“Nəqliyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1999-cu il 27 iyul tarixli 165 nömrəli Fərmanının icrası ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:
1. “Təhlükəli yüklərin dəmir yolu nəqliyyatı ilə daşınması Qaydaları” təsdiq edilsin (əlavə olunur).
2. Bu qərar imzalandığı gündən qüvvəyə minir.
Azərbaycan Respublikasının Baş naziri A.RASİ-ZADƏ
Bakı şəhəri, 20 noyabr 2000-ci il
1.1. Qaydaların tətbiq edilməsi
1.1.1. Bu Qaydalar “Nəqliyyat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisində dəmir yolu nəqliyyatı ilə təhlükəli yüklərin daşınmasında təhlükəsizliyin tə’min edilməsi üzrə tələbləri müəyyən edir.
Yükgöndərənlər (yükalanlar), hüquqi və fiziki şəxslər (təhlükəli yükləri daşıyanlar, göndərənlər, alanlar, yükləyənlər, boşaldanlar və saxlayanlar), ekspeditorlar “Nəqliyyat-ekspedisiya fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun, bu Qaydaların və texniki təhlükəsizlik üzrə normativ sənədlərin tələblərinə əməl etməlidirlər.
1.1.2. Bu Qaydalarla nəzərdə tutulmayan hallar yarandıqda, təhlükəli yüklərin daşınmasında yüklərin ümumi daşınma Qaydalarının müvafiq bölmələri rəhbər tutulur.
1.1.3. Dəmir yolu-dəniz nəqliyyatı vasitəsilə təhlükəli yüklərin birbaşa, qarışıq daşınması bu Qaydalara və “Təhlükəli yüklərin dəniz nəqliyyatı ilə daşınması Qaydaları”na müvafiq surətdə həyata keçirilir.
Beynəlxalq yük nəqliyyatı haqqında Sazişin (BYNS) iştirakçısı olan ölkələrin dəmir yolları arasında təhlükəli yüklərin daşınması, Beynəlxalq dəmir yollarında təhlükəli yüklərin daşınmasının xüsusi şərtləri ilə, BYNS-in iştirakçısı olmayan dəmir yolu nəqliyyatı olan dövlətlər arasında isə təhlükəli yüklərin daşınması xüsusi sazişlərə ilə tənzimlənir.
1.1.4. Hüquqi və fiziki şəxslər (təhlükəli yükü daşıyanlar, göndərənlər, alanlar, yükləyənlər, boşaldanlar, saxlayanlar), nəqliyyat-ekspedisiya xidmətləri bu Qaydaların, Beynəlxalq və Respublika qanunvericilik aktlarının, normativ sənədlərin tələblərinə uyğun olaraq,, dəmir yolu nəqliyyatı ilə təhlükəli yüklərin daşınmasına icazə verilir.
1.1.5. Lisenziyası olmayan hüquqi və fiziki şəxslərə (təhlükəli yükləri daşıyanlara, göndərənlərə, qəbul edənlərə) təhlükəli yüklərin daşınması üçün vaqon ayrılmasına yol verilmir.
1.1.6. Təhlükəli yükü daşıyanlar, yükgöndərənlər, yükalanlar, saxlayanlar və dəmir yolunun müvafiq idarəetmə xidmətləri bu Qaydaların yerinə yetirilməməsinə görə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar. Nəqliyyat-ekspedisiya xidmətləri ilə əlaqədar ekspeditora qarşı yaranan tələblər üzrə pretenziya verilməsi və iddia qaldırılması “Nəqliyyat-ekspedisiya fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 27-ci və 28-ci maddələrinə uyğun həyata keçirilir.
1.1.7. Hüquqi və fiziki şəxslər (yükgöndərənlər, yükalanlar, yükləyənlər, boşaldanlar, saxlayanlar) qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət müfəttişliyi və müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının tələbi ilə işlərin texniki təhlükəsizlik normativlərinə uyğun olaraq yerinə yetirilməsinə təminat verən tədbirlərin işlənilməsi və həyata keçirilməsi barədə “Texniki təhlükəsizlik haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş qaydada texniki təhlükəsizlik Bəyannaməsini təqdim etməlidirlər.
1.1.8. Təhlükəli yüklərin daşınması, yüklənməsi, boşaldılması, saxlanılması ilə məşğul olan hüquqi, fiziki şəxslərin və işçilərin texniki təhlükəsizlik üzrə biliklərinin yoxlanılması, təkmilləşdirilməsi, eləcə də onların attestasiyadan keçirilməsi dəmir yolunun yükdaşıma xidmətləri tərəfindən Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müəyyən etdiyi qaydada təmin olunmalıdır.
1.1.9. Əsas yüklərin təsnifatı əsasında zəhərləyici, partlayıcı təsirə malik olan və xüsusi aktivliyi böhran vəziyyətində olan radioaktiv maddələrin və materialların, eləcə də digər yanğın təhlükəli yüklərin təhlükəsiz daşınması üzrə təlimatlar və şərtlər hüquqi şəxslər, dövlət və qeyri-dövlət orqanları tərəfindən hazırlanarsa və tətbiq edilərsə, onların sənədləri qabaqcadan Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmalıdır.
1.1.10. Təhlükəli yüklərin daşınması zamanı baş vermiş qəza hadisələri barədə məlumatın dərhal və təcili qaydada dəmir yolunun müvafiq idarəetmə orqanlarına və Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinə çatdırılması zəruridir.
1.1.11. Respublikanın qanunvericiliyinə uyğun olaraq, hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən xaricdən radioaktiv tullantıların Azərbaycan Respublikasının ərazisinə dəmir yolu nəqliyyatı vasitəsilə gətirilməsinə yol verilmir.
1.1.12. Təhlükəli yüklərin dəmir yolu ilə təhlükəsiz daşınması üzrə qaydalar:
a) lokomotivlərin, vaqonların, sisternlərin hazırlanmasını, təmirini və istismarını, qatarların qəbulunu, yola salınmasını və tərtib edilməsini;
b) təhlükəli yüklərin daşınmaya hazırlanmasını;
c) təhlükəli yüklərin daşınması üçün qabların və qablaşdırmanın yararlılığını;
ç) magistral və sənaye dəmir yolu vasitəsilə daşınma gedişinin (prosesinin) təşkilini;
d) təhlükəli yüklərin təhlükəsiz daşınmasına nəzarətin təşkili üzrə ümumi tələbləri müəyyən edir.
Bu Qaydalar təhlükəli yüklərin daşınması zamanı insan həyatının və sağlamlığının mühafizəsinə, ətraf mühitin və maddi nemətlərin qorunmasına yönəldilib.
1.1.13. Yükgöndərənlər, yükalanlar, eləcə də təhlükəli yüklərin daşınmasında, onların qorunmasında və (və ya) müşayiətində iştirak edən magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatı işçiləri, təhlükəli yüklərin daşınması, qatarların və konteynerlərin hazırlanması, texniki xidməti, təmiriilə məşğul olan bütün müəssisə və təşkilatlar, habelə ekspeditorlar bu Qaydaları əldə rəhbər tutmalıdırlar.
1.1.14. Bu Qaydalar təhlükəli yükləri istifadə, istehsal, emal, məhv edən və ya saxlayan müəssisə və obyektlərin ərazidaxili texnoloji daşınmalarına və Dövlət səviyyəsində qərara alınmış xüsusi daşınmalara şamil olunmur.
1.1.15. Təhlükəli yüklərin magistral və müəssisədaxili dəmir yolu vasitəsi ilə daşınmasının, onların daşınması üçün vaqonların və konteynerlərin hazırlanmasının, təmirinin və istismarının təşkili bu Qaydalara müvafiq qaydada, eləcə də təhlükəli yüklərin daşınmasında təhlükəsizliyin təmin edilməsi üzrə “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsdiq olunmuş və Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmış normativ-texniki sənədlərə uyğun olaraq həyata keçirilir.
Təhlükəli yüklərin təhlükəsiz daşınması üzrə təsdiq olunmuş normativ-texniki sənədlərdə dəyişikliklər və əlavələr Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmalıdır.
1.1.16. 50°S temperaturda, yaxud 0,07 Mpa (0,7 kqs/sm)-dən yüksək təzyiqdə nəql edilən və ya bu təzyiqdə boşaldılan təhlükəli yüklər üçün istifadə edilən vaqon-sisternlərin, qazanların və xüsusi konteynerlər “Təzyiq altında işləyən tutumların təhlükəsiz istismar Qaydaları”nın tələblərinə cavab verməlidir.
