetirən və bu zaman elektromaqnit tezliklərin təsirinə məruz qalan heyyətin müdafiəsi üçün aşağıdakı üsul və vasitələrdən istifadə etmək lazımdır:

- elektromaqnit enerjisini şüalandıran avadanlıqların iş otağında səmərəli yerləşdirilməsi;

- iş yerini elektromaqnit sahəsindən uzaqlaşdırmaq;

- iş yerinin planlaşdırılması;

- avadanlığın və xidmətedici heyətin səmərəli rejiminin müəyyən edilməsi;

- xəbərdarlıq siqnalizasiya vasitələrinin tətbiqi (işıq, səs və s.);

- fərdi müdafiə vasitələrinin tətbiqi.

4.1. Elektrik şəbəkə təsərrüfatı meydança-larında, rabitə xətlərində, neftqazkəmərlərində və trassalarda görülən işlər

4.1.1. Elektrik şəbəkə təsərrüfatları, rabitə xətləri, neftqazkəmərləri, trassa və meydançalarda planlaşdırılan işlər yüksək təhlükəli kateqoriyaya aid edilir.

4.1.2. Yuxanda adlan çəkilən işlərə plan alma zamanı istehsal təhlükəli və zərərliyinin potensial imkanı elektrik qüvvəsinin məsafəyə verilmə və rabitə xətləri, neftkəmərləri oxları boyunca mühafizə zonaları hüdudlarında baş verə bilər. Hər bir konkret halda mühafizə zonası elektrik ötürücü və rabitə xətlərinin lap kənar məftillərindən və ya neftqaz kəmərləri və rabitə kabel xətlərindən müəyyən məsafədə duran şaquli səthlər arasındakı torpaq sahəsi və fəzadır:

Aşağıda göstərilən gərginlikli elektrik ötürücü xətləri üçün mühafizə zonası:

lkV-dan 20 kV daxil olmaqla -10 m

330 kV, 400 kV, 500 kV -30 m

rabitənin kabel və hava xətləri üçün: torpaq üstü, torpaq altı

və hava xəttləri üçün -2 m

rabitənin dəniz kabel xətləri -0,25 mil

neftqaz kəmərləri üçün -200 m

4.1.3. Sərəncamında mühafizə zonaları hüdudlarında elektrik ötürücü, rabitə xətləri, neftqaz kəmərləri olan müəssisələrin yazılı icazəsi olmadan:

avtonəqliyyat, traktor və mexanizmlərin keçidlərinin və dayanacaqlarının düzəldilməsi; elektrik ötürücü və hava rabitə xətlərinin məftilləri altından qabaritli yükləri daşımaq;

bütün növ o cümlədən qazma qurğusu istifadə edilməklə tikinti-quraşdırma və torpaq işlərini yerinə yetirmək;

materialları anbara vurmaq açıq və Örtülü od mənbələri yerləşdirmək;

gəmilər, barclar üçün yan alına və lövbər salma yeri düzəltmək;

fərqləndirici və siqnal nişanlarının, nəzarət ölçü məntəqələrini yerləşdirmək və dağıtmaq;

kranları, sürgüləri açmaq və bağlamaq;

rabitə, elektrik təchizatı və telemexanika vasitələrini işə salmaq və ya söndürmək;

fəaliyyətdə olan metal və dəmirbetonlu elektrik ötürücü dayaqlara toxunmaq və onlara 10 m-dən yaxın məsafəyə yaxınlaşmaq;

fəaliyyətdə olan tramvay və trolleybus xətləri yaxınlığında gərginlik altında olan məftillərə və ya kontakt şəbəkəsi hissələrinə 2 m-dən az yaxınlaşmaq qadağandır.

4.1.4. Fəaliyyətdə olan 1000 V və daha yuxarı gərginlikli qırılmış və sərilmiş elektrik ötürücü xətlərə və ya 240 V yuxan gərginliyi olan radiofikasiya xətlərinə 10 m az məsafəyə yaxınlaşmaq qadağandır. Qırılmış məftil yaxınlığındakı yaşayış yerində gözətçi qoyulmalı və enerji sahəsinin və radio qovşağının texniki rəhbərliyinə təcili xəbər verilməlidir.

4.1.5. Tikinti-quraşdırma, torpaq və digər işlərin bilavasitə mühafizə zonasında aparılması lazım gələrsə:

- işlərin təşkilatın-sahibkarın yazılı icazəsi ilə və təhlükəsizlik şəraitini müəyyənləşdirən naryad-buraxılışla işçilərin təhlükəsizlik şəraitinə görə məsuliyyət daşıyan mühəndis-texniki işçinin bilavasitə rəhbərliyi altında aparılması;

- tikinti maşın və mexanizmləri işə buraxılmamışdan əvvəl hava elektrik ötürücü xettindən gərginliyin açılması;

- hava elektrik ötürücü xettindən gərginliyi açmaq mümkün olmadıqda, maşınlan elə yerləşdirilməlidir ki, elektrik ötürücünün hava xəttin ən yaxın məftilindən keçən şaquli müstəvidən qaldırıcı mexanizm və tikinti maşınlarına və ya onların çıxış hissələrinə qədər olan məsafənin cədvəldə göstərildiyindən az olması.

- qaldırıcı, qazıma və tikinti maşınlarını 110 kV və daha yüksək gərginlik altında olan elektrik ötürücü məftilləri altında bilavasitə işləməsinə, maşınların qaldırıcı və ya qabağa çıxan hissələrindən. həmçinin yerini dəyişən yükdən, yaxın məftilə kimi müvafiq gərginlik.

üçün yuxandakı cədvəldə göstərilən məsafədən az olması şərtilə icazə verilməsi;

- elektrik ötürücülü yük qaldıran tikinti maşınları və avadanlıqlarının idarə olunmasına buraxılan şəxslər texniki təhlükəsizlik üzrə ən azı II-dən yuxarı ixtisas qrupuna malik olması tələblərinə riayət edilməlidir.

4.1.6. Gərginlik altında olan elektrik xətti altında maşınların yoldan kənar hərəkəti məftillərin ən az sallandığı yerdən aparılmalıdır.

4.1.7. I sinif radiofikasiya xətti və müəyyən məsafədən qidalanan rabitə xətti yaxınlığında avtonəqliyyat və qazma maşınlarının işləməsi və yerdəyişməsi rabitə müəssisəsinin mühəndis-texniki işçilərinin rəhbərliyi altında aparılır.

4.1.8. Tufan və ya onun yaxınlaşma vaxtı hava elektrik xətləri və rabitə xətləri yaxınlığında topoqrafiya-geodeziya işlərinin aparılması qadağan olunur.

4.1.9. Gərginlik altında olan qurğu və avadanlıq zonalarında aparılan işlə bilavasitə bağlı olan yarımstansiyalarda plan çıxarma və ölçmə işləri Elektrik qurğularının istismarı zamanı texniki təhlükəsizlik qaydalarının tələblərinə uyğun olaraq yerinə yetirilməlidir,

4.1.10. Gərginlik altında olan cərəyandaşıyıcı hissələrin yaxınlığında iş yerinə yetirən şəxs, elə dayanmalıdır ki, həmin cərəyandaşıyıcı hissənin yalnız bir yan tərəfi onun qarşısına düşsün. Əgər gərginlik altında olan cərəyanverici hissə arxada və ya iki yan tərəfdən yerləşmişsə, işin aparılması qadağandır.

4.1.11. Yarımstansiyaların meydançalarında geodeziya nişanlarının qurulması, geodeziya nişanlan altında və xüsusilə də kabel xətti zonasında əl və ya qazma işlərinin görülməsi, yalnız yarımstansiyanın rəhbərliyinin razılığı və kabellərin keçdiyi yerləri və yeraltı qurğuların yerini bilən nümayəndə-mütəxəssisin iştirakı ilə yerinə yetirilə bilər.

4.1.12. Məftillərin sallanma hündürlüyünün ölçülməsinin uzun ağacla, reyka ilə, payacıqla və başqa bu kimi ölçü alətləri və cisimləri ilə aparılması qadağan olunur.

4.2. Neft anbarları və neftqazkəmərləri ərazilərində görülən işlər

4.2.1. Neft quyulan və mədən qurğuları ərazilərində topoqrafiya-geodeziya işlərinə belə ərazilərdə iş görmə hüququ qazanmaq üçün xüsusi təlim keçmiş yaşı 18-dən az olmayan şəxslər buraxılır. Bundan əlavə, bütün işçilər belə işləri yerinə yetirərkən təhlükəsizlik tələblərini bilməli və əməl etməlidirlər.

4.2.2. Hər bir fəhlə iş vaxtı ərazidə ona təyin olunmuş iş paltarında olmalı, lazımi müdafiə vasitələrindən istifadə etməli, texniki təhlükəsizlik qaydalarına və mədən daxili rejimə ciddi riayət etməlidir.

4.2.3. Bütün mədən qurğuları ərazisi qazdan təhlükəli olduğu üçün topoqrafiya-geodeziya işlərini orada yerinə yetirən zaman:

- qaz ayrılmaları olan açıq yerləri külək döyən tərəfdən dolanıb keçməmək;

- imkan daxilində mədən ərazisində hündür yerlərlə hərəkət etməmək;

- qaztəhlükəli yerlərə yaxın yerlərdə istirahət və yemək qəbul etmək üçün yerləşməmək;

- kəhrizə, çuxura, qanova və tutuma düşməmək;

- mədənin ərazisində açıq od mənbəyinə yol verməmək;

- papirosu yalnız xüsusi ayrılmış yerlərdə çəkmək kimi qaydalara əməl etmək lazımdır.

4.2.4. Təzyiq altında olan avadanlığa zərbə vurmaq qəti qadağandır, həmçinin mədənin ərazisinə neftin və mazutun tökülməsinə yol verilməməlidir.

4.2.5. Qaza aid yerlərdə və müəssisələrdə işlər üç qrupa bölünür:

I qrup -qazdanxilasetmə işçilərinin qazdan mühafizə aparatları ilə yerinə yetirdiyi işlər və ya onların nəzarəti altında, xüsusi sənədləri olan işçilərin işlədiyi iş yerləri;

II qrup -qazdanxilasetmə işçilərinin nəzarəti altında xüsusi icazə verilməklə görülən işlər; (belə işlərdə lazımi hallarda qaz mühafizə aparatları da tətbiq edilir, işə başlamazdan əvvəl havanın nümunəsi götürülərək təhqiq olunur, lazımi tədbirlər və işin aparılması üçün müvafiq qaydalar müəyyən edilir).

III qrup -qazdanxilasedici stansiyaların xəbərdarlığı ilə dövrü olaraq baxışlar təşkil edilən icazəsiz və qazdanxilasedicisiz işləyənlərin iş yerləri.

Bununla əlaqədar olaraq işlərin təhlükəsiz təşkilinin işçi layihələrinin tərtibi zamanı, yuxarıda sadalanan tələblərdən asılı olaraq, hərəkət marşrutunun əvvəlcədən işlənib hazırlanması lazımdır.

4.2.6. Qazdan təhlükəli yerlərdə iş rejimi, qüvvədə olan istehsal təlimatına uyğun olaraq sex (sahə) rəisi tərəfindən müəyyən edilir və mütləq qazdanxilasedici stansiyanın rəisi (QXS), bəzi hallarda növbə rəisi və QXS-ın növbə təlimatçısı ilə razılaşdırılır.

4.2.7. Ərazidə topoqrafiya-geodeziya işlərinə, onların aparılmasının maksimum təhlükəsizliyinin təmin edilməsi şərtilə tərtib olunan layihə olduqda icazə verilir.

İş planında işçilərin hərəkət marşrutu, onların yerləşdirilməsi, obyektə yanaşması və işlərin təhlükəsizliyini təmin edən digər tədbirlər dəqiq müəyyənləşdirilməlidir.

4.2.8. İşlərin təşkili planı briqadanın rəhbəri tərəfindən tərtib olunur. Plan bu işlərin yerinə yetiriləcəyi bölmənin müvafiq xidmətləri (qazdan xilas etmə stansiyası, texniki təhlükəsizlik, obyektlərin baş mühəndisləri və i.a.) ilə razılaşdırılır.

4.2.9. İşlərin təşkili planı:

- qazdantəhlükəli rayonlarda yerinə yetirilən prosesləri;

- qazdantəhlükəli rayonlarda məsul icraçılar göstərilməklə istehsal əməliyyatlarının yerinə yetirilmə ardıcıllığını;

- texniki təhlükəsizlik üzrə lazımi tədbirləri;

- obyektdə iş yerinin göstərilmə sxemini nəzərə almalıdır.

4.2.10. Dəstənin rəisi işə başlamazdan əvvəl planla nəzərdə tutulmuş hazırlıq tədbirlərinin çöl briqadalarının işçiləri tərəfindən yerinə yetirilməsini şəxsən yoxlamağa borcludur.

4.2.11. Çöl bölmələri işçilərinin qazdantəhlükəli və qazlaşmış sahələrə girməsi qəti qadağan olunur.

4.2.12. İşləri rezervuardan əhəmiyyətli bir məsafədə tunellərdə, bağlı qanovlarda, quyularda və digər yardımçı şəraitlərdə apararkən, görmə əlaqəsi mümkün olmadıqda, əvvəlcədən şərtləşdirilmiş kod üzrə səs siqnallaşdırılması təşkil etmək lazımdır. Bundan əlavə, bütün işçilər müvafiq markalı respirator və əleyhiqazlara malik olmalıdır.

4.2.13. Neft quyuları və mədən qurğuları ərazisində topoqrafiya-geodeziya işləri yerinə yetirərkən hər bir işçi maksimum ehtiyatlılıq göstərməli, daima yoldaşlarının vəziyyətini izləməli və əgər kimsə qazlaşmış atmosferdə özünü pis hiss edərsə, onu təcili surətdə təhlükəsiz zonaya təmiz havaya çıxarmalıdır.

4.2.14. Nivelirləmə tras yollan və ya bu ərazilərdə başqa xətti ölçmələrin aparıldığı sahələr əvvəlcədən planlaşdırılmalı və qanov, çuxur və boru kəmərləri vasitəsilə keçidlə təchiz edilməlidir.

4.2.15. Mancanaq dəzgahının işlədiyi zaman balansirin yanında durmaq və ya onun başlığı altından keçmək, həmçinin hər hansı bir ölçü aparmaq qəti qadağan olunur.

4.2.16. İşləri qurtardıqdan sonra, bütün təyinatlı quyuların lyukləri sıx və möhkəm qapaqla bağlanmalıdır.

4.2.17. Mədən obyektlərinin böyük miqdarda elektrikləşdirilmiş aparatura ilə təchiz olunması ilə əlaqədar olaraq, çöl bölmələrinin işçiləri elektrik təhlükəsizliyi qaydalarını bilməli və onlara riayət etməlidirlər.

4.3. Avtomagistrallarda və avtomobil yollarında aparılan işlər

4.3.1. Bütün kateqoriyalardan olan mövcud avtomagistral və avtomobil yollarında topoqrafiya-geodeziya işləri aparan zaman işlərin növləri, onların yerinə yetirilmə müddətləri və işçilərin sayı, həmçinin iş yerlərinin çəpərlənmə və yol nişanları və göstəricilərinin yerləşdirilmə sxemləri göstərilməklə, işlərin görülmə yerləri Dövlət Avtomobil Müfəttişliyi və yol təşkilatlarının yerli orqanları ilə razılaşdırılmalıdır.

4.3.2. Avtomobil yollarında işə nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti işə başlamazdan əvvəl və ya briqadanın avtostradaya çıxmasından qabaq iş rəhbəri jest və ya bayraqlarla verilərək tətbiq edilən şərti işarələr haqqında, həmçinin marşrutda hərəkət qaydası haqqında işçiləri təlimatlandırmağa borcludur.

Avtomobil yolu boyunca iş prosesində keçidlər etmək yalnız nəqliyyat vasitələrinin hərəkətinə qarşı yolun kənarında torpaq səth üzrə icazə verilir.

4.2.3. Avtomobil yollarında işləyən topoqrafçı-geodeziyaçı briqadanın bütün işçiləri Yol hərəkəti qaydalarını bilməlidir.

4.3.4. Avtomobil yollarında iş yerini bütün müvəqqəti lazımi yol nişanlan və çəpərləmə ilə tam qaydaya saldıqdan sonra işə başlamaq olar. Zəruri hallarda yerini qəbul olunmuş formada ştaket çəpərlə, başdan-başa ağac sipərlə və səyyar yol-siqnal nişanlan ilə hasarlamaq lazımdır,

4.3.5. Avtomobil yolu boyunca hər hansı bir topoqrafiya-geodeziya işləri yerinə yetirilən zaman briqada narıncı rəngli siqnal jiletləri ilə geyindirilməlidir.

4.3.6. Səkinin olmadığı halda, alətlə bir iş yerindən digərinə keçid zamanı küçənin işlək hissəsi ilə və ya nəqliyyatın hərəkətinə qarşı avtomobil yolu ilə getməyə icazə verilir.

Küçənin işlək hissələrinin kəsişdiyi zaman işçilər keçidin tam təhlükəsizliyinə əmin olmalıdırlar.

4.3.7. Yaşayış məntəqəsindən kənar avtomobil yolunu, yalnız hər iki tərəfə yaxşı baxıla bilən hissələrdə keçmək lazımdır.

4.3.8. Nəqliyyat vasitələrinin və yolun işlək hissəni məhdudlaşdıran digər maneələrin yanından ötən zaman xüsusilə diqqətli olmaq lazımdır.

Belə ehtiyatlılığa təmir işlərində yolun işlək hissəsində qoyulan çəpərin keçilməsi zamanı və səkinin yaxınlığında və ya qırağında avtomobildən düşərkən də riayət edilməlidir.

4.3.9. Briqada rəhbəri yolun işlək hissəsində işlərin görülməsi zamanı iş yerinin hər iki tərəfindən 50-100 m məsafədə nizamlayıcı fəhlə qoymalı və onları sürəti azaldan və s. nişanlarla təmin etməlidir.

4.3.10. İşçilərin yolun işlək hissəsində olma vaxtı avtomobil yollarında işləyən zaman imkan daxilində ixtisar edilməlidir.

4.3.11. İşlər yolun işlək hissəsində aparılarkən:

- avtomobil yollarında geodeziya alət və avadanlıqlarının nəzarətsiz qalması;

- payacıqlar əvəzinə yad cisimlərdən istifadə edilməsi, onunla yol boyunca payalama hallarında qəza şəraitinin yaradılması;

- dumanda, boranda, tufanda, sırsırada avtomobil yollarında işin aparılması;

- işçilərin işdə fasilələr zamanı bütün kateqoriyalı yolların işlək hissəsində dayanması qadağan olunur.

4.3.12. Avtomobil yollarında işlər görülərkən maşın və mexanizmlər nəqliyyatın hərəkət isti

4.3.13. Yüksək planlı geodeziya şəbəkələri plan çəkmə işlərində bir qayda olaraq analitik qurulma və künclü nişanlanma ardıcıllığı üsulları ilə aparılmalıdır, Teodolit girişlərin qoyulması zamanı avtomobil yolunda arx kənarı xətt üzrə aparılmalıdır.

Yol örtüyünün ortası üzrə xətlərin Ölçülməsi v« ya digər topoqraf-geodeziya işlərinin yerinə yetirilməsinə yalnız yolun kənarının əhəmiyyətli dərəcədə dağıldığı və ya Dövlət Avtomobil Müfəttişliyi və yol orqanları ilə razılaşdırılmış layihədə göstərilən xüsusi işlərin görülməsi zamanı icazə verilir.

4.3.14. Yüksək planlı məntəqələr yolun döşənməsi ilə bir səviyyədə vurulan milə əsaslanmaqla qurulmalıdır.

4.3.15. Yüksək planlı əsaslandırmada tərəflərin ölçmə işlərini lentlə və ya ruletka ilə apararkən lenti və ya ruletkanı yolun işlək hissəsinə sürüyüb aparma halları qadağan edilir.

4.3.16. Topoqrafiya-geodeziya plançəkmə işlərində və ya avtomobil yolu ilə dəmir yolunun kəsişdiyi yerlərdə belə işlərin aparılması zamanı bu qaydaların 5-ci fəsilinin tələblərinə riayət edilməlidir.

4.3.17. 50 metrə kimi uzunluqda avtomobil yolu körpülərində işləyən zaman işçilərdən nəqliyyatın hərəkətinə nəzarət etməyə və işləyənlərə xəbərdarlıq siqnalları verməyə borclu olan nizamlayıcı-siqnalçılar ayrılmalıdır.

İşçilər nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti haqqında məlumat alarkən körpünün işlək hissəsindən və ya körpünün hüdudlarından kənardakı təhlükəli yerdən çəkilməlidirlər.

İşçilər 50 m-dən uzun körpülərdə işləyən zaman körpülərin konstruksiyasında mövcud olan xüsusi meydançalarda daldalanmalıdır.

4.3.18. Tuneldə topoqrafiya-geodeziya işləri aparılan zaman iş rəhbəri nəqliyyatın hərəkəti zamanı hər bir işçiyə daldalanma yerini göstərməyə borcludur.

4.4. Aerodrom və aeroport ərazilərində görülən işlər

4.4.1. Aeroport və aerodromların yüksək təhlükəli obyektlərə aid olduğunu nəzərə alaraq, onların ərazisində topoqrafiya-geodeziya işləri aparan bütün işçilər uçuş-enmə zolaqlarında, sükanı döndərmə cığırlarında və i. a. nəqliyyat vasitələrinin və piyadaların yolun hərəkət hissəsinə aid olan tələblərə ciddi əməl etmə.

Hər bir işçi ətraf şəraitə və onun dəyişilmə-sinə diqqətli olmağa borcludur.

4.4.2. Təlimatın keçirilməsinə və uçuş bölmələrinin şəxsi heyətinin yuxanda sadalanan sənədlərdə ifadə olunan tələblərə riayət etməsinə bilavasitə işlərin rəhbəri (briqadir, dəstə rəisi) məsuliyyət daşıyır.

4.4.3. Aerodrom ərazisində topoqrafiya-geodeziya işləri aparılan zaman texniki təhlükə-sizliyə və hərəkətin təhlükəsizliyinə icraçı təşkilat məsuliyyət daşıyır.

4.4.4. Aerodrom xidmətləri tərəfindən uçuş tədqiqat mərkəzi (UTM) və uçuş tədqiqat institutu (UTİ) ilə razılaşdırılan və təsdiq olunan işlərin təşkili layihəsi olmadan aerodrom ərazisində, keçid yollarında, uçuş meydanında, səkilərdə geodeziya nişanlarının qoyulması üzrə hər hansı bir iş və digər topoqrafiya-geodeziya işlərinin aparılması qəti qadağandır.

4.4.5. Nəqliyyat vasitələrinin işçilərinin uçuş meydanına getməsinə, yalnız uçuş meydanında uçuş işlərinin konkret vaxtında icazə verilir. Nəqliyyat vasitələrinin və işçilərin uçuş meydanına buraxılma zəruriliyi, uçuş meydanında və onun yaxınlığında iş aparan briqada rəhbəri tərəfindən müəyyənləşdirilir.

4.4.6. Nəqliyyat vasitələrinin bir dəfəlik buraxılış sənədi üzrə aerodroma daxil olması onun gedəcəyi aerodrom bölməsini müşayiət edən şəxslə birlikdə icazə verilir.

4.4.7. “Sənaye zonası” ərazisi istisna olmaqla, nəqliyyat vasitələrinin uçuş meydanının ərazisinə, həmçinin digər meydançalara daxil olmasına istehsalat zərurəti olmadan qəti qadağan olunur.

4.4.8. Nəqliyyat vasitələrinin və uçuş bölməsi işçilərinin (piyadaların) uçuş meydanında hərəkəti Yol hərəkəti qaydaları ilə tənzimlənir.

4.4.9. Nəqliyyat vasitələrinin anqar yaxınlığındakı meydançada hərəkətinə anqardan 20-30 m uzaqlıqda icazə verilir.

4.4.10. Yer cığırında hərəkət zamanı sürücü ətraf vəziyyətə və onun dəyişilməsinə diqqətli olmağa, yerdə hərəkət edən təyyarələr üçün maneə olmamağa, onların yer hərəkəti təhlükəsizliyini təmin etməyə borcludur.

4.4.11. Nəqliyyat vasitələrinin uçuş meydançasında hərəkət sürəti 30 km/s çox olmamalıdır.

4.4.12. Sürücü, hərəkət zamanı təhlükə yaranarkən sürətin azalması və ya nəqliyyat vasitələrinin saxlanılması üçün tədbir görməyə borcludur.

4.4.13. İşə, hava uçuş massivinə, (HUM) və onunla yanaşı olan əraziyə hər bir girişə yalnız uçuş rəhbərlərinə icazə verilir.

Uçuş bölmələrinin bütün işçiləri, həm aerodromun ərazisində daimi işləyənlər kimi həm də ona müvəqqəti baş çəkənlər kimi:

- ərazidə yalnız səkilərlə, anqar olmadığı yerdə sol tərəfindən istifadə etməklə getməyə (gələn nəqliyyata qarşı);

- hərəkətdə olan nəqliyyata yolu azad etməyə;

- hərəkətdə olan nəqliyyatın qabağından keçməməyə borcludurlar.

4.5. Tikinti və quraşdırma obyektlərində işlərin görülməsi

4.5.1. Tikinti və texnoloji avadanlıqların quraşdırılması zamanı işin təşkili üzrə layihə tərtib edilmədən topoqrafiya-geodeziya işlərinin yerinə yetirilməsi qəti qadağandır.

4.5.2. İşlərini təşkili üzrə layihə tərkibi çöl bölmə rəhbərləri (qrup rəisləri, yaxud briqada rəhbərləri ) tərəfindən iş sahələrinin ilkin yoxlanılması və layihə sənədlərinin öyrənilməsindən sonra aparılmalıdır.

İşlərin təşkili üzrə layihədə:

- bu işlərin yerinə yetirilməsinin başlanma müddəti;

- briqadanın say tərkibi;

- reper özüllərin, nivelirləmə istiqamətinin çəkilmə sxemi və s. tərtib edilməklə işlərin aparılma qaydası;

- əməyin təhlükəsizlik şəraitini təmin edən tədbirlər haqqında məlumatlar öz əksini tapmalıdır

İşlərin aparılma qaydası topoqrafiya-geodeziya işlərinin aparıldığı obyektlərinin müvafiq təşkilatları ilə razılaşdırılır. Obyektdə topoqrafiya-geodeziya işlərinin aparılma layihəsi bu işi bilavasitə aparan bölmənin baş mühəndisi tərəfindən təsdiq edilir.

4.5.3. Təhlükəsizlik texnikası üzrə planlaşdırılan tədbirlərin yerinə yetirilməsi qrup rəisi və briqada rəhbərləri tərəfindən təmin edilir.

4.5.4. Yüksək təhlükəli işləri aparılması, işin rəhbərinə tapşırıq – buraxılışlar verilməsi ilə sənədləşdirilir. İşin təhlükəlilik dərəcəsi belə işlərin nümunəvi siyahısı (İN və Q III – 4 – 80) əsasında tikinti, yaxud quraşdırma təşkilatının baş mühəndisi və ya digər məsul şəxsləri tərəfindən müəyyən edilir.

4.5.5. İşə başlamazdan əvvəl aparılacaq işin texniki prosesi quraşdırmada istifadə ediləcək

texnoloji ləvazimatla və obyektdə topoqrafiya geodeziya işlərinin təhlükəsiz aparılması üçün digər zəruri tədbirlərlə tanışlıq zəruridir.

Təhlükəsizlik texnikası üzrə jurnalda, təlimatın keçirilməsi barəsində sifarişçinin məsul nümayəndəsi tərəfindən müvafiq qeydiyyat aparmalıdır.

4.5.6. İş yerinin təşkilində çatışmazlıqların mühafizə vasitələrinin və qoruyucu tərtibatların nasazlıqlarının aşkar edilməsi zamanı, obyektin rəisini, yaxud digər məsul şəxsləri (iş icraçısını, ustanı) xəbərdar etməli və aşkar edilmiş çatışmazlıqlar aradan qaldırılmayınca işə başlanılmamalı.

4.5.7. Topoqrafiya-geodeziya işlərini tikinti obyektlərində, avadanlıqların quraşdırılmasında yerinə yetirən bütün işçilər əlavə olaraq müdafiə kaskaları, qoruyucu kəmərlərlə və zəruri hallarda elektrik keçirməyən rezin botiklərlə və əlcəklərlə təmin edilməlidirlər

4.5.8. Avadanlıqların qoyulması və quraşdırılması zamanı:

- meydançanın çəpəri, yastıqların və muftaların qoruyucu örtükləri həmçinin üzərindən keçilməsi nəzərdə tutulmayan və xüsusi örtüyü və məhəccəri olmayan boru kəmərlərinin, konstruksiyaların və arakəsmələrin üzərində dayanmaq;

- əgər istehsalat zərurəti tələb etmirsə flanslı birləşmələrin və boru kəmərlərinin armaturları, qoruyucu klapanların, lyuklərin və bağların yaxınlığında olmaq qadağan olunur.

4.5.9. İşçilər, tikinti və quraşdırma obyektlərində topoqrafiya-geodeziya işləri aparılarkən vəzifə dairələrinə aid edilməyən və bilavasitə işin rəhbəri tərəfindən tapşırılmayan işləri yerinə yetirməməli, həmçinin digər şəxslərə həvalə etməməlidirlər.

4.5.10. Gərginlik altında olan cərəyan daşıyıcı hissələrin yaxınlığındakı işlərdə qayışdan, kapron ipdən yaxud pambıq parçalı kəndirdən hazırlanmış stroplu qoruyucu kəmərdən istifadə edilməsi tövsiyyə olunur.

İş yerinə baxış zamanı (fəhlələrin işləməsi üçün taxta-şalbandan düzəldilmiş müvəqqəti qurğulara, betonlanacaq yerə vurulan taxtalara) döşəmədə, dirəklərdə, məhəccərlərdə və s. yerlərdə dik çıxmış, başı və ucu əyilməmiş mıxların, bolt, qayka başlarının və digər üzə çıxan əşyaların, həmçinin bərkidilməyən taxtaların olmamasına fikir verilməlidir.

4.5.11. Alət iş yerində elə bərk və etibarlı yerləşdirilməlidir ki, onun tikinti qurğularından düşməsinə imkan verilməsin. Aləti, yaxud digər ləvazimatı hasarın üstünə yaxud meydançanın, taxtabəndin, döşəmənin qorunmayan kənarına, həmçinin quyuların lyuklarinin kənarına qoymaq və obyekti nəzarətsiz tərk etmək qəti qadağandır.

4.5.12. Çöl bölmələrinin işçiləri, tikinti və quraşdırma obyektlərində işləyənlər obyektdə qüvvədə olan daxili əmək intizamı qaydalarına əməl etməyə borcludurlar.

4.5.13. İşləri müvəqqəti quraşdırma tərtibatlarında, yaxud bilavasitə konstruksiya elementlərində apararkən qoruyucu kəmərlərdən və burazlardan istifadə edilməsi zəruridir.

4.5.14. Ləvazimatların və cihazların yüksəkliyə qaldırılması xüsusi tərtibatların və təhlükəsizliyi təmin edən vasitələrin köməkliyi ilə yerinə yetirilməlidir.