1.1.17. Təzyiq altında sıxılmış, mayeləşdirilmiş və həll edilmiş qazların daşınması bu Qaydaların, yüklərin ümumi daşınma Qaydalarının, eləcə də sisternlərin istismarı zamanı boşaltma və doldurma işlərinin təhlükəsiz aparılmasına və bu sinifdən olan konkret yüklərin daşınmasına aid olan normativ-texniki sənədlərin tələblərinə uyğun yerinə yetirilməlidir.
1.1.18. Qatarların hərəkətinin təşkili və hərəkət qurğularının, maşın və mexanizmlərin lazımi qaydada saxlanılması “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsdiqlənmiş qayda və təlimatların tələblərinə cavab verməlidir.
1.1.19. Təhlükəli yüklərin doldurulma qaydaları, onların daşınması üçün hərəkət vasitələrinin seçilməsi, texniki və kommersiya cəhətdən bu məqsədlər üçün yararlılığının müəyyən edilməsi və vaqonlarda yüklərin bərkidilməsi “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Nizamnaməsi, təhlükəli yüklərin daşınma Qaydalarının və həmin sahələrə aid olan digər normativ-texniki sənədlərin tələblərinə uyğun olmalıdır.
1.1.20. Təhlükəli yük daşıyan hüquqi və fiziki şəxslərin mülkiyyətində olan və ya icarəyə götürülmüş ixtisaslaşdırılmış vaqonların magistral dəmir yollarında işlənməsinə icazə verilməsi üçün onların qeydiyyata alınması Beynəlxalq tələblərə uyğun olaraq təsdiqlənmiş qaydalar əsasında aparılır.
1.1.21. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün yeni növ vaqon və konteynerlərin xaricdən alınmasına və yaxud respublika ərazisindən tranzit keçməsinə “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti, onların texniki vəziyyətinə dair şəhadətnamə əsasında (9 nömrəli əlavə) Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırdıqdan sonra icazə verilir.
1.1.22. Vaqon və konteynerlərin sahibi olan müəssisələr, hüdudi şəxslər vaqon sisternlərin qazanlarının işçi və konstruksiya quruluşlarının təmirinin və texniki müayinəsinin aparılmasına dair vaqon sisternlərin qazanlarında növbəti texniki müayinənin aparılması tarixini qeyd etməlidirlər.
II sinif təhlükəli yükləri daşıyan vaqon-sisternlərin qazanlarında növbəti texniki-müayinəni aparan müəssisənin Dövlət orqanı tərəfindən verilən şərti nömrəsi, növbəti daxili baxış və hidravlik sınaq aparılması müddəti göstərilməlidir.
1.1.23. Bu Qaydaların mətnində istifadə olunan ixtisarlar, əsas terminlər və qısaldılmış ifadələr 1a nömrəli əlavədə verilmişdir.
1.2. Təhlükəli yüklərin təsnifatı
1.2.1. Təhlükəli yüklərə xas olan xüsusiyyətlər daşınma prosesində, yükləmə-boşaltma işlərinin həyata keçirilməsində və saxlanmasında ətraf mühitə zərər vura bilən, partlayışa, yanğına və ya nəqliyyat vasitələrinin, qurğuların, binaların və tikililərin zədələnməsinə, həmçinin, insanların, heyvan və quşların zəhərlənməsinə, xəstələnməsinə, zədə almasına və ölümünə səbəb ola bilən maddələrə, materiallara, məmulatlara, məhsullara və təhlükə potensiallı tullantılara aiddir.
1.2.2. Təhlükəli yüklər BMT-nin Beynəlxalq Sazişlərinə, konvensiyalarına, məcəllələrinə və Dövlət standartlarına müvafiq olaraq aşağıdakı siniflərə bölünürlər:
§ 1-ci sinif — partlayıcı materiallar (PM);
§ 2-ci sinif — təzyiq altında sıxılmış, mayeləşdirilmiş və həll edilmiş qazlar;
§ 3-cü sinif — tezalışan mayelər (TAM);
§ 4-cü sinif — tezalışan bərk maddələr (TBM); öz-özünə alışan maddələr (ÖM); su ilə əlaqəyə girdikdə alovlanan qazlar ayrılan maddələr;
§ 5-ci sinif — oksidləşdirici maddələr (OM) və üzvü peroksidlər (ÜP);
§ 6-cı sinif — zəhərli maddələr (ZM) və yoluxucu maddələr (YM);
§ 7-ci sinif — radioaktiv materiallar (RM);
§ 8-ci sinif — aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr (AKM);
§ 9-cu sinif — alışan maddə və materiallar, müəyyən şəraitdə zəhərləyici və korroziyaedici xarakterli, zəif zəhərli təzyiq altında olan maddələr.
Ayrı-ayrı sinifdən olan təhlükəli yüklər onlara xas olan fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərinə, növlərinə və daşınma zamanı təhlükə dərəcəsinə görə bu Qaydaların 1 nömrəli əlavəsində göstərilən yarımsiniflərə, kateqoriyalara və qruplara bölünür.
1.2.3. Təhlükəli yüklərin müəyyən bir sinifə, yarımsinifə, dərəcəyə və qrupa aid edilməsi, Beynəlxalq və Dövlət standartına müvafiq olaraq həyata keçirilir (bax. 1 nömrəli əlavəyə). Birdən çox təhlükə növünə xas olan təhlükəli yükün sinifi (yarımsinifi) təhlükə növlərinin birincilik cədvəlinə (Dövlət standartına) müvafiq qaydada müəyyən edilir. Belə yüklər üçün həm birincilik təhlükə sinifləri, həm də əlavə təhlükə sinifləri üçün müəyyən edilmiş tələblərə əməl edilməlidir.
Təhlükəli yüklərin daşınması, göndərilməsi və alınması ilə məşğul olan hüquqi, vəzifəli və fiziki şəxslər Respublikanın müvafiq qanunvericilik aktlarının, lisenziya şərtlərinin və texniki təhlükəsizlik üzrə normativlərin tələblərinə əməl etməyə borcludurlar.
1.3. Daşınmaya buraxılmış təhlükəli yüklər
1.3.1. Əlifba göstəricisində (2 nömrəli əlavə) və 1-ci sinif təhlükəli yüklərin siyahısında (10 nömrəli əlavə) adları çəkilən təhlükəli yüklərin dəmir yolu ilə daşınmasına icazə verilir.
1.3.2. Əlifba göstəricisində adları çəkilməyən, lakin öz kimyəvi xüsusiyyətlərinə görə həmin göstəricidəki yüklərlə oxşar təhlükə xarakterinə uyğun olan təhlükəli yüklər (1. 3. 3-cü bənddə göstərilənlərdən başqa) yükgöndərənin aldığı lisenziyada və qaimədə göstərilmiş şərtlərlə daşınırlar. Bu zaman yükgöndərən qaimənin «Yükün adı» sütununda standart və ya texniki şərtlərə müvafiq olaraq daşınan yükün adını göstərməli, onun altında «Yük ______________________ şərtlərlə daşınır» (Əlifba göstəricisinə uyğun olaraq bu yükün bərabər tutulduğu yükün adı göstərilir) «QK (qəza kartoçkası) əlavə edilmişdir» qeydini etməlidir və daşınan yükün qəza kartoçkasını əlavə etməli, həmçinin ştempel vurmalıdır.
1.3.3. Əlifba göstəricisində adları çəkilən yüklərə bərabər tutula bilməyən xüsusi və ya icarə edilmiş vaqon və konteynerlərdə bu Qaydalarda nəzərdə tutulmamış şərtlərlə daşınması tələb olunan təhlükəli yüklər yalnız dəmir yolu rəhbərliyinin və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət müfəttişliyinin icazəsi ilə yükgöndərən hüquqi və fiziki şəxsin özünün vəsatəti ilə və aldığı lisenziya əsasında daşına bilər. Göstərilən vəsatətlər dəmir yolu rəhbərliyinə daşınmanın başlanmasına 6 aydan gec olmayan bir müddətdə göndərilir.
Vəsatətə, bu Qaydalara 3 nömrəli əlavədə və dəmir yolu nəqliyyatı ilə təhlükəli yüklər daşınarkən təhlükəsizliyin təmin edilməsi və yaranmış qəza vəziyyətlərinin ləğv edilməsi üzrə Qaydalara uyğun olaraq, yükgöndərən hüquqi şəxs və müəssisənin rəhbəri tərəfindən bu Qaydaların 4 nömrəli əlavəsində göstərilmiş formada tərtib edilmiş, imzalanmış və möhürü ilə təsdiq olunmuş 2 nüsxədən ibarət yükün xarakteristikası, qəza kartoçkası və lisenziyanın surəti əlavə edilir.