4.5.15. Böyük bucaq meylli pilləkən və nərdivanların kənarları və məhəccərləri olmalıdır.

4.5.16. İş yerinə yaxınlaşma yolları yad əşyalardan azad edilməlidir.

4.5.17. İşıqlandırıcı cihazları ilə işləyərkən növbətçi elektrikin, yaxud onu əvəz edən şəxsin iştirakı zəruridir.

4.5.18. Özbaşına elektrik cihazlarının və işıqların qoşulması, şuntlayıcı tərtibatların qoyulması qadağan olunur.

4.5.19. Gecə vaxtı iş, keçidlərin və iş sahəsinin lazımi səviyyədə işıqlandırılmadığı və işıqların nasaz olduğu hallarda qadağan edilir. İşıqlandırıcı cihazlar iş yerindən yüksəkdə olmalıdır. Projektorların birbaşa işıqlandırma üçün istifadə edilməsi qadağandır.

4.5.20. İşıqlandırıcı və qızdırıcı cihazlardan yağışlı və nəmişli havada istifadə edərkən məftillərin izolyasiyasına nəzər yetirilməlidir. Cihazları əski ilə silmək və qarışıq salmaq qadağan edilir.

4.5.21. Qüllələrin, dirəklərin, sütunların, şpillərin (uzun millərin), antenaların və küləyin, yaxud digər yüklərin təsiri nəticəsində ləngər vuran qurğuların tikinti-quraşdırma işləri ilə bağlı olmayan şəxslərin onlara yanaşması qəti qadağandır.

4.5.22. Küləyin gücü 10 m/s-dən yuxan olduqda. tufan vaxtı, güclü dumanda, detallar və quraşdırmalar buz bağladıqda tikilən qurğulara qalxmaq; dartılmış kanatların, yüklərin, asılmış əşyaların və qaldırıcı qurğuların altında durmaq qadağan edilir.

4.5.23. Açıq meydançalarda çəpərsiz və təhlükəsizliyi təmin edən kəmərsiz iş aparmaq qadağan edilir.

4.5.24. Elektrik xətlərinin, onların qoşulmayan uclarının, xüsusən də 220 və 380 voltlu elektrik kabellərinin izolyasiyasına nəzər yetirmək zəruridir.

İş yerində elektrik xətlərinin qoşulmamış uclan və açıq yerləri izolə edilməli, metal hissələrə və cihazlara toxunmamalıdır.

4.5.25. Tikinti obyektlərində avadanlıqların quraşdırılması və ya digər topoqrafiya - geodeziya işlərinin aparılması ilə məşğul olan işçilər təhlükəsizlik texnikası qaydalarının obyektdə baş verən və nəzərə çarpan bütün pozuntuları, həmçinin insan həyatı üçün təhlükə törədə biləcək kabel xətləri, nasaz avadanlıqlar, mühafizə vasitələri və s. haqqında özlərinin bilavasitə rəislərinə təcili olaraq xəbər verməlidirlər.

4.5.26. Sazlama, yüstirləmə və quraşdırma işləri üzrə bütün əməliyyatlar avadanlıqların qurulmasında sazlama və quraşdırma işlərinin aparılması üzrə təhlükəsizlik texnikası qaydalarının tələbləri nəzərə alınmaqla aparılmalıdır.

4.5.27. Quraşdırma işləri zamanı, həmin ərazidə qaldırıcı mexanizmlərin işləməməsinə, iş yerindən yüksəkdə qaynaq və quraşdırma işlərinin aparılmamasına əmin olmaq zəruridir.

4.6. Yeraltı mühəndis qurğularının və kommunikasiyaların planının çıxarılması

4.6.1. Yeraltı kommunikasiyaların planının çıxarılması üzrə işlərin təhlükəsizliyi bu Qaydaların I fəslində göstərilən təşkilati və texniki tədbirlərin yaradılması və realizasiyası vasitəsilə təmin edilməlidir.

4.6.2. Yeraltı qurğuların yoxlanılması və planının çəkilməsi ixtisaslaşdırılmış bölmə (qrup və ya briqada) tərəfindən aparılmalıdır.

Təşkilat işə başlamamışdan əvvəl, yeraltı qurğuları istismar edənlər, icraçı təşkilata buraxılış-aktı verməyə borcludurlar.

4.6.3. İşləri fəaliyyətdə olan müəssisələrdə və digər sənaye obyektlərində (dəmir yollarında, təyyarə meydançalarında, dəniz limanlarında və s.) apararkən bütün işçilər təhlükəsizlik texnikası tələblərinə hökmən riayət etməlidirlər.

4.6.4. İşləri yüksək təhlükənin yaranması ehtimal olunan obyektlərdə apararkən, bölmənin rəhbəri hökmən sifarişçidən işlərin aparılmasına buraxılış-naryadı almalı və o imzalama hüquqi olan sifarişçinin nümayəndəsi-vəzifəli şəxs tərəfindən verilməlidir.

4.6.5. Torpaq işlərinin aparılması ilə əlaqədar yeraltı şəbəkələrin qabaqcadan yoxlanılması tikintidə təhlükəsizlik texnikası qaydalarının tələblərinə uyğun olaraq aparılmalıdır.

4.6.6. Yeraltı obyektləri yoxlayarkən lyuklarin qapağının ətraf səthi zibillərdən, qardan və buzdan təmizlənməli, sırsırada isə lyukun ətrafındakı əraziyə qum səpilməlidir.

4.6.7. Lyuklərin və quyuların qapaqlarını açarkən:

- qapaqların tonqalla və ya lehimləmə lampası ilə qızdırılması;

- lyukun qapaqlarına ağır əşyalarla (kürzlə, çəkiclə, linglə və s.) zərbələr endirilməsi;

- iş yerinə kənar şəxslərin buraxılması qadağan edilir.

4.6.8. Lyuklərin və quyuların qapaqlarının açılması uzunluğu 500 mm-dən az olmayan 10 mm diametrdə əlvan metaldan hazırlanmış xüsusi qarmaqlarla aparılmalıdır.

4.6.9. Qış vaxtı quyunun (lyukun) qapağı kasa yuvası ilə birgə donub yapışmışsa, qapağı ağac araqatı vasitəsi ilə çəkiclə döyəcləməklə, yaxud xörək duzu, məhlulu sönmüş əhəng, isti su və ya buxar ilə əritməklə açmaq lazımdır.

4.6.10. Lyukların, quyuların, qapalı kameraların və s. qapaqlan küləyin yaxud havanın hərəkəti istiqamətindən açılmalıdır.

4.6.11. Briqada işçiləri yeraltı kommunikasiyalara düşərkən qaz analizatorunun köməyi ilə qazlılığın olmamasına əmin olmalıdırlar.

Açıq odla (yandırılmış kibrit, məşəl və s.) qazlılığın yoxlanılması qadağandır.

4.6.12. Yeraltı kommunikasiyalara enərkən yalnız əlvan metaldan yaxud ağacdan hazırlanmış xüsusi nərdivanlardan istifadə edilməlidir.

4.6.13. Yeraltı kommunikasiyaların yoxlanılması ilə bağlı bütün işlər bir qayda olaraq bu qurğuları istismar edən təşkilatın nümayəndəsinin iştirakı ilə qaz, güc kabel və şəhər telefon şəbəkələrinin yoxlanılması isə onların məcburi iştirakı ilə aparılmalıdır.

4.6.14. Quyu və kameralara (otaqlara) düşmədən aparılan ölçmə işlərində. cihaz və tərtibatlardan istifadə qaydalarına (torpaqlama mühafizəsinin qurulması, elektrik keçirməyən əlcəklərdə və qaloşlarda işləmək və s.) əməl edilməli, qazlı yerlərdə isə mütləq əlvan metallardan hazırlanmış alətlərdən istifadə edilməlidir.

4.6.15. Kabel araqatlarına uzun metal reykalarla və digər tərtibatlarla toxunmaq qadağandır.

4.6.16. Açıq quyular bu Qaydaların 4.6.28-ci bəndində göstərilən tələblərə uyğun olaraq müdafiə çəpərlərinə malik olmalıdırlar.

İki saat müddətinə qədər davam edən işlərdə müdafiə çəpəri kimi hər lyukun yanında qoyulan daşına bilən üçayaqlı işarələrdən istifadə edilə bilər.

4.6.17. İşləri quyuların (tunellərin) içərisində apararkən açıq nəzarət edən növbətçilər qoyulmalıdır.

Quyunun içərisində işləyənləri müşahidə edən şəxslər külək əsən tərəfdən durmalıdırlar.

4.6.18. Quyuya (tunelə) enmək mütləq təhlükəsizliyi təmin edən vasitələrlə aparılmalıdır. Quyuya enən işçiyə təhlükəsizliyi təmin edən kəndirin ucu bağlanmış çiyin qayışlı qoruyucu kəmər taxılmalıdır. Təhlükəsizliyi təmin edən kəndirin digər ucu hərəkətsiz möhkəm əşyaya bağlanmalıdır. Təhlükəsizliyi təmin edən kəndir lyukun yanındakı növbətçi tərəfindən tənzimlənməli və həmişə dartılı vəziyyətdə olmalıdır.

4.6.19. Quyuların (tunellərin) işıqlandırılması akkumilyatorlu yaxud batareyalı fənərlərlə aparılmalıdır. Açıq işığın (kibritin, şamın) istifadə edilməsi qadağandır.

4.6.20. Məcburi ventilyasiyasız yaxud şlanqlı əleyhqazsız (ƏŞ-1 tipli) quyulardakı (tunellərdəki) bütün işlər qadağan edilir. Əleyhqazın şlanqının uzunluğu 15 m-dən çox olmamalıdır.

4.6.21. İşləyənlərin yerin səthində təmiz havada 10 dəqiqəlik istirahətini təmin etmək məqsədilə, quyularda (tunellərdə) əleyhqazla aparılan işlər hər 20 dəqiqədən bir dayandırılmalıdır. Quyunun yaxud tunelin içərisində siqaret çəkmək və istirahət etmək qadağan edilir.

4.6.22. İşçilər yeraltı dəhlizlərlə hərəkət edərkən arxalarınca kapron şunur açmalı, yaxud rəngli təbaşirlə divarlarda yaxın-yaxın qeydlər etməli, döngələri nömrələməli, çıxış yolunu istiqamətləndirən ox işarələri çəkməlidirlər.

4.6.23. Elektrik və telefon kabeli, qaz kəməri və yüksək təzyiqli boru kəmərləri olan yeraltı qurğuların daxilində zərbli metal alətlərdən istifadə etmək və həmin kabelləri və boru kəmərlərini istismar edən təşkilatın nümayəndələri olmadan hər hansı bir işin aparılması qadağan edilir.

4.6.24. Su kəməri borularına, kranlarına, qazanlarına və su kəmərlərinin və elektrik xətlərinin açıq hissələrinə, borudan qazandan axan su şırnağına toxunmaq qadağandır.

4.6.25. Lyukun üstündə hər hansı bir iş apararkən (ştativin, cihazın və s. qurulması), lyukun qapağı bağlı olmalıdır.

4.6.26. Qəflətən qaz aşkar edilərkən, yaxud tufan yaxınlaşarkən, lyukun (tunelin) daxilindəki bütün işlər dayandırılmalıdır.

4.6.27. Gecə vaxtı, yağış və tufan zamanı və onların kəsməsindən dərhal sonra quyuların (tunellərin) içərisində işə başlamaq qadağandır.

4.6.28. Fasilələr, yaxud işin qurtarması zamanı bütün quyuların (tunellərin) işə başlamağı qadağandır.

4.6.29. Yeraltı kommunikasiyaların yerləşdiyi obyektlərdə quyuların qazılması üzrə torpaq işləri, həmin obyektin istismar edən təşkilatın nümayəndəsinin iştirakı və bu Qaydaların 3-cü feslinin tələblərinə ciddi əməl edilməklə aparılır.

Bütün yeraltı kommunikasiyaların tam aşkar edilməsi, axtarış cihazlarının qoşulma yerinin müəyyən edilməsi, xətləri dinləmə vaxtı müddətində cərəyandan ayırma imkanının razılaşdırılması məqsədilə gizlin yeraltı kommunikasiyaların axtarışı, istismarçı təşkilatın nümayəndəsinin məcburi iştirakı ilə həyata keçirilməlidir.

Güc kabel şəbəkələrini trasaxtarış cihazları ilə kontakt üsulu ilə axtararkən işin yerinə yetiriləcəyi sahələrdə cərəyan daşıyan hissələr gərginlikdən tam azad edilməlidir.

Cərəyan daşıyan hissələr gərginlikdən azad edildikdən sonra: “Adamlar işləyir-qoşma” və “Torpaqlanmışdır” kimi xəbərdaredici yazılar qoyulmalıdır.

4.6.30. Kabelin aralanması və gərginliyin torpağa boşaldılması zamanı təhlükəsizlik texnikası qaydalarına uyğun olaraq istismar edən təşkilatın işçiləri tərəfindən yerinə yetirilməlidir.

İşə başlamamışdan əvvəl istifadə edilmə sazlığı xüsusi cihazın köməkliyi ilə yoxlanılmış gərginlik indikatorunun köməkliyi ilə kommunikasiyalarda gərginliyin olmamasının yoxlanılması zəruridir. Yoxlayan şəxs, elektrik qurğularında işlədilən qoruyucu vasitələrin sınaq və istifadə qaydalarına uyğun olaraq mütəmadi sınaqdan keçirilmiş elektrik keçirməyən əlcəklərdə olmalıdır.

Elektrik sahəsinin gərginliyi işçinin olması ehtimal olunan bütün zona üzrə ölçülməlidir.

Kommunikasiyalarda gərginlik aşkar edildikdə, baş verən hadisə barəsində bu kommunikasiyanı istismar edən təşkilatın dispetçerinə xəbər verilməlidir.

4.6.31. Hər dəfə generatoru kommunikasiyaya birləşdirməmişdən əvvəl, cihaza xarici baxışın keçirilməsi və tənzimlənməsi, birləşdirici kabellərin və torpaqlama kabellərinin sazlığı, generatorla işləmə zamanı təhlükəsizlik texnikası üzrə tələblərə uyğun olaraq aparılmalıdır.

4.6.32. Bir xəndəyə qoyulmuş kabellərin zirehlərini torpaqlama kimi istifadə etmək qadağandır.

4.6.33. İşçilər gizli yeraltı kommunikasiyaların axtarışı və planının çıxarılması işlərini apararkən trasaxtaran cihazlarına olan təlimatın riayət etməlidirlər.

4.6.34. İşləyən generatorun (cihazın) çıxış sıxaclarına, birləşdirici məftillərinə, torpaqlamanın sıxaclarına və tədqiqatı aparılan yeraltı qurğuya toxunmaq qadağandır.

4.6.35. Generatorun (cihazın) kommunikasiyalara birləşdirilməsi yalnız işlək halda aparılmalıdır.

4.6.36. İşçilər torpaqlama əməliyyatını aparmamışdan əvvəl, xüsusi qəbuledici qurğunun köməyi ilə elektrik dövrəsinin yaxınlığından elektrik kabelinin keçməməsinə əmin olmalıdırlar.

4.6.37. Generatorun (cihazın) qaz kəmərləri quyularına birləşdirilməsinə icazə verilmir. Generatorun (cihazın) qaz kəmərinə qoşulması, yalnız nəzarət naqillərinin çıxışı, hidroqapanma və kondensasiya küpələrinin vasitəsi ilə mümkündür.

4.6.38. Generatorla (cihazla) işləyərkən kənar şəxsləri və xüsusilə də uşaqlan yaxma buraxmaq qadağandır.

4.6.39. Yağış və tufan vaxtı trasaxtarış cihazları ilə yeraltı kommunikasiyaların axtarışı işlərinin aparılması qadağandır.

4.6.40. Yeraltı kommunikasiyaların yoxlanılması və planının çıxarılması üzrə topoqrafiya - geodeziya işlərində nəqliyyat hərəkəti yerlərin-də bütün işçilər çəhrayı rəngli işarə jiletlərində olmalıdırlar.

İşlər yolun gediş-gəliş hissəsində aparılarkən nəqliyyatın işləyənlərlə qarşılaşmasının xəbər-dar etmək üçün qırmızı balaqlı fəhlə - təmizləyicilər ayrılmalıdır.

4.6.41. Fəaliyyətdə olan dəmir yolu, tramvay və trolleybus xətləri yaxınlığından ölçmə və quyuların, kameraların bağlanılması işlərini apararkən gərginlik altında olan xətlərə, yaxud kontakt şəbəkələrinə hava ilə 2 m yaxınlıqda məsafəyə hər hansı bir əşyanın yaxınlaşdırılması qadağandır.

4.7.1. Kessonlarda geodeziya işlərinin aparılmasına xüsusi təhsili olan və tibbi komissiya tərəfindən kesson işlərinə yararlı hesab edilən çöl bölmələrinin işçiləri buraxılır.

4.7.2. Tikinti təşkilatlarının rəhbərləri kesson işləri apararkən geodeziya ölçmələrinin təhlükəsizliyini təmin etmək, kesson və enmə quyularında işləri aparmaq üçün geodeziyaçılarla müfəssəl işlənilmiş layihə, həmçinin hər bir işçini şəxsi iş rejimi qaydaları ilə tanış etməyə borcludurlar. Bu qaydalar hər bir işçiyə şəxsən verilməlidir.

Peşə xəstəliklərini və zədələnmə hallarını aradan qaldırmaq üçün layihələrdən konkret təşkilati-texnoloji əməliyyatlar və əlavələr nəzərdə tutulmalıdır.

4.7.3. İşçilərin sıxılmış hava zonasına (kessonlara) keçidi, təzyiqi ardıcıl surətdə artan və kesson kamerasının təzyiqinə yaxınlaşan kamerayanı xüsusi şlüzlər vasitəsi ilə tədricən aparılmalıdır. İşçilərin kessonlara sürətli daxil olması qadağandır.

4.7.4. İşçilər kessona daxil olan zaman kesson həkiminin qol çəkdiyi şəxsi sanitar kitabçalarını saxlamaq üçün şlüz növbətçisinə təhvil verməlidir.

Sanitar kitabçaları kessondan çıxış zamanı işçilərə qaytarılır.

4.7.5. İşçilər kessonlarda geodeziya işlərini apararkən hava mühitinin (sıxılmış havanın) təmizliyinə, xüsusilə də istehsalat partlayışlarından sonra, daimi fikir verməlidirlər.

4.7.6. Hər bir işçi, kamerada işləyənlər arasında və ondan kənardakı xidməti heyətlə rabitə vasitələrinin yerləşdiyi yeri bilməlidir.

4.7.7. İşçilər, kesson xəstəliyi ilə xəstələnmə ehtimalını istisna etmək məqsədi ilə ayaqlarının və bədənlərinin soyumasına imkan verməməlidirlər. Onlar bu məqsədlə islanmayan ayaqqabı və xüsusi geyimlə, islanan hallarda isə dərhal yeni xüsusi geyimlə təchiz edilməlidirlər.

4.7.8. Şlüzlərdə havanın temperatura müsbət 18-19°S hədlərində saxlanılmalıdır.

4.7.9. Kessonda işləyərkən kamerada formalaşmış təzyiqdən asılı olaraq iş günü qısaldıla bilər, zəruri hallarda isə, o iki növbəyə bölünməlidir.

4.7.10. İşçilər işin sonunda kamerayanı şlüzə dekompressiya (insanların orqanizmini sıxılmış havadan azad etmək və tədricən normal atmosfer təzyiqinə keçmək) üçün keçməlidirlər.

4.7.11. Tezləşdirilmiş dekompressiya (kamerayanı şlüzdə atmosfer təzyiqinin tez aşağı salınması) müddətini yerinə yetirmək qadağan edilir.

4.7.12. Bütün işçilər kompressiya və dekompressiya müddətinə mövcud qaydalara uyğun olaraq əməl etməlidirlər.

İşçilər dekompressiya şlüzündən çıxdıqdan sonra kesson xəstəliyi ilə xəstələnməyin qarşısını almaq üçün isti duş və yemək qəbul etməyə borcludurlar.

4.7.13. İşçi dekompressiya xəstəliyinin əlamətləri zamanı (bədənin hər yerində uzun müddətli ağrılar, qansızma, başgicəllənməsi, təngənəfəslik və s.) bu barədə işin rəhbərinə, yaxud rabitə vasitəsi ilə kameradan kənar xidməti heyətə məlumat verməlidir.

Xəstə həkimin yanına çatdırılmalı və müalicə şlüzünə yerləşdirilməlidir.

5.1. Dəmiryolu magistralında plan çəkmə

5.1.1. Qüvvədə olan demir yolu şəbəkəsində yerinə yetirilən topoqrafik-geodeziya işləri yüksək təhlükəli kateqoriyaya aid edilir və dəmir yollarının texniki istismarı, yol təsərrüfatları işlərinin yerinə yetirilməsində təhlükəsizlik texnikası və istehsalat sanitariyası, eləcə də dəmir yolu nəqliyyatının müvafiq xidmətlərinin qayda və texniki təhlükəsizlik tələblərinə ciddi riayət edilməlidir.

5.1.2. Dəmiryolu magistralında daima fəaliyyətdə olan istehsalat amillərinə aşağıdakılar aiddir:

- qatarların hərəkəti;

- xüsusi hərəkətdə olan qatar (qartəmizləyən, qaryığışdıran, çınqıl təmizləyən maşınlar, ballasterlər, yol qoyanlar, qaldırıcı kranlar, avtodrezinlər və s.);

- elektrik avadanlıqlarının mühafizə olunma-yarı cərəyan keçirən hissələri;

- əlverişsiz atmosfer hadisələri (ildırım, güclü yağış, güclü külək);

- elektrik ötürücü hava xətti zonası;

- süni qurğular olan sahələr (körpülər, tunellər);

- dəmir yolu keçidləri, dəmir yollarının kəsişən yerləri;

- əyri (maili), qayalıq yerlərdə olan dəmir yolu sahələri;

- hərəkətdə olan, xüsusi tərkibli qatarların yaratdığı səs-küy, titrəyişlər;

- tuneldə və körpülərdə iş görərkən gözlənilmədən temperaturanın və rütubətliyin artması və azalması;

- günün işıq vaxtında tunelin qaranlıq olması.

5.1.3. Dəmir yolu üçün ayrılan torpaq sahə-sində topoqrafik-geodeziya işlərinin yerinə yetirilməsinə ancaq akt-buraxılış olarkən icazə verilir. Akt-buraxılışı mütləq stansiya rəisi və ya məsafə yol rəisi tərəfindən imzalanmalıdır. Ən təhlükəli sahələrdə isə işlər yalnız tapşırıq-buraxılışın və bu qaydaların müvafiq bölmələrinin tələblərinə uyğun yerinə yetirilməlidir.

Dəmir yolu magistralında plançəkmə işləri yerinə yetirərkən bütün işləyənlər narıncı rəngli xüsusi paltar geyməlidirlər.

5.1.4. Çöl işlərinə başlamazdan əvvəl briqada rəhbəri yerli xüsusiyyətləri nəzərə alan stansiyanın texniki-bölüşdürmə aktında göstərilən təhlükəsiz və maneəsiz qəbul, yolasalma və qatan stansiyaya qədər müşayiət etmə, eləcə də onları təhlükəsiz stansiya daxili işlərlə və stansiya rəisinin imzası ilə işləri nizama salma, əlavə tələblərlə və əməyin təhlükəsizlik şəraiti ilə tanış etmək lazımdır.

5.1.5. Stansiyada topoqrafik-geodeziya işləri apararkən briqada rəhbəri hər gün işə başlamazdan əvvəl stansiya rəisi və ya stansiya növbətçisi ilə iş yeri və işin aparılma vaxtı razılaşdırılır. Yollara baxmalar, yol ayırıcı qurğularının kontakt şəbəkəsi ilə əlaqə jurnalında, çöl işləri bölmələri üçün, qəbul olunan xəbərdarlıq tədbirlərini qeyd etməlidir.

5.1.6. Briqada rəhbəri topoqrafik – geodeziya işləri yerinə yetirilən sahələrdə qatarların hərəkət cədvəlini bilməsi onun vəzifə borcudur. O, siqnal vermə və qəbul etməni bilməlidir.

5.1.7. Topoqrafiya-geodeziya işlərinin rəhbərinin həmişə qatarların növbətçi dispetçerlə rabitə əlaqəsi olmalıdır. Bu qatarların intensiv hərəkəti olan sahələrdə dəmir yolu qurğularının və quruluşlarını təmir etmək üçün əmələ gələn pəncərələrdən səmərəli istifadə etmək lazımdır.

Tikililərə yaxınlaşarkən onun qabariti bəndində topoqrafiya-geodeziya işlərinin görülməsinə ancaq qatarların hərəkətində “pəncərə” verilərkən icazə verilir, təyin olunmuş qaydada dəmir yolunda görüləsi işlər qatar dispetçerinin “pəncərə” verilməsi haqqında yazılı əmrini aldıqdan sonra və iş yerlərinin işarələrlə nişanladıqdan əvvəl işə başlamaq qadağandır.

5.1.8. Topoqrafiya-geodeziya işləri sahəsi tək yollu, iki yollu yolun kəsiyində qatarın gəl-məsi gözlənilib gözlənilməməsindən asılı olmayaraq daşınan işarə diskləri “S” (fit) ilə hər iki tərəfdən çəpərlənməlidir. Lokomotivin maşinisti işarənin qarşısında fit verir, bununla o, işləyənləri xəbərdar edir.

5.1.9. Qayalıq şəraitdə məhdudlaşmış yerlərdə topoqrafik-geodeziya işləri yerinə yetirilərkən alpinist ləvazimatlarından istifadə edərkən əlavə vaxt tələb olunur, bu zaman iş sahələri hər iki i iş yerlərinin sərhədlərindən 50 m məsafədə çəpərlənməlidir və çəpərin üstünə “Təhlükəli yerin başlanğıcı”, “Təhlükəli yerin sonu” yazılan daşman işarə diskləri asılmalıdır.

Bu nişanlardan 800-1500 m aralıda san rəngli sürəti məhdudlaşdıran daşman işarə diskləri asılmalıdır.

5.1.10. Dəmir yolu xəttində daşman “S” tipli sürəti məhdudlaşdıran işarələrlə və onlar haqqında “Yollara, keçidlərə, qurğulara, eləcə də rabitə və kontakt şəbəkələrinə baxmalar curnalında” qeydiyyat aparmadan və bunlara stansiya növbətçisinin razılığı olmadan iş aparmaq qadağandır.

5.1.11. Dəmir yolu sahələrində eşitməni məhdudlaşdıran şəraitdə iş rəhbəri təhlükəsiz olaraq iş görmək üçün aşağıdakı təhlükəsizlik tədbirlərini yerinə yetirməsi onun vəzifə borcudur:

- lokomotiv maşinistlərinin iş yerinə yaxınlaşarkən xüsusi ehtiyatlı olmalı və xəbərdaredici işarə vermək üçün, təyin olunmuş qaydada sifariş verməlidir;

- işarə verənlər yolun hər iki tərəfində elə yerləşdirilməlidir ki, qatarın iş yerinə yaxınlaşmasına ən azı 500 m qalmış qatan görsünlər.

5.1.12. Yollarda iş yerinə yetirilən ərazilərin çəpərlənməsi üçün qoyulan və asılan işarələrin mühafizəsindən ötrü iş rəhbəri briqada işçilərindən işarə edənlər ayırmalıdır, bu işçilər əlavə təhlükəsizlik texnikasından müvafiq təlimatlandırma keçməlidirlər.

Kiçik ölçülü maili sahələrdə və qatarların intensiv hərəkət etmə sahələrində iş aparılarkən iş rəhbərinin borcudur ki, belə yerlərdə işçilərlə telefon) və ya radio rabitəsi təmin edilsin. İş yerlərində rabitənin təmin olunmasını yol dəstəsi rəisi təşkil edir.

5.1.13. Sürəti 120 km/saat olan yol sahələrindən daşınan “S” tipli işarələr, iş aparılan sahələrin sərhədlərindən 800-1500 m məsafədə qoy« malıdır. “S” tipli işarələr və sürəti məhdudlaşdıran işarələri qoyarkən xəbərdaredici işarə-lokomotiv (motor vaqon qatarda) və avtodrezinlərin bir uzun fitindən ibarətdir.

5.1.14. Yolun pis görünən (500 m-dən az) düz sahəsində iş rəhbəri əlavə olaraq “S” tipli işarələrdən başqa, sürəti məhdudlaşdıran işarə qoyması onun vəzifə borcudur, işarə verənlər isə səs siqnalları ilə təmin olunmalıdırlar.

İşarə edənlərin iş yerləri elə seçilməlidir ki, qatarın iş yerinə yaxınlaşmasına ən çoxu 500 m qalmış onu görsünlər.

5.1.15. İşarə verənlər, iş rəhbəri və hər bir briqada üzvləri qatarların hərəkətinin təhlükəsizliyini və insanların həyatları təhlükəyə uğramasın deyə qatarın dayandırılmasına işarə verməyə borcludurlar. Qatarın dayandırılması gündüz qırmızı bayraqla, gecə qırmızı fanarla verilir, gündüz qırmızı bayraq olmadıqda əllərin dairəvi işarəsi ilə yerinə yetirilməlidir.

5.1.16. İstənilən yolda qatarın yaxınlaşması haqqında işarə aldıqda, bütün işləyənlər təcili olaraq yolun kənarına ən yaxın relsdən ən azı 2 m məsafəyə çəkilməli və yolun üzərində olan bütün alətləri yığışdırmaq lazımdır. Yolun üzərində, alətləri, əşyaları və materialları baxımsız qoymaq olmaz.

5.1.17. Qatar keçəndən sonra briqada rəhbərləri əmin olmalıdırlar ki, qatan daldan itələyən lokomotiv, ayrıca hərəkət edən lokomotiv və ya drezina yoxdur. Buna əmin olduqdan sonra, işçilərə topoqrafik-geodeziya işlərini görmələrinə icazə verir.

5.1.18. Yeraltı güc, rabitə, elektrokabeli, su boru kəməri xətti və kanalizasiya çox vaxt yer üstü tanınma işarəsi olmur. Belə halda onun olduğu yer energetik xidmətdə olan sxem əsasında təyin edilir və torpaq işi görmək üçün icazə almır.

Uzun müddətli işarə tiplərindən ən etibarlısı və təhlükəsizi planda - 8 q.r. tipidir, müvəqqəti işarələrdən isə plan çəkmə yollarında - 15 sm uzunluğunda olan döymə üsulu ilə düzəldilmiş mıx və ya dəmir yolu başı əymə mıx hesab olunur.

5.1.19. Strelka (yol ayrıcı) qurğularında plan çəkmə işlərində relsin üzərinə çıxmaq, ayaqlarınızı rels raması arasına qoymaq qadağandır.

Krestovinin (dörd yol ayırıcı) ölçülməsini tesma ruletkalarla yerinə yetirmək lazımdır.