Zəruri hallarda dəmir yolu rəhbərliyinin tələbi ilə texniki şərtlər və digər əlavə sənədlər təqdim edilməlidir.
1.3.4. Təhlükəli yüklərə aid olan kimyəvi reaktivlər və tibb preparatları dəmir yolu nəqliyyatı ilə, bu Qaydalarla müəyyən olunmuş şərtlər əsasında daşınır.
1.3.5. Birbaşa qarışıq dəmir yolu — dəniz nəqliyyatı ilə təhlükəli yüklər yalnız yükgöndərən tərəfindən göndərmə stansiyasına dəniz nəqliyyatının belə daşımaya razılıq verməsi haqqında sənəd təqdim edildikdən sonra daşınır.
Yükgöndərənlər birbaşa qarışıq dəmir yolu-dəniz nəqliyyatında yüklərin daşınma sifarişlərində və daşınma planlarında bu və ya digər təhlükəli yüklərin daşınma xüsusiyyətlərini göstərməlidirlər.
1.4. Sənədlərin tərtib edilməsi
1.4.1. Yükgöndərən göndərmə stansiyasına təhlükəli yükün hər göndərişi üçün «Yüklərin daşınma Qaydaları»na müvafiq tərtib edilmiş qaimə təqdim etməlidir.
1.4.2. Qaimənin «Yükün adı» sütununda yükgöndərən (hüquqi, fiziki şəxslər) əlifba göstəricisinə uyğun olaraq təhlükəli yükün dəqiq adını və qəza kartoçkasının (QK) nömrəsini, lisenziyanın qeydiyyat nömrəsini, tarixini qeyd edib, imzası və möhürlə təsdiqləməklə dəqiq göstərməlidir. Əgər təhlükəli yükün əlifba göstəricisi adı ümumi xarakter daşıyırsa, məsələn: «tərkibində tezalışan maye olan yapışqan», yükgöndərən qaimədə yükün adını Beynəlxalq standarta və ya texniki şərtlərə uyğun göstərməlidir, (məsələn: «Tərkibində tezalışan maye olan yapışqan AK 32 (quttaperça yapışqanı)».
Əlifba göstəricisinin 2-ci sütununda qəza kartoçkasının nömrəsi göstərilməmişdirsə, bu zaman qəza kartoçkası yükgöndərən tərəfindən qaiməyə əlavə edilməlidir. Qaimədə «Yükün adı» sütununda yükgöndərən «QK əlavə edilmişdir» qeydini etməlidir, məsələn: «Alkilfenol-QK əlavə edilmişdir».
1.4.3. Daşınmasına inqibirləşdirilmiş, fleqmalaşdırılmış, nəmləndirilmiş halda və əsas maddəsi müəyyən qatılıqda olan vəziyyətdə icazə verilmiş yüklər təqdim edilərkən yükgöndərən qaimədə yükün adından sonra onun vəziyyətini göstərməlidir, məsələn: «Sirkonium, nəmləndirilmiş toz».
1.4.4. Qaimənin yuxarı hissəsində yükgöndərən tərəfindən bu yük üçün nəzərdə tutulmuş qırmızı rəngdə ştempel vurulur. Əlifba göstəricisində adı çəkilən yüklər üçün qaimədə əlifba göstəricisinin 7-ci sütununda bu yük üçün nəzərdə tutulmuş ştempel vurulur. Vaqon vərəqində göndərmə stansiyası tərəfindən analoji ştempel vurulur.
1.5. Təhlükəli yüklərin müşayiət edilməsi
1.5.1. Əlifba göstəricisində «**» nişanı ilə nişanlanmış təhlükəli yüklər yükgöndərənin (yükalanın) bələdçiləri və ya yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadası tərəfindən bu Qaydaların və «Yüklərin daşıma Qaydaları»nın tələblərinə riayət olunmaqla müşayiət edilir. Müşayiət olunması göstərilməyən belə yüklü vaqonlar göndərmə stansiyası tərəfindən daşınmaya qəbul edilmir.
1.5.2. Təhlükəli yükləri müşayiət edən bələdçilər bu Qaydalarda nəzərdə tutulmuş öhdəliklərdən başqa, həmin yükün müşayiət edilməsi haqqında yükgöndərən tərəfindən tərtib olunmuş və təsdiq edilmiş xidməti təlimatı, yükün təhlükəli xüsusiyyətlərini, təhlükəsizlik üzrə tələbləri, qəza hallarında ilk yardım göstərilməsi tədbirlərini bilməli və yolda bu yük üçün müəyyən edilmiş təhlükəsizlik şərtlərinin və tədbirlərinin yerinə yetirilməsinə əməl etməlidirlər.
1.5.3. Yükgöndərən yükü müşayiət edənləri və mühafizə dəstəsinin şəxsi heyətini lazımi fərdi mühafizə vasitələri və xüsusi geyim, dərman qutuları, alət dəsti, deqazasiya, ilk yanğınsöndürmə vasitələri ilə, həmçinin lazımi köməkçi vasitələrlə təmin etməlidir.
1.5.4. Əgər yolda vaqonun təyinatı üzrə getməsinə yol verməyən nasazlıq aşkar edilərsə, bu vaqon qatardan açılır, xüsusi ayrılmış yola verilir və müşayiət edən tərəfindən qorunur.
Vaqonlar qrupunu ancaq bir şəxs müşayiət etdiyi halda qatardan bütün qrup açılır. Nasazlığın aradan qaldırılması müşahidə edənin nəzarəti altında Dəmir Yolunun rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilir.
1.5.5. Bu Qaydalara əsasən yükgöndərən və ya yükalan tərəfindən yolda müşayiət edilməsi tələb olunan, lakin müşayiət edilməyən təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlar aşkar edilərsə, bu zaman həmin vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) nümayəndəsi gələnədək stansiyada saxlanılır. Göstərilən vaqonlar stansiyanın xüsusi ayrılmış yollarında və ya stansiyanın texniki-sərəncam aktı (TSA) ilə müəyyən edilmiş digər təhlükəsiz yerdə saxlanılır.
Vaqon saxlanılmış stansiyanın rəisi vaqonun saxlanılması haqqında, yükgöndərənə (yükalana), Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət müfəttişliyinə göndərmə (təyinat) stansiyasının rəisi vasitəsilə məlumat verməli, yükgöndərən (yükalan) isə dərhal öz nümayəndələrini dayanma məntəqəsinə ezam etməlidir.
1.5.6. Təhlükəli yükləri müşayiət edən mütəxəssislər, dəstələr və hərbi keşikçilər texniki təhlükəsizlik üzrə normativlərin, gömrük, vergi, dəmir yolu və Azərbaycan Respublikasının digər hüquqi aktlarının tələblərinə tabedirlər.
Dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələri təhlükəli yükləri ölkənin sərhədləri hüdudunda müşayiət edir.
II hissə. Təhlükəli yüklərin örtülü vaqonlarda və konteynerlərdə daşınması qaydaları
2.1. Təhlükəli yüklərin örtülü vaqonlarda və konteynerlərdə ümumi daşınma şərtləri
Qablar, bağlamalar və markalanma
2.1.1. Təhlükəli yüklər daşınmaya yükgöndərən tərəfindən bu məhsul üçün müəyyən edilmiş standartlarla, texniki şərtlərlə və ya «Təhlükəli yüklər, Qablar» üzrə Dövlət standartları ilə nəzərdə tutulmuş qablarda və bağlamalarda verilir.
Qab və bağlamalar möhkəm və saz olmalıdır, yükün sızması və səpələnməsi tam istisna edilməlidir, daşımanın təhlükəsizliyi və mühafizəsi təmin olunmalıdır. Qab və bağlamaların hazırlandığı material daxilində olan məhsula qarşı inersiyalı olmalıdır.
2.1.2. Tezalışan zəhərli, aşındırıcı, korroziyaedici qazlar və ya buxarlar ayıran, quruduqda partlayıcı və ya hava və su nəmliklə reaksiyaya girdikdə təhlükəli ola bilən yüklər, həmçinin, oksidləşdirici xüsusiyyətlərə malik olan maddələr hava ilə reaksiyaya girməməsi üçün hermetik qablara qablaşdırılmalıdır.
2.1.3. Şüşə qablardakı təhlükəli yüklər möhkəm (taxta, polimer, metal) yeşiklərdə qablaşdırılmalı, yeşiklərdəki boş yerlər isə yanmayan müvafiq aralıq və hopdurucu materiallar ilə doldurulmalıdır. Kiçik ölçülərdə bükülmüş və bu Qaydaların 2. 1. 43-cü bəndinə əsasən təhlükəsiz yüklər kimi daşınan məmulatların büzmələnmiş kartondan hazırlanmış yeşiklərdə qablaşdırılmasına icazə verilir. Yeşiklərin içlikləri, ara qatları, şəbəkələri, arakəsmələri, amortizatorları olmalıdır.