5.1.20. Ölçmə işlərini yerinə yetirərkən qadağandır:

- kran qarmağında asılmış yük altında olmaq;

- meydançanın məhəccəri üzərində, boru kəməri, müxtəlif konstruksiyaların, örtüklərin üzərində dayanmaq;

- flans birləşmələrinin, buxar kəmərlərinin armaturaları və içməli su boru kəmərlərinin, qoruyucu klapanların qazaxodların, qazan aqreqatlarının və s. yerlərin yaxınlığında olmaq;

- kamera və tunelləri kerosin lampaları ilə işıqlandırmaq;

Tunel və kameraları işıqlandırmağa ancaq elektrik daşınan lampalarla (gərginliyi 12 -36 V) işıqlandırmağa icazə verirlər, bu zaman yalnız partlayışa qarşı təhlükəsiz armaturlardan istifadə etmək lazımdır.

5.1.21. Naqillər asqısının hündürlüyünün (telefon, elektrik şəbəkəsi və s.) dirəklərin və s. yüksək qurğularla analitik üsulla hesablayaraq triqonometrik nivelirləmə üsulundan istifadə edirlər.

5.1.22. Teodolit-nivelirləmə yolu en təhlükəsiz yerdə qoyulur (yer zolağının kənarı, yollar arası geniş - 5000 mm olan yerlərdə, üç yollu və ya dörd yollu xəttin düz sahəsində, ikinci və üçüncü yolun oxlan arasında, az fəaliyyətdə olan yolda, iki yollu xətdən ən axırıncı dirəyə qədər).

5.1.23. Keçidlərdə plan çəkmə zamanı briqada rəhbəri işləyənləri avtomobil karvanı ilə baş verə bilən əlavə təhlükəni xəbərdar edir.

Keçid zonasında iş görərkən şlaqbaum bağlı olmalıdır. Səs siqnallarmı yadda saxlamaq lazımdır. Keçid növbətçiləri tərəfindən verilən: bir siqnal-tək qatarın yaxınlaşması, iki siqnal-cüt qatarın gəlməsini göstərir.

5.2. Elektrikləşdirilmiş dəmir yollarında plan çəkmə

5.2.1. Elektrikləşdirilmiş sahələrdə, elektrik təchizatı qurğularının sınağı zonalarında topoqrafiya-geodeziya işləri istismar bölmələri rəhbərlərindən icazə aldıqdan sonra yerinə yetirilir.

Bütün göstərilən bölmələrdə görüləsi işlər təhlükəsizlik texnikası qaydalarını gözləməklə yerinə yetirilməlidir.

5.2.2. Yolun elektrikləşdirilmiş sahəsində topoqrafiya-geodeziya işlərini yerinə yetirərkən hər bir işçi yadda saxlamalıdır ki. Kontakt şəbəkəsində dəyişən cərəyanla minimal yüksək gərginlik 21 kV və daimi cərəyanda isə, 2,7 kV olarkən təhlükəsizlik texnİkası qaydalarına ciddi riayət edilməlidir.

5.2.3. Dəyişən cərəyanlı kontakt şəbəkəsi yaxınlığında iş yerinə yetirərkən, elektrik ötürücü xətti və başqa yüksək gərginlikli qurğular yol bölmələrinin elektrik xidmətinin gücü ilə tuşlanma gərginliyin olmamasını yoxlamalıdır, xəttin yaxınlığın da isə elektrikləşdirilmiş daimi cərəyanda-azmış cərəyanın olmamasını yoxlamalıdır. Tuşlanmış gərginliyinin 36 kV-dan çox olarsa plançəkmə və ölçmə işləri dayandırılmalıdır.

5.2.4. Dəmir yolunun elektirikləşdirilmiş sahələrində aşağıdakılar qadağandır;

- elektrik ötürücü xəttinə kontakt şəbəkəsinin hissələrinə və elektrik qurğularına və ya onların üstünə olan əşyalara 2 m-dən yaxın məsafəyə yaxınlaşmaq;

elektriklə hərəkət edən qatarın elektrik avadanlığına bilavasitə və ya başqa əşyalar vasitəsilə toxunmaq;

- vaqonların və konteynerlərin damma çıxıb iş görmək;

- dayağa çıxmaq və ya elektrik ötürücü xəttinə, kontakt şəbəkəsinin dayağına toxunmaq, eləcə də digər konstruksiyalara əgər onlara svetofor, semafor və s. bərkidilibsə və bilavasitə onların 2 m-dən elektrik xətti keçirsə;

- sisternlərin lyukunu açmaq, izotermiki və qapalı vaqonlarda, onların üstündə hər hansı iş görmək;

- tufan yaxınlaşarkən, elektrikötürücü xətlərin yaxınlığında iş görmək;

- naqil asqılarını ruletkanın, şestin köməyi ilə ölçmək. Asqının hündürlüyü analitik yolla təyin olunur;

- elektrik qurluşunun bölüşdürmə qurğusunun çəpəri arxasına keçərək ölçmə işləri aparmaq;

- akkumilyator otağına, yanan papirosla, şamla və başqa növ açıq odla daxil olmaq.

5.2.5. Bütün ölçmə işləri ancaq taxta və tesma ruletka vasitəsilə çəpəri olan möhkəm meydançadan yerinə yetirilməlidir.

Metal qatlanan, metal və metalla əhatə olunmuş tesma ruletkalardan istifadə etmək qadağandır.

5.2.6. Kontakt şəbəkəsinin naqillərinin qırılması aşkarlanıbsa və ya elektrik ötürücü xettinin dəmiryolu xətlərini kəsən eləcə də sallanan naqil aşkar olunarsa işçiləri xəbərdar etmək lazımdır, onlar da öz növbələrində yaxın yol növbətçisini, stansiya növbətçisini və en nəhayət vaqon dispetçerini xəbərdar etməli və qatar gələnə qədər çalışmaq lazımdır ki, nasazlıqlar aradan qaldırılsın. Əgər qırılmış naqil və ya kontakt şəbəkəsinin başqa elementi yaxınlaşan qatarın qabaritinə yaxındırsa, onda bu yerlər “Dəmir yolu siqnalları təminatına” müvafiq qatarın dayandırılması siqnalları ilə çəpərlənməlidir.

5.3. Dəmir yolu nəqliyyatının süni qurğularında plançəkmə

5.3.1. Uzunluğu 50 m-ə qədər olan körpü üzərində işləyənlər, qatar yaxınlaşarkən körpüdən kənara çəkilməlidirlər, 50 m-dən uzun körpülərdə isə xüsusi meydançalarda daldalanmağa icazə verilir yaxud körpüdən kənara keçməlidirlər, Briqada rəhbərləri işə başlamazdan əvvəl onları başa salmalıdırlar ki. qatar yaxınlaşarkən onlar yoldan haraya keçməlidirlər. Qatar keçərkən körpü məhəccəri yaxınlığındakı səkidə dayanmaq qadağandır.

5.3.2. Körpü və boruların üstündə olan konstruksiyalarında ölçü işləri apararkən, iş icraçıları ciddi ehtiyatlı olmalıdırlar ki, ruletkanın ucu körpü konstruksiyasına ilişməsin.

5.3.3. 2 m-dən yüksəklikdə yerləşən qurğu və körpülərdə ölçmə işləri apararkən daşman nərdivanlardan, qoruyucu kəmərdən və digər vasitələrdən istifadə etməlidirlər. Sərt maili olan zolaqlarda və yarğanlarda əlavə olaraq mühafizə iplərindən də istifadə etməlidirlər.

5.3.4. Eni 50 m-dən çox olan çay üzərindəki körpü üzərində işləyərkən, işə başlamazdan əvvəl iş rəhbəri xüsusi vasitələrin olmasını yoxlamalıdır (kürə, xilasedici dairə, ip və s.). Suda körpü yaxınlığında növbətçi qayıq olmalıdır.

5.3.5. Tuneldə iş apararkən, iş rəhbəri, bütün işçilərə qatar keçərkən xüsusi sığınacaqlarda gözləməli olduqları yerləri göstərməyə borcludur; işıqlandırılmayan tunellərdə divar oyuqları işıqlandırılmalıdır.

Qatar yaxınlaşarkən tuneldə divar oyuqlarından kənarda qalmaq qadağandır. Divar oyuqu olmayan tuneldə iş görərkən, qatarın yaxınlaşması məlumatını alan kimi tuneli tərk etmək lazımdır.

5.3.6. Tuneldə işləyənlərə qatamı yaxınlaşmasını, burada quraşdırılmış avtomatik işıq və səs işarələri vasitəsi ilə xəbər verilir. Belə siqnallar qatarın tunelə yaxınlaşmasına 4-5 dəqiqə qalmış verilir. Siqnallar tuneldə elə yerləşdirilir ki, onlar burada işləyənlərin hamısına yaxşı görünsün

Avtomatik siqnallar nasaz olduğu halda iş rəhbəri hər 1 km məsafədə hər iki istiqamətdə siqnalçılar təşkil edir. Bütün siqnalçıların və iş rəhbəri arasında telefon və ya radio rabitə əlaqəsi olmalıdır.

Əgər tunelin uzunluğu 100 m-dən çoxdursa onda iş rəhbəri telefon və ya radio ilə yaxın stansiyaya xəbər verir ki, qatar tuneldən çıxır.

5.3.7. Tuneldə işi yenidən başlamağa yalnız qatar tuneldən keçib gedəndən sonra və yaxşı görünüş təmin edildikdən sonra icazə verilir.

5.4. Dəmir yolu ilə işçilərin hərəkət etdirilməsi

5.4.1. Dəmiryolu stansiyasında iş yerinə yetirərkən topoqrafiya-geodeziya briqadasının rəhbəri stansiya işçilərinin iş yerlərinə getmək üçün bütün xidməti marşrutların stansiyanın xidməti-texniki otaqlarında asılmış sxemlərinin öyrənilməsinə borcludur.

5.4.2. Briqada rəhbərinin, briqada işçilərini yerli şəraitdə müvafiq olaraq marşrutlarda hərəkət qaydaları haqqında təlimatlandırma keçməsi vəzifə borcudur.

5.4.3. Dəmiryolu boyu iş yerinə gedib və geriyə qayıtmağa kənar relsdən 2 m aralıda gedən torpaq zolağı ilə iş rəhbərinin bilavasitə nəzarəti altında olarkən icazə verilir və ya bu işlər bu məqsəd üçün xüsusi ayrılmış şəxsin rəhbərliyi altında yerinə yetirilir.

5.4.4. Əgər yoldan kənara çıxmaq mümkün deyilsə onda tək və ya iki nəfər bir-birinin ardınca dəmir yolu xətti boyunca getməyə icazə verilir. Qrup ilə birgə gedən briqada rəhbərinin vəzifəsinə daxildir:

- fəhlələrin bir-bir və ya iki-iki bir birinin ardınca hərəkət etməsini nəzarətdə saxlasın;

- qrupun arxası ilə getsin, qabaqda isə bu məqsəd üçün ayrılan xüsusi təlimat almış şəxs hərəkət edir (onları isə hər iki tərəfdən əllərində qırmızı bayraq və ya qırmızı işıqla yanan fanar olan siqnalçılar qrupu müşahidə etməlidirlər);

- pis görünmə şəraitində (sərt əyri, dərin oyuqlarda, meşəlik və kolluq yerlərdə, eləcə də günün qaranlıq vaxtında, dumanlı və tufanlı havalarda) siqnalçılar elə yerləşdirilməlidirlər ki, qatarın yaxınlaşmasını 500 m məsafədə gedən qrup aydın görsün;

iki yollu sahələrdə qatarın hərəkəti qrupun hərəkət istiqamətinin əksinə olsun,

5.4.5. Yaxınlaşmaqda olan qatarın iş yerinə 400 m qalmış işləyən qrupu yoldan kənara ən yaxın relsdən ən azı:

2 m qatan buraxmaq üçün;

5 m yol qoyanlarla, elektrik ballasterlə, yığışdırıcı maşınlarla işləyərkən;

10 m yol hamarlayan vərdənə ilə işləyərkən;

5 m kənara, əks istiqamətə qar. buz, zibilləri tullamaq üçün, iki yollu sahələrdə rotorlu qartəmizləyənlə işlərkən;

25 m təkyollu qartəmizləyənlə işləyərkən.

5.4.6. Qatarların hərəkət etmə sürəti 120 km/s yüksək olan sahələrdə, qatarın keçməsinə 10 dəqiqə qalmış bütün işləri dayandırmalı, 5 dəqiqə müddətinə işçilər kənar relsdən 5 m kənara çəkilib qatan buraxmaq lazımdır. Böyük qabaritli yüklərlə hərəkət edən qatarın hərəkəti barədə topoqrafiya-geodeziya işlərinin rəhbərini xəbərdar etməlidirlər. Bu zaman işçilər kənar relsdən 2,5 m-dən az olmayan məsafəyə çəkilməlidir.

5.4.7. Qatar yaxınlaşarkən yollar arasında və ya qonşu yolda olmaq, yoldan keçmək yaxud yolu qaçıb keçmək qadağandır.

Qatar yaxınlaşarkən hansısa gözlənilməz səbəbdən iki yol arasında olan şəxs qatarın hərəkətindən əmələ gələn güclü fırlama hava şırnağı ilə qatarın altına düşməmək üçün, özü təcili olaraq üzü üstə yerə uzanıb qatarın keçməsini gözləməlidir.

5.4.8. Dəmir yolu xettində topoqrafik-geodeziya işlərini yerinə yetirərkən işçilərin siqnal əşyaları olmalıdır ki, (bayraqcıq, siqnal işarələri və s.) keçən qatarın maşinistini xəbərdar etmək və iş yerlərinin çəpərlənməsi üçün.

5.4.9. Stansiyanın dəmiryol xətlərində topoqrafiya-geodeziya işləri yerinə yetirən işçilərin borcudur:

- yol boyu yolun kənarı ilə və ya yolların arası ilə keçərkən qatarın hərəkətinə manevrə edən lokomotivlərə və s. diqqət yetirməli, fikir verməlidirlər ki, qatarın qabaritindən kənara çıxan əşya olmasın:

- fikir verməlidirlər ki, yol üzərində kənar əşyalar olmasın;

- düz budaq altında yolu keçmək üçün irəlicədən əmin olmaq lazımdır ki, təhlükəli məsafədə hərəkətdə olan qatar yoxdur, bu zaman rəis üzərində dayanmaq olmaz;

- tormoz meydançasına və xüsusi ayaqaltına minib düşmək üçün yalnız qatar tam dayandıqdan sonra icazə verilir,

5.4.10. Darısqal yerlərdə yolun hər iki tərəfində 100 m-dən çox olan yüksək platforma olarsa işçilərə yoldan çıxmağa maneçilik törədilirsə işlərin yerinə yetirilməsi üçün stansiya növbətçisi ilə razılaşdırılmalıdır və sonra iş yeri çəpərlənməli və yollara, qurğulara, kontakt şəbəkələrə və rabitələrə baxmalar jurnalında müvafiq qeydiyyat aparılmalıdır.

6.1. Kiçik ölçülü gəmilərin istismarı

6.1.1. Üzən vasitələri istismar edərkən dəniz donanması gəmilərində təhlükəsizlik texnikası qaydalarının tələblərini yerinə yetirmək lazımdır. RS-16-059-78. Topoqrafiya-geodeziya, hidroqrafiya və hidradrologiya işləri yerinə yetirərkən təhlükəsizlik texnikası, dəniz akvatoriyasında plan çəkmə işləri apararkən yerli üzmə gəmiçilik yolları qaydalarının tələblərini yerinə yetirməlidir.

6.1.2. Gəmiçilik su yollarında naviqasiyaya başlamazdan əvvəl topoqrafiya-geodeziya təşkilatlarının bütün üzən vasitələrində texniki baxmalar aparmalı, onları istismar etmək üçün Azərbaycan Respublikası Registrinin yerli təşkilatlarından icazə alınmalıdır.

6.1.3. Azərbaycan Respublikası Registrinin nəzarəti altında olmayan kiçik ölçülü gəmilər haqqında müvafiq olaraq göstərilən müddətdə və qaydada texniki baxışdan keçirilir.

6.1.4. Avarlı qayıqlar davamlı olmalı, axmalar olmamalıdır.

6.1.5. Yükqaldırma və davamlılığına müvafiq olmayan qayıqlarda yüksək güclü asma qayıq mühərrikindən istifadə etmək qadağandır. Qayıq mühərriklərinin gücü onun yükqaldırmasından asılı olaraq 4-cü cədvəldə göstərilən həddən çox olmamalıdır. Asılan mühərriklər qayığa əlavə mühafizə kanatı ilə bərkidilməlidir.

6.1.6. Mühərrikli qayıqlarda, ehtiyat üçün saz avarlar olmalıdır.

6.1.7. Qayıqda mümkün dəlik və çatlan ləğv etmək üçün lazımi materiallar olmalıdır.

6.1.8. Bütün üzən vasitələr oturaq yerlərinin sayı qədər fərdi mühafizə jiletləri, kəmər və sinəbəndlə təmin edilməlidir.

Bütün hallarda briqada üzvləri xüsusən təhlükəli yerlərdən keçərkən, mühafizə vasitələri ilə (jiletlər, sinəbəndlər, kəmərlər) təmin olunmalıdırlar. Mühafizə dairələri və başqa vasitələr gəmidə elə yerləşdirilməlidir ki, onlar yaxşı görünsünlər və onlara yaxınlaşmaq asan olsun.

6.1.9. Kater və mühərrikli qayıqları idarə etməyə belə üzən vasitələri idarə etmək üçün vəsiqəsi olan şəxslər buraxılırlar.

6.1.10. Üzən vasitələri yüklərkən, onlar üçün qoyulan yükqaldırma normalarına ciddi riayət olunmalıdır. Gəminin aşmaması və ya su ilə dolmaması üçün insanlar və yüklər onlara bərabər yerləşdirilməlidir. Ağır yüklər gəminin dibinə orta hissəsində qoyulmalıdır. Gəminin burun hissəsini həddindən artıq yükləmək qadağandır. Yükün hündürlüyü qayıq bortundan 20-25 sm yuxan olmamalıdır.

6.1.11. Yüklənmiş qayığın bortunun sudan hündürlüyü sakit havada 20 sm az olmamalı və küləkli havada isə 30 sm-dən az olmamalıdır.

6.1.12. Suya düşmüş insanı qayığa onun burnundan və ya arxasından (korma) qaldırmaq lazımdır.

6.1.13. İnsanları qayığa mindirib düşürdərkən, qayıq və başqa üzən vasitə sahilə və körpüyə paralel yan almalıdır.

6.1.14. Çayın ən qorxulu yerində qayığı hərəkət etdirən zaman, onu ipin köməkliyi ilə sərnişin və yük olmayan halda aşağı buraxmaq lazımdır.

Çox da böyük olmayan qayıqları meşədə yerləşən əyilmiş çay sahillərində və meşəyə giriş yerlərində sahil boyu dartmaq lazımdır.

6.1.15. Rezin (seksiyalı) hava ilə doldurulan qayıqlar tullantı ilə doldurulmayan su həcmlərində və sakit axan çaylarda hərəkət etməyə icazə verilir.

Rezin qayıqlar avarla təchiz olunmalıdırlar, qayışın tipindən asılı olaraq onlar bort kanatı, yanalma ştropu, mühafizə və başqa əşyalarla, eləcə də qayığı təmir etmək üçün materiallarla təchiz edilməlidirlər.

6.1.16. Mühərrikli qayıqlarla hərəkət edərkən sərt dönmək qadağandır, Dənizdə dalğa əmələ gələrsə, çalışmaq lazımdır ki, qayığın burnu dalğaya istiqamətləndirilsin. Təhlükəli maneələri olan çaylarda. qayığı idarə etmək üçün təcrübəli, yerli çaylan yaxşı tanıyan şəxslər buraxılır.

6.1.17. Kiçik ölçülü gəmilərdə iş görərkən qadağandır:

- su yollan ilə hava dumanlı olarkən, güclü qar yağarkən, küləyin gücü 6 baldan yuxan olarkən, eləcə də mühərrikli qayıqlarla sutkanın qaranlıq vaxtında hərəkət etmək;

- üzən vasitələrdə yanar və partlayıcı maddələr, materiallar olarkən papiros çəkmək;

- qayıq və katerlərin hərəkəti zamanı bortlarda çimmək;

- katerə yanalma vəziyyətində qəzaya uğramış halda hərəkət edən qayıqda olmaq;

- qayıqlar hərəkət edərkən dayanmaq, lazımsız hərəkətlər etmək, sərt hərəkətlər etmək, bortun üzərində ayağını suya salıb oturmaq, bir qayıqdan o birinə keçmək;

- bütün növ kiçik ölçülü gəmilərdə gecələmək;

- sahil yaxınlığından bilavasitə üzüb keçmək;

- gəmiçilik çaylarında hərəkət edən gəmi yaxınlığından hərəkət etmək;

- qayıqlarda, katerlərdə və başqa üzən vasitələrdə nasaz mühərriklə üzmək.

6.1.18. Kater yan alarkən ehtiyatlı olmaq lazımdır ki, yanalma əl və ayaqlarınızı dartıb zədələməsin.

Qayığın katerin bortuna yan alması kater vintinin dayandırıldığı vaxt yerinə yetirilsin. Sutkanın qaranlıq vaxtında qayıqda işıq siqnalı olmalı, kater isə işıqlandırılmalıdır.

6.2. Üzən vasitələrin tətbiqi ilə çaylarda, göllərdə, su tutumlarında və şelflərdə hidrometrik və topoqrafik işlər

6.2.1. Su akvatoriyasında hidrometrik işlər və topoqrafik plan çəkmə üzmə vasitələrində yerinə yetirilir (dəniz və çay gəmilərində, katerlərdə motorlu qayıqlarda avarlı qayıqlarda, şlyupkalarda) odur ki, belə işlər yüksək təhlükəli hesab edilir.

6.2.2. Azərbaycan Respublikası ərazisində daxili su yollarında üzmə qaydalarına müvafiq olaraq gəmiçilik çaylarında, göllərində, su hövzələrində və kanallarda gəmilərin üzmələrinə icazə verilir,

6.2.3. Göllərdə, su hövzələrində hidrometrik və topoqrafik işlər üçün təyin olunmuş gəmilərin dəniz səfərinə yararlılıq keyfiyyəti, üzmə qabiliyyəti, ləpəyə davamlı və iti getməyə malik olmalıdırlar.

- onların batmazlılıq, çeviklilik, yırğalanmaya qarşı üzmə qabiliyyətləri yüksək olmalıdır.

Dəniz flotu gəmilərinin texniki istismarına müvafiq olaraq gəmilərin kifayət olmayan çevikliliyi və küləyin təsirindən əyilməsi (yana yatması) 8 dərəcədən çox olarsa belə gəmiləri üzməyə buraxmırlar.

6.2.4. Hidrometrik və topoqrafiq işlərdə istifadə olunan kiçik ölçülü gəmilərin təchizat cədvəlinə müvafiq təchiz olunmalıdırlar. Qayığa minməsinə icazə verilən sərnişinlərin sayı qayığı və ya katerin bortlarında iri və aydın yuyulmayan rənglə və ya yandırma üsulu ilə üzən vasitələrin burun tərəfində hər iki bortda həkk olmalıdır.

6.2.5. Küləyin gücü Bofort şkalası üzrə 3 baldan yüksək olarsa şiyupkalarda iş yerinə yetirməyə icazə verilmir.

6.2.6. Hidrogeoloji işlər yerinə yetirilərkən elektrik və öl intiqallı bucurqadlardan istifadə edilir. Bucurqaddan istifadə edərkən qadağandır:

- təmir işləri yerinə yetirmək, əyləcləri (tormoz) nizamlamaq, mexanizmləri yağlamaq və təmizləmək;

- blokun diyircəyindən və ya barabandan çıxıb düşən kanatı geydirmək;

- barabana düzgün dolanmayan kanatı istiqamətləndirmək;

- yükü qaldırıb və endirərkən sərt tormozlamaq;

- kanatı dartılmış vəziyyətdə işlətdikdən sonra o vəziyyətdə saxlamaq;

- dartılmış kanatın yaxınlığında dayanmaq;

- bucurqadı onun yükqaldırma qabliyyətindən çox yükləmək;

- əl bucurqadının dəstəyinin dəliyinə metal araqatının qoyulması;

- nasaz torpaqlaması olan elektrik bucurqadın-da işləmək.

6.2.7. Görünən geodeziya səmt göstərən nişanını dikəldərkən aşağıdakı şərtlər gözlənilməlidir:

- buy, nişan ağacı (paya) və buynerlər sahildə hazırlanmalıdır;

- buy və nişan ağacı (paya) qoyma işləri aparılan göyərtədə kənar əşyalar olmamalıdır;

- göyərtədə buynerlər elə qoyulmalıdır ki, onları suya atarkən ilgək əmələ gəlməsin;

- nişan ağacını və buyları əllə qoyarkən ilk növbədə buyneri tullamaq lazımdır, sonra buy və ya nişan ağacını. Bu zaman süni bortun başlanğıcında isə yakor-yük yerləşdirilməlidir.

6.2.8. Küləksiz havada gəmini tam dayandırdıqdan sonra, nişan ağacını və buyları dikəltmək lazımdır.

6.2.9. Nişan ağaclarmı qayıqdan və ya kiçik katerdən qoyarkən nişan ağaclan su ilə yedəklənməlidir. Buynerlər çayın dayaz yerini göstərən nişana (şpirtbagen) yedəklənmədən əvvəl bərkidilməlidir, dərinliyi ölçdükdən sonra isə qoyulma yeri yakora bərkidilməlidir.

6.2.10. Akvatoriyada işlər xilas edici jileti geyməklə yerinə yetirilməlidir, ölçü işlərini icra edən özünü qayığın bankına (skamya) və ya katerin karnizinə falın (ipin) ucu ilə bağlamalıdır.

6.2.11. Akvatoriyada katerdən (qayıqdan) və mühərrikli qayıqdan sahil bazasında və ya iş aparılan rayonda topoqraf-geodeziya işləri aparılarkən işləyən katerdən (qayıqdan) ən azı 3 km məsafədə ikinci mühərrikli katerin olması zəruridir, bu kater işləyən katerin işinə bilavasitə nəzarət etməlidir. İşləyən katerlə nəzarət kateri və sahil bazası arasında daimi radio rabitə və ya raketin köməkliyi ilə şərti işıq siqnalı olmalıdır.

6.2.12. İş vaxtı havanın pisləşməsinə yerli əlamətləri nəzərə almaqla daimi nəzarət təşkil edilməlidir.

İş rayonunda fırtına siqnalı olan kimi, işləyənlərin sahilə qayıtmayan üçün tədbirlər yerinə yetirilməlidir.

6.2.13. Gəmi üzən vaxtı və ya çayın dibində partlayış qorxulu əşya aşkar olunanda lazımdır:

- bütün işləri dayandırmaq;

- işin rəhbəri ən yaxın dəniz limanına aşkar olunmuş partlayış qorxulu əşya haqqında məlumat verməlidir.

6.2.14. Kiçik ölçülü gəmilərin ekipajını qəza şəraitində sahilə gətirilməsini çox seksiyalı hava ilə doldurulmuş qayıqlarda yerinə yetirmək olar.

6.2.15. Ölçü işlərinin aparılmasına icazə verilir:

- axım sürəti 1,5 m/san olan çaylarda avarlı qayıqlarda və katerlərdə;

- axım sürəti 1,5 - 2,5 m/san olan çaylarda tros vasitəsilə hərəkət edən qayıqlarda, axım müvafiq gücü olan katerlərdə;

- çox böyük olmayan, lakin axım sürəti 2,5 m/san çox olan çaylarda tros vasitəsilə hərəkət etdirilən nənnilərdə və ya hidrometrik körpülərdə. Qayığın yükqaldırma qabliyyəti, ölçü işlərində tətbiq olunan 0,5 q az olmayan.

6.2.16. 3 m dərinliyə qədər ölçmələr işarələrlə yerinə yetirilir; 20 m-ə qədər əl lotu ilə. ancaq dərinlik 20 m-dən çox olarsa, PEL-3, PEL-4 tipli exolotla ölçülməlidir.

6.2.17. Özü hərəkət edən üzən vasitələrdən ölçü işləri onun sakit hərəkəti zamanı yerinə yetirilir.

6.2.18. Lotla iş görərkən bortun üstündə, oturacaqda dayanmaq və qayığın bortundan əyilmək qadağandır.

10 kq ağırlığında lotu qaldırıb-endirərkən bucurqaddan istifadə etmək lazımdır.

6.2.19 Nişanla və ya lotla işlərkən icraçı katerin və ya qayığın burnunda yerləşməlidir.

6.2.20. Lot ipi zədəli olmamalıdır. Lot ipinin sərbəst ucunu ələ dolamaq və əi Lotunun lot ipi əvəzinə polad trosdan istifadə etmək qadağandır.

6.2.21. Lot ipini dolayıb-açmaq üçün istifadə olunan qapaq barabanmı əl ilə tormozlamaq qadağandır. Lot ipi titrəyərkən qoruyucu pazcıq barabanın geriyə fırlanmasının qarşısını almaq üçün dilcəkli çarxa qoyulmalıdır.

6.2.22. İş rəhbərinin əmri ilə nişanla dərinlik ölçmə işləri yerinə yetirilməlidir. Nişan katerin hərəkət istiqamətində irəli və yana, yəni kənara buraxılmalıdır ki, kater irəli hərəkət edərkən o, katerin altına dartılmasın.

6.2.23. Axının sürəti 1,5 m/san-dən çox olan yerlərdə ölçmə işləri qayıqlarda, bərələrdə aparılarkən qayığın burun hissəsi bortun səviyyəsinə qədər nazik taxta (fanerka) və ya brezentlə örtülməlidir ki, suyun dalğalanması nəticəsində qayığın buran hissəsinə su daxil olmasın.

6.2.24. Gəmiçilik çaylarında hidrometrik işlər aparmaq üçün çayın eninə tros çəkməyə gəmiçilik nəzarətinin yazılı razılığı ilə icazə verilir.

6.2.25. Trosun möhkəmliyi hesabata müvafiq olaraq onun altıqat ehtiyat əmsalına bərabər olmalıdır.

6.2.26. Dayaqların möhkəmliyi, trosun və mexanizmlərin sazlığı aşağıdakı kimi yoxlanılır:

- işə başlamazdan əvvəl - dəstənin (qrupun) rəisi tərəfindən;

- hər gün - işin icraçıları tərəfindən tros nişanlanır: gündüz-bayraqcıqlarla, gecə-çıraqla.

6.2.27. Gəmiçilik çaylarında, iş aparılmadıqda tros çay dibinə buraxılmalıdır. Gecə trosu saxlamaq, eləcə də onu dumanlı havada və güclü yağış yağanda dartmaq qəti qadağandır.

6.2.28. Nənnili keçidlər tipik və ya xüsusi layihə ilə quraşdırılır.

İşə başlamazdan əvvəl keçidin bütün konstruksiyaları (troslar, bloklar, bucurqatlar, dirəklər, trosun bərkidilmə yerləri, nənninin gövdəsi və b.) dəstənin rəisinin iştirakı ilə komissiya tərəfindən baxılır və yoxlanılır. Yoxlamanın və baxmaların nəticəsi aktla rəsmiləşdirilir.

6.2.29. Exolotla işlərkən aşağıdakı qaydalara riayət edilməlidir;

- qəbul edici-ötürücü aparatların quraşdırılması gəmilərin dreyf vəziyyətində yerinə yetirilməlidir, bu zaman dənizin dalğalanması 4 baldan çox olmamalıdır;

- exolotun qapağı iş vaxtı daima qapalı olmalıdır;

- exolotu nizamlayanda və baxanda, eləcə də exoqrammanı dəyişəndə, akkumulyatordan elektrik təchizatını kəsmək lazımdır;

- exolotun quraşdırma-sökmə işlərində 3 nəfər fəhlə işləməlidir, exolotun hissələrini katerdə bir bərabərdə yerləşdirmək lazımdır.

6.2.30. Axımın sürətinin dəyişməsi fırlancığın qayıqdakı təhlükəli vəziyyətinin möhkəmliyini təmin etmək üçün asma mühərriki olan iki qayıqdan katamaran düzəltmək olar.

Akvatoriyada işləyən bütün işçilər aşağıdakı qaydaları möhkəm bilmələri vacibdir:

- aşmış qayıqla sahilə doğru üzməmək, lakin qayıqdan tutaraq onunla birlikdə sahilə doğru üzmək;

- çalışmaq lazımdır üzərində olan artıq şeylərdən, paltardan və sairələrdən azad olasan;

- əgər sahildə lazımi kömək təşkil edilibsə, sahilə tərəf üzməyə tələsməyin, çalışmaq lazımdır su üzərində qalasınız, gücünüzü mühafizə edəsiniz;

- köməyinizə gəlmiş qayığa onun bortu tərəfdən minməyə tələsməyin, qayığı aşıra bilərsiniz;

- əlinizdə taxta, reyka və s. əşya olmadıqda buzun sınması nəticəsində buz altına düsməməkdən ötrü qollarınızı tam açın. Buz üzərinə çıxmaq üçün buzun əks tərəfinə ayağınızla dayaq verərək çıxmaq lazımdır.

6.2.32. Fırtına və qasırğa vaxtı, küləyin gücü 5 baldan yüksək olduqda hidrometrik işlər görmək olmaz.

6.2.33. Üzən vasitədən istifadə edərkən hidrometrik işlər yerinə yetirilərkən aşağıdakı tələblərin yerinə yetirilməsi vacibdir.

6.2.34. Gəmiçilik su yollarında naviqasiya başlamazdan əvvəl geodeziya, topoqrafiya və kartoqrafiya işləri yerinə yetirən müəssisələr Registirin yerli təşkilatlarında və ya naviqasiya müfəttişliyində bütün üzən vasitələrdə texniki baxmalar, qeydiyyat və təkrar qeydiyyat işləri aparıldıqdan sonra, onları istismar etmək üçün icazə alınmalıdır.

Üzən vasitələrin istismarı və onlarda hərəkət etmə müvafiq qaydalara uyğun yerinə yetirilməlidir.

6.2.35. Su maneələri üstündən keçmək üçün keçidlərlə (çaylar, göllər və s.) təmin olunması zəruridir.

Həmişə fəaliyyətdə olan və uzun müddətli keçidlərdə avarları saz olan ehtiyat qayığı və kompleks xilas edici vəsaitlərin (xilas edici dairə, kəmər və s.), iplər və dərmanlarla təchiz olunması zəruridir.

6.2.36. Eyni su maneəsini hidrometrik işlər yerinə yetirərkən bir neçə dəfə keçmək lazım gələrsə, su maneəsinin en rahat yerində təhlükəsiz keçidlə təchiz etməli, axırıncını saz saxlamalı, onun təhlükəsiz istismarına cavabdehlik isə bu işlərin rəhbərinin üzərinə düşür.

6.2.37. Su maneələrinin keçidini keçənlər təhlükəsizlik qaydalarının gözlənilməsinə cavabdeh dəstənin (qrupun) rəhbərinin üzərinə düşür, bu zaman o, üzməyi bilməyənlərə xüsusi diqqət yetirməlidir.

6.2.38. Bütün su maneəsini keçənlər üzən vasitəyə minməzdən əvvəl, fərdi xilas etmə vasitəsini (jilet və ya kəmər) geyməyə borcludur;

6.2.39. Qayıqla, salla və başqa üsullarla dayaz yerdən keçərkən bütün hallarda və xüsusi tanış olmayan yerlərdən, yalnız diqqətli olmalı və aşağıdakı hazırlıq işlərindən sonra yerinə yetirilməsi vacibdir:

a) keçid yerinin seçilməsi və o yerlərin diqqətlə öyrənilməsi;

b) keçmənin planının hazırlanması;

v) keçid mühafizə və xilas etmə vasitələrinin yoxlanması,

6.2.40. Keçidin bütün iştirakçıları, keçid planı və bu işlərin yerinə yetirilməsinin təhlükəsizlik tədbirləri ilə dəqiq tanış olmalıdırlar.

6.2.41. Bir dəfə və ya az müddətli keçidlər günün yalnız işıqlı vaxtında yerinə yetirilməlidir.

6.2.42. Hidrometrik işləri katerlə və ya pontanla yerinə yetirərkən xilasedici vasitəsi olan qayığın olması lazımdır.

Hərəkət edən buz olduqda, dumanlı havada, günün qaranlıq vaxtı küləyin gücü 4 baldan yüksək olarsa qayıq və pontanla çayda və su hövzəsində hərəkət etmək və iş görmək, eləcə də çay katerində küləyin gücü 5 baldan çox olarsa iş görmək qadağan edilir.

6.2.44. Lövbər atarkən qayığı onun burnu ilə axının əksinə yönəldərək onun müvazinətini təmin etmək lazımdır.

6.2.45. Su hövzəsinin dərinliyi 6 m-ə qədər olarsa. ölçmə işləri üzərində bölgüsü olan uzun ağacla (şest) yerinə yetirilməlidir. Bu işləri görən şəxs qoruyucu kəmərlə suya düşmədən mühafizə olunmaqla işləməlidir. Üzərində bölgüsü olan ağacı (şesti) su axımı istiqaməti üzrə tutmaq lazımdır.

6.2.46. Eninə profillərdə dərinlik ölçmələrinə:

- avarlı qayıqlardan və katerlərdən istifadə edərkən çayın axma sürəti 1,5 m/s qədər olanda;

- mühərrikinin gücü yerli şəraitə uyğun olaraq seçilən ölçü gəmilərindən istifadə edərkən çay axımı 2 m/s çox olanda icazə verilir.

6.2.47. Özü hərəkət edən gəmilərdə üzərində ölçü olan ağacla (şest) və ya lotla (dərinlik ölçmək üçün cihaz) dərinlik ölçmə işləri gəminin ən sakit hərəkəti (1 m/s qədər) vaxtı yerinə yetirilir.

6.2.48. Qadağan edilir:

a) lotla, fırlanğıcla iş vaxtı gəminin bortunda və qayığın oturacağında dayanmaq. Lotun çəkisi 10 kq-dan çox olarsa onu endirib və qaldırmaq üçün qurğu nəzərə alınmalıdır;

b) lotun kəndirini ələ dolamaq.

6.2.49. Üzərində ölçü olan ağac (şest) ölçü aparan gəminin gövdəsi altına düşərsə və ya çay dibinin torpağına girərsə onu dərhal eldən buraxmaq lazımdır.

6.2.50. Katerlə ölçü apararkən ölçü aparanın iş yerinin hündürlüyü 1,1 m-dən az olmayan yerlər çəpərlənməlidir.

Qayıqla ölçü işləri apararkən ölçü işləri aparan şəxs qayığın burun hissəsinin dibində dayanıb üzünü çay axımı istiqamətində bortun yuxan hissəsinə çevirməlidir.

Ölçü gəmisi buzlaşarsa şestlə və lotla dərinlik ölçmək qadağandır.

6.2.51. Exolotla işlərkən lazımdır:

a) hasar vibratorları trosla və ya iplə gəmidə asıldıqdan sonra quraşdırılma işləri yerinə yetirilməlidir;

b) exolot işlərkən qapağı bağlı olmalıdır;

v) montaj olunası exolotun hissələri katerdə bərabər yerləşdirilməlidir.

6.2.52. Qadağan edilir:

a) sudakı bütün cihazları qaldırmadan səfərə çıxma halı kimi bərkidilmədikdə, yakoru qaldırma işinə başlamaq;

b) qayıqda hidrometrik cihazlar bucurqadda sərbəst asılmış halda olduqda keçidlər yerinə

v) dəstəyi çıxartmadan bucurqadın tormozu ilə hidrometrik cihazları buraxmaq işlərini yerinə yetirmək;

q) dilcək mexanizmi olmayan bucurqadlardan hidrometrik cihazları buraxmaq üçün istifadə etmək.

Qeyd. Cihazları qaldırarkən bucurqadın dilcək mexanizmi mütləq qoşulmalıdır.

6.2.53. Hidrometrik işlər görmək üçün pontonlar, körpülər hündürlüyü 1,2 m-dən az olmayan məhəccərlə təmin olunmalıdır.

6.2.54. Buz yığını olan rayonlarda iş yerinə yetirmək qadağandır.

6.2.55. Müvəqqəti bənd qoyulan yerdən aşağı hidrometrik işlər görərkən suyun yarıb keçmə hallan üçün təhlükəsizlik tədbirlərinin təmin edilməsinin nəzərə alınması vacibdir.

6.2.56. Su basmalar vaxtı ləpələnmə, meşə materiallarının üzmələri və başqa çətin şəraitlərə, bütün lazımi xilasetmə vasitələri olan növbətçi qayığın olması lazımdır.

6.2.57. Axım sürəti 1,5 m/s-dən çox olan çaylarda işlərkən yakor üzən vasitəyə kanat ilə bərkidilməlidir, lazım olan hallarda isə kanatı kəsməyə icazə verilir.

6.2.58. Axma sürəti 2,5 m/s-yə qədər olan çayda trosun köməyi ilə hidrometrik işlər görərkən qapayıcını nişanlamağa icazə verilir.

Trosun möhkəmliyi hesabata uyğun gəlməlidir. Trosu gündüz bayraqcıqlarla, gecə isə çıraqla nişanlamaq lazımdır.

Trosu dartan qurğu saz olmalı və lazım gələrsə trosu suda basdırılmasını təmin etməlidir.

Dayaqların bərkidilməsi, tros və mexanizmlərin möhkəmliyi işə başlamazdan əvvəl yoxlanmalıdır.

6.2.59. İş günü qurtardıqdan sonra tros çayın dibinə endirilməli, dartı mexanizmlərinin işi isə dayandırılmalı və çəpərlənməlidir.

6.2.60. Trosla hərəkət etmək üçün qarmaq, zəncir, ilgək və s. tətbiq olunmalıdır. Trosu yalın əl ilə tutmaq qadağandır.

6.2.61. Buzu sındırma işləri ilə məşğul olan işçilər xilasedici cilet geyməlidirlər.

6.2.62. Hidrometrik işlər gəmilərlə aparılarsa yaxından keçən gəmiyə yaxınlaşmaq qadağandır.

6.3. Torpaq plana alması.

6.3.1. Bu torpağın nümunəsini torpaq-götürənlərin köməkliyi ilə, gəmi dreyf vəziyyətində olarkən qaldırma və endirmə işləri bucurqad və breşpil vasitəsilə yerinə yetirilir.

Torpaq plana alması tərkibində ən azı iki nəfər olan briqada tərəfindən yerinə yetirilir.

İşçilərdən biri nümunə götürənlə işləyir və lazımi komanda verir. digəri isə bucurqada xidmət edir və birincinin əmrini yerinə yetirir.

6.3.3. Kater və qayıqdan istifadə etməklə torpaq plana alma işləri apararkən torpaq nümunəsi nişanın köməkliyi ilə eləcə də torpaq kranının köməkliyi ilə yerinə yetirilir.

Qayıqdan və mühərrikli qayıqdan torpaq nümunəsini ağır və iri cihazla: götürmək qadağandır. Qayıqdan torpaq nümunəsi ancaq qayığın aşmasının (çevrilməsinin) qarşısını almaq üçün onun arxasından götürmək lazımdır.

6.3.4. Dib torpağının nümunəsini dərinləşdirici daşın və əl kranının köməkliyi ilə götürərkən trosun boş ucunu ələ dolamaq və ya ondan ilgək düzəltmək qadağandır.

6.3.5. Vaxt körpücüyündə qulluq edənlə, torpaq nümunəsi götürən arasında ucadan danışan rabitə əlaqəsi olmalıdır. Bu əlaqə ilə gəminin manevr etməsinə köməklik göstərməlidir.

6.3.6. Borucuqla işləyənin gəminin bortundan suya doğra əyilməsinə icazə verilmir.

Borucuq sudan rahat (səlist), dartınmasız qaldırılmalıdır, o əsasən su səthinə yaxınlaşanda və ondan yuxarı qalxanda, onun qalxma hərəkəti işin yerinə yetirilmə şəraitindən asılı olaraq bucurqadın barabanının fırlanma sürətini nizamlayaraq təyin olunur.

6.4. Su ölçmə postlarının qoyulması

6.4.1. Su ölçmə növbətçi yerləri üçün reperləri qoyarkən bu qaydaların “mərkəzlərin, markaların və reperlərin qoyulması” yarım bölməsinin təhlükəsizlik tələblərini gözləmək lazımdır.

6.4.2. Svay vurma kapyorun və gürzün (babı) köməkliyi ilə təhlükəsizlik tədbirlərini gözləməklə yerinə yetirilməlidir:

- kapyorun meydançası və fəhlələrin meydançaya qalxması üçün qoyulan pilləkənlər hündürlüyü 1 m-dən az olmayan çəpərlə çəpərlənməlidirlər;

- kopyorda işləməyə ancaq attestasiyadan keçmiş fəhlələrə icazə verilir;

- kapyorun relsə bərkidilməsi öz-özünə aralanmaya qarşı tərtibatla yerinə yetirilməlidir;

- iş vaxtı fasilə edilərkən svay gürzünü aşağı endirmək lazımdır;

- hündürlüyü 10 m-dən çox olan kopyorla hərəkət edərkən onu kanat dartıcıyla dartıb bərkitmək lazımdır, bu zaman gürz isə aşağı vəziyyətdə olmalıdır;

- kanat konifas - blokdan buraxılıb svayı bucurqatın kanatı ilə dartıb kopyorun özülündə bərkidilməlidir;

- kopyorun işi zamanı svayı qaldırıb və yerinə qoyarkən kopyorun yanında kənar şəxslərin olması qadağandır;

- hər bir üzən kopyorda xilas edici qayığın olması vacibdir;

- svayı kopyorun bucurqadı ilə dartarkən bloku kopyurun özlünə bərkitmək lazımdır, bu halda kopyorun yuxan hissəsinə bərkidilmiş kanatı isə blokdan atılmasına icazə verilir;

- svayın bilavasitə əl ilə itələnib fırladılması və irəli hərəkəti qadağandır, bu məqsəd üçün ling tətbiq edilməlidir;

- taxta svaylara kanatı bərkitmək üçün dəmir bənd tətbiq edilməlidir.

6.4.3. İşçilər əl ilə svay vurarkən lazımi miqdarda hamar dəstəklə təchiz olunmuş taxta gürzdən (dörddən az olmayan) istifadə edilməlidir.

6.4.4. Svayı körpücükdən vurarkən, onu iplə möhkəm bərkitmək lazımdır və bu zaman svayı əl ilə tutmağa icazə verilir.

6.4.5. Svayı əl ilə vuran fəhlələrin hərəkəti əmrlə koordinasiya olunmalıdır.

6.5. Görünüş-axtarış hidrolokator (GAH) və radio-geodeziya sistemlərində (RGS) görülən işlər.

6.5.1. Bortarxası qurğuların quraşdırılması bilavasitə göyərtədə yerinə yetirilməlidir.

6.5.2. Bortarxası qurğuların endirilməsi bucurqadın və ya kapron iplərinin (fal) köməkliyi ilə yerinə yetirilməlidir. Bortarxası qurğuların quraşdırma işlərində ən azı 3 nəfər iştirak etməlidir, onlardan ikisi qurğunu bortarxasına endirməklə, üçüncüsü isə onu göyərtədə bərkidilmiş quraşdırma vintinə bərkidir, eləcə də onları xüsusi dartıcılarla da bərkitmək olar.

6.5.3. Yandan ötüb keçmə sistemi, hidrolokatorun elektrik təchizatı kəsildikdən sonra, gəmi dreyf halında olarkən qoyulur və qaldırılır.

6.5.4. İdarəetmə məntəqəsinin kabelini qoşarkən, antenanın və şəbəkə kabelinin və istehsal ayırıcısının yandan ötüb keçmə sistemi onların funksional təyinatına müvafiq birləşdirilir. Ekranlar torpaqlaşdırılır, kabel isə çıxıntıya bağlanılır.

6.5.5. GAH hidrolokatorla iş yerinə yetirərkən tam qadağandır:

- bortarxasında mühafizəsiz işləmək;

- GAH-nın elektrik bloklarının qoyulması və ya çıxarılması, aparatlar qoşularkən qoruyucunun dəyişdirilməsi və gəmi hərəkətdə olarkən bu işləri görmək;

- qapaq açıq olarkən bloku şəbəkəyə qoşmaq.

6.5.6. Radio-geodeziya sistemləri stansiyasının bloklan xüsusi hazırlanmış qəfəslərdə və ya gəminin göyərtəsinə bərkidilmiş kronşteynlərə bərkidilir.

6.5.7. Gəmi kapitanından razılıq aldıqdan sonra kabeli göyərtədə yerləşdirmək olar.

6.5.8. Gərginliyi 36 V çox olan bütün güc kabelləri elektromaqnitləşməyə düçar olmamaqdan ötrü və suyun təsirindən mühafizə olunmaq üçün onlar rezin və ya xlorvinil borucuğa salınmalıdır.

6.5.9. Hesablanma gərginliyinə uyğun gəlməyən kabellərdən güc kabeli kimi istifadə etmək qadağandır.

6.5.10. RGS aqreqatına gedən elektrik təchizatı kabelləri zərbədən etibarlı müdafiə olunmaq üçün onlar metal örtüklə təchiz olunmalıdır.

6.5.11. Elektrik kabelini gəminin arakəsmə divarından keçərək çəkilməsi qadağandır. İstənilən halda naqil və kabelləri çəkərkən gəminin divarlarının və arakəsmələrinin hermetikliyi pozulmamalıdır. Bu məqsəd üçün ya illüminatorlardan, ya da kipləşdirici araqatı olan dəliklərdən istifadə edilməlidir.

6.5.12. Aqreqatın işi zamanı naqilləri yükləmənin çıxış sıxaclarına qoşarkən, yüklənmənin elektrik açan elektrik şitindən “açılmışdır” vəziyyətində olmalıdır.

6.5.13. Benzinlə işləyən elektrik aqreqatlarının istismarı zamanı bu qaydaların işıq məsafə ölçən və radioməsafəölçən cihazlarla işlərkən yanın bölməsinin tələblərini rəhbər tutmaq lazımdır.

6.5.14. Benzinlə işləyən elektrik aqreqatı gəminin göyərtəsinə etibarlı bərkidilmiş taxta özülə bərkidilməli və ya göyərtəyə qaynaq edilməlidir. Benzinlə dolu kanistrlər göyərtədə benzin aqreqatından kənarda, ayrıca yerləşdirilməli və üzərinə yanğın təhlükəsizliyini nəzərə almaqla brezentlə örtmək lazımdır.

6.5.15. Elektrik şəbəkəsinə qoşulmuş cihazların işlərini nizamlayarkən, izolə edilmiş alətdən istifadə etməyə icazə verilir, bu zaman fərdi mühafizə vasitələrindən (dielektrik əlcək, rezin xəlçə və s.) istifadə etmək lazımdır.

6.5.16. Gəminin göyərtəsinə qoyulmuş RGS stansiyasının üstündə faner taxtadan düzəldilmiş və brezentlə möhkəm örtülmüş sığınacaq quraşdırılmalıdır. Göyərtənin operator sahəsi dielektrik xətlərlə örtülməlidir.

6.5.17. Təmir işləri yerinə yetirərkən: çıraqların transisterlərin, detalların, blokların dəyişdirilməsi cihazları şitdən ayırdıqdan sonra yerinə yetirilməlidir. Göyərtədə təmir işləri aparmaq qadağandır.

7.1.1. Nəqliyyat vasitələrinin istismarı, insanların iş yerlərinə aparılması və yüklərin daşınması Azərbaycan Respublikasının Dövlət Geodeziya və Xəritəçəkmə Komitəsinin qüvvədə olan normativ hüquqi sənədlərinin tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

7.1.2. Geodeziya və xəritəçəkmə işlərində tətbiq olunan, nəqliyyat vasitələrinin avadanlıqları və onların texniki vəziyyəti, müvafiq standartların, texniki istismar qaydalarının, avadanlıqları hazırlayan zavodun istismar haqqında təlimatların və qeydiyyat sənədlərinin tələblərinə cavab verməlidir.

7.1.3. Nəqliyyat vasitələrinin yenidən təchiz edilməsi müvafiq nəzarət təşkilatlan ilə (DAM, Dövdağtexnəzarəti komitəsi, həmkarlar ittifaqı konfederasiyasının texniki əmək inspektorluğu və Dövlət Əmək Müfəttişliyi) razılaşdırılmalıdır.

7.1.4. Bütün nəqliyyat vasitələri istismara başlamazdan əvvəl təyin olunmuş qaydada qeydiyyatdan keçməlidir və (harada bu tələb olunarsa) texniki baxmalar keçirilməlidir. Texniki baxmalardan keçməyən nəqliyyat vasitələrinin istismarı qadağandır.

7.1.5. Təhlükəsizlik texnikası qaydaları və hərəkətin təhlükəsizliyi təyin olunan qaydada təcrübə keçdikdən sonra müəssisənin əmri ilə nəqliyyat vasitələrini idarə etməyə xüsusi təlim keçmiş, müvafiq növ nəqliyyat idarəetmə sürücülük vəsiqəsi olan şəxslərə icazə verilir, bu zaman onların səhiyyə idarələrindən təyin olunan formada bu kateqoriyalı nəqliyyat vasitələrini idarə etmək üçün sağlamlıq haqqında arayışı olmalıdır.

7.1.6. Nəqliyyat vasitələrinin texniki vəziyyətinə və istismarına cavabdeh şəxsin təyini, xəttə buraxılması, yüklərin və insanların daşınmasının təhlükəsizliyi, yükləmə-boşaltma işlərinin yerinə yetirilməsi, müəssisənin hər bir bölmələri üçün əmrlə rəsmiləşdirilir.

7.1.7. Çöl bölməsində nəqliyyat vasitələrinin qaçırdılmasına və icazəsiz istifadə olunmasına şərait yaradılmamalıdır.

7.1.8. Sürücünü iş növbəsindən uzun müddətə uzaq reysə göndərdikdə onun yol vərəqəsində iş rejimi göstərilməlidir və eləcə də vərəqədə sürücünün dincəlmə məntəqəsi göstərilməlidir.

Nəqliyyat vasitəsinin sürücüsünü mürəkkəb hava və ya yol şəraitli və müvəqqəti çəkilmiş yollarla reysə göndərilərsə onlar yolun xüsusiyyəti göstərilən hərəkətin marşrut xəritəsi ilə dava-dərmanla toxunulmaz ərzaq ehtiyatı ilə, eləcə də lazımi qədər içməli su ilə təchiz edilməlidirlər.

Qeyd: “Uzaq reysin” kateqoriyasını müəssisənin rəhbərliyi tərəfindən əmrlə yerli şəraitə uyğun, reysin müddəti və uzunluğu təyin edilir.

7.1.9. Eyni məntəqəyə iki və daha çox nəqliyyat vasitəsi göndərilərsə mütəxəssislərdən və sürücülərdən biri əmrlə başçı teyin edilir və onun göstərişini bütün sürücülər danışıqsız yerinə yetirməlidirlər.

7.1.10. Qadağan edilir:

a) uzaq reysə tək nəqliyyat vasitəsi göndərmək;

b) dayanacaq vaxtı dincəlmək və ya mühərriki işləyən avtomaşının (tırtıllı nəqliyyatın) kabinəsində və ya kuzasında yatmaq;

v) avtomobilin təkərindən, traktorun tırtılından yarğanın kənarına qədər olan məsafə 1 m-dən azdırsa tökmə torpağı olan çıxıntıda hərəkət etmək.

7.1.11. Müəssisənin ərazisində hərəkət üçün (baza, anbar və s.) nəqliyyat vasitələrinin yerləşdirilməsi və qadağan olunmuş istiqamətləri, dönmələri, dayanacaq yerlərini, giriş-çıxış yollarını, nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini göstərən sxematik plan tərtib olunmalıdır. Bu plan bütün işləyənlərin nəzərinə çatdırılmalıdır və ərazidə bir neçə yerdən asılır və eləcə də bu plan istehsalat otaqlarında da asılmalıdır. Müəssisənin ərazisində nəqliyyat vasitələrinin hərəkət sürəti 10 km/saatdan çox olmamalıdır.

7.1.12. Partlayıcı və radioaktiv maddələrin, güclü təsir edən zəhərin, tez alışan və başqa qorxulu yüklərin xüsusi qaydalara və təlimatlara müvafiq olaraq avtomobillərlə daşınmasına icazə verilir.

7.1.13. İri qabaritli yükləri diyirlətməklə nəql edilməsi üçün istiqamət irəlicədən hazırlanmalıdır və bu işlərə cavabdeh şəxs rəhbərlik etməlidir.

7.1.14. İnsanları bir qayda olaraq avtobuslarla daşımaq lazımdır. Müstəsna hallarda insanları daşımaq bu məqsəd üçün təchiz olunmuş yük avtomobillərinin və tırtıllı traktorların, transportyorun kuzalarından, eləcə də traktor girişlərindən istifadə etməyə icazə verilir.

Bu məqsəd üçün xüsusi təyin olunmuş nəqliyyat vasitəsi ilə insanların daşınması (vaxt nəqliyyatı) təmin olunmalıdır.

Dəstənin texnoloji xidmət heyətinin xüsusi nəqliyyat vasitəsi ilə daşınmasına, bu maşınlarda olan və onların texniki xarakteristikasında göstərilən oturacaq yerlərinin miqdarı qədər olduqca icazə verilir. Traktor qoşqusunda insanların daşınmasına o, traktorist-maşinistlərə icazə verilir ki, onların traktoru idarə etmək üçün vəsiqəsi olmalı və sürücü işləməsi barədə ən azı üç il iş stajı olmalı və onların daşınması üçün təlimatlandırılmalıdır. Traktorçunun insan daşınması üçün buraxılması əmrlə rəsmiləşdirilməlidir.

7.1.15. İnsanları daşımaq üçün traktor kirşəsi saz olmalı, oturacaqla təchiz edilməli və əlavə olaraq aşağıdakılar olmalıdır:

a) qalınlığı ən azı 3 mm və hündürlüyü 1,5 m-dən az olmayan qabaq bortu;

b) qalan bortları isə hündürlüyü 70 sm, qalınlığı isə 25 mm-dən az olmayan taxtadan düzəldilməlidir, dal bortu isə açılıb-bağlanan olmalıdır;

v) kirşənin döşəməsi isə qalınlığı 40 mm-dən az olmayan bir-birinə möhkəm sıxılan taxtadan olmalıdır;

q) qoşquda olan insanlarla traktor sürücüsü arasında siqnal olmalıdır.

7.1.16. İnsanları daşımaq üçün tırtıllı yedəkçinin aşağıdakı tələblərə cavab verməsi vacibdir:

a) platforma -kuzova tent bərkitmək üçün o, qövslə təchiz olunmalıdır;

b) insanların rahat minib və düşməsi üçün dal bort ayaqaltı ilə təchiz olunmalıdır;

v) kuzovun bortları, o cümlədən dal bortunda da oturacaqdan hündürlüyü 45-50 sm möhkəm məhəccərli söykənəcəklə təchiz olunmalıdır;

q) kuza sürücü ilə əlaqə yaradılması üçün işıqla və siqnalla təchiz olunmalıdır.

7.1.17. Sürücü insanların daşınmasının təhlükəsiz şəraitlə təchiz olunmasına ancaq əmin olduqdan sonra hərəkətə başlamasına, kuzovda (qoşquda)} salonda olan başçı tərəfindən hərəkət siqnalı aldıqdan sonra icazə verilir.

7.1.18. Yükləmə-boşaltma işləri cavabdeh şəxsin rəhbərliyi altında yerinə yetirilməlidir.

7.1.19. Yükləmə-boşaltma işləri qüvvədə olan standartların tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

7.1.20. Avtomobil, su, dəmir yolu, aviasiya nəqliyyatına yükvurana və yükboşaltma, eləcə də yüklən qaldırıcı kranların köməkliyi ilə yükləyib-boşaldarkən qüvvədə olan təhlükəsizlik texnikası qaydalarının və digər qanunvericilik aktlarının tələblərini yerinə yetirmək lazımdır.

7.1.21. Görüləsi işlə heç bir əlaqəsi olmayan şəxslərin yükvurma-yükboşaltma meydançasında olması qadağandır.

7.1.22. Diyirləndiricidən istifadə edərkən aşağıdakı şəraiti gözləmək lazımdır:

a) diyirləndiricilər arasındakı məsafə elə olmalıdır ki, boru və ya şalbanla ondan 1 m-dən çox olmamaqla kənara çıxmasın;

b) diyirləndiricinin konstruksiyasında boru və ya şalbanın geriyə diyirlənməsinin qarşısını alan quruluş nəzərə alınmalıdır;

v) əllə diyirləndirilən uzun ölçülü yük kütləsi 500 kq-dan çox olmamalıdır;

q) işləyənlər diyirləndiricilər arasında olmamalıdır.

7.1.23. Əl ilə daşması ağırlığın düz və horizontal səthlərdə norma həddindən çox olmamalıdır:

10 kq - 16-dan 18 yaşa kimi gənc qadın üçün;

16 kq - 16-dan 18 yaşa kimi gənc kişilər üçün;

20 kq -18 yaşından çox olan qadınlar üçün;

50 kq - 18 yaşından yuxan kişilər üçün,

Maili trapla və pilləkənlə 50 kq-a qədər yük şaquli olaraq 3 m-dən çox olmayan hündürlüyə qaldırmağa icazə verilir.

Kütləsi 50 kq-dan çox olan yükü qaldırmaq, daşımaq və uzun ölçülü yükləri (rels, şalban və s.) qaldırmaq və daşımaq üçün mexanizm və ya quruluş tətbiq etmək lazımdır,

7.1.24. Sıxılmış qaz balonlarını, eləcə də şüşə qablarda turşu; qələvi xüsusi tərtibat (xərək, dəstəyi olan qab, arabacıq) olmadıqda əl ilə daşınması qadağandır.

7.1.25. Marşrut üzrə yük daşıyarkən kişilər üçün icazə verilən yük 25 kq-dan çox olmamalıdır, qadınlar üçün isə bu yük 15 kq-dan çox olmamalı, yüksək dağlıq rayonlarda uyğun olaraq bu yük 16 və 10 kq-dan çox olmamalıdır.

7.2. Avtomobil nəqliyyatı

7.2.1. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün təyin olunmuş avtomobillər qanunvericilik aktlarının müvafiq təchiz olunmalıdır.

7.2.2. Yanar mayelərin ancaq sisternlərdə və başqa qapalı metal həcmlərdə daşınmasına icazə verilir; digər qablarda (şüşə qablarda, vedrələrdə və s.) yanar mayelərin daşınması qadağandır.

Yanar maye daşıyan avtomobildə, daşınmaların xidməti ilə əlaqəsi olmayan insanların olması qadağandır.