Yeşiklerin divarları ağzı bağlı butulkalardan və bankalardan 5 sm hündür olmalıdır. Şüşə qablarda təhlükəli yüklər kiçik partiyalarla göndərilərkən möhkəm bağlanmış taxta yeşiklərdə qablaşdırılmalıdır.
2.1.4. Metal və ya polimer bankalarda, bidonlarda və kanisterlərdə olan təhlükəli yüklər əlavə taxta yeşiklərə və ya şəbəkələrə qablaşdırılmalıdır.
2.1.5. Əgər standartlarla və məhsulun texniki şərtləri ilə kisələrə və büzmələnmiş kartondan olan yeşiklərə qablaşdırılması yol verilirsə, bu təhlükəli yüklər vaqon göndərmələri ilə daşınmalıdır.
Kiçik partiyalı göndərmələrlə daşınma zamanı kisələrdəki təhlükəli yüklər bərk nəqliyyat qabına (metal və ya faner barabanlara, çəlləklərə, taxta və ya metal qutulara) qablaşdırılmalıdır.
2.1.6. Maye şəklində olan təhlükəli yüklər daşınmaya verilərkən qab bu məhsul üçün standartlarla və ya texniki şərtlərlə müəyyən edilmiş normada doldurulmalıdır.
2.1.7. Bu Qaydaların 4 və 5 nömrəli əlavələrinə əsasən bir vaqonda birgə daşınmasına icazə verilən təhlükəli yüklər bir yük yerində birgə qablaşdırıla bilər. Bu zaman hər maddə onun üçün müəyyən olunmuş standartlara və ya texniki şərtlərə müvafiq şəkildə ayrı qablaşdırılır. Qablaşdırılmış maddələr özəkli möhkəm taxta qutularda yerləşdirilirlər. Qutunun dibi özəklər arasındakı, həmçinin qapağın altındakı boş yerlər, müvafiq yanmayan yumşaq qablaşma materialı ilə doldurulur. Qutu qapaq ilə möhkəm bağlanılır. Belə yerin brutto çəkisi 50 kq-dan artıq olmamalıdır.
Birgə qablaşdırılmış bütün maddələr qaimədə hər birinin çəkisi göstərilməklə adbaad qeyd edilməlidir.
2.1.8. Konteynerlərdə daşınmasına icazə verilən təhlükəli yüklər örtülü vaqonlarda daşınma zamanı olduğu kimi qablaşdırılır.
2.1.9. Vaqon göndərmələri ilə təhlükəli maye yüklər daşınarkən yükgöndərən ayrı-ayrı yük yerlərinin zədələnə bilməsi halını nəzərə alaraq vaqonlara yük yerinin 1%-dən az yer tutan boş yeşiklər qoymalıdır.
2.1.10. Təhlükəli yüklərin yük yerlərinə yüklərin daşınması qaydalarına və yüklərin markalanması üzrə Dövlət standartlarına müvafiq olaraq nəqliyyat markalanması vurulmalıdır.
2.1.11. Yükgöndərən hər bir yük yerinə bu Qaydaların 2. 1. 10-cu bəndində nəzərdə tutulan markalanmadan başqa yükün növünü, təhlükə dərəcəsini və aşağıda göstərilənləri özündə əks etdirən markalanma vurmalıdır:
a) əlifba göstəricisinə müvafiq olaraq Beynəlxalq və Dövlət standartları üzrə təhlükə nişanları (forması və təsviri bu Qaydaların 6 nömrəli əlavəsində göstərilmişdir);
b) əlifba göstəricisinə müvafiq olaraq yükün adı (bir yük yerində bir neçə təhlükəli yük birgə qablaşdırıldıqda hər yükün adı göstərilir);
2.1.12. Təhlükə nişanları qutuların, qabların və nəqliyyat bağlamalarının hər üç səthinə (yan, tin və üst); çəlləklərin görünən dibinə və silindr hissəsinə, bağlamaların və topların tin və yan səthlərinə, qabın başqa növlərinə (balonlara və s.) — vaqonda yerləşdirilərkən görünən ən münasib yerlərə vurulur.
2.1.13. Kağızdan və kartondan düzəldilmiş təhlükə nişanları qaba yapışqanla yapışdırılır. Parçadan hazırlanmış təhlükə nişanları tikilir, fanerdən, metaldan, plasmassdan hazırlanmış nişanlar boltlar, şuruplar və mıxlar vasitəsi ilə, əgər digər bərkidilmə üsulu mümkün deyilsə, yük (balonlarla və s.) məftil vasitəsi ilə bərkidilir.
2.1.14. Qaba və bağlamalara nişanlar, bilavasitə trafaretlər boya ilə vurulur. Nişanın rəngi qabın və ya bağlamanın rəngi ilə eyni olarsa, nişan kontrast fona vurulur.
2.1.15. Təhlükə nişanları aşağıda göstərilənlərə bölünürlər:
a) təhlükə növünü xarakterizə edən əsas və yükün aid edildiyi sinifə (yarımsinifə) müvafiq təhlükə nişanları;
b) əlavə təhlükə növünü xarakterizə edən əlavə təhlükə nişanları.
Əgər yük bir neçə təhlükə növünə malikdirsə, yükgöndərən qabın üzərinə bu təhlükə növlərinə müvafiq bütün nişanları vurmalıdır.
2.1.16. Müxtəlif siniflərdən olan təhlükəli yüklər birgə qablaşdırılıbsa, yük yerinə hər bir yükə müvafiq təhlükə nişanları vurulmalıdır.
2.1.17. Təhlükəli yüklər nəqliyyat bağlamalarında daşınarsa və paketə vurulan nişanlar görünmürsə, təhlükə nişanları həm bağlamaya, həm də paketə vurulur.
Daşıma zamanı vaqonlara, konteynerlərə və onlarda təhlükəli yüklərin yerləşdirilməsinə olan tələblər
2.1.18. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün dəmir yolu parkının örtülü vaqonlarından, yükgöndərənlərin (yükalanların) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarından və ya dəmir yolu parkından xüsusi ayrılmış və yükgöndərənlər (yükalanlar) tərəfindən icarəyə götürülmüş ixtisaslandırılmış vaqonlardan istifadə edilə bilər.
Əlifba göstəricisində adları çəkilən bəzi təhlükəli yüklərin açıq hərəkət tərkibli (yarımvaqonlar və ya platformalar) və dəmir yolu parkının universal konteynerləri vasitəsilə daşınmasına yol verilir. Bu zaman bu Qaydaların 2. 2. 23-cü bəndinin tələbinə əməl olunmalıdır.
Təhlükəli yüklərin daşınması üçün yükgöndərənlər (yükalanlar) bu məhsul üçün standartlara və texniki təhlükəsizlik tələblərinə müvafiq olaraq nəzərdə tutulmuş xüsusi konteynerlərdən istifadə edə bilərlər.
Təhlükəli yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş ixtisaslaşdırılmış vaqonların və konteynerlərin konstruksiyası və parametrləri standartların və texniki təhlükəsizlik şərtlərinin tələblərinə müvafiq olmalı və yükün mühafizəsini və daşınmanın təhlükəsizliyini təmin etməlidir.
3, 5, 6, 8-ci sinif təhlükəli maye yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş ixtisaslaşdırılmış konteyner-sisternlərdə (bundan sonra konteyner-sisternlər) aşağı boşaltma cihazı olmamalıdır və Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən verilmiş konteyner-sisternin dövri olaraq müayinədən keçirilməsini və onda konkret təhlükəli yükün daşınmasının mümkünlüyünü təsdiq edən sertifikat olmalıdır.
Təhlükəli yüklərin daşınmasına icazə verilən vaqonların növü və konteynerlərin tipi əlifba göstəricisində göstərilmişdir.
2.1.19. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqon və konteynerlər "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC-nin "Texniki istismar Qaydaları" ilə nəzərdə tutulmuş nişan və yazılardan başqa, yükün Əlifba göstəricisinə əsasən, təhlükə xarakterinə müvafiq olan təhlükə nişanına və daşınan yükün BMT-nin nömrəsinə malik olmalıdır.
Yükgöndərənlər təhlükə nişanlarını vaqonlara yüklərin vaqon göndərməsi zamanı vururlar.
Təhlükə nişanlarının və BMT nömrələrinin vaqon və konteynerlərə vurulması qaydası bu Qaydalara 6 nömrəli əlavədə göstərilmişdir.