7.2.3. Yeyici mayeləri şüşə qablarda daşıyarkən xüsusi qablardan istifadə olunmalıdır.

7.2.4. Yükünü özü boşaldan avtomobil və yükünü özü boşaldan qoşqu qaldırılmış kuzovun öz-özünə düşməsinin mümkünlüyünü ləğv edən lazımi möhkəmliyi olan dayaq qurğusunun olması (ştanq, çərçivəyə bərkidilmiş şarnir) vacibdir. Bortların üzərində pozulmayan rənglə “Qaldırılmış kuzovun dayağı olmasa işləməyin” yazıları yazılmalıdır.

7.2.5. Uzun ölçülü yükləri daşımaq üçün təyin olunmuş avtomobillər, qoşqular və yanın qoşqular, sökülüb-yığılan dayaq və ya lövhə ilə (axırıncı kabinə ilə yük arasında yerləşdirilir), döndərmə dairəsi, avtomobil yüksüz hərəkət edərkən bu dairələri bərkitmək üçün və qoşquları maşın geri hərəkət edərkən dönmədən mühafizə edən tərtibatlarla təchiz olunmalıdır.

Bortlu qoşquların platformaları yük avtomobil platformasına verilən tələblərə cavab verməlidir. Bortlu qoşqular avtomobilin kabinəsindən idarə olunan tormozla təchiz olunmalıdır, eləcə də onun dayanacaq tormozu da olmalıdır.

7.2.7. Yarım qoşqular aşağıdakılarla təchiz olunmalıdır:

a) onları nəqliyyat vasitələrindən açdıqdan sonra qabaq dayaq rolu oynayan saz qurğu ilə;

b) qıfılbəndlərin qeyd edilməsini təmin edən (“açıqdır”, “bağlıdır”) saz yəhər qurğusu ilə;

y) dayanacaqda açılarkən, yarım qoşqular bağlanarkən onları tormozlamaq üçün dayanacaq tormozu ilə.

7.2.8. Dağ şəraitində, böyük yoxuşu olan buz bağlanan yollarda və tez-tez rast gələn döngələrdə avtomobillərin hərəkəti vaxtı sürüşmə əleyhinə vasitədən istifadə etmək lazımdır.

7.2.9. Bütün avtomobillər ən azı iki təkər altı dayaqla komplekləşdirilməlidir, dağ şəraitində işləyən avtomobil isə, əlavə olaraq sərt qoşqu ilə komplekləşdirilməlidir.

7.2.10. Nəqliyyat vasitələrini dartıb çıxartmaq üçün bütün əməliyyatlar (qar yağışı, bataqlıqlar) reys başçısının rəhbərliyi altında yerləşməyə başlamazdan əvvəl insanları və əşyaları qorxulu zonadan uzaqlaşdırmalı sonra, təlimatlandırma işləri aparılmalıdır. Yedəkləmə trosunun uzunluğu belə halda məhdudlaşdırılmır, onun uzunluğu ən azı 3 m-dən az olmamalıdır. Sintetik materialdan düzəldilmiş kanatdan qoşqu kimi istifadə etmək qadağandır.

7.2.11. Yol hərəkəti qaydalarının tələblərini yerinə yetirməklə avtomobilləri və traktorlan istismar etmək olar.

Avtomobil nəqliyyatmı istismar edərkən, “Avtomobil nəqliyyatı müəssisələri üçün nəzərdə tutulmuş qanunvericilik aktlarının” tələblərini rəhbər tutmaq lazımdır.

7.2.12. Mexaniki nəqliyyatları idarə etməyə, belə nəqliyyatları idarə etməyə hüquq verən vəsiqəsi olan şəxslər buraxılırlar.

7.2.13. Nəqliyyat vasitələrinin istismarına cavabdeh vəzifəli şəxs qüvvədə olan qanunvericilik aktlarının tələblərinə müvafiq olaraq onları xəttə buraxmağa borcludur.

7.2.14. Nəqliyyat vasitəsinin mühərriki işləyərkən, mühərrikdə, tormozların hidrovakum qurğusunda, idarəetmə sükan çarxının hidrogücləndiricisinin nizamlanması müstəsna olmaqla, onlarda texniki xidmət və təmir əməliyyatı aparmaq qadağandır.

7.2.15. İnsanları daşıyarkən sürücü ilə birgə daşınmanın təhlükəsizliyinə cavabdeh başçı təyin olunmalıdır. Başçılardan biri sürücü kabinəsində oturmalı, o birisi isə maşının kuzovunda olmalıdır. Sürücünün yol vərəqəsində başçıların familiyası yazılmalıdır. Avtomobil aşağıdakılarla təchiz olunmalıdır:

- açılıb-yığılan pilləkənlə;

- kuzanın işıqlandırılması, ventilyasiya və səs siqnalı, eləcə də maşının arxasını görmək üçün güzgü ilə.

Maşının kuzovundakı işıqlanma mənbəyi mexaniki zədə almadan qorunmalıdır.

7.2.16. Güclü təsir edən, zəhərli, tez alışan və başqa təhlükəli yüklərin xüsusi qayda və təlimatlara müvafiq olaraq daşınmasına icazə verilir.

7.2.17. Yeyici mayeləri şüşə qablarda daşıyarkən toxunmuş korzinkadan və ya xüsusi yuvası olan taxta qutudan istifadə etmək lazımdır.

7.2.18. Sıxılmış qazla dolu balonları avtomobilin kuzovunda daşıyarkən, bu qaydaların “çöl bazalarının təşkili” bölməsinin təhlükəsizlik tələblərinə riayət olunmalıdır.

7.3. Traktorlar (transportyorlar) və onların qoşqulan

7.3.1. Bilavasitə kabinədən mühərriki işə salma qurğusu nasaz olan traktorların istismar edilməsi qadağandır.

7.3.2. Qoşqular traktorlara (transportyorlar) sərt qoşulmalı (dişlə qayışı ilə, dartıcıyla və s.) və onun qoruyucu trosu olmalıdır.

Traktorun (transportyorun) dartıcı gücündən asılı olaraq qoşquların miqdarı onun kütləsi və yol şəraiti (ümumi uzunluğu 24 m-dən çox olmamalıdır) təyin olunmalıdır.

7.3.3. Dartıcının içərisində insan əli olan qoşqu ilə işlərkən onun yerindən tərpənməsinə ancaq onlardan hərəkət siqnalı aldıqdan sonra icazə verilir.

7.3.4. Nəqliyyat vasitələrinin müxtəlif iş rejimləri üçün (qoşqu, dartıcı, döndərmə, traktoru dala-qabağa vermək, yerindən tərpətmək, saxlamaq və s.) siqnalların təyini və onların sürücülər və müşahidə edən şəxslər arasında verilmə qaydaları.

7.3.5. Traktor hərəkətdə olarkən onun kabinəsinə minmək və düşmək qadağandır, eləcə də onun qoşqusuna da hərəkət zamanı minib-düşmə qadağandır.

7.4. Aviasiya nəqliyyatı

7.4.1. Təyyarələrlə və vertolyotlarla uçuş Azərbaycan Respublikasının mülki aviasiyaya dair normativ hüquqi aktlarının tələblərini gözləməklə uçuş işlərini müəyyən qaydaya salaraq yerinə yetirilməlidir.

7.4.2. Topoqrafik-geodeziya işləri üçün ayrılan təyyarə və vertolyotların ekipajlarının iş və istirahət vaxtları qüvvədə olan normativ hüquqi aktların tələblərinə müvafiq təyin edilməlidir.

7.4.3. Topoqrafiya-geodeziya təşkilatları tərəfindən arenda olunmuş təyyarələrlə və vertolyotlarla uçuş baş tutmayıbsa və bu mülki aviasiya işçilərinin günahı ucbatından baş veribsə, onda material itkisinə cavabdehliyini qanunvericiliyə müvafiq olaraq mülki aviasiya rəhbərliyi çəkir.

7.4.4. Topoqrafiya-geodeziya işlərində təyyarə və vertolyotlardan, avadanlıqlardan və aparatlardan istifadə qaydalarının bütün nisbi şərtləri, əməyin mühafizəsinin təmini, aviasiya xidməti müqaviləsinin ayrılmaz hissəsi olan xüsusi şəraitlərlə təyin olunur.

7.4.5. Uçuş - plan çəkmə bölmələrinin işində icraçılar kimi təyyarə və vertolyotların uçuşunda iştirak edən işçilər, həkim - uçuş tibbi komissiyasından, uçuşa buraxmağa əsas verən uçuş heyətinin tibbi kitabçasının doldurulmasıdır. Uçuş qabağı tibbi baxmalardan keçməyən şəxsləri uçuşa buraxmaq qadağandır.

7.4.6. Təyyarəyə və təyyarədən (vertolyotdan) sərnişinlərin mindirilməsi və düşürdülməsi, baqaj və yüklərin yüklənməsi və boşaldılması buz üzərində görülən işlər istisna olmaqla, mütləq təyyarənin (vertolyotun) vintləri dayandırıldıqdan sonra yerinə yetirilməlidir.

7.4.7. Təyyarə və vertolyotların uçuşu və yerə oturuşu vaxtı insanlar və nəqliyyat vasitələri uçuş yerindən 50 m radiusa qədər uzaqlaşdırılıb söndürülməli, ətrafa dağılan tezalışan mayenin üstü narın qumla örtülməlidir.

7.4.8. Təyyarə və vertolyotların qapılarının sərnişinlər tərəfindən açılması qadağandır.

Gəmi kapitanının əmri ilə yüklərin atılma işləri yerinə yetirilməlidir. Yük atan işçi qayış vasitəsi ilə təyyarədəki (vertolyotdakı) xüsusi tərtibata möhkəmcə bağlanmalıdır.

7.4.9. Sərnişinləri vertolyota “asılma” rejimində minib-düşməsinə o vaxt icazə verilir ki, vertolyotun təyin olunan yerə düşüb oturması mümkün olmur.

7.4.10. Vertolyotun və ya təyyarənin yerə oturdulandan sonra onların vintlərinin fırlanması tam dayandırılmamış onlara 50 m-dən yaxın gəlmək qadağandır.

7.4.11. Vertolyot və təyyarədə, eləcə də onların dayanacaq yerlərinin 50 m-dən yaxın yerlərdə papiros çəkmək qadağandır.

7.4.12. Sərxoş sərnişinlərin təyyarəyə və vertolyotlara minməsinə icazə verilmir.

7.4.13. İnsanların və yüklərin təyyarə və ya vertolyotla birgə daşınması qadağandır. Ancaq müstəsna hallarda əgər bu məqsəd üçün ayrı-ayrı təyyarə və vertolyot almaq mümkün olmadıqda insanlarla yüklərin birgə daşınmasına icazə verilir, insanları oturma üçün yerlə təmin etməklə bərabər, yüklərin dağılmadan etibarlı mühafizə olunmasını təmin etmək lazımdır.

7.4.14. Aviasiya nəqliyyatından istifadə edən topoqrafiya-geodeziya müəssisələrinin işçiləri uçuş-minmə meydançasında minmə-düşmə, uçuşda, təyyarələri və vertolyotların salonlarından çıxma haqqında təhlükəsizlik tədbirlərinin gözlənilməsi barədə göstərişləri bilməlidirlər.

7.4.15. Yüklərin və heyətin aeroporta və topoqrafiya-geodeziya müəssələrinin cavabdeh işçisinin rəhbərliyi altında aparılmalıdır.

7.4.16. Hava yolları nəqliyyatından istifadə edərkən (təyyarə, vertolyot) xüsusi kurslarda öyrədilmiş, xüsusi tibbi müayinələrdən keçmiş və təhlükəsizlik texnikasından təlimatlandırılmış şəxslər bort operatorları və fotooperatorlar kimi işə buraxılırlar.

Bu şöbənin işçiləri mülki aviasiya tərəfindən ayrılmış işçilər tərəfindən təlimatlandırılmalıdırlar.

7.4.17. Aerotopoqrafiya-geodeziya işlərinin görülməsinə, buraxılan şəxslər qüvvədə olan xidmət sərnişinlərini daşımaq, xarici asqıdan yük daşımaq və tikinti-quraşdırma işləri üçün təyyarədən istifadə edən müəssisə işçiləri üçün təhlükəsizlik texnikası qaydalarını, avtonəqliyyat və yerüstü xidmət şərti işarələri kodlarmı öyrənməli və bilməlidirlər.

7.4.18. İşlənilib-hazırlanmış uçuş planı dəstə rəhbərinin ekipaj komandiri üçün təyin olunmuş formada uçuş tapşırığı şəklində rəsmiləşdirilməlidir.

7.4.19. İcazə sənədlərinin (uçuş sifarişi, uçuş tapşırıq) hazırlanması, təyyarələrə topoqrafiya-geodeziya aparaturalarının qoyulması, xidmət işçilərinin vətəndaşlara aviasiya xidməti heyəti ilə aviasiya nəqliyyatından istifadə olunan bütün mərhələlərdən əlaqələri uçuş reqlamentinin təmin edilməsi üçün öz aralarında vəzifə borclarının bölüşdürülməsi ilə yerinə yetirilməlidir.

7.4.20. Uçuş aerodromundan, yəni mühərriki işə salan müddətdən təyin olunan aerodromadək, yeni mühərrikin vintinin tanı dayandırılmasına qədər, uçuşun bütün mərhələlərində yerə düşmə nöqtəsinə qədər, uçuşda iştirak edən bütün şəxslər təyyarə komandirinə tabedirlər və onun bütün göstərişlərini danışıqsız və düzgün yerinə yetirməlidirlər.

7.4.21. Uçuş və yerə enmə vaxtı: Bu zaman

a) uçuşda iştirak edən bütün şəxslər öz iş yerlərində olmalıdırlar, komandirin göstərişi olmadan iş yerini tərk etmək olmaz;

b) plan çəkmə aparatını yoxlamaqla, təyyarə komandirinin diqqətini uçuşa aid olmayan və uçuşun təhlükəsizliyi ilə əlaqəsi olmayan suallarla yayındırmaq qadağandır.

7.4.22. Uçuş vaxtı plançəkmə aparatını qoşmaq (açmaq), eləcə də füzelyaj-xarici qurğunu açmaq və yığmaq, ancaq hava gəmisinin komandirinin icazəsi ilə yerinə yetirilməlidir.

7.4.23. Bort mexanikin (bort texnikin) iştirakı ilə aerodrom qida mənbələrindən, istifadə edərək qoşulmuş plan çəkmə aparaturaların yerdə qızdırmaq və sınaqdan çıxarmağa icazə verilir. İstifadə olunmayan digər blok kanallarını elektrik qida mənbələrindən ayırmaq lazımdır.

7.4.24. Aparaturanı qidalandıran yer üstü aqreqatları təyyarənin (vertolyotun) dayanacağından 50 m-dən yaxın olmayan məsafədə yerləşdirmək lazımdır.

7.4.25. Hava gəmisini yanacaqla doldurarkən plan çəkmə aparaturaya elektrik xəttinin qoşulması qadağandır.

7.4.26. Operatorun uçuş zamanı yer üstü qrupla və təyyarə (vertolyot) ekipajı ilə etibarlı rabitə əlaqəsi təmin olunmalıdır.

7.4.27. Vertolyotdan asılmış dib qravimetrinin tros asqısının uzunluğu 40 m-dən az olmamalıdır.

7.4.28. Vertolyot lyukundən keçərək üzərində dib qravimetri yerləşən endirilib (qaldırılan) platformanın çəpəri olmalıdır, bu zaman platformanın yerləşdirilməsinə nəzarət edən bort operatoru qoruyucu eynəklə və qoruyucu kəmərlə işləməlidir.

7.4.29. Vertolyotun tros asqısından asılmış dib qravimetri ilə işləmək və ya onun kabeltrosla asılması qadağandır:

a) pis hava şəraitində (buludun hündürlüyü 150 m-dən az, görünmə dərəcəsi 3 km-dən az, küləyin surəti 20 m/s-dən çox olanda);

b) trosun ilişməsi mümkün olan dağ zonasında və başdan-başa meşəliklərdə;

v) yay və payız-yaz dövrlərində bataqlıq sahələrində

7.4.30. Vertolyotların tros asqılarından asma işləri əlavə olaraq qadağandır:

a) elektrik ötürücü hava xətti keçən profil sahəsində;

b) ağacların hündürlüyü 25 m-dən çox olan meşələrdə.

7.4.31. Avtonəqliyyat vasitəsi yaxınlığında iş yerinə yetirilən zaman (plan çəkmə işləri, havadan seçilmiş meydançaya enmək) lazımdır:

- açıq od mənbəyi, o cümlədən papiros çəkmək üçün yer təyyarədən (vertolyotdan) 50 m-dən az olmayan məsafədə yerləşdirilməlidir;

- işləyən vintdən ən azı 25 m məsafədə işləməli və avadanlıqları yerləşdirməli;

- avtonəqliyyat vasitəsinin uçuş (yerə enmə) yerindən uçuş istiqamətinin əksinə ən azı 50 m məsafəyə çəkmək lazımdır.

7.4.32. Seçilmiş (müvəqqəti aerodrom) meydançaya məcburi düşəndə lazımdır ki,:

- hava gəmisini ancaq komandirin göstərişi ilə xidmət işləri üçün tərk etmək olar (qəza hadisəsi istisna olmaqla;

- hava gəmisindən kənara çəkilmək yalnız duz görmə həddinə qədər icazə verilir;

- bir yerə yığışmaq üçün xəbərdaredici işarə ilə təcili olaraq təyyarə dayanacağı yerinə yığışılmalıdır.

7.4.33. Aerotopoqrafik-geodeziya işləri yerinə yetirən bütün işçilər, siqnal vermə vasitəsilə, bort ərzaq payı ilə, dərman qutusu ilə, su ilə dolu qabla (su olmayan yerlərdə), xilasedici jiletlə (su səthində iş görərkən) təmin olunmalıdır.

7.4.34. Desant qrupu atılarkən onun rəhbəri təyyarə (vertolyot) komandiri ilə saatlarını yoxlamalı, görüş yeri və vaxtını şərtləşməli, o cümlədən gediləsi marşrutun şəklini verməli və ya onun xəritəsində marşrutu qeyd etməlidir.

7.4.35. Desant qrupu toxunulmaz ərzaq ehtiyatı ilə və çöl ləvazimatı ilə təmin edilməlidir. əgər desant atıldıqdan sonra təyyarə (vertolyot) az bir vaxta havaya qalxarsa belə ballarda bu ləvazimat lazım ola bilər.

7.5. Çay (su) nəqliyyatı

7.5.1. Gəmiçilik su yollarında naviqasiya başlamazdan əvvəl topoqrafiya-geodeziya müəssisələri naviqasiya texniki müfəttişliyindən bütün üzən vasitələrdən texniki baxmalar, qeydiyyat və təkrar qeydiyyat işləri apardıqdan sonra, onları istismar etmək üçün icazə almalıdır.

Üzən vasitələrin istismarı və onlarda hərəkət etmə müvafiq qaydalara uyğun yerinə yetirilməlidir.

7.5.2. Üzən vasitələrin istismar edərkən Dəniz flotunun gəmilərində təhlükəsizlik texnikası qaydalarının tələblərini rəhbər tutmaq lazımdır.

Su akvatoriyasında (dəniz, göl, su tutumu və s.) topoqrafiya-geodeziya hidroqrafiya və hidrogeologiya işləri yerinə yetirərkən yerli su yollan ilə üzmələr haqqında qaydaların tələblərini yerinə yetirmək lazımdır.

7.5.3. Azərbaycan Respublikasının Registrində nəzarət olunmayan kiçik həcmli gəmilər bir qayda olaraq və vaxtında naviqasiya texniki müfəttişliyində qüvvədə olan təlimatlara müvafiq olaraq baxmalar keçirilməlidir.

7.5.4. Avarlı qayıqlarda sızmalar olmamalı və onlar üzən vaxtı dayanaqlı olmalıdır.

7.5.5. Qayığın dayanaqlığına və yükqaldırma qabliyyətinə müvafiq olmayan yüksək güclü asılan qayıq mühərrikini istismar etmək qadağandır.

Qayıq mühərrikinin gücü gəminin yükqaldırmasından asılı olaraq 4-cü cədvəldə göstərilən həddən çox olmamalıdır. Asılan mühərrik əlavə olaraq mühafizə kanatı ilə də qayığa bərkidilməlidir.

7.5.6. Mühərrikli qayıqda ehtiyat, saz avarlar olmalıdır.

7.5.7. Müvafiq dəlik və çatlan aradan götürmək üçün qayıqda müəyyən material olmalıdır.

7.5.8. Bütün üzmə vasitələri enmə yerlərinin sayı qədər fərdi mühafizə jiletləri ilə, kəmərləri ilə və ya önlüklərlə təmin edilməlidirlər. Bütün hallarda briqadanı su ilə daşıyarkən və xüsusilə təhlükəli sahədən keçərkən mühafizə vasitələri (jiletlər, önlüklər, kəmərlər və s.) fəhlələrin əyinlərinə geyilməlidir, əgər üzən vasitələrdə xilasetmə hallan və s. vasitələr varsa onlar yaxşı görünən və yüngül əlçatan yerdə yerləşdirilməlidirlər.

7.5.9. Katerləri və motorlu qayıqları idarə etməyə, müvafiq üzmə vasitələrini sürməyə hüquq verən vəsiqəsi olan şəxsləri buraxırlar.

7.5.10. Üzmə vasitələrini yükləyərkən, onların yükqaldırma normalarına ciddi əməl edilməsi gözlənilməlidir. Qayıqların batmasının və aşmasının qarşısını almaq üçün insanlar və yüklər bərabər olaraq yerləşdirilməlidir. Ağır yüklər üzmə vasitələrinin dibinin orta hissəsində yerləşdirilməlidir. Qayığın burun hissəsinin yüklənməsi qadağandır.

Yükün qayığın bortundan qalxma hündürlüyü 20 – 25 sm-dən çox olmamalıdır,

7.5.11. Yüklənmiş qayığın bortunun hündürlüyü küləksiz havada suyun səviyyəsindən 20 sm az olmamalıdır, küləkli havada isə 30 sm - dən az olmamalıdır.

7.5.12. Suya düşmüş insanı qayığa ancaq onun burnundan yaxud dal tərəfindən qaldırmağa icazə verilir.

Qayığa və başqa üzmə vasitələrinə insanları mindirərkən və ya düşürdərkən, qayıq sahilə və ya körpüyə uzunluğu boyu dayandırılmalıdır (əgər buna çayın, gölün dərinliyi imkan verirsə).

7.5.14. Çayla ən təhlükəli yerlərdən (diyirlətmək, sürətli axım və b.) hərəkət edən zaman qayıqlar sərnişinsiz və yüksüz olaraq işlə aşağı salınmalıdır.

Çox böyük olmayan qayıqları kəsilmiş meşə rayonlarında və astanalarda sahil boyu dartıb aparmaq lazımdır.

7.5.15. Hava ilə doldurulmuş rezin (seksiyalı) qayıqlarda çirklənməmiş sakit axımlı su tutumlarında və çaylarda hərəkət etməyə icazə verilir.

Rezin qayıqlar avarlarla (kürəklərlə), avar yerlərilə, banka-oturacaq yerlərilə, leyerlə və ya bort kanatı ilə yanalma körpüsü, stropu, xilas edici iplə, qayığın ipindən asılı olaraq başqa vasitələrlə, eləcə də qayıqları təmir etmək üçün materiallarla təchiz olunmalıdırlar.

7.5.16. Motorlu qayıqlarda hərəkət edərkən sərt dönmələr etmək qadağandır. Qayıq hərəkət edərkən dalğalanma baş verərsə qayığın burnunu dalğaya tərəf döndərmək tövsiyə olunur və bu zaman sürəti azaltmaq lazımdır.

Təhlükəli keçidləri olan çaylarda (astana, şəlalə və s.) qayıqları idarə etməyə təcrübəli və yerli çayların xüsusiyyətini bilən şəxslərə icazə verilir.

7.5.17. Az tutumlu gəmilərdə işlərkən qadağandır:

- dumanlı havada, güclü qar yağanda, 6 bal gücündən yüksək külək əsəndə, eləcə də motorlu qayıqlarla günün qaranlıq vaxtında su yolu ilə bərəkət etmək;

- üzən vasitələrdə yanar mayelər və partlayıcı maddələr olarkən papiros çəkmək;

- qayıq və katerlərin hərəkəti zamanı onların bortunda oturub çimmək;

- katerə yan almış qəzaya düçar olmuş qayığın hərəkəti zamanı qayıqda olmaq;

- qayığın hərəkəti zamanı, (uzun ağacın köməkliyi ilə hərəkət etməkdən əlavə) dayanmaq, lazım olmayan hallarda hərəkət etmək, sərt hərəkətlər etmək, bortun üstündə oturub ayaqlarının sallamaq, bir qayıqdan başqa qayığa keçib oturmaq;

- az tutumlu gəmilərdə gecələmək;

- sahilə en yaxın yerdə günlüyü asılmış halda üzüb keçmək:

- gəmiçilik çaylarında gəmilərin bilavasitə yaxınlığından üzüb keçmək;

- çayın eninə çəkilmiş trosun altından axın istiqamətində barjların, bakenlərin yanından üzüb keçmək;

- nasaz və ya qeyri sabit işləyən motorla qayıqların, katerlərin və başqa üzmə vasitələri ilə hərəkət etmək.

7.5.18. Katerlərin yanalma zamanı, əl və ayaqlarınızın yanalma tərəfindən dartılmasından ehtiyatlı olun.

7.5.19. Qayığın katerin bortuna yanalması kater vintinin işini dayandırdıqdan sonra və çay axınının əksinə yerinə yetirilməlidir. Günün qaranlıq vaxtı qayıqda işıq siqnalı olmalı, kater isə işıqlandırılmalıdır.

Qayığı katerdən uzun ağacın köməkliyi ilə qayığın burnundan itələməklə yerinə yetirilməlidir.

7.6. Minik və nəqliyyat heyvanları, eləcə də minik və yük arabalarına olan tələblər

7.6.1. Topoqrafiya-geodeziya müəssisələrində istifadə etmək üçün ayrılmış nəqliyyat heyvanları (atlar, eşşəklər, qatırlar, kəl, öküzlər və s.) işə başlamazdan əvvəl baytar müayinəsindən keçirilməlidir.

7.6.2. Minik atlan və başqa heyvanlar təlim keçməlidirlər, bu zaman onlar yüyəni yaxşı qəbul etməli və komandaya yaxşı qulaq asmalı, yəhərlənən zamanı özlərini sakit aparmalı, yəhərdə oturmağa və atdan düşməyə sakit riayət etməlidirlər.

7.6.3. Nəqliyyat heyvanlarında kəskin yoluxucu xəstəliklər aşkar olunubsa (sibir yazvası, manqo, saqqo və s.) yaxındakı baytarlıq məntəqəsindən mütəxəssis çağırılmalıdır.

Bu xəstəliklərlə xəstələnən heyvanları baytar nəzarəti nümayəndəsinin gəmisinə qədər başqa heyvanlardan ayırmaq lazımdır.

7.6.4. Nəqliyyat heyvanlarını ensiz dağ cığırlarından, zəif dayanaqlı körpülərdən, bataqlıqlardan, köhnə çırpı döşənmiş yerlərdən, çaylardan keçirərkən onları bir-birinə bağlamaq qadağandır.

7.6.5. Minik və yük arabalarının konstruksiyasında nəqliyyat heyvanlarının arabaya qoşulması üçün dişlə dartıcı nəzərə almamalıdır.

Araba mailliyi 20 – 30° olan enişə düşərkən arabanın nəqliyyat heyvanlarını zədələməməsi üçün onun konstruksiyasında tormozlama zənciri nəzərə alınmalıdır.

7.6.6. Arabanın qabaq təkərləri oturdulmuş ox arabanın şassisinə şarnir vasitəsi ilə elə oturdulmalıdır ki araba sağa və sola rahat dönə bilsin Təkərlər öz oxlarına elə sərt oturdulmalıdır ki, o, hərəkət edərkən yırğalanmasın (valaylamasın).

7.6.7. Arabanın bortları (banları) şassiyə elə bərkidilməlidir ki, araba hərəkət edərkən onlar öz-özünə açılıb düşməsin. Banların şassidən olan hündürlüyü 100 sm-dən az olmamalıdır.

7.6.8. At arabasının dişləsinin sağ və sol tərəfində şassiyə bərkidilən (atlan qoşmaq üçün) tərtibatla təchiz olunmalıdır.

7.7. Müvəqqəti yolların çəkilməsi və saxlanması

7.7.1. Müvəqqəti yolların çəkilməsi, tikilməsi və təchiz olunması təsdiq olunmuş layihənin və topoqrafik-geodeziya təşkilatlarının iş rayonlarında müvəqqəti qış yollan və su keçidlərinin tikintisi və istismarı haqqında müvəqqəti qaydaların tələblərinə uyğun yerinə yetirilməlidir.

7.7.2. Bataqlıq yerlərində yol çəkməzdən əvvəl bataqlıq sahələrinin dərinliyi onun üstünü örtmüş bitki örtüyünün qalınlığı və möhkəmliyi təyin edilməli, çəkiləsi yolun yaxınlığında yerləşən qorxulu yerlər nişanlanmalıdır.

7.7.3. Müvəqqəti yollar təhlükəli yerlərə görə nişanlanmalı və sürücülərin düzgün istiqamət götürmələri üçün lazımi miqdarda yol işarələri və göstəricilərlə təchiz olunmalıdır.

Müvəqqəti yolların vəziyyətinə və saxlanmasına daima nəzarət olmalıdır.

7.8. Su maneələri üstündən keçidlər

7.8.1. Su maneələri üstündən keçmək üçün (çaylar, göllər və s.) ekspedisiyalar, dəstələr xilasedici vasitələri ilə təmin edilməlidirlər.

Həmişə fəaliyyətdə olan və uzun müddətli keçidlərdə avarları saz olan ehtiyat qayığı və komplekt xilasedici vasitələr (xilasedici dairə, kəmər və s.), iplər və dərmanlarla təchiz olunmalıdırlar.

7.8.2. Eyni su maneəsini işləri yerinə yetirərkən bir neçə dəfə keçmək lazım gələrsə, su maneəsinin ən rahat yerində təhlükəsiz keçidlər təchiz edilməli, axırıncını saz saxlamalı, onun təhlükəsiz istismarına cavabdehlik isə bu işlərin rəhbərinin üzərinə düşür.

7.8.3. Su maneələrinin keçidini keçən iştirakçıların təhlükəsizlik qaydalarının gözlənilməsi nə cavabdehlik keçiddən keçən qrupun rəhbərinin üzərinə düşür, bu zaman o, üzməyi bilməyənlərə xüsusi diqqət yetirməlidir.

7.8.4. Bütün su maneəsini keçənlər üzən vasitəyə minməkdən əvvəl, fərdi xilas etmə vasitəsini (jilet və ya kəmər) geyməyə borcludur.

7.8.5. Qayıqla, salla və başqa üsullarla dayaz yerdən keçərkən bütün hallarda və xüsusi tanış olmayan yerlərdən, yalnız aşağıdakı hazırlıq işlərindən sonra yerinə yetirilməlidir:

- keçid yerinin seçilməsi və o yerlərin öyrənilməsi;

- keçmənin planının işlənməsi;

- keçid, mühafizə və xilas etmə vasitələrinin yoxlanması.

7.8.6. Keçidin bütün iştirakçıları keçid planı və bu planda göstərilən işlərin yerinə yetirilməsinin təhlükəsizlik tədbirləri ilə dəqiq tanış olmalıdırlar.

7.8.7. Bir dəfə və az müddətli keçidlər günün yalnız işıqlı vaxtında yerinə yetirilməlidir.

7.9. Dayaz yerdən keçirilmələr

7.9.1. Dayaz yerin yeri diqqətlə öyrənilməli və insanların, nəqliyyatın və inventarların keçirilmənin təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır.

Dayaz yerin yerinin seçilməsi və işçilərin keçirilməsi qrupun başçısına həvalə olunur.

7.9.2. Dayaz yer zolağının eni ən azı 3 m olmalıdır. Dayaz yerdən çoxlu miqdarda istifadə edilərkən, onun hərəkət zolağı hər iki tərəfdən hər 1,5 – 3 m-dən bir asqılarla nişanlanmalıdır. Dayaz yerin zolağında yerləşən və ya onun bilavasitə yaxınlığında dan tək-tək dərin yerlər, su altı daşlar, suya batmış qol-budaqlı ağac və başqa maneələrin nişanlanması lazımdır. Dayaz yerin “Dayaz yer” göstərəni ilə qeydiyyatdan keçirilməlidir.

7.9.3. Dayaz yerdən piyada keçərkən onun dərinliyi 0,7 m-dən çox olmamalı, suyun axma sürəti isə 1 m/s qədər olmalıdır; eni 0,5 m, axın sürəti 2-3 m/s olmalıdır. Çayın dərin yerindən keçərkən, axma sürəti çox böyük olarsa, eləcə də axar su özü ilə böyük daş parçalan aparırsa onu keçmək qadağandır.

7.9.4. Yük daşıyan atla dayaz yerdən keçmək üçün, çayın axın sürəti 3-4 m/s olarsa, onun dərinliyi 0,4 m-dən çox olmamalı və sürəti 1,5 – 2 m olmalı, onun dərinliyi 0,6 m-dən çox olmamalıdır. üçün təyin edilən fəhlələrə icazə verilir.

Ata minməklə dayaz yerdən keçmək üçün, suyun sürəti 2 m-ə qədər olanda dərinlik 1,3 m, sürət 3-4 m/s qədər olarsa dərinlik 0,8 m olmalıdır.

7.9.5. Avtomobil və traktorlar üçün dayaz yerin dərinlik həddi onların texniki pasportunda göstərilən həddən çox olmamalıdır.

At-araba, kəl-araba və s. minik arabası ilə dayaz yerdən keçərkən onun icazə verilən dərinlik həddi arabanın təkərinin diametrinin yarısından çox olmamalıdır (radiusu qədər).

7.9.6. Dayaz yerə düşmə mailliyi və çıxışı avtomobil üçün 10,0, traktor üçün 16,0-dən çox olmamalıdır.

Bu tədbirlərin yerinə yetirilməsi mümkün olmadıqda giriş və çıxış yeri müvafiq olaraq təchiz olunmalıdır.

7.9.7. Dar, ancaq dərin və coşqun axımlı yer keçərkən şalbandan və ya asılmış kanatdan müvəqqəti keçidlər quraşdırılmalıdır.

7.9.8. Asılmış kanat keçidli sahənin sahili əks sahildən hündür olması vacibdir.

Asılmış kanat keçidində tətbiq olunan kanatın ehtiyat möhkəmliyi 7,5 qatdan az olmamalıdır.

7.9.9. Dağ çaylarından keçən müvəqqəti keçidləri quraşdırarkən şalbanların və ya kəsilmiş ağacların üstündən ipdən məhəccər çəkmək lazımdır ki, oradan keçənlər öz xilas etmə iplərini yaylı qarmaqla, halqa ilə və ya sürüşən ilgəklə Bir sahil o birindən həddindən artıq hündürdürsə onda şalbanın üstünə taxtadan qısa lövhələr mıxlamaq lazımdır.

7.9.10. Müvəqqəti keçidlərdən və asılmış keçidlərdən yalnız bir-bir keçməyə icazə verilir.

8.1. Dəmirçixanalarda, emalatxanalarda və qarajlarda işləməyə, bu qaydaların “heyətlərə olan tələblər” bölməsinin tələblərinə tam uyğun gələn, eləcə də yüksək təhlükəli işlər yerinə yetirərkən isə bu qaydaların “Yüksək təhlükəli işlərin yerinə yetirilməsinə olan təhlükəsizlik tələbləri” bölməsinin tələblərinə uyğun gələn şəxsləri buraxırlar.

8.2. Dəlmə və yonma dəzgahları istisna olmaqla, bütün stasionar və daşman dəzgahlar onlarla işləyən fəhlələrin adına yazılmalıdır. Bu dəzgahları işə salmağa yalnız onlarla işləmə

8.3. Hər bir mexaniki dəzgahın və ya avadanlığın yanında yaxşı görünən yerdə əməyin mühafizəsi üzrə bu dəzgahla və ya avadanlıqla işləyən fəhlə üçün, yaxud yerinə yetirilən iş növü üçün təlimat asılmalıdır. Belə təlimatlar müəssisənin əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik texnikası şöbəsi tərəfindən işlənməli, həmkarlar ittifaqı ilə razılaşdırılmalı və baş mühəndis tərəfindən təsdiq edilməlidir.

8.4. Hərəkətedən və fırlanan hissələrin intiqal ötürücüləri (qayışlar), mexaniki dəzgahların dişli ötürücülərinin çəpərləri olmalıdır. Diskvari mişarlar üst tərəfdən örtüklə elə örtülməlidir ki, işləyənlərin əlləri mişara düşməsin. Mişarın aşağı hissəsi tam örtüklə örtülməlidir.

8.5. Təmir emalatxanalarının, qarajların istehsalat otaqları Dövlət Geodeziya Komitəsində qüvvədə olan sahə standartlarının və s. normativ sənədlərinin tələblərini təmin etməlidir.

Dəzgahlar arxasındakı keçidlər sərbəst olmalıdır, bu orada işləyənlərin hərəkətlərinin və yükün daşınmasının təhlükəsizliyini təmin etməlidir. İstehsalat otaqlarının döşəmələri yerinə yetirilən texnoloji prosesə müvafiq olmalıdır.

8.6. Tornaçılar, yonucular, dəmirçilər mühafizə eynəyi ilə təmin edilməlidirlər. Bundan əlavə dəmirçilər odadavamlı önlüklə və əlcəklə də təmin edilməlidirlər.

8.7. Fırlanan və hərəkətdə olan mexanizmləri işləyə-işləyə yağlamaq, silmək və təmizləmək qadağandır.

8.8. Ehtiyat hissələr, alətlər, hazır məmulatlar xüsusi qutulara və rəflərə səliqə ilə yığılmalıdırlar.

8.9. Dəmir və taxta yonqarlan, kəsilmə hissələri xüsusi qutulara yığılmalıdır. İşləyənlərin ayaqlan altında zibil və dağılmış yağ və başqa mayelər təcili olaraq yığışdırılmalıdır.

8.10. Zərbə alətlərinin (çəkic, gürz) möhkəm dəstəkləri olmalıdır. Bu dəstəklər adətən möhkəm və suvaşqanlı (yapışqanlı) tipli ağacdan düzəldilməlidir.

8.11. Avtomobillərə texniki xidmət və təmir işlərini qüvvədə olan əməyin təhlükəsizliyi dövlətlərarası standartların tələblərinə müvafiq aparılmalıdır.

8.12. Yük avtomobillərinə, avtobuslara texniki xidmətin dövrülüyü onların istismar şəraitindən asılı olaraq təyin edilir.

8.13. Texniki xidmətin normativlərə görə dövrülüyü icazə verilən kənara çıxma həddi + 10% təşkil edə bilər.

8.14. Təmir və akkumilyatorların doldurulmasının yoxlayarkən qoruyucu qurğulardan və xüsusi paltarlardan istifadə etmək lazımdır.

Akkumilyator batereyalarını doldurmağa qoyarkən onları qığılcımın qarşısının alan sıxaclarla birləşdirmək lazımdır.

Akkumilyator batereyalarını doldurmağa qoyarkən bankaların tıxacları (probkalan) çıxarılmalıdır.

8.15. Qarajlarda, emalatxanalarda və dəmirçixanalarda ventilyasiya və işıqlandırma normalara müvafiq yerinə yetirilməlidir.

Qarajlarda istifadə olunan daşman çıraqların gərginliyi 12 Vt-dan çox olmamalıdır.

8.16. Kuzasında tezalışan mayelər olan avtomobilləri qaraja qoymaq qadağandır.

8.17. Qarajlarda və taxta emalı emalatxanalarda papiros çəkmək qəti qadağandır. Papiros çəkməyə bu məqsəd üçün xüsusi ayrılan və lazımi qaydada avadanlıqlaşdırılan yerlərdə icazə verilir.

8.18. Qarajlarda, emalatxanalarda bütün işlər qurtardıqdan sonra, işıqlandırma sistemini şəbəkədən (ümumi rubilnikdən) ayırmalı, yalnız başqa mənbədən qidalanan qəza işıqlanmasını saxlamağa icazə verilir.

Emalatxana, qaraj və s. otaqlar qıfılla bağlanmalı və açarı gözətçi otağında saxlanmalıdır.

9.1. Ümumi təhlükəsizlik tələbləri

9.1.1. İşləyənlərə zərərli istehsalat amillərin, maddələrin və materialların ehtimal olunan zərərli təsirini ləğv edən, kameral işlərin bütün növ və prosesləri təsdiq olunmuş texniki layihənin tələblərinə müvafiq yerinə yetirməlidir.

9.1.2. Kameral istehsalı sexlərində və iş yerlərində sanitar gigiyenanın vəziyyəti, sənaye müəssisələrinin layihələndirmə sanitar norma və qaydaları, inşaat norma və qaydaları, əməyin təhlükəsizliyi standartlar sisteminin qüvvədə olan standartlarının tələblərinə və otaqlarda yerləşdirilən yüksək dəqiqli kameral istehsalı avadanlıqlarının tələblərini nəzərə almaqla təyin edilməlidir.

9.1.3. Kameral işlərinin yerinə yetirilməsində tətbiq olunan mühafizə vasitələri işləyənləri zərərli istehsalat amilləri təsirindən tətbiq olunan texnologiya və iş şəraitini müşahidə edən əməyin təhlükəsizliyi dövlətlərarası standartlar sistemi tələblərinə müvafiq mühafizəni təmin etməlidir.

9.1.4. Kameral işlər yerinə yetirərkən nasaz cihazlardan, alətlərdən və texnoloji avadanlıqlardan istifadə etmək, eləcə də nəzarət-ölçü cihazlarının işini saxlamaq qadağandır.

9.1.5. Texnoloji avadanlığın işi və onların yüklənməsi pasport məlumatlarına və texniki reqlamentə müvafiq olmalıdır.

9.1.6. İstehsalat otaqlarında cihazların və texnoloji avadanlıqların yerləşdirilməsi iş yerlərində ən çox əlverişli və təhlükəsiz əmək şəraiti yaradılmasına kömək etməlidir.

9.1.7. İş yerlərinin istehsalat və texniki avadanlıqları qüvvədə olan ƏTSS Erqonomiki tələblərinə uyğun gəlməlidir.

9.1.8. Kameral istehsalının sexlərindəki iş yerlərinin işıqlanmanın səviyyəsi İnşaat Normaları və Qaydaları təbii və süni işıqlarına layihələndirmə normalarının tələblərinə müvafiq olmalıdırlar.

İşıq çıraqlarının mənbəyi. başqa texniki işıq məmulatları Dövlətlərarası ƏTSS Elektrik çıraqlarına təhlükəsizlik tələbləri standartına müvafiq olmalıdır.

9.1.9. Parlaq işıq mənbəyi ilə texniki foto, fotoqrammetrik və başqa işlər yerinə yetirərkən (qövsi çıraqlar, civəli-kvars çıraqları, güclü közərmə çıraqları) mühafizə eynəkləri geymək lazımdır. İşıq mənbəyini sərbəst dəyişərkən eləcə də, mühafizə eynəyi geymədən iş yerlərində olmaq qadağandır.

9.1.10. Kimyəvi maddələrlə və başqa yanar və ya tezalışan materiallarla, plastika və müxtəlif tipli fotomaterialla iş görərkən yanğın təhlükəsizliyi qaydalarına ciddi riayət edilməlidir.

9.1.11. Kameral istehsalı sexlərinin otaqları lazımi miqdarda təsdiq olunmuş siyahıda göstərilən yanğınsöndürmə vasitəsi və yanğın siqnallaşdırıcısı ilə təmin edilməlidir.

9.1.12. Kameral işləri istehsalına bu qaydaların “Xidmət heyətinə olan tələblər” bölməsinin tələblərinə cavab verən xüsusi texniki hazırlığı olan, təlimatlandırılan, əməyin təhlükəsizliyi qaydalarından, istehsalat sanitariyasından və yanğın təhlükəsizliyindən biliyi yoxlanılan şəxslər buraxılırlar.

9.1.13. Kameral istehsalı sexlərində işləyən bütün işçilər işə qəbul olunarkən tibbi müayinədən keçməli, sonra isə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin sərəncamına müvafiq dövrü tibbi müayinədən keçməlidirlər.

Belə müayinələr Stereofotoqramınetrik işlər üçün oftalmoloji kadrların seçilməsi metodiki tövsiyyələrə müvafiq keçirilməlidir.

Xəritəçəkmə, stereofotoqrametrik işlərin icraçıları gözləməməli, idarə rəhbərli isə profilaktiki iş rejimi və dincəlmələr, gözlər üçün gimnastika elementləri (yüksək görmə gərginlikli işlər üçün) təşkil etməlidirlər.

9.1.14. Elektron hesablama maşınları, foto-laboratoriya avadanlıqları, stereoqrammetrik və kartoqrafik cihazların, eləcə də, kamera istehsalı sexlərində tətbiq olunan başqa alət və mexanizmləri bilavasitə istismar edən bütün işçilər öyrənmələr keçməli, onların təhlükəsiz istismarı üzrə 1-ci kvalifikasiya dərəcəsi almaq üçün attestasiya olunmalıdırlar.

9.1.15. Kameral istehsalı sexlərində əyani təşviqat və təhlükəsizlik texnikası təlimatlan ilə təchiz olunmuş təhlükəsizlik texnikası guşəsi təşkil olunmalıdır.

9.1.16. Fotolaboratoriyal stereoqrammetrik, kartoqrafik və hesablarına işlərində tətbiq olunan bütün materiallar və kimyəvi maddələr müvafiq dövlət standartlarının və texniki şəraitin tələb edilməlidir.

9.1.17 İşləyənlər üçün təhlükə yaratma ehtimalı olan kameral sexlərinin otaqlarının istehsal zonalarında Dst 12.4.026-76 ƏMSS. Siqnal rəngləri və təhlükəsizlik işarələri tələblərinə müvafiq təhlükəsizlik işarələri qoyulmalıdır.

9.2. Kimyəvi maddələrin, çıxış materialların saxlanılmasına olan tələblər və onlarla rəftar qaydaları

9.2.1. İş yerlərində ən çox əlverişli və təhlükəsiz əmək şəraiti yaradan tələbləri təmin edən ayrı-ayn otaqlarda və ambarlarda yerləşən kimyəvi maddələr və onların məhlulları, eləcə də başqa materiallar və hazır məhsullar saxlanmalıdır.

Kimyəvi maddələri, materialları və hazır məmulatları saxlama ambarları kimyəvi və zəhərli maddələr və onların məhlulları ilə təhlükəsiz rəftar etmək üçün fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin edilməlidir.

9.2.3. Tez alışan və yanar materialların saxlama normaları istehsalat tələblərindən asılı olaraq təyin edilir, sonra yerli yanğın nəzarəti təşkilatı ilə razılaşdırılır və bu normalar saxlama yerlərində asılır.

9.2.4. Turşu və tezalışan, yanar mayelərin, eləcə də öz-özünə parçalanan və alışan kimyəvi maddələrin birgə saxlanması qəti qadağandır.

9.2.5. Yanğın və partlayış qorxulu kimyəvi maddələrin və materialların saxlanması sənaye müəssisələrin yanğın təhlükəsizliyi üçün tipik qaydaların tələblərinə müvafiq olmalıdır.

9.2.6. Materialların və hazır məhsulların sex və ambarların otaqları həddində daşınması. Müəssisələrdə yüklərin hərəkət etmə prosesləri. Ümumi təhlükəsizlik tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir

9.2.7. Aqressiv mayeləri 201 şüşə həcmlərdə taxta qablarda qablaşdırılmış halda daşımaq üçün xüsusi arabacıqdan və ya başqa mexaniki vasitədən istifadə etmək lazımdır.

9.2.8. Bütün kimyəvi maddələr və materiallar yaxşı qapanan qablarda saxlanmalıdır (şüşə qablarda, bidonlarda və s.).

9.2.9. Maye kimyəvi maddələr və onların məhlulları şüşə qablarda saxlanmalıdır.

Çoxlu miqdarda olan aydınlaşdırıcı və fiksaj emallaşdırılmış bankalarda və paslaşmayan poladdan hazırlanmış və yaxşı qapanan bankalarda saxlanmalıdır.

9.2.10. Cari işlər üçün kimyəvi məmulatlar ağzı yaxşı qapanan bankalarda və ya hermetik qapanan qablarda saxlanmalıdır. Bu bankalar yaxşı qapanırlar və sorucu vurucu ventilyasiya və təchiz olunan şkaflarda yerləşdirilməlidir.

9.2.11. Əgər kimyəvi preparatlar kağızla qablaşdırılmış halda qəbul olunubsa, onu bu vəziyyətdə də saxlamaq lazımdır. Kağız qablaşdırıcıları açıldıqdan sonra onları müvafiq qablara boşaltmaq lazımdır,

9.2.12. Şüşə və başqa qablarda kimyəvi maddələr və ya onların məhlulları saxlanırsa, onda bu qabların üstündə “Zəhər”, “Öldürücüdür” yazılmalıdır. Etiket islanıb pozulmasın deyə onun üstü selliloid lakı ilə örtülməlidir.

9.2.13. Kimyəvi preparatları açıq halda (laboratoriya mizi üstünə tökmək, kağıza bükülmüş halda, minzurkada, və s. laboratoriya qablarında və heç bir yazısı olmayan qablarda) saxlanılması qadağandır.

9.2.14. 10 1-dən çox həcmli butulkalarda yüksək təsir edən turşu (duz turşusu, sulfat, sirkə turşusu və spirt dəstəyi olan səbətdə yerləş-dirilməlidir. Səbətin divan butulkanın divarına möhkəm oturmalıdır. Bu zaman səbətin divan ilə butulkanın divan arasına taxta qırıntısı, saman və ya başqa yumşaq materiallar (yanğından mühafizə məhlulu hopdurulmuş) doldurulmalıdır.

Turşu, qələvi və s. yeyici və ya qıcıqlandırıcı maye ilə dolu iri butulkalan səbətə qoyub iki nəfər xüsusi paltar (rezin önlük, əlcək və ayaqqabı) geymiş şəxs daşımalıdır.

9.2.15. Neqativləri, aeroneqativləri, plastik kütlə, maqnit lenti və başqa materialları isti otaqda xüsusi avadanlıqla təchiz olunmuş seksiyalarda və ya bokslarda möhkəm qapısı olan seyflərdə saxlanmalıdır.

9.2.16. Kimyəvi preparat qablan qapıları möhkəm bağlanan sorucu-vurucu ventilyatorla təchiz olunmuş ambarlarda saxlanmalıdır.

9.2.17. Bərk təsir edən turşu, qələvi və tezalışan mayelərin (spirt, efir, aseton və s.) tökülməsinə ancaq mexaniki sifon və ya nasos tətbiq etməklə icazə verilir.

9.2.18. Zəhərli və başqa kimyəvi maddələr və onların məhlullarını irəlicədən zərərsizləşdirmədikdə rakovinaya (tasa) tökmək qadağandır.

9.2.19. Kimyəvi preparatları saxlayarkən işlədilməyə verərkən və anbara qəbul edərkən aşağıdakı qaydalara riayət edilməlidir:

- bütün kimyəvi preparatlar sexlərə və çöl bölmələrinə verərkən onlara yalnız zavod qablaşdırıcısı halında verilməlidir;

- əgər kimyəvi preparatın qablaşdırıcısının açılması tələb olunursa, bu məsələ təminat şöbəsi rəisi ilə razılaşdırıldıqdan sonra fotolaborantın bilavasitə iştirakı ilə yerinə yetirilir; sonra onu qablaşdırmaq lazımdır və qabın üstünə etiket yapışdırılmalıdır;

- ambardan zəhərli kimyəvi preparatlar xüsusi şkafda, damğa və qıfılla bağlanmalıdır, damğavuran və açar ambar rəisində olmalıdır;

- ambardan zəhərli və kimyəvi məmulatlar yalnız orijinal qablaşdırma formasında verilməlidir;

- zəhərli kimyəvi preparatın verilməsi ambar rəisi tərəfindən rəsmiləşdirilmiş və verildikdən sonra şkaf qıfılla bağlanır və üstündən damğa vurulur;

- ambara zəhərli kimyəvi məmulat qəbul edilərkən ambar müdiri onun qablaşdırılmasını çox ciddi və diqqətlə yoxlamalıdır.

9.2.20. Fotolaboratoriya sexlərində kimyəvi maddələrlə rəftar qaydaları aşağıdakı kimi olmalıdır:

- kimyəvi preparat və onun ehtiyat məhlulu, onun hazırlandığı laboratoriyada və ya onun ambarında saxlanmalıdır: kimyəvi preparat iş sexlərinə zavod qablaşdırmasında verilməlidir və o, baş fotolaborantında və briqadirdə xüsusi şkafda saxlanmalıdır, şkafın qapısına qıfıl və damğa vurulmalıdır;

- zəhərli kimyəvi preparatın məhlulu hazırlanarkən və onu işlətmək üçün verərkən sexin baş fotolaboranta iştirakı lazımdır;

- turşular sulfat sirkə azot duz və təmizlənmiş, hidroliz olunmuş və metil spirtli işlədilmək üçün gündəlik tələbata uyğun verilməsinə icazəni baş fotolaborant verir.

Hidroliz və metil spirti şüşə qabın üstündə “Zəhərdir” yazısı olmalıdır;

- “Zəhərli” kimyəvi preparat almış fotolaborant aldığı preparatı başqasına verilməsinə icazə verilmir,

Fotolaborant işin qurtarması haqqında baş foto laborantı xəbərdar etməlidir, artıq qalmış məhlulu sexin baş fotolaborantına təhvil verməlidir.

İşlənmiş məhlullar bas fotolaborantın iştirakı ilə məhv edilməlidir.

9.2.21. Tezalışan, partlayış qorxulu mayelər və materiallar (spirt, aseton, efir, benzin, foto-plyonka və s.) sexlərə və başqa istehsalat bölmələrinə gündəlik tələbat qədər verilməlidir, qalan ehtiyat baza ambarında saxlanmalıdır.

9.2.22. Kimyəvi preparatları qablaşdırmadan açarkən səpələnməsindən ehtiyat etmək lazımdır.

Kimyəvi preparatları əl ilə götürmək qadağandır, onları xüsusi çalov vasitəsilə götürmək lazımdır.

9.2.23. Kimyəvi preparatları (xüsusilə zəhərli) çəkərkən və onların məhlulunu hazırlayarkən rezin əlcək geymək lazımdır. İstifadə etdikdən sonra əlcəkləri diqqətlə yuyub qurutmaq lazımdır.

9.2.24. Qatılaşdırılmış turşu və qələvini şlanqın köməkliyi ilə ağızla sormaq qadağandır. Bu məqsəd üçün rezin armudu olan damcı tökəndən istifadə etmək lazımdır.

9.2.25. Yeyici mayeni bir qabdan digərinə boşaldarkən gözü mühafizə etmək üçün qoruyucu eynəklərdən istifadə etmək lazımdır.

9.2.26. Kükürd natri kristalını və yeyici kalini qızdırmaq qadağandır.

Tələb olunan qatılıqda məhlul hazırlayarkən, kimyəvi preparatın çəkisinə müvafiq olaraq suyun həcmini deyişdirmək lazımdır.

9.2.27. Kimyəvi preparatı tərəzidə çəkərkən onu tərəzinin gözünə səpmək qadağandır, Kimyəvi preparatı tərəzi gözünə qoyulmuş təmiz kağız üzərinə töküb çəkmək lazımdır; çəki işini qurtardıqdan sonra kağızı məhv etmək lazımdır.

9.2.28. Kimyəvi preparat qabının etiketi itmişsə kimyəvi preparatın adını təyin etmək üçün sınaq laboratoriyasına vermək lazımdır.

9.2.29. Kristalı ələ sürtmək və ya onu dillə yoxlamaq qadağandır.

9.2.30. Turşunu su ilə durulaşdırmaq üçün turşunu suyun üzünə tökmək lazımdır, tərsinə etməyə icazə verilmir, çünki bu zaman məhlul güclü qızışır və ətrafa dağılaraq yanmalar törədə bilər.

9.2.31. Zəhərli kimyəvi preparat] tərəzidə çəkmək üçün və ya turşudan istifadə edərkən işçilər rezin əlcək, önlük və qoruyucu eynək geyməlidirlər. Rezin əlcək geyərkən, əllərin barmaqlarına talk səpmək lazımdır.

93. Fotolaboratoriya işləri

9.3.1. Laboratoriyaların bina və otaqları istehsalat zərərliyini nəzərə alan və sənaye müəssisələrinin quruluşu qaydalarına müvafiq təchiz olunmalıdır və Sənaye müəssisələrinin layihələndirilməsinin sanitar normaları (SN 245-75). Radioaktiv maddələrlə və başqa ionlaşdırıcı şüalarına mənbələri ilə işlər aparılan laboratoriyaların bina və otaqları Radioaktiv maddələrlə və başqa ionlaşdırıcı şüalanma mənbələri işlərinin əsas sanitar qaydalarına ƏSQ-72/87 tələblərinə müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir.

Radioaktiv maddələrlə və başqa ionlaşdırıcı şüalarına mənbələri ilə görüləsi bütün işlər ƏSQ-72/87 tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

9.3.2. Laboratoriyada ventilyasiya sistemi nasaz olan hallarda sorucu şkaflarda zərərli maddələrlə, qazlarla görüləsi bütün işlər dərhal dayandırılmalıdır.

9.3.3. Hava ilə partlayış qorxulu qatışıq əmələ gətirən yanar qazlarla, mayelərlə və yanar tozlarla iş yerinə yetirilən laboratoriya otaqlarında partlayışa qarşı təhlükəsiz quruluşlu elektrik avadanlığının tətbiq edilməsi lazımdır.

9.3.4. Tərkibində zərərli maddələr olan çirkab sularmı şəhər kanalizasiya şəbəkəsinə buraxmağa, ancaq onun ümumi su kütləsi ilə qarışdırıldıqdan sonra və onların qatılığı təyin olunan normadan artıq deyilsə onu kanalizasiyaya buraxmağa icazə verilir.

9.3.5. Yüksək təzyiqli balonlarla iş görərkən təzyiq altında işləyən qabların təhlükəsiz istismarı və quruluşu qaydalarının tələblərini rəhbər tutmaq lazımdır

9.3.6. Fotolaboratoriyada və ya fotolaboratoriya sexlərində istehsalat prosseslərində və parametrləri təyin olunmamış kimyəvi maddələrin və materialların tətbiq olunması qadağandır.

9.3.7. Fotolaboratoriya işlərinə hazırlaşarkən aşağıdakı tələbləri yerinə yetirmək lazımdır:

- iş yerlərini lazımsız əşyalardan təmizləmək;

- işlənməsi lazım gələn maddələrin xassələri və onların zərərliliyi ilə tanış olmaq;

- zərərli maddələrin zəhərliyinin təsirindən mühafizə olunmaq üçün tədbirlər yerinə yetirilməlidir;

- ventilyasiyanın işini yoxlamalı;

- özünü fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin etməli;

- lazımi miqdarda reakent, məhlul hazırlamalı və onların keyfiyyətini yoxlamaq;

və onların keyfiyyətini yoxlamaq;

- iş görmək üçün tətbiq olunan avadanlıqların, cihazların texniki vəziyyəti yoxlanmalıdır.

9.3.8. Elektrik şəbəkəsinə qoşulan bütün cihaz və avadanlıqlar torpaqlanmalıdırlar.

Cihazlara qoşulan elektrik naqilləri izolə olunmuş və ya xüsusi kabellərlə yerinə yetirilməlidir. Naqillər və kabellər mexaniki zədələnmədən, turşu və qaz paslanmasında mühafizə olunmaq üçün onlar xüsusi metal borucuqda yerləşdirilməlidir.

9.3.9. İş yerinə yetirilərkən işləyənlər ventilyator sisteminin fəaliyyətinin sazlığına nəzarət etməlidirlər, bilavasitə yüksək toksiki maddələrlə işlərkən, eləcə də onlara verilən fərdi mühafizə vasitələrindən düzgün istifadə etməlidirlər,

9.3.10. İş yerinə yetirilərkən iş stolunun üstünü lazımsız avadanlıqla, cihazla, müxtəlif qablarla və başqa əşyalarla tutmaq qadağandır.

9.3.11. Sınmış şüşə qırıntılarını, pambıq, kağız parçalarını və müxtəlif zir-zibillərlə ağzı qapanan metaldan hazırlanmış xüsusi zibil qabına yığılmalıdır.

9.3.12. Turşu və maddələrlə işçilərin yanma qorxusu olan və onların dərilərinin qıcıqlandırma ehtimalı olan sex və laboratoriyalarda, dəri və gözləri yumaq üçün hidrant avadanlığı ilə təchiz olunmalıdır və işləyənlərə isə dərilərinin qıcıqlanmadan qoruyan xüsusi pasta və maz verilməlidir.

9.3.13. Əlin dərisinin zədələnmədən və metil ekzeması xəstəliyinə düçar olmaqdan qorunmaq üçün aşağıdakı qoruyucu tədbirlər yerinə yetirilməlidir:

- əlin dərisində şəkil aydınlaşdırıcısını və başqa kimyəvi məhlulun quruyub qalmasına yol verməyin. Əgər məhlullardan kiçik fasilələrlə istifadə edirsinizsə onda əllərinizi həmişə yaş saxlayın;

- əllərinizi 2-3 dəqiqə müddətinə isti su ilə yuyun, bunu dərinizdə sabun sürüşkənliyinin tam yuyulmasına qədər davam etdirin, əks halda duzlar dəri məsamələrində ilişib qalacaq, orada kristallaşaraq, dərinin çatlamasına səbəb olacaq;

- fotomaterialları aydınlaşdırarkən və onu fiksaj edərkən rezin əlcəklərdən istifadə etmək lazımdır.

9.3.14. Əgər işləyənlər yuxanda deyilən proseslərdə rezin əlcəklərdən istifadə edə bilmirsə (məsələn, əllər güclü tərləyən hallarda), onda işə başlamazdan əvvəl elin dərisinin məsamələrinə daxil olmaq üçün vazelin çəkməli və sonra əlləri quru dəsmalla silməlidirlər.