2.1.20. Təhlükəli yüklərin yüklənməsi üçün verilmiş vaqon və konteynerlər əvvəl daşınmış yüklərdən təmizlənməli və saz vəziyyətdə olmalıdır.
Təhlükəli yüklərin daşınması zamanı istifadə olunan universal konteynerlər yalnız metaldan olmalıdır.
Bütün vaqon və konteynerlərin təhlükəli yüklərin daşınması üçün kommersiya cəhətdən yararlı olmasını yükgöndərənlər müəyyən edirlər. Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfinden texniki müayinədən keçməmiş vaqon və konteynerləri təhlükəli yüklərlə yüklənməyə verilməsinə və bu yüklərin daşınması üçün yararlı hesab edilməsinə yol verilmir. Vaqonların və konteynerlərin müayinəsi boş vəziyyətdə yükləmə başlandığı gün həyata keçirilir. Müayinənin nəticəsi VU-14 formalı xüsusi jurnalda qeyd edilir və daşınması bu vaqonda və ya konteynerdə nəzərdə tutulmuş yükün adı göstərilir.
Plan təmirinə 15 gündən az bir müddət qalmış vaqonların təhlükəli yüklərin yüklənməsi üçün ayrılmasına icazə verilmir.
Yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş hərəkət düzümünün, işlək hərəkət hissələrinin, təkər cütlərinin, buks qovşağının, vaqon ramasının, tormoz və zərbə dartı qurğularının texniki müayinəsi və yararlılığının müəyyən edilməsi dəmir yolunun vaqon təsərrüfatı işçiləri tərəfindən yükgöndərənin stansiya rəisinə yazılı şəkildə və ya qeydiyyatdan keçən telefonoqram vasitəsilə verdiyi sifarişi əsasında həyata keçirilir.
İxtisaslaşdırılmış vaqonların banlarının (kuzovlarının), konteynerlərin gövdəsinin, həmçinin onların armaturlarının və avadanlıqlarının texniki vəziyyətlərinin təhlükəli yüklərin daşınması üçün yararlı olması yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir.
Yükgöndərən ona mənsub olan və ya icarəyə götürdüyü vaqon və ya konteyner-sisternaya təhlükəli yükün hər dəfə yüklənməsi əməliyyatından əvvəl stansiyanın və vaqon deposunun işçilərinə vaqonun və ya konteyner-sisternin, onların armaturu və avadanlığı da daxil olmaqla, texniki vəziyyəti haqqında bu yükün daşınma təhlükəsizliyinə zəmanət verən şəhadətnamə təqdim etməlidir (9 nömrəli əlavə). Şəhadətnamənin nömrəsi vaqon təsərrüfatının işçiləri tərəfindən VU-14 formalı kitabda qeyd edilir, yükgöndərən isə qaimənin arxa tərəfindəki 4-cü sütunda — «Vaqon (konteyner-sistern), onun armaturu və avadanlığı saz vəziyyətdədir və müəyyən edilmiş tələblərə müvafiqdir» sözlərini qeyd etməlidir.
2.1.21. Vaqonlar vaqon baxıcısı olmayan dalan yollarına ikiqat əməliyyatlar edilməsi üçün verildikdə, həmçinin təhlükəli yüklər vaqon təsərrüfatının işçiləri olmayan stansiyalarda yüklənərkən vaqonların müayinə edilməsi və hazırlanması qaydaları, habelə hazırlanmış vaqonların yükləmə məntəqəsinə göndərilməsi qaydası "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri tərəfindən müəyyən edilir.
2.1.22. Yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan ixtisaslaşdırılmış vaqonlar və ya yükgöndərən (yükalan) tərəfindən icarəyə götürülmüş dəmir yollarının vaqon parkından xüsusi ayrılmış vaqonlar daimi yükləmə (boşaltma) stansiyalarına təhkim edilməlidirlər. Həmin vaqonlarda yalnız onlarda daşınması nəzərdə tutulmuş təhlükəli yüklərin daşınmasına icazə verilir.
İxtisaslaşdırılmış və icarəyə götürülmüş vaqonlarla daşınan yüklər boşaldıldıqdan və qalıqlardan təmizləndikdən sonra həmin vaqonların boş qablarından yükalan tərəfindən bu təhlükəli yüklərin yükgöndərənin ünvanına bu Qaydaların 2. 1. 48-ci bəndində göstərilən şərtlərlə daşınması üçün istifadə edilə bilər.
Xüsusi və icarəyə götürülmüş vaqonların yüklənməsi və boşadılması dalan yollarında həyata keçirilir. Bu vaqonlarda yüklərin daşınmasına yalnız vaqon göndərmələrində icazə verilir.
2.1.23. Yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan vaqonlar yüklərin bərkidilməsi üçün bütün mexanizmlərlə təchiz edilməli və belə vaqonların istismarı üzrə təlimata əsasən bütün vasitələrlə təmin edilməlidir.
2.1.24. İcarəyə götürülmüş vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) gücü və vəsaitləri ilə daşınması nəzərdə tutulmuş yüklərin daşınma şərtlərinə müvafiq olaraq təchiz edilir.
Əgər vaqonlar konkret yüklər və ya yüklər qrupu üçün icarəyə götürülübsə, bu halda yükgöndərən (yükalan) təhlükə nişanının üstündə yükün və ya yük qrupunun adını yazır (hərflərin hündürlüyü 15 sm. olmalıdır).
Təhlükə nişanının altında qapının bütün eni boyunca qara boya ilə «Başqa yüklər ilə yükləmək olmaz» və ya «Yalnız təhkim edilmə stansiyasında yüklənməlidir» sözləri yazılır (hərflərin hündürlüyü 10 sm. olmalıdır), qapıdan sol tərəfdə «İcarəyə götürülmüşdür (icarəçinin adı göstərilir), «Təcili (stansiyanın adı və təhkim edilmiş yol göstərilir) stansiyasına qaytarılmalıdır» sözləri qeyd edilir.
2.1.25. Dəmir yollarının ümumi parkının konteynerlərindən və vaqonlarından təhlükəli yüklər boşaldıldıqdan sonra yükalanlar konteynerləri və ya kuzovu müayinədən keçirməli, daşınan yüklərin və zibilin qalıqlarını texniki təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl etməklə yığmalı və atmalı, zəruri hallarda isə onları yumalı, zərərsizləşdirməli, vaqon və konteynerlərdən təhlükə nişanlarını çıxarmalıdır.
2.1.26. Bu Qaydaların 2 nömrəli əlavəsinin 3-cü və 7-ci sütunlarında göstərilən zəhərli və aşındırıcı xassələrə malik olan maddələrin vaqon göndərmələrində yükalan insanların, heyvanların zəhərlənməsinin və yüklərin çirklənməsinin qarşısını almaq məqsədilə boşaltmadan sonra öz gücü və vəsaitləri ilə vaqonları daşınan yüklərin qalıqlarından təmizləməli, qaynar su ilə yumalı, zəruri hallarda isə onları ekoloji cəhətdən təhlükəsiz üsullar ilə zərərsizləşdirməlidir.
Zəhərli və aşındırıcı maddələrin boşaldılmasından sonra vaqonların yuyulması və zərərsizləşdirilməsi stansiya rəisinin, vaqonun yuyulmasına və zərərsizləşdirilməsinə cavabdeh olan yükalanın nümayəndəsinin iştirakı ilə dəmir yolu nəqliyyatında texniki təhlükəsizlik və dövlət sanitariya nəzarəti orqanlarının nümayəndələri tərəfindən yoxlanılır.
Vaqon yuyulduqdan və zərərsizləşdirildikdən sonra yükalanın vaqonun təmizlənməsi üçün məsul nümayəndəsi vaqonların zərərsizləşdirilməsi, yuyulması və onlardan insanların, heyvanların, yemin, qida məhsullarının və digər yüklərin daşınmasının mümkün olması haqqında texniki və dövlət sanitariya nəzarəti orqanlarının nümayəndəsinin təsdiq etdiyi xüsusi arayışı stansiyaya təqdim etməlidir. Həmin arayış stansiyanın işlərində saxlanılır. Zərərsizləşdirmə və yuyulma haqqında arayış olmadıqda, vaqonlar stansiya tərəfindən qəbul edilmir.
2.1.27. Yükləmə məntəqələrinə təhkim edilmiş ixtisaslaşdırılmış və icarəyə götürülmüş vaqonlar boşaltmadan və onlardan daşınan yüklərin qalığı təmizləndikdən sonra yükalan avadanlıqla birgə öz plombları ilə tam daşıma sənədləri üzrə onları təhkim edilmiş stansiyaya göndərməlidir.
Bütün belə vaqonların yüklənməsi, boşaldılması, zərərsizləşdirilməsi üzrə işlər yükgöndərənin (yükalanın) gücü və vəsaitləri ilə həyata keçirilir. Belə vaqonlar təmirə göndərilərkən yükgöndərənin (yükalanın) gücü və vəsaitləri ilə zərərsizləşdirilməli və yuyulmalıdır. Belə halda vaqonların zərərsizləşdirilməsinə nəzarət və arayışın verilməsi bu Qaydaların 2. 1. 26-cı bəndinə müvafiq olaraq həyata keçirilir.
İcarə müddəti başa çatdıqdan sonra icarəçi (yükgöndərən və ya yükalan) öz gücü və vəsaitləri ilə vaqonları zərərsizləşdirməli, təhlükə nişanlarını çıxartmalı, trafaretləri rəngləməlidir. Zərərsizləşdirmənin yoxlanılması və arayışın verilməsi bu Qaydaların 2. 1. 26-cı bəndinə müvafiq həyata keçirilir. Yalnız bundan sonra vaqonlar stansiya tərəfindən qəbul edilir və digər yüklərin daşınması üçün istifadə edilir.
2.1.28. Xüsusi konteynerlər yüklü, eləcə də boş vəziyyətdə daşınarkən onların üst səthində təhlükəli yüklərin izi və ya qalığı olmamalıdır.
2.1.29. Təhlükəli yüklər boşaldılmış xüsusi konteynerlər daşımaya verilərkən yükalan, yüklü konteynerdə olduğu kimi, qapıların möhkəm bağlanmasını, yüklərin və digər bağlayıcı qurğuların möhkəmliyini təmin etməlidir.
2.1.30. Bayır tərəfdən və daxildən təmizlənmiş, yuyulmuş xüsusi boş konteynerlər qaytarılarkən yükgöndərən, qaimənin «Yükün adı» sütununda «(daşınan yükün adı göstərilməklə) boşaldılmış boş konteyner təmizlənmişdir, yuyulmuşdur, təhlükəsizdir» sözlərini qeyd edir.
2.1.31. Qalıqların və ya daşınan yükün qalıqları olan boş xüsusi konteynerlərin qaytarılması həmin konteynerlərin daşınan yük üçün və ya məhsulun normativ sənədlərilə nəzərdə tutulmuş və bu Qaydalarla müəyyən edilmiş şərtlər əsasında həyata keçirilir.
Qaimənin «Yükün adı» sütununda yükgöndərən «(daşınan yükün adı göstərilməklə) boşaldılmış konteyner» qeydini edir və daşınan yük üçün bu Qaydalarla nəzərdə tutulmuş təhlükə haqqında ştempel vurur, qəza kartoçkasını (QK) əlavə edir və ya onun nömrəsini göstərir.
2.1.32. Təhlükəli yüklərin örtülü vaqonlarda və konteynerlərdə, həmçinin təhlükəli yüklə yüklənmiş konteynerlərin açıq hərəkət tərkibində yerləşdirilməsi və bərkidilməsi «Yüklərin yüklənməsinin və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nə və «Yüklərin daşınma qaydaları»na müvafiq şəkildə həyata keçirilir. Təhlükəli yüklərin xüsusi konteynerlərdə yerləşdirilməsi və bərkidilməsi üsulları yükgöndərən tərəfindən tərtib olunur və təsdiq edilir. Bu üsullar «Yüklərin yüklənməsinin və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin və «Yüklərin daşıma qaydaları»nın tələblərinə müvafiq olmalıdır.
Yüklərin vaqonlarda və konteynerlərdə bərkidilməsi üçün istifadə edilən materiallar daşınan təhlükəli yüklərə münasibətdə inersiyalı olmalıdır.
Bir sıra təhlükəli yüklərin yerləşdirilməsi və bərkidilməsi üzrə xüsusi tələblər bu Qaydaların 2. 2-ci bəndində göstərilmişdir.
2.1.33. Təhlükəli yüklərin bir neçə laylarla yığılması zamanı yük qalaqlarının dayanaqlığını təmin etmək və qabların zədələnməsinin qarşısını almaq məqsədilə laylar arasına qalınlığı 20 mm-dən az olmayan lövhələrdən hazırlanmış döşənəklər qoyulur.
2.1.34. Vaqonların (konteynerlərin) təhlükəli yüklərin daşınması üçün yanğından mühafizəyə münasib olaraq hazırlanması bu Qaydalarla nəzərdə tutulmuş hallarda, 7 nömrəli əlavəyə uyğun olaraq yerinə yetirilir.
2.1.35. Vaqonların (konteynerlərin) konkret təhlükəli yükün daşınması üçün partlayışdan və yanğından mühafizə cəhətdən seçilməsi və hazırlanması yükgöndərən tərəfindən həyata keçirilir. Bu zaman yükgöndərən vaqonun (konteynerin) bərkidilməsi üçün istifadə edilən materiallar ilə daşınan yükün uyğunlaşma tələblərinə müvafiq olmasını yoxlamalıdır.
Təhlükəli yüklərin daşınmaya qəbulu və verilməsi
2.1.36. Təhlükəli yüklər daşınmaya qeyri-ümumi istifadə yerlərində təqdim edilir. Təhlükəli yüklərin bu qayda ilə qəbulu həm ümumi, həm də qeyri-ümumi istifadə yerlərində həyata keçirilən kiçik və konteyner göndərmələrinə aid edilmir.
2.1.37. Ümumi istifadə yerlərində təhlükəli yüklərin qəbulu və verilməsi bir qayda olaraq «avtomobil-vaqon», «vaqon-avtomobil» variantı üzrə stansiyanın və yükgöndərənin bilavasitə nəzarəti altında həyata keçirilir.
2.1.38. Təhlükəli yük (kiçik qablarda olan yüklərdən başqa) əlifba göstəricisində göstərilən konkret göndərmə növləri ilə daşınmaya təqdim edilə bilər.
2.1.39. Təhlükəli yükün kiçik göndərmələrlə qəbulu zamanı əgər bir yerdə belə qabların və ya markalanmanın bu Qaydalara müvafiq olmaması, qablaşmanın zədələnməsi, yükgöndərən tərəfindən yükün çəkisinin səhv göstərilməsi aşkar edilərsə, bu göndərmə daşınmaya qəbul edilmir və bu barədə ümumi formalı akt tərtib edilir.
Yükgöndərən qəbul edilməyən yükü dərhal stansiyadan çıxarmalıdır.
2.1.40. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlar gəldikdə, onlar yükalanlar və limanlar tərəfindən öz dalan yollarına qəbul edilməlidirlər.
Yükalan təhlükəli kiçik yüklü göndərmələrin və konteynerlərin gəlməsi haqqında bildiriş alındığı andan 24 saat ərzində onları stansiyadan çıxarmalıdır.
Yükalan onun ünvanına gəlmiş təhlükəli yükün qəbulundan imtina edə bilməz.
Təhlükəli yüklərin birgə daşınması
2.1.41. Müxtəlif təsnifatlı, həmçinin bəzi eyni təsnifat şifrli, lakin bu Qaydaların 4 nömrəli əlavəsinə əsasən birgə daşınmasına icazə verilməyən təhlükəli yüklərin bir vaqon və ya konteynerə yüklənməsinə yol verilmir.
Təhlükəli yüklərlə təhlükəsiz yüklərin bir vaqonda və ya konteynerdə birgə daşınması bu Qaydaların 5 nömrəli əlavəsinə müvafiq olaraq həyata keçirilir.
2.1.42. Müstəsna hal kimi 3-cü sinifdən olan tezalışan maddələrin və tibb, veterinar, laboratoriya əmlakının komplektinə daxil olan 8. 1-ci yarımsinif turşuların vaqon-göndərmələri ilə birgə daşınmasına icazə verilir.
Tezalışan mayelər kip bağlanan qablara qablaşdırılmalı (şüşə qabın tutumu 1 litrdən artıq olmamalıdır) və yuvacıqları qutunun hündürlüyü boyda olan möhkəm taxta qutulara yerləşdirilməlidir. Zəruri hallarda qutularda horizontal sıra qatları və amortizatorlar olmalıdır. Yuvacıqlardakı və qutunun qapağının altındakı boşluq yanmayan ara qatı materialı ilə doldurulur.