Əllərdə səpkilər baş verərsə məhlulla işləmə prosesi dərhal dayandırılmalı və xəstə həkimə müraciət etməlidir.

Əgər həkimin rəyi ilə xəstəliyin törənməsinə səbəb istifadə edilən məhluldursa, onda xəstə müalicə olunub sağaldıqdan sonra onu başqa işə keçirmək lazımdır.

9.3.15. Sürət çıxarma işləri apararkən şüşənin kənarları cilalanmalıdır. Şüşənin pardaxlanması və ya neqativləri xüsusi cihazla sürtüb təmizlənməsinə icazə verilir.

9.3.16. Şüşəni və alminiumu kimyəvi təmizlərkən, təmizləyici qoruyucu eynək, rezin əlcək və önlük geyməlidirlər.

9.3.17. Şüşəni sex daxili daşımaq üçün xüsusi qutu-arabacıq düzəldilməlidir ki, şüşəni ora yumşaq atlıq üzərinə dikinə qoymaq lazımdır. Ölçüsü 60 x 60 sm olan şüşəni bir-bir əl ilə daşınmasına icazə verilir.

9.3.18. Keçidləri butulkalarla, şüşə qablarla və şüşə ilə tutmaq qadağandır. Şüşənin saxlanmasını elə təşkil etmək lazımdır ki, onlara dikinə toxunmağı ləğv olunsun.

9.3.19. Fotoloboratoriyanın bütün bölmələri hər gün təmiz dəsmalla vazelinlə, talkla təmin edilməlidir, iş vaxtı yaş dəsmallar quru dəsmal ilə əvəz edilməlidirlər.

9.3.20. Yuma stolu qoyulan otaqlarda havanın temperatura müsbət 15°S-dən az olmamalıdır.

9.3.21. Rezin əlcək və dəsmaldan fərdi olaraq istifadə etmək lazımdır.

9.3.22. İlin soyuq vaxtında yuma işləri ilə məşğul olanların əllərinin donmaması və xəstələnməməsi üçün işə başlamazdan əvvəl nazik yun əlcək geyməli və onun üstündən rezin əlcək geyinməlidir. İş qurtardıqdan sonra rezin əlcək yun əlcəkdən ayrı qurudulmalıdır; əlləri dəsmalla silib qurutmalı və sonra nazik qatla vazelin çəkilməlidir. Yel xəstəliyinə düçar olan işçilər yuma işlərinə buraxılmırlar.

9.3.23. Fotolaboratoriyanın bütün otaqlarında yemək saxlanması və yemək yeyilməsi qadağandır.

9.3.24. Laboratoriya qablarında yemək və çay içmək (menzurka, kolba və s.) qadağandır.

9.3.25. Şüşənin təmizlənməsi, neqativlərin ammiyakla qaraldılması, məhlula sulfat turşusu

əlavə etmək və izlərin məhlul tonunda rənglənməsi işləri sorucu şkafda yerinə yetirilməlidir.

9.3.26. Fotolaboratoriyanın bütün otaqları qeyri iş günü işıqlandırılmalıdır. Otaqlarda

qaranlıqlaşdırma lazımdırsa, pəncərələr yalnız qara klyonka ilə örtülməlidir.

9.3.27. Bütün otaqlarda işıq həssaslıqlı materiallarla iş gördükdə maksimal parlaqlı işıqlanmanın olması lazımdır. İşıqlandırma çıraqları yuma stolunun üstündə elə yerləşdirilməlidir ki, işıq fotolaborantın düz gözünə düşməsin.

9.3.28. Aydınlaşdırma yeri, aralıq yuma və fiksaj bərabər işıqlandırılmalıdır. Uzun müddətli qaranlıq otaqda olduqdan sonra oradan çıxarkən tüstüvari eynək geymək lazımdır. Retuşer stolu, neqativlərə nəzarət və məhsula baxmaq üçün çıraqla şüşə arasında tünd araqatı olmalıdır.

9.3.29. Fotosexlərin bütün otaqları tibbi dərman qutuları ilə təmin edilməlidir. Bu qutularda turşu və qələvi ilə yanarkən istifadə olunan neytrallaşdırıcı maye həmişə olmalıdır.

9.4. Fotomexaniki işlər və plastikanın həkketmə işlərinə hazırlanması

9.4.1. İstənilən formada plastikanın kəsilməsi, künclərinin kəsilməsi torpaqlama müstəvisində yerinə yetirilməlidir. Plastikanın qırıqları kəsildikdən sonra o, cilalanmalıdır.

9.4.2. Üzvü əridicilərlə plastikanın irəlicədən işlənməsi qapısı kip örtülən sorucu şkafda yerinə yetirilməlidir.

9.4.3. Həkketmə emalının hazırlanması ilə əlaqədar yerinə yetirilən bütün proseslər (kimyəvi reagentlərin çəkilməsi, onların əridilməsi, mexaniki quraşdırıcı ilə quraşdırılması, hazırlanan emalın süzülməsi), plastikanı həkk edilməyə hazırlayarkən fotomexaniki işlərdə tətbiq olunan məhlulların hazırlanması və tərtib olunması məcburi hava vurulan sorucu şkaflarda yerinə yetirilməlidir.

Emalın süzüldükdən sonra qalıqları və başqa tullantılar təcili olaraq yığışdırılmalıdır. Bütün bu proseslərdə iştirak edən şəxslər tibbi rezin əlcək, mühafizə eynəyi və önlük geyməlidirlər.

9.4.4. Həkketmə emalı çəkmək üçün təyin olunan sentrifuqa işıq hissədən qatı olan laboratoriyaların yaxşı sorucu ventilyasiyası olmalıdır. Sentrifuqaya daxil olan hava laboratoriyadan kənarda və ya elektrik spirallı xüsusi izolə olunmuş boruda yerinə yetirilir.

Sentrifuqaya çəkilən bütün elektrik naqilləri və onun daxilinə çəkilən naqillər hermetik qapanmalı və xüsusi metal bora daxilində olmalıdır.

9.4.5. Sentrifuqanın daxili hissəsinin mexaniki təmizlənməsi, əridicilərlə yuyulması, yağlanması və kağız yapışdırarkən, onun emalla tam həkk edilməsi işləri mühərriki saxlamaqla sentrifuqanın fırlanan disklərini dayandırmalı və vurma-sorma ventilyasiyasını isə qoşmaq lazımdır. Sentrifuqanın təmizlənməsi, yuyulması və yağlanması ilə məşğul olan şəxslər, eləcə də plastikam həkketmə emalı ilə sulama apardıqda və ya onun üstünü lakla örtdükdə işləyənlər tibbi rezin əlcək, önlük və mühafizə eynəyi geyməli, saçlarını baş geyiminin altında gizlətməlidir.

İşləyənlər maksimum ehtiyatlı olmalıdırlar ki, onların əlləri sentrifuqanın içərisindəki fırlanan diskə toxunmasın.

9.4.6. Plastikanı kollodiemlə suvarma zamanı aşağıdakı tələbləri gözləməlidirlər:

- kollodiyanı tökərkən və plastikanın suvarma işlərində xüsusi geyimdə-pambıq parçadan hazırlanmış kombinezonda yerinə yetirilməlidir;

- sentrifuqa və suvarma üçün teyin olunmuş maili müstəvi və ayaq altı torpaqlanmalıdır;

- suvarmadan əvvəl elektrostatiki sahəni bərabərləşdirmək üçün, plastikaya əllə toxunmaq lazımdır;

- suvarma şüşə və ya keramiki qabda yerinə yetirilməlidir.

9.4.7. İrəlicədən plastikanı qurutmaq üçün onu izolə olunmuş otaqda qurutma şkafına qoymaq lazımdır.

9.4.8. Suvarılmış plastikanı qurutmaq üçün qurutma şkafları yanmayan materialdan hazırlanmalıdır. Qurutma şkafına daxil olan havanın qızdırılması laboratoriya otaqlarından kənarda yerinə yetirilməlidir.

9.4.9. Açıq spirallı elektrik cihazından və ya digər qızdırıcı cihazlardan laboratoriya otaqlarını qızdırmaq üçün istifadə etmək qadağandır.

9.4.10. Fotomaterialları aydınlaşdırarkən, bərkidərkən və onları rəngləyərkən işləyənlər əllərinə tibbi rezin əlcək geyməlidirlər. Məhlul dolu ləyənin üstü sorucu zondla təchiz olunmalıdır.

9.4.11. Otaqlardakı işıqla köçürülmə çərçivəsində işıqlandırıcı, qövsü çıraq quraşdırmaq, eləcə də plastikanın fotokimyəvi hazırlanması işlərinin aparılması və kimyəvi reagentlər, məhlullar, plastika və hazır materialları saxlamaq qadağandır.

9.4.12. İşıqlaköçürmə çərçivəsi və onları işıqlandıran ayrıca otaqda yerləşdirilir. Hər növ işıqlandırıcının (qövsü çıraq, sofitlər) yerli hava sorması olmalıdır.

9.4.13. Fotomexaniki laboratoriyanın hər bir iş yerində yaxşı görünən yerdə görülən işlərin təhlükəsiz görülməsi haqqında təlimatı göstərişlər asılmalıdır.

9.5. Xəritələrin həkk edilməsi

9.5.1. Yorulmaların qarşısının alınması və xəritəçəkmə-həkkedənlərin iş qabiliyyətinin yüksəldilməsi üçün iş yerləri yaxşıca təchiz olunmalıdır və lazımi sanitar gigienik şərait yaradılmalıdır. İş yerlərinin konstruksiyası və onun bütün elementlərinin bir-birinə görə yerləşdirilməsi (oturacaqlar, idarə etmə orqanı və s.) antropometrik fizioloji və psixoloji tələblərə, eləcə də işin xarakterinə uyğun olmalıdır.

9.5.2. Xəritəçəkmə-həkkedənlərin iş otaqları kənar səs-küydən mühafizə olunmalıdır, otaqlarda olan stol və stulların konstruksiyası rahat və fəhlənin vəziyyətinin düzgün və dayanaqlı olmasını təmin etməlidir.

9.5.3. Həkk edənlərin stolları və eləcə də fotoplanların quraşdırılması üçün təyin olunmuş stollar zərərli buxarlan və həkketmə yonqarlan sorub götürmək üçün sorucu quruluş, stolların altı isə sorucu zondla təchiz olunmalıdırlar.

9.5.4. Həkk etmə və başqa xəritəçəkmə işləri öz xarakteri və dəqiqliyinə görə en yüksək dərəcəli işlər hesab olduğu üçün; kameral bölmələrinin rəhbərləri iş yerlərində süni işıqlandırma və əlverişli şərait yaradılması üçün tədbirlər həyata keçirməlidir.

9.5.5. Xəritəçəkmə işlərdə optimal əmək şəraiti təşkil edərkən iş yerlərində kombinə

edilmiş süni işıqlandırılmadan istifadə edilməlidir.

9.5.6. “İşıq gələn deşik”-li işlərdə və ya əks edən işıq üçün gözün adaptasiyasının ləğv edən işıqlanma hər yerdə eyni cürə olmalıdır.

9.5.7. Stolüstü fərdi çıraqlar, elə yerləşdirilməlidir ki, stolun ayrı-ayrı səthləri bərabər və lazımi qədər işıqlanmalıdır və plastikanın, planşetin və başqa materialların bərkidilməsinə maneçilik törətməməlidir.

9.5.8. Stol üstündə yerləşdirilən cizgi, həkk etmə alətləri və lansetlər (neştərlər) elə yerləşdirilməlidir ki, onlar parıldama halları yaratmasınlar.

9.5.9. Gözlərin yorulmaması məqsədi ilə Kartoqrafiya işləri yerinə yetirərkən işləyənlər reqlament olunan fasilələrdən çox ciddi istifadə etsinlər, lazım gələn hallarda isə, görmə vəziyyətini dəyişmək (iki-üç dəqiqəlik gözləri qapamalı və ya gözləri yorulmayan başqa işə keçirməlidir) lazımdır.

9.5.10. Kartoqraf-həkk etmə işləri üçün təyin olunan iş yerləri hər gün plastika ilə iş görərkən yaranan tozdan tozsoran vasitəsi ilə təmizlənməlidir.

9.6. Poliqrafiya işləri

9.6.1. Dövlət Geodeziya Komitəsində yerinə yetirilən poliqrafik işlər ofset maşınları ilə nümunə çap edən “Zetakont”, “5-TO” və başqa maşınlarla yerinə yetirilərkən poliqrafiya sənayesində fəaliyyətdə olan təhlükəsizlik texnikası, istehsalat sanitariyası, dövlət və sahə ƏTSS tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

9.6.2. Ofset nümunə çap edən dəzgahları istismar edərkən onları hazırlayan zavodun hazırladığı və ya müəssisənin hazırladığı yüksək təhlükəli işlər görərkən təhlükəsizlik tələbləri və qaydaların bu bölməsinin tələblərini yerinə yetirmək lazımdır.

9.6.3. İş yerlərini və avadanlıqları nümunəvi, təmiz, saz vəziyyətdə saxlamaq lazımdır. Bütün əşyaları və alətləri onlar üçün ayrılmış yerlərə qoymalı. Təcili olaraq dağılmış yağlama maddələrini, kimyəvi məhlulları və s. yığışdırmalı.

9.6.4. Qırağı cırılmış (dağılmış) və iti kənarları olan alüminium lövhələrlə işləmək qadağandır.

9.6.5. Formaları və yastıqlan skipidarla xlorlaşdırılmış əlcəklə xüsusi stolda və ya yuma vannasında yumaq lazımdır.

9.6.6. Nümunə nəşr etmə dəzgahı ilə işlərkən nəzarət etmək lazımdır ki, bütün istiqamətlərdən dəzgaha sərbəst giriş olsun və taler (üzərinə sink çəkilmiş stol) bütün vintlərə möhkəm otursun və formalar isə sıxaclarla möhkəm bərkidilsin.

9.6.7. Ofset silindrinin hərəkəti zamanı, silindiri düzəltmək, kağızı tutmaq, nəmləşdirmək, formaya rəngi hopdurmaq, eləcə də yağlamaq, təmizləmək, silmək və dəzgahı nizamlamaq qadağandır.

9.6.8. Yağlama maddələri ilə, rənglə, məhlulla hopdurulmuş silki materiallar ağzı kip örtülən metal qutuya yığılmalı və növbənin axırında otaqdan çıxarılmalıdır.

9.6.9. Dəzgahın işində nasazlıq aşkarlaşdırarkən, yanına iyi gələrsə, naqillərin və cihazların qızması, elektrik avadanlıqlarının və işə buraxma nəzarət cihazlarına qığılcım verməsi, elektrik cərəyanının kəsişməsi aşkarlanarsa dəzgahı elektrik şəbəkəsindən ayırmalı və briqadirə və ya sex rəisinə bu barədə xəbər vermək lazımdır.

9.7. Stereofotoqrammetrik işlər

9.7.1. Stereofotoqrammetrik işləri hazırlayarkən və aparılmasını təşkil edərkən aşağıdakı tələbləri rəhbər tutmaq lazımdır.

9.7.2. Stereofotoqrammetrik cihazlarını ayn otaqda yerləşdirmək lazımdır. Normal sanitar- gigienik tələbləri gözləmək məqsədi ilə hər bir işləyən üçün istehsalat sahələri normalaşdırılan sahələr kimi nəzərə alaraq hesablanır.

9.7.3. Stereofotoqrammetriki işlər yerinə yetirərkən iş yerləri qüvvədə olan Əməyin Təhlükəsizliyi Standartlar Sisteminin erqonomiki tələblərinə cavab verməlidir. Stereocihazlarla yerləşdirilməlidirlər ki, təbii işıq işləyənə arxa tərəfdən və ya sağ tərəfdən düşsün.

9.7.4. Stereocıhazlarla işlərkən okulyarları elə qurmaq lazımdır ki, stereoqrammetristin gözünə düşən sınmış şüalar refraksiyaya müvafiq gəlsin.

9.7.5. Təmir işləri, stereofotoqrammetrik cihazların detallarının yuyulması zamanı yuyucu maye bu məqsəd üçün ayrılmış və təchiz olunmuş xüsusi otaqda yerinə yetirilməlidir.

9.7.6. Foto şəkillər, aero filmlər, işıqla surətləri və başqa fotoqrafiya materialları, yüksək keyfiyyətli yaxşı kontrast rəngləri olsun bütün elementlərin şəkli aydın olsun və işləyənlərin gözlərini yormasın.

9.8. Hesablama işləri

9.8.1. Elektron hesablama maşınlan ilə işləyərkən, eləcə də elektrik və elektron kalkulyatorlarla işləyərkən təhlükəsizlik tələblərini gözləmək, bu maşınların istismar üçün normativ texniki sənədlərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

9.8.2. İşə başlamazdan əvvəl hər bir işləyən öz iş yerinə, avadanlığa, fərdi qoruyucu və mühafizə tərtibatlarına baxmalıdır.

9.8.3. Hesablama işlərini yerinə yetirərkən hesablama maşınlarının yaratdığı səs-küyün işləyənlərə zərərli təsirinin azaldılması üçün tədbirlər nəzərə alınmalıdır.

9.8.4. Hesablama işlərini yerinə yetirən zamanı işləyənlərə (EHM-nın operatorlarına) qadağandır:

- yüksək təhlükəli otaqlara: EHM-nın maşın zalı, məlumatlar hazırlanan otaqlara, mexaniki emalatxanalara girmək;

- maşınlan, avadanlıqları, quruluşları nasaz vəziyyətində və ya mühafizə qapaqlan və qabıqlan açıq olarkən istismar etmək;

- qoşulmuş quruluşa pervolent qoşarkən əzilmiş pervolenti çıxartmaq;

- qoşulmuş hesablama maşınlarını nəzarətsiz qoymaq;

- quruluş və avadanlıqlarda kiçik təmir işləri aparmaq.

9.8.5. Hesablama maşınları və qurğularına profilaktiki xidmətlər və onların təmiri ixtisaslaşdırılmış emalatxanalar yerinə yetirir və ya müəssisənin qulluqçuları təsdiq olunmuş plan - xəbərdaredici qrafik üzrə və ya sexin tələbi ilə yerinə yetirilir.

9.8.6. EHM iş proseslərini bir qayda olaraq onların texniki vəziyyətini və ya onların tərkib hissələrinin nasazlığını ləğv etmək üçün tətbiq olunan tədbirləri “nasazlıqların qeydiyyat jurnalında” yazmaq lazımdır.

9.8.7. Elektron-hesablama və digər maşınların təmirinə və profilaktik xidmətlərinə o şəxsləri buraxırlar ki, (mühəndis, texnik, EHM-nin istismarı sektorunun fəhlələri) xüsusi savadı olan, qayda və bu işlərin təhlükəsizlik işlərindən öyrənmələr keçmiş və elektrik təhlükəsizliyi üzrə III peşə dərəcəsindən aşağı olmayan və belə işlərin yerinə yetirilməsinə icazə verən sənədləri olsun.

9.8.8. Yüksək güclü EHM qoşmaq və şəbəkədən ayırmağa (ES-1030, ES-1061 və s.) və ya Qnun ayrı-ayrı quruluşlarını yalnız növbədə böyük mühəndis-elektronçunun icazəsi ilə yerinə yetirilir.

9.8.9. EHM-nın bilavasitə cərəyan keçirən hissələrinə toxunma ilə əlaqədar işlər görərkən gərginliyi tam kəsmək lazımdır.

Avadanlığın içərisində yerləşən xətti elementlərin ölçülməsi və nizamlanması ancaq xüsusi

izolə olunmuş alətlərlə yerinə yetirilməlidir.

9.8.10. Təmir işlərində fasilə olarsa EHM-ləri və ya quruluşları elektrik şəbəkəsindən açmaq lazımdır və üzərində təmir olunan avadanlığın qoşulmasını qadağan edən xəbərdaredici plakat asılmalıdır.

9.8.11. Təmir və profilaktik işlər görərkən qadağandır:

- şəbəkəyə qoşulmuş bloklan götürmək və yerinə qoymaq;

- fırlanan hissə və mexanizmlərin bilavasitə yaxınlığında iş yerinə yetirmək;

- kustar (el ilə) düzəldilmiş daşınan çıraqlarla 36 Vt yuxan gərginlikli xettə qoşulma.

9.8.12. Təhlükəli yerlərdə qoyulmuş və yaxşı görünən ətraf mühit fonunda aydın kontrast və ya işçilərin görmə sahəsində təhlükəsizlik işarələri qoyulmalıdır.

10.1. Ümumi təhlükəsizlik tələbləri

10.1.1. Yeni tikiləsi və yenidən qurulası istehsalat, inzibati və məişət binalarının və qurğularının layihələndirilməsi qüvvədə olan inşaat norma və qaydalarına müvafiq olaraq yerinə yetirilməlidir.

Zərərsiz və sağlam əmək şəraitini təmin edən sanitar-gigienik və sanitar-texniki tədbirlər qüvvədə olan sanitar normalara (SN) müvafiq yerinə yetirilməlidir.

10.1.2. Texnoloji prosesləri yerinə yetirərkən təhlükəsizlik tələblərini fəaliyyətdə olan sanitar-gigienik normaların tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

10.1.3. İş yerlərində istehsalat zəruriliyi mövcuddursa onların icazə verilən həddi və ölçmələrin dövrülüyü fəaliyyətdə olan sanitar-gigienik normalara və dövlət standartları tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

Bəzi hallarda, istehsalat zərərli amillərinin icazə verilən həddini (səviyyəsini) texniki tədbirlər hesabına təmin etmək mümkün olmursa, müdiriyyət əlavə tədbirlər tətbiq etməyə borcludur (işçiləri fərdi mühafizə vasitələri ilə təmin etməli, sahə qaydalarına müvafiq təhlükəsiz əmək rejimi təşkil etməli və s.).

10.1.4. İş obyektlərində istehsalat zərərli amillərinin səviyyəsinin ölçülməsi sanitar-epidemioloji stansiyaların və ya sanitar-sənaye laboratoriyaları, ventilyasiya və radiometrik xidmətlərlə birgə yerinə yetirilməsi vacibdir.

10.2. Çöl işlərində sanitariya və gigiyena

10.2.1. Çöl bölmələrində hər bir işçi daima öz sağlamlığının saxlanmasına və möhkəmlənməsinə fikir verməlidir və ciddi olaraq sanitariya tələblərini və şəxsi gigiyenasını gözləməklə istehsalat tapşırıqlarının yerinə yetirilməsinə səbəb olur. Bu məqsədlə bölmə rəhbəri kollektivin digər işçilərinə örnək olmalı və onlardan da təyin olunmuş qaydaların tələblərini dəqiq yerinə yetirilməsini tələb etməlidir.

10.2.2. İşçilərə verilən xüsusi geyimlər və xüsusi ayaqqabılar və eləcə də yataq vasitələri həmişə təmiz saxlanmalıdır.

10.2.3. Fəhlələrin çöl şəraitində 10 gündə bir dəfə çimmələri üçün, müdiriyyət hamanı təşkil etməyə borcludur.

10.2.4. İşçilərin şəxsi gigiyenasını və bazanın ərazisinin təmizliyinə dəstə rəisi və ya kompleks bölmənin rəhbərləri bilavasitə nəzarət edirlər.

10.2.5. Çöl dəstələrinin bütün işçiləri bəd-bəxt hadisə baş verərkən ilk yardım etmə qaydalarını öyrənməlidirlər (yanmalar, qanaxmalar, sınmalar, boğulmalar və s.). Hər bir çöl briqadasının işçilərindən bir nəfər ilk tibbi yardım etmə sanitar təlimatçısının tələbi qədər biliyinə malik olmalıdır.

10.2.6. Çöl dəstələrinin bazasının və briqadasının ərazisi daimi nümunəvi qaydada saxlanmalıdır:

- zibil üçün çuxurlar, yemək qalıqları üçün çuxurlar təyin olunmuş yerlərdə yaşayış çadırlarından 30 m-dən yaxın olmayan məsafələrdə quraşdırılmalıdır:

- zibilləri, yemək qalıqlarını xüsusi ayrılmamış yerlərdə anbarlaşdırmaq qadağandır;

- düşərgələr ləğv olunarkən çuxurlar torpaqla doldurulmalı və üstü örtülməlidir.

10.2.7. Bütün çöl bölmələri xüsusi qabları ilə (çəllək, bidon, mehtərə (flyaqa) və s.) su qaynatmağa və qaynanmış su saxlamaq üçün təchiz olunmalıdırlar.

10.2.8. Açıq su anbarlarında çimərkən aşağıdakı tədbirlərə əməl etmək lazımdır:

- çimməni briqadirin rəhbərliyi altında mütəşəkkil təşkil etmək lazımdır və ya çimənlərə təcrübəli üzgüçü rəhbərlik etməlidir, o çimənlərin təhlükəsizliyini təmin etməlidir;

- çimməkdən əvvəl yaxşı dincəlmək lazımdır. Xəstə halda suya girməyə icazə verilmir, yemək yedikdən sonra, ancaq 1-1,5 saat keçdikdən sonra çimməyə icazə verilir;

- suya ən dayaz yerdən girmək lazımdır, su sinəyə çatandan sonra suya baş vurmaq lazımdır;

- suda çimərkən bədəni sərt soyutmaq olmaz, suda 15 dəqiqədən çox qalmaq olmaz, bədənin sərt soyudulması zamanı həyat üçün təhlükəli qıcolmalar baş verə bilər.

10.2.9. Çimərkən qadağan olunur:

- sahildən çox uzağa üzməyə;

- suda üzən gəmiyə, qayığa və katerə üzüb yaxınlaşmağa;

- texniki nişanların üstünə çıxmaq (buyların, bankenlərin və s.);

- qayıqdan, katerlərdən və saldan (bərədən) suya tullanmaq;

- üzmək üçün taxtadan, top kamerasından istifadə etmək və s.

10.2.10. Yayda günəş şüalan altında işləyərkən başı örtmək lazımdır. Ən isti günlərdə işləri dayandırıb onu səhər erkən və axşam saatlarına keçirmək lazımdır.

10.2.11. Ağcaqanad və hünü çox olan rayonlarda iş yerinə yetirərkən ağcaqanaddan mühafizə əşyasından istifadə etməli, bədənin açıq yerlərinə həşəratları qorxudan mazlar sürtmək lazımdır.

10.2.12. Dincəlmək vaxtı yaş torpaq üzərinə uzanmağa icazə verilmir.

İşdən azad vaxtlarda çöl bölmələrinin işçiləri yadda saxlamalıdırlar ki, təyin olunmuş qaydaları pozmaq olmaz, yaşayış binalarında isə orada yaşayanların marağını gözləmək lazımdır.

10.3. Əmək şəraitinin sanitar-gigienik normalaşdırılması

10.3.1. Topoqrafiya-geodeziya müəssisələrinin istehsalat, inzibati və məişət otaqları, eləcə də onlarda olan avadanlıqlar və inventarlar təmiz saxlanmalıdır.

10.3.2. İstehsalat otaqları, iş yerləri, keçidlər və avadanlıqlar, mexanizmlərə və köməkçi tərtibatlara yaxınlaşma yolları təmiz saxlanmalı və özgə əşyalarla doldurulmamalıdır.

Alətlər təmiz saxlanmalı və istifadə etmək üçün rahat yerlərdə yerləşdirilməlidir.

Fəhlələrin daimi olan iş sahələrinin sement və ya kərpic döşəmələri elastik istilikdən izolə

10.3.3. Duşxana otaqlarının divar qarderoblarına və arakəsmələrə 2,5 m-dən az olmayan hündürlükdə nəm keçirməyən, yüngül təmizlənən və isti su ilə yuyulan materialdan üz çəkilməlidir. Bu otaqlarda divan və döşəməni yumaq üçün kranı olan şlanqın olması vacibdir.

Duşxana otaqlarında taxta çərçivədən istifadə etmək qadağandır.

10.3.4. İstehsalat meydançaları, vaxt qəsəbələrinin, bazaların, düşərgələrin, ekspedisiyaların, dəstələrin, qrupların və başqa çöl yanın şöbələrinin ərazilərinin təmiz saxlanması vacibdir.

İstehsalat və məişət tullantılarının yığılması və saxlanması bu məqsəd üçün ayrılmış və təchiz olunmuş yerlərdə yerinə yetirilməlidir. Bu tullantıların basdırılması və ya məhv edilməsi təyin olunmuş qaydada yerinə yetirilməlidir.

10.3.5. Zibil çuxuru və konteynerlər sıx qapanan qapaqla bağlanmalıdır. Zəhərli tullantılar və çürüyən maddələr sanitar qaydalarına riayət etməklə saxlanmalı, nəql edilməli və ya ləğv edilməlidir.

Zibil çuxurları, konteynerlər və ayaq yolları istehsalat və yaşayış binalarından 30 m-dən az olmayan məsafədə tikilməsi məsləhət görülür.

10.4.1. Topoqrafiya-geodeziya müəssisələrinin ərazilərində, istehsalat və köməkçi binalarında təbii və süni işıqlandırma ilə təmin edilməlidir.

10.4.2. Daimi iş yerlərinin işıqlandırılması ümumi işıqlanmanın stasionar mənbələrində təmin olmalıdır.

Dəzgah yaxınlığındakı iş yerlərinin ümumi işıqlandırılması çatışmadıqda yerli işıqlandırma ilə təmin edilməlidir.

10.4.3. Fasiləsiz iş obyektlərində, eləcə də yüksək təhlükəli iş yerlərində gözlənilmədən daimi işıqlandırılma kəsilirsə, iş yerlərinin qəza işıqlandırılması ilə təmin edilməlidir.

Qəza işıqlandırılması bu növ istehsalın təyin olunan işıqlanmanın 10%-dən az olmamaqla təchiz olunmalıdır.

10.4.4. Çıraqların və işıq oyuqlarının çirklənmə dərəcəsindən asılı olaraq onları təmizləmək lazımdır.

10.5. Səs-küydən, titrəyişdən, ionlaşdırmadan və ionlaşdırıcı şualardan mühafizə

10.5.1. Oktava zolağında səs təzyiqinin səviyyəsinin səviyyəsi və iş yerində DB səsin səviyyəsinə ekvivalent qüvvədə olan normalara göstərilən icazə verilən səviyyədən çox olmamalıdır.

Səs-küydən mühafizə vasitələri və üsulları qüvvədə olan normalara müvafiq olaraq seçməlidir.

İş yerlərində səs-küyün səviyyəsinə nəzarət obyekti işə salarkən və avadanlıqları dəyişərkən qüvvədə olan normalara uyğun yerinə yetirilməlidir.

10.5.2. Maşınları, mexanizmlərin, texnoloji avadanlıqların və əl alətlərinin işi vaxtı titrəyişin səviyyəsi qüvvədə olan normalarda nəzərə alınan səviyyədən çox olmalıdır.

Titrəyişin səviyyəsinə nəzarət qüvvədə olan normalara müvafiq yerinə yetirilməlidir.

10.5.3. İonlaşdırma təsiri ilə əlaqəli işlər qüvvədə olan normalara müvafiq (kiçik dalğalı, lazer şüalan və s.) yerinə yetirilməlidir.

Şüalanma səviyyəsinə nəzarət qüvvədə olan standartlara müvafiq yerinə yetirilməlidir.