Turşu doldurulmuş şüşə qab qoruyucu qapaqlarla bərkidilmiş şüşə tıxaclarla kip bağlanmalı və yuvacıqlı möhkəm taxta qutulara yerləşdirilməlidir. Yeşiklərin yuvacıqları yumşaq, yanmayan materiallar (şlak-pambıq, kizelqur və s.) ilə döşənməlidir. Turşuların qablaşdırılması zamanı kağızdan, taxta qırıntılarından, samandan və başqa tezalışan və yanan maddələrdən istifadə edilməsinə yol verilmir. Yeşiyin brutto çəkisi 50 kq-dan artıq olmamalıdır.
Turşu ilə olan yük vaqonlara yükləmə zamanı tezalışan və yanan materiallar olan qutuların əks tərəfində yerləşdirilir. Bütün yerlər bir-birinə sıx qoyulmalı və möhkəm bərkidilməlidir.
Kiçik qablarda təhlükəli yüklərin daşınması
2.1.43. Kiçik, yəni netto çəkisi 1 kq-dan və həcmi 1 litrdən artıq olmayan qablarda olan, adları əlifba göstəricisində «+» işarəsi ilə nişanlanmış (2 nömrəli əlavə) təhlükəli yüklərin kiçik göndərmələrlə və universal konteynerlərdə təhlükəsiz yüklər kimi ümumi əsaslarla daşınmasına icazə verilir. Belə hallarda qaimədə təhlükə və qoruyucu haqqında heç bir qeydiyyat edilmir.
Vaqon göndərmələrilə daşınması nəzərdə tutulan yüklərdən başqa (bax. 2. 2 bəndi) qalan xırda çəkili təhlükəli yüklərin kiçik göndərmələrlə və universal konteynerlərlə daşınmasına bu Qaydalarla müəyyən edilmiş şərtlərlə yol verilir.
2.1.44. Müxtəlif adlardan olan təhlükəli yüklərin, həmçinin təhlükəli yüklərin kiçik qablardakı təhlükəsiz yüklərlə birgə bir yük yerində qablaşdırılması bu Qaydaların 2.1.7-ci bəndində göstərilən tələblərə əməl edilməklə həyata keçirilə bilər.
2.1.45. Kiçik qablardakı təhlükəli yüklər bu Qaydaların 2.1-ci bəndinin tələblərinə əməl edilməklə qablaşdırıla bilər.
2.1.46. Qabın xaricində və qaimədə yükün adından sonra yükgöndərən «Kiçik qablarda» sözlərini qeyd edir.
Boş qabın qaytarılması
2.1.47. Bu Qaydaların 2.1.48-ci bəndində göstərilənlərdən başqa təhlükəli yüklərin boş tarası xaricdən və daxildən təmizləndikdən və zərərsizləşdirildikdən, həmçinin təhlükə nişanları ləğv edildikdən sonra onların təhlükəsiz yüklər kimi ümumi əsaslarla daşınmasına yol verilir. Bu zaman yükgöndərən qaimənin «Yükün adı» sütununda — «Qayıdan qab (daşınan yükün adını göstərməklə) təmizlənmişdir, təhlükəsizdir» sözlərini qeyd edir.
2.1.48. İxtisaslaşdırılmış və icarəyə götürülmüş vaqonlarda daşınan təhlükəli yüklərin boş qabları, yükalan tərəfindən boşaldıqdan sonra həmin yük üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlarda daşınır. Belə qabın digər vaqonlarda daşınmasına yol verilmir. Boş qab xaricdən təmizlənmiş, kip tıxaclarla bağlanmış halda daşınan yük üçün müəyyən edilmiş şərtlərlə daşınır.
Yükgöndərən qaimənin «Yükün adı» sütununda (daşınan yükün adı göstərilir) «boş qab» qeydini etməlidir.
2.2. Təhlükəli yüklərin xüsusi daşınma şərtləri (1-ci, 7-ci siniflərdən və 6.2-ci yarımsinif yüklərdən başqa)
Bu Qaydaların 2.1-ci bəndində göstərilən ümumi tələblərdən başqa, xüsusiyyətlərindən və təhlükə xarakterindən asılı olaraq təhlükəli yüklərin daşınması zamanı Azərbaycan Respublikasının “Texniki təhlükəsizlik haqqında”, “Əhalinin radiasiya təhlükəsizliyi haqqında”, “Ekoloji təhlükəsizlik haqqında” Qanunlarının və digər qanunvericilik aktlarının tələblərinə və aşağıda göstərilən xüsusi şərtlərə əməl edilməlidir.
Təzyiq altında sıxılmış, mayeləşdirilmiş və həll edilmiş qazlar (2-ci sinif)
2.2.1. Bu sinifdən olan maddələrə təzyiq altında sıxılmış, mayeləşdirilmiş və ya həll edilmiş şəkildə daşınan, həmişə təzyiq altında olan, möhkəm və kip bağlanan xüsusi qablara doldurulması tələb olunan qazlar aiddir.
Bu sinifdən olan maddələrin ümumi təhlükə xüsusiyyəti temperatur yüksəldikcə təzyiqin tez artmasıdır ki, bu da qabların zədələnməsi nəticəsində qaz olan qabın partlamasına gətirib çıxara bilər.
2.2.2. Təzyiq altında sıxılmış, mayeləşdirilmiş və həll edilmiş qazlar bu məhsul üçün standartlarda və ya texniki şərtlərdə nəzərdə tutulmuş, təzyiq altında işləyən qabların quruluşu və təhlükəsiz istismarı qaydalarının tələblərinə, cavab verən balonlarda, qablarda və ya xüsusi konteynerlərdə daşınır.
2.2.3. Yükgöndərən daşımaya təzyiq altında sıxılmış, mayeləşdirilmiş və həll edilmiş qazları yalnız ventilləri və özü tamamilə saz vəziyyətdə olan balonlarda verməlidir. Həmin balonlar müvafiq rəngdə olmalı və onların üzərində aşağıdakılar göstərilməlidir:
1) Dövlət standartı üzrə P19,6 MPA (200 kq s/sm) olan qazlar üçün kiçik və orta həcmli polad balonlar. Texniki şərtlərə uyğun olaraq hər bir qaz növü üçün müəyyən edilmiş rəngli zolaqlar və yazılar;
2) yükgöndərənin və ya balonları dolduran zavodun plombları ilə plomblanmış qoruyucu qapaqlar;
3) qalınlığı 25 mm-dən az olmayan iki ədəd qoruyucu rezin halqalar;
4) təhlükə nişanları;
5) doldurma təlimatlarına əsasən balonların ventillərində boğucu qapaqlar.
2.2.4. Yükgöndərən balonları, qabları və xüsusi konteynerləri həmin məhsul üçün standartlarla və ya texniki şərtlərlə müəyyən edilmiş normadan artıq qazla doldurmamalıdır.
2.2.5. Zəhərli qazlar (2.2-ci yarımsinif), zəhərli tezalışan qazlar (2.4-cü yarımsinif) olan balon və qablar, həmçinin həmin qazlardan boşaldılmış balonlar yalnız vaqon göndərmələri ilə və ya konteynerlərdə daşınır.
2.2.6. Qaz olan balonlar üfüqi vəziyyətdə, qapaqları bir istiqamətdə yüklənir.
Vaqon göndərmələrində müstəsna hal kimi, qoruyucu qapaqları olmayan balonların yüklənməsinə yol verilir. Belə hallarda hər bir balon sıralarının arasına balonlar üçün yuvacıqlı taxta lövhə aralıqlar qoyulmalıdır. Balonlar (qablar) arasında aralıq kimi samandan, quru otdan və digər tezalışan və yanar materiallardan istifadə edilməsinə yol verilmir.
Balonlar şaquli vəziyyətdə o zaman yüklənə bilər ki, onların qoruyucu halqaları olsun və balonların yerindən tərpənməməsi və yıxılmaması üçün sıx yüklənsin. Yükün qapıya təzyiqinin istisna edilməsi üçün qapı yerləri qalınlığı 40 mm-dən az olmayan lövhələrlə mühafizə edilməlidir.
Tezalışan qazlar (2.3-cü yarımsinif), zəhərli tezalışan qazlar (2.4-cü yarımsinif) olan balonlar elə yerləşdirilməli və bərkidilməlidir ki, balonların bir-birlərinə və vaqonun metal hissələrinə toxunması mümkün olmasın.
2.2.7. Oksidləşdirici qazlar (təsnifat şifrləri 2121, 2125, 2221, 2223, 2243) olan balonların, mineral və bitki yağlarının izi olan vaqonlara yüklənməsinə yol verilmir.
2.2.8. Boşaldılmış balonlar (qablar, xüsusi konteynerlər) təhlükəli yük kimi, mayeləşdirilmiş və sıxılmış qazlar üçün müəyyən edilmiş şərtlərlə daşınmalıdır.