10.5.4. İonlaşdırıcı şüaların təsiri ilə əlaqədar olaraq işlər (radio izotoplar, qamma və neytron mənbələr, neytron generatorları və s.) qüvvədə olan radiasiya təhlükəsizliyi normaların, radioaktiv maddələr və başqa ionlaşdırıcı şüalanma mənbəyi əsas sanitar qaydalarının və ionlaşdırıcı şüalanma mənbələrindəki işlərin sahə sanitar qaydalarının tələblərinə müvafiq yerinə yetirilməlidir.

10.6.1. Bütün istehsalat otaqlarında inşaat norma və qaydalarının (İN və Q) tələblərinə cavab verən ventilyasiya nəzərə alınmalıdır.

10.6.2. 1-ci və 2-ci sinif təhlükəli zərərli maddələrlə iş aparılan otaqlar üçün ventilyasiya sistemi ayrıca olmalıdır, onun başqa otaqların ventilyasiyası ilə heç bir əlaqəsi olmamalıdır (bax əlavə 4).

10.6.3. İş zonasının havasında zərərli maddələrin və aerozolların qatılığı fəaliyyətdə olan normalarda göstərilən icazə verilən qatılıq həddindən çox olmamalıdır.

10.6.4. Partlayış təhlükəli və ya toksiki maddələr ayrılmaları mümkün olan istehsalat otaqlarında qüvvədə olan tələblərə uyğun zərərli maddələrin təhlükəlilik sinfindən asılı olaraq hava tərkibinə nəzarət təşkil olunmalıdır.

10.6.5. İş otaqlarının hava mühitində qatılığı insanların sağlamlığına zərərli təsir göstərə bilən zərərli amillər və ya buxarlar aşkar olunarsa bu yerlərdə işlər dərhal dayandırılmalı, işləyənlər isə təhlükəsiz yerə köçürülməlidir.

10.7. İş yerlərinin hava mühitinin temperatur rejimi

10.7.1. İstehsalat otaqlarında iş yerlərinin hava mühitinin temperatur rejimi fəaliyyətdə olan inşaat normaları və qaydaları (İN və Q) tələblərinə müvafiq olmalıdır.

10.7.2. İstehsalat otaqlarındakı iş zonalarının havasının temperaturu yüngül iş rejimində +170S-dən +220S qədər, ağır iş rejimində isə +130S-dən +180S qədər olmalıdır.

10.7.3. Açıq havada işləməyə icazə verilən meteoroloji şəraitin parametrlərini (havanın sərtliyi) yerli icra hakimiyyəti orqanlarının göstərişi ilə təyin edilir.

10.7.4. Açıq havada iş aparmaq üçün və ya qızdırılmayan otaqların hər sahəsində qorunacaq tikilməlidir və bundan əlavə fəhlələrin qızınması üçün iş yerlərinin bilavasitə yaxınlığında otaqlar tikilməlidir.

Qısa müddətli işlər zamanı işçilərin tonqallarda qızınmasına icazə verilir.

10.8. Müalicə-profilaktikasının təşkili və işçilərə sanitar-məişət xidmətləri

10.8.1. Bütün topoqrafik-geodeziya müəssisələrinin işçiləri tibbi xidmətlərlə təmin olunmalıdır.

10.8.2. Hər yanın şöbələr ilk yardım dərman qutusu ilə təmin olunmalıdır.

Dərmanların işlədilməsi ilə və yararlılıq vaxtından asılı olaraq yeniləri ilə əvəz olunmalıdır.

10.8.3. Topoqrafik-geodeziya müəssisələrində məişət müəssisələrinin xidməti mümkün olduqda (ekspedisiyalar, dəstələr və s.) onlar hamamxanalarda və ya duşxanalarda, xüsusi geyimləri və ayaqqabıları qurutmaq və dezinfeksiya etmək üçün otaqlarda, paltaryuma və xüsusi geyimləri və xüsusi ayaqqabıları təmir emalatxanaları ilə təmin edilməlidir.

Sanitar-məişət qurğuları ilə təchizat normativləri qüvvədə olan normalara uyğun olmalıdır.

10.8.4. İstehsalat obyektləri aşağıdakılarla təmin olunmalıdır:

- xüsusi geyimlər və xüsusi ayaqqabılar üçün qarderoblar və şkaflarla;

- dincəlmə və yemək üçün otaqlar, su qızdırma və əl-üz yumaq üçün duşxana;

- xüsusi geyimləri və xüsusi ayaqqabıların qurudulması üçün quruducularla;

10.9. İçməli su təchizatı

10.9.1. İçməli suyun keyfiyyəti fəaliyyətdə olan normaların tələblərinə müvafiq olmalıdır. Çiy sudan içmək üçün istifadə olunmasına yalnız Dövlət sanitariya müfəttişliyinin icazəsindən sonra yerinə yetirmək olar.

10.9.2. Ekspedisiyanın, dəstənin, bölmənin rəhbərliyi işçilərin içməli su ilə xörək bişirmək üçün lazımi miqdarda təmin etməyə borcludurlar.

10.9.3. İçməli su təchizatı mənbələri (quyular, su həcmləri, bulaqlar və s.) təmiz saxlanmalı və istehsalat çirkabları ilə çirklənmədən, məişət tullantılarından mühafizə olunmalıdır.

10.9.4. İçməli sular üçün həcmlər, tez təmizlənən materialdan hazırlanmalı, çirklənmədən mühafizə etmək üçün qapaqla örtülməli və qıfılla bağlanmalıdır. Bu həcmlər kranlar və su krujkası ilə olunmalıdır.

Suların dəyişdirilməsi və həcmlərin yuyulması hər gün yerinə yetirilməlidir. İçməli suyun temperaturu 20°S-dən çox olmamalı və 8°S-dən aşağı olmamalıdır.

10.9.5. Topoqrafiya-geodeziya plançəkmə dəstələri, ekspedisiya işçiləri, su üçün fərdi su qabı ilə təmin edilməlidir, cənub bölgələrində isə kollektiv istifadə termosları ilə təmin olunmalıdırlar.

10.9.6. İçməli su təchizatı ilə məşğul olan şəxs vaxtında Dövlət sanitariya müfəttişliyi təşkilatlarının təyin etdiyi vaxtlarda tibbi baxışdan keçməlidir.

1. Əmək şəraitinin vəziyyətinin yoxlanması jurnalı hər bir istehsalat obyektində olmalıdır.

2. Obyektin rəhbəri jurnalın saxlanmasına və düzgün doldurulmasına cavabdehdir və əmək mühafizəsi üzrə müfəttişin, müəssisənin ye yuxan təşkilatların mühəndis texniki işçilərinin, dövlət nəzarəti təşkilatının işçilərinə, həmkarlar ittifaqının əməyin texniki inspektorluğunun və bu obyekti yoxlayan digər işçilərə jurnalı təqdim etməlidir. Jurnal iş yerində obyektin rəhbərlərində olmalıdır.

3. Jurnala bütün yoxlayanlar tərəfindən ləğvi üçün müəyyən vaxt tələb olunan aşkar olunmuş çatışmazlıqlar və nöqsanlar yazılmalıdır.

4. Yoxlayanlar tərəfindən qayda və təlimatların tələblərini pozanlar aşkar ediliblərsə, işçiyə xəbərdarlıq edilibsə, 2-ci sütunda həmin şəxsin familiyası və s. məlumatlar yazılmalıdır. 3-cü sütunda isə tələbləri pozan şəxs haqqında hansı tədbir yerinə yetirilib, o yazılmalıdır.

Jurnala yazılan aşkar olunmuş nöqsan və çatışmazlıq və onların ləğv edilməsi tədbirləri, əmək şəraitinin vəziyyəti haqqındakı operativ informasiyanın hissəsi hesab olunur.

5. Jurnala yazılan yazılar onun formasının tələblərinə müvafiq olmalıdır.

Aşkar olunan nöqsanlar və pozuntular (sütun 3) maksimal və düzgün fakt kimi onun xarakteri və yeri təyin edilməlidir. Onların ləğvi haqqında təkliflər jurnalda konkret fəaliyyət kimi göstərilməlidir.

4-cü sütunda onların ləğvedilmə vaxtı və cavabdeh şəxsin vəzifəsi və familiyası göstərilməlidir.

6-cı sütunda isə onların yerinə yetirilməsi, 3-cü sütunda göstərilən təklif, yerinə yetirilmə vaxtı və təklifin yerinə yetirilməsini təsdiq edən sahənin, obyektin rəhbərlərinin imzası.

6. Müəssisənin əmək mühafizəsi və təhlükəsizlik texnikası xidməti işçiləri dövrü olaraq jurnalın düzgün doldurulmasının və aşkar olunan çatışmazlıqların vaxtında yerinə yetirilməsini yoxlayıb, bu haqda jurnalda qeyd etməlidirlər.

_________________________________________________________________________________

Birlik (idarə) ______________________________________________________________________

Müəssisə, təşkilat _________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

Küləklər lövhəciyi (şkalası) (Bofort lövhəciyi üzrə yer səthində küləyin gücü)

Küləyin istiqaməti flyugerə görə yox, tüstü tərəfə əyilərək müşahidə edilir

Ləpə, lakin ləpəli köpük yoxdur

Balıqtutan barkas (bir dorlu) sükana qulaq asır

Küləklər toz və kağızlan qaldırır, ağacların nazik qol-budaqlarını hərəkətə gətirir

Qeyd: Bu cədvəl dənizdə nə baş verəcəyi haqda yalnız son dərəcə təxmini göstəriş verir. Dənizin vəziyyəti haqqında məlumat vermək üçün ondan istifadə etmək olmaz. Mötərizə içərisindəki rəqəmlər dalğaların ehtimal edilən maksimal hündürlüyünü göstərir.

Ekspedisiya ( dəstə) _______________________________________________________________

Başlanmışdır ________________________________________________________________ 19 il

Qurtarmışdır ________________________________________________________________ 19 il

_________________________________________________________________________________

1. Familiyası, adı, atasının adı_____________________________________________________

2. Anadan olduğu il ______________________________________________________________

3. Peşəsi ________________________________________________________________________

4. Sex _________________ sahə _________________________ dəstə _____________________

5. Şöbə _________________________________________________________________________

6. Sexə daxil olduğu tarix (dəstə, şöbə) ______________________________________________

7. Giriş təlimatı apardı ____________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

8. İşə buraxmanı apardı ___________________________________________________________

9. Təlimat keçirilməsi haqda qiymət:

Qeyd: iş yerində ancaq qeydiyyat jurnalı əvəzinə.

1. _______________________________________________________________________________

3. İşin qısa təfsilatı ________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

4. İşin yerinə yetirilməsi vaxtı _______________________________________________________

5. Təlimat aldım tapşırıq - icazənamədə və işin təşkili planında qeyd olunan təhlükəsizlik texnikası tələblərini düzgün yerinə yetirməyi üzərimə götürürəm

6. Tapşırıq icazənaməni verdi _______________________ Sex rəisi ______________________

10. Razılaşdırılmışdır: Qazxilasetmə dəstəsinin komandiri ____________________________

Qazqorxulu iş aparmaq üçün

«___» _____________ 199 ___ il

1. _______________________________________________________________________________

2. İşin xarakteri və yeri _____________________________________________________________

3. İşin yerinə yetirilmə vaxtı:

başlanıb _________________________________________________________________________

qurtarıb __________________________________________________________________________

4. İşə buraxılan fəhlələrin miqdarı ___________________________________________________

_________________________________________________________________________________

5. İşin qısa təfsilatının siyahısı

_________________________________________________________________________________

6. Aşağıdakı tədbir və təhlükəsizlik qaydaları yerinə yetirildikdən sonra işə başlamağa icazə verilir

_________________________________________________________________________________

_______________________

7. Hava mühiti nümunələrinin aşağıdakı qazlara görə analizinin nəticəsi

_________________________________________________________________________________

_______________________

8. Tapşırıq - icazənaməni verdi:

Sex rəisi _________________________________________________________________________

9. Razılaşdırılmışdır

Qazxilasetmə dəstəsinin komandiri __________________________________________________

_________________________________________________________________________________

“TƏSDİQ EDİRƏM” İZ - 1 FORMASI

Müəssisənin rəhbəri Zərərçəkənə, sex rəisinə, əmək

mühafizəsi xidmətinin rəisinə

___________________ (onun vəzifələrin icra edən

(imza, adı, soyadı) mühəndisə, mütəxəssisə ),

əmək müfəttişinin hərəsinə

“____” __________________ bir nüsxə göndərilir.

1. Yuxan təsərrüfat orqanı ________________________________________________________

2. Müəssisənin adı _______________________________________________________________

2.1. Müəssisənin ünvanı: ölkə _______________________________________________________

2.2. Bədbəxt hadisənin baş verdiyi sex, sahə yer _______________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

3. İşçini göndərmiş müəssisə _______________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

4. Zərərçəkənin soyadı, adı, atasının adı ______________________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

5. Cinsi: qadın, kişi (altından xətt çəkməli) ____________________________________________

6. Yaşı (tam illərin sayını göstərməli) ________________________________________________

7. Peşəsi, vəzifəsi _________________________________________________________________

______________________

Peşə üzrə dərəcəsi _________________________________________________________________

______________________

8. Bədbəxt hadisə baş verərkən yerinə yetirdiyi peşə (vəzifə) üzrə iş stajı

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

9. Axırıncı dəfə əmək təhlükəsizliyi üzrə keçirilən təlimatın tarixi

_________________________________________________________________________________

9.1. Giriş təlimatı __________________________________________________________________

9.2. Peşə üzrə təlimat ______________________________________________________________

9.3. İlkin (təkrar) təlimat ___________________________________________________________

9.4. Biliyin yoxlanılması ____________________________________________________________

10. Bədbəxt hadisənin tarixi və vaxtı _________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

11. Bədbəxt hadisənin şəraiti (təfsilatı) _______________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

11.1. Hadisənin növü ______________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________

11.2. Səbəblər _____________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

12. Bədbəxt hadisəni törədən səbəblərinin aradan qaldırılması üzrə tədbirlər

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_____________________

13. Əmək Qanunvericiliyi və Əməyin Mühafizəsi qaydalarının pozulmasında günahkar şəxslər _________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

13.1. Qanunvericiliyi pozan işçinin işlədiyi müəssisə ___________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

14. Bədbəxt hadisənin şahidi ________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________ akt tərtib edilmişdir

Sex rəisi (müəssisənin baş mütəxəssisi)

_________________________________________________________________________________

___________________________________

_________________________________________________________________________________

___________________________________

Sexin (müəssisənin) həmkarlar ittifaqı komitəsinin nümayəndəsi ________________________

_________________________________________________________________________________

___________________________________

15. Bədbəxt hadisənin nəticələri:

15.1. Daha yüngül işə keçirilmiş olduqda, həmin işin yerinə yetirildiyi müddət

_________________________________________________________________________________

___________________________________

_________________________________________________________________________________

___________________________________

Başqa işə keçirilmə dövründə qabaqkı əmək haqqına qədər əlavə ödənişlərin məbləği

_________________________________________________________________________________

___________________________________

15.2. Əmək qeydiyyatmı itirməsi barədə xəstəlik vəsiqəsi yaxud müalicə idarəsinin arayışı üzrə diaqnoz

_________________________________________________________________________________

___________________________________

_________________________________________________________________________________

___________________________________

19 il _____________________________” “ dən(dan)

19 il _____________________________” “ dək

işdən azad edilmişdir.

Əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmə müddəti ________________________________________

_________________________________________________________________________________

Əmək qabliyyətinin itirmə vərəqəsi üzrə ödənilmişdir (manat) __________________________

15.3. Bədbəxt hadisənin son nəticəsi

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

15.4. Xarab olmuş avadanlıq və alətin dəyəri _________________________________________

15.5. Dağılmış binaların və qurğuların dəyəri _________________________________________

15.6 Ümumi ziyan (manat) _________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

Sexin rəisi (müəssisənin baş mütəxəssisi)

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

___________________________

“___” ____________________

Sexin (müəssisənin) mühasibi ______________________________________________________

“___” ____________________

_________________________________________________________________________________

«___» _________________ 199 ___ cu il şəhər

_________________________

Biz aşağıda imza edənlər ___________________________________________________________

______________________________________ şəxsində __________________________________

istismar edən) (vəzifəsi)

___________________________________________________________ bir tərəfdən və obyektdə

_________________________________________________________________________________

İşin aparılmasına cavabdeh nümayəndə _____________________________________________

o biri tərəfdən aşağıdakı bu aktı tərtib etdik:

______________________________________________________________________ sahə ayrılır,

aşağıdakı koordinatlarla məhdudlaşır _______________________________________________

_____________________________________________________________ orada iş görmək üçün

nümayəndənin iştirakı ilə __________________________________________________________

bu müddətə: başlanır ______________________________________________________________

qurtarır _____________________________________________________________

İşlərin aparılmasının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün işə başlamazdan əvvəl aşağıdakı tədbirləri yerinə yetirmək lazımdır:

İstismar edən təşkilatın nümayəndəsi ________________________________________________

_________________________________________________________________________________

İşin cavabdeh icraçısı ______________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

Akt - buraxılışın vaxtı uzadılıb ______________________________________________________

Əsas _____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

Baş mühəndis ____________________________ “___”________________199 il

Yüksək təhlükəli işlər yerinə yetirmək

üçün tapşırıq – buraxılış “___”_______________ 199 il

1. Cavabdeh icraçıya__________________________________________________________________

___________________________________________ nəfər briqada ilə aşağıdakı işi yerinə yetirməli:

_____________________________________________________________________________________

İşin cavabdeh icraçısı _________________________________________________________________

Fəaliyyətdə olan müəssisənin cavabdeh şəxsi

_____________________________________________________________________________________

Qeyd: tapşırıq - buraxılış 2 nüsxədə tərtib olunur. 1-ci nüsxə tapşırıq verən şəxsdə qalır, 2-ci nüsxə isə cavabdeh iş icraçısında olmalıdır, fəaliyyətdə olan müəssisənin ərazisində tapşırıq buraxılış 3 nüsxədə tərtib olunur (3-cü nüsxədə fəaliyyətdə olan müəssisənin nümayəndəsinə cavabdeh şəxsə verilir).

“__”________199 cu il

Müəssisə (Ekspedisiya)________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

dəstə _____________________________________________________________________briqadanın

çöl işlərinin təşkili və ləğv edilməsinin

Tərkibli komissiya: müəssisə rəisi_______________________________________________________

baş mühəndis ________________________________________________________________________

baş mühəndisin t/t üzrə müavini _______________________________________________________

xüsusi işlər üzrə inspektor _____________________________________________________________

həmkarlar komitəsinin sədri___________________________________________________________

əməyin mühafizəsi üzrə ictimai müvəkkil________________________________________________

dəstənin rəisi ______________________________________________çöl işlərinin aparılma planının

təşkilinə qulaq asıb və baxıldı, işlərin yerinə yetirilməsi və ləğvi

_____________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________obyektdə

___________________________________________________________________________________ İş

yerinə yetiriləcək 199 - ildən 199 - ilə qədər Nəqliyyatın növü ____________________________________________________________________

__________________________

Komissiya təklif olunan briqadanın hərəkət marşrutu variantına, təşkilatı-texniki yazılara, lazımi avadanlıqların siyahısına, təhlükəsizlik texnikası vasitələrinə və əşyalarına, çöl işlərinin başlanma və qurtarma müddətinə baxdı və aşağıdakıları təyin etdi: briqadanın hərəkət marşrutu təhlükəsizlik texnikası təşkilatı texniki yazılara müvafiqdir, yuxanda göstərilən işlərin təhlükəsiz yerinə yetirilməsinə, çöl işlərinin təşkili və ləğvetmə qaydalarının xüsusiyyəti sahəsinin işini ifa edir.

Su keçidləri (onların lazımlığının əsaslandırılması) ____________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

təhlükəsizlik texnikası işləri rəsmiləşdirilmişdir ______________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

Lazımi (müvafiq) xüsusi geyimlərlə təmin olunma ____________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

İlkin məlumatlarla, alətlərlə təchiz olmama ___________________________________________

_________________________________________________________________________________

________________________________

Texniki yazmalar, təhlükəsizlik texnikası yazışmaları, texniki-tapşırıq ___________________

_________________________________________________________________________________

_______________________________

Radio rabitə (radio stansiyanın növü, ehtiyyat qidalanma, uzaq nöqtələrlə daimi radio rabitə təmin etmək) ________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

Çöl sezonu dövründə briqada dəstə bazasına çıxış_____________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

Komissiyasının iradı _______________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

Nəticə: təklif olunan planın təşkili, briqadanın çöl işlərinin yerinə yetirilməsi və ləğvi ______

_________________________________________________________________________________

Komissiyanın iradını və təklifmi nəzərə almaqla qəbul olundu.

İmzalar: Müəssisənin rəisi

T /1 üzrə baş mühəndisin müavini

Texniki nəzarət şöbəsinin müvəkkili

Xüsusi işlər üzrə müvəkkil

Həmkarlar komitəsi sədri

Ə/m. üzrə ictimai müvəkkil

Protokolla tanış oldum

Biz, aşağıda imza edənlər briqada üzvləri

texnik____________________________________________________________________________

fəhlə ____________________________________________________________________________

Azərbaycan Respublikası ərazisində axtarış işləri yerinə yetirərkən yanğın təhlükəsizliyi qaydaları ilə tam tanış olduq.

Topoqrafiya - geodeziya işləri yerinə yetirərkən dövrdə yanğın təhlükəsizliyinin bütün tələblərinə ciddi əməl edəcəyimizi öhdəmizə götürürük.

Yanğın baş verən hallarda onun ləğvi üçün tədbirlər həyata keçirməli.

Cinayət və material cavabdehliyi ilə tanış olduq, yanğın baş verməməsini öhdəmizə götürürük.

Briqada üzvlərinin imzası:

Mühəndis texnik _________________________________________________________________

Topoqrafik - geodeziya işlərinin təhlükəsiz yerinə yetirilmə qaydaları ____________

_________________________________________________________________________________

___________________________________________________

Tərtib olunub ________________________ 199___-cu il briqadanın dayanacaq yerində.

Qəsəbənin yaxınlığında ___________________________________________________________

_______________________

Aşağıdakı tərkibli briqada da:

mühəndis texnik _________________________________________________________________

Fəhlələr _________________________________________________________________________

İş aparılacaq _____________________________________________________________ yerlərdə.

İş yerinə hərəkət sahələrə qədər avtonəqliyyatda, bəzi sahələrdə isə hərəkət piyada olacaq.

Briqada ərzaqla təmin olunacaq ____________________________________________________

Bu qaydaların (TTQ - 99) tələblərinə müvafiq olaraq briqadaların bütün üzvlən mühəndis texnikin rəhbərliyi ilə iş yerlərində təhlükəsiz iş yerinə yetirmə öyrədilmişdir.

__________________________________________müddətə ______________________ geri dövrdən

____________________________________________ dövrə qədər

______________________________________199 -cu il

Bu zaman aşağıdakı məsələlər öyrənilmişdir:

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________________

__________________________

Briqada üzvlərindən soruşma yolu ilə təyin olunub, bütün briqada üzvləri yanğın təhlükəsizliyi qaydalarını düzgün başa düşürlər, təcrübi olaraq işlərin yerinə yetirilməsi üçün bütün təhlükəsizlik üsullarını mənimsəmişlər.

Briqada üzvlərinin iclası qərara alır:

1. İşlərin təhlükəsiz yerinə yetirilməsi qaydalarını ciddi yerinə yetirməli, yoldaşını təhlükəli halda qalmasına yol verməyin, bütün tələbləri gözləməli və briqada rəhbərinin bütün göstərişlərini yerinə yetirməli.

2. Əməyin mühafizəsi və təhlükəsizlik texnikası ictimai inspektoru briqada üzrə

____________________________________________________________________cənabı seçməli

İmzalar: Briqada rəhbəri: _________________

Briqada üzvləri: _________________

_____________________________________________________________________________________

Tərkibində _____nəfər, çöl işlərini təhlükəsiz yerinə yetirən_________________ müddətə

“___”_____________199____ ildən “___”______________ 199____ ilə qədər.

Bu akt “___” ____________199__ ildə tərtib olunub, N ekspedisiya bazasında

________________dəstə _________________şəhər tərkibli komissiya:

Ekspedisiyanın baş mühəndisi ___________________________ Ekspedisiyanın baş mühəndisinin

təhlükəsizlik texnikası üzrə müavini ____________________________________________ cənab

N-li ekspedisiyanın dəstə rəisi ____________________________________________________ cənab

Ekspedisiyanın həmkarlar komitəsi _______________________________________________ cənab

Ekspedisiyanın əməyin mühafizəsi üzrə ictimai müvəkkili ___________________________ cənab

briqadanın rəhbəri ___________________________________________________________ cənabları

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_______________________________________

Briqadanın çöl işlərinə çıxmasına hazırlığın yoxlanmasının

Yoxlamaqla təyin olunub:

l. Briqada cənab__________________________________ tərkibində______________________ nəfər

_____________________________________________________________________________________

2. Sanitar epidstan. məlumatına görə briqadanın işləyəcəyi sahədə xəstəlik mənbəyi vardır

3. Briqadanın rəhbəri cənab________________________________topoqrafik - geodeziya işlərinin

yerinə yetirilməsinin yoxlanması sınağından keçmiş və bu haqda vəsiqəsi de vardır, onun briqada üzvləri isə:

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

________________________________

işə qəbul olduğu yerdə giriş təlimatı keçmişlər və briqada rəhbəri öhdəsinə götürür ki, işə

başlayana qədər bütün briqada üzvləri təcrübi olaraq təhlükəsiz iş aparmaq qaydalarını

4. Briqada rəhbəri və bütün briqada üzvləri tibbi müayinədən keçiblər və yuxarıda göstərilən

şəraitdə işləməyə buraxılıblar

5. Xəstəliyə yoluxmamaq üçün peyvənd olunublar

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

__________________________________

cənablar_____________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

6. Alpinist hazırlığı keçmişlər_____________________________________________________ saatlı

aşağıdakı briqada üzvləri

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

____________________________________________________________________________________

7. Briqadanın tərkibində təcrübəli bələdçi vardır _________________________________________

_____________________________________________________________________________yer üzrə

_______________________________________________________________________________cənab

8. Briqada təhlükəsizlik texnikası üzrə aşağıdakı ədəbiyyatla təmin olunmuşdur

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

9. Briqada aşağıdakı təhlükəsizlik texnikası vasitələri ilə təmin edilmişdir.

İş rayonu üzrə topoqrafik xəritə__________________________________________ komplekt

Tipli radiostansiya ilə_________________________________________________________________

ərzaq ehtiyyatı ilə______________________________________________________________günlük

Fərdi toxunulmaz ərzaq ehtiyyatı ilə____________________________________________komplekt

Odlu silah sistemi __________________________və ona əlavə____________________ ədəd güllə:

cənab __________________________________________________________________________verilib.

Əl kompası ______ədəd

Tibbi dərman qutusu_____

Brezent palatka__________

Su üçün flyaqa __________

Tənzif__________________

Rezin qayıq_____________

Yuxan çıxmaq___________ üçün kəmər_____________

________________________

________________________

Raket atan________ədəd_____

Mühafizə eynəyi____________

Yatrna kisəsi_______________

Su üçün çəllək______________

Ağcadan qorunma__________

Mühafizə ipi_______________

Xilasedici jilet______________

qarmaqlar ________________

________________________

Siqnal raketi____ədəd

Mühafizə trosu_______

Yuxarı çıxma burazı____

______________________

______________________

Qorxuzma vasitəsi: ___________________________ kq ____________________kq

Alpinist vasitəsi: _________________________ədəd __________________ədəd

_____________________ ___________________ ____________________

_____________________ ___________________ ____________________

_____________________ ___________________ ____________________

10. Yuxan çıxma kəməri, yuxan çıxma burazı, tros, möhkəmliyə yoxlanan bloklar üçün xüsusi akt tərtib olunub “___”___________199 il

11. İş rayonunda hərəkət etmək üçün briqadaya aşağıdakı nəqliyyat vasitəsi

verilir: ______________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

12 Briqada__________________günlük ərzaqla təmin edilib, bundan sonra təmin

olunacaq: ___________________________________________________________________________

____________________________________

13. Briqadanın təhlükəsiz işinə xüsusi irad və təkliflər:_____________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

_____________________________________________________________________________________

Briqada_____________________________ cənab obyektdə təhlükəsiz iş aparmaq üçün tam

hazırdır_________________________________________________________________________

Müddət________________________qədər___________________bütün lazımi əşyalarla

təmin edilib və çöl işlərinə çıxmağa icazə veririk.

Ekspedisiyanın Baş mühəndisi_______________

Dəstənin Rəisi_____________________________

Briqadanın üzvləri _________________________

Aktı təsdiq edirəm Ekspedisiya rəisi

“_____”_________________________199 il

1. Bütöv yığılmış geodeziya nişanları və hündürlüyü 3 m-dən çox olan piramidalarını qaldırılması və tikilməsi, köhnə nişanların sökülməsi.

2. Meşə materiallarının kəsilməsi ilə əlaqədar işlər.

3. Geodeziya nişanlarının və dorlarının qaldırılması ilə əlaqədar işlər.

4. Energetik şəbəkələrin yerləşən zonalarda torpaq işləri, eləcə də torpağın patogen yoluxma sahələrində (zibilxanaların yaxınlığı, heyvanların öldükləri yerlər, qəbiristanlıq və s.)

5. Yeraltı kommunikasiyalara düşməklə əlaqədar işlər.

6. Elektrik hava xətti, magistral qaz boru və neft boru kəmərləri zonalarında yerinə yetirilən işlər.

7. Dəmir yolu və tramvay yolu, tikinti obyektləri, aeroport və aerodrom, yeraltı neft saxlama, yaşayış məntəqələri nəqliyyatın intensiv hərəkəti zonalarında Topoqrafiya-Geodeziya işləri.

8. Bütün qaz qorxulu və elektrik qorxulu işlər.

9. Ekstremal təbii-iqlim zonalarında - bağlıq, bataqlıq və s. olan işlər.

10.Sahələrdə işçilərin təhlükəli bioloji obyektlərlə, zəhərli kimyəvi maddələrlə, tezalışan maye və materiallarla.

11. Təbii - xəstəlik mənbəli rayonlardakı işlər,

12. ölçü işləri, torpaq plana alma, kater. qayıq və kesson şəraitli işlər.

13. Təzyiq altında işləyən qazanlar və qablara xidmətlər. Qazanların və qazan avadanlıqlarının təmizlənməsi, qabların hidravliki və pnevmatik sınağı.

14. Ağır yüklərin və böyük qabaritli yüklərin qaldırılması. Takelaj işləri.

15. Yüksək tezlikli cərəyan mənbəyi və lazer şüalan yaradan cihazların istismarı, təmiri və tənzimlənməsi.

16. Hündürlüyü 1,5 m olan quraşdırma və təmir-tikinti işləri (pilləkən, ayaqaltılar və s.).

17. Kompressor qurğusunun hava xətlərinin tənzimlənməsi.

18. Turşu, qələvi sıxılmış qazla dolu və s. təhlükəli ərzaqların alınması və nəql edilməsi.

19. İstehsalat, inzibati və köməkçi binaların daş örtüklərinin təmizlənmə işləri.

20. Qaruçqunlu rayonlarda və sellər olan yerlərdə topoqrafiya və geodeziya işləri.

21. Elektro və qazqaynağı işlərinin aparılması.