Yükgöndərən boş balonları (qabları, xüsusi konteynerləri) daşınmaya təqdim edərkən qaimənin «Yükün adı» sütununda » _________________________ (qazın adını göstərməklə) boşaldılmış balonlar» sözlərini qeyd etməlidir.
Balonlardakı (qablardakı, xüsusi konteyrnerlərdəki) qalan təzyiq, təzyiq altında işləyən qabların quruluşu və təhlükəsiz istismarı qaydaları ilə müəyyən edilmiş normalara müvafiq olmalıdır.
Boş balonlar (qablar, xüsusi konteynerlər) ventilləri bərk bağlı vəziyyətdə, qapaqları isə taxılmış şəkildə daşınır, kiçik göndərmələrlə daşınma zamanı onların üzərində «Boşdur» yazısı olmalıdır.
2.2.9. Fosgen və sabitləşdirilmiş xlorsian, həmçinin bu yüklərdən boşaldılmış qab yalnız ixtisaslaşdırılmış vaqonlarda daşına bilər və vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadası ilə müşayiət edilməlidir.
Tezalışan mayelər (3-cü sinif)
2.2.10. Bu sinifdən olan maddələrin əsas təhlükəsi alışma mənbəyinin (açıq alov, qığılcım, elektrik boşalması) qısamüddətli təsirindən alışan və hava ilə birgə partlayış təhlükəsi yaradan buxar ayırmasıdır. Bu mayelərin buxarları narkotik təsirə malik ola bilər. Bir çox mayelər və onların buxarı yüksək zəhərləyici maddələrdir.
2.2.11. Yüksək zəhərləyici və korroziyaedici, tezalışan mayelər (təsnifat şifrləri — 3121, 3122, 3221, 3222, 3141, 3241, 3231, 3241, 3242, 3131, 3323, 3333, 3343) yalnız vaqon göndərmələri ilə daşınır.
2.2.12. Akrilonitril, sulfid-karbon, etilmerkaptan, izopropilnitrat, samin, həmçinin bu yüklərdən boşaldılmış qab yalnız ixtisaslaşdırılmış və ya yükgöndərənlər (yükalanlar) tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda daşınır. Bu yüklər üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlar yükgöndərən tərəfindən sarı rənglə rənglənməlidir.
Yuxarıda göstərilən yüklər daşınmaya standart çəlləklərdə kip və plomblanmış vəziyyətdə təqdim edilməlidir. Çəlləklər vaqonlara yalnız bir lay, tıxacları yuxarı vəziyyətdə yüklənir.
İzopropilnitrit və saminin daşınması üçün vaqonlar həm yüklü, həm də boş vəziyyətdə yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadasının müşayiəti ilə hərəkət edə bilər.
2.2.13. Örtülü vaqonlarda yalnız kimyəvi cəhətdən təmiz metanol şüşə qablarda və bu məhsul üçün standartlarla və texniki şərtlərlə nəzərdə tutulmuş qablarda daşına bilər.
Metanol ixtisaslaşdırılmış və ya yükgöndərənin (yükalanın) icarəyə götürdüyü vaqonlarda daşınır, qapının mərkəzi hissəsində təhlükə nişanının üstündə «Metanol» sözü yazılmalıdır. Yükün iki yarusla daşınması üçün vaqon yükgöndərən tərəfindən daimi döşənək ilə təchiz edilməli və sarı rənglə boyanmalıdır. Qab təsadüfən zədələnərkən yükün vaqondan sızmasının qarşısını almaq məqsədi ilə vaqonun döşəməsinə yükləməyə qədər 100 mm-dən az olmayan hündürlükdə quru qum səpilməlidir. Qumun çölə tökülməməsi üçün kuzanın bütün perimetri boyu, o cümlədən qapıarası məsafə üzrə vaqonun döşəməsinə 150 mm hündürlükdə planka vurulmalı və ya digər üsulla möhkəm bərkidilməlidir.
Qablaşdırılmış metanol mütləq dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizəsinin müşayiəti ilə daşınmalıdır.
2.2.14. Qablarda benzin daşınarkən yükgöndərən qaimənin «Yükün adı» sütununda «Etilləşdirilməmiş motor benzini» və ya «Etilləşdirilmiş benzin» sözlərini qeyd etməlidir. Etilləşdirilmiş benzinin qabda daşınmasına yalnız səlahiyyətli texniki nəzarət və dövlət sanitariya nəzarəti orqanının icazəsi olduqda və bu icazədə göstərilən şərtlərə əməl olunduqda yol verilir.
2.2.15. Lyuminal A, heptil, T-185 məhsulu, diran A, həmçinin bu yüklərin boş qabları yalnız yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarında daşına bilər.
Bu yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş həm boş, həm də yüklü vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadasının müşayiəti ilə hərəkət etməlidir.
Göstərilən yüklər yükgöndərənin (yükalanın) xüsusi qablarında daşınırlar.
2.2.16. Plastifikator və sintin yalnız yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarında və onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda daşınır.
2.2.17. 3-cü təhlükə sinfinə aid edilmiş pestisidlər bu Qaydaların 2.2.47-ci bəndində müəyyən edilmiş şərtlərlə daşınır.
Tezalışan bərk maddələr, öz-özünə alışan maddələr və su ilə əlaqəyə girdikdə tezalışan qazlar ayrılan maddələr (4-cü sinif)
2.2.18. Bu sinifdən olan maddələr və materiallar su ilə və ya havanın rütubəti ilə əlaqəyə girdikdə, xarici alışma mənbələrindən, öz-özünə baş verən kimyəvi reaksiyalardan, həmçinin daşınma zamanı qızdıqda tez alışırlar.
4-cü sinifdən olan maddələr üç yarımsinifə bölünürlər:
4.1. — tezalışan bərk maddələr;
4.2. — öz-özünə alışan maddələr;
4.3. — su ilə əlaqəyə girdikdə alovlanan qazlar ayrılan maddələr.
Hər bir yarımsinif üçün özünə məxsus təhlükə nişanları müəyyən edilmişdir.
Tezalışan bərk maddələr (4.1-ci yarımsinif)
2.2.19. 4.1-ci yarımsinifə aşağıdakılar aiddir:
a) aşağı enerjidə alışma mənbələrinin (şam alovu, qığılcım, közərən siqaret və s.) qısa müddətli (30 saniyəyə qədər) təsirindən alışma qabiliyyətli tezalışan bərk maddələr və materiallar;
b) hava temperaturu daxil olmadan ekzotermik parçalanmaya meyilli olan və parçalanmanın temperaturu 65 °C-dən çox olmayan maddələr;
c) sürtünmə nəticəsində alovlanan bərk maddələr və məmulatlar.
2.2.20. Partlayıcı tezalışan bərk maddələr (təsnifat şifrləri 4152, 4153, 4172) daşınmaya ancaq hermetik qabda təqdim edilir.
2.2.21. Kinofilmlər, kino lentləri və fotoqrafiya lentləri dəmir yolu nəqliyyatı ilə daşınma zamanı ancaq aşağıda göstərilən üsulla qablaşdırılmalıdırlar:
a) hər bir lent rulonu ağ rəngli tənəkədən hazırlanmış qapağı möhkəm bağlanan qutulara qoyulmalıdır;
b) qutular qapaqlı dəmir yeşiklərə sıx yerləşdirilir və yeşiklər yükgöndərən tərəfindən plomblanır.
Tezalışmayan (asetat və triasetat) lentlər və ensiz lentli kinofilmlər daşınarkən, bu barədə yükgöndərən qaimədə qeyd etməlidir. Qabların üzərinə «Kino lenti» və ya «Fotoqrafiya lenti», «Tezalışmayandır» sözləri dəqiq yazılmalıdır.
Köhnə, istifadə edilmiş lentlər dəmir yeşiklərdə və ya metal çəlləklərdə daşınırlar.
2.2.22. Sellüloiddən hazırlanmış məmulatlar universal konteynerlərdə istehlakçı qabında daşına bilər.
Təhlükəsiz kibritlərin ancaq faner yeşiklərdə paketləşdirilmiş şəkildə kiçik göndərmələrlə daşınmasına yol verilir.
2.2.23. Universal konteynerlərdə və örtülü vaqonlarda kükürd bu Qaydaların 7 nömrəli əlavəsinin tələblərinə müvafiq olaraq nəqliyyat qabında daşınır.
2.2.24. Təsnifat şifri 4113 olan tezalışan materiallar — pambıq mahlıc, pambıq lif, nutlif, daranmış kətan, quru lif, daranmış iplik, iplik, daranmış kəndir, saman, sıxılmış saman, sıxılmış quru ot — bu Qaydaların 7 nömrəli əlavəsində göstərilən qaydalara əməl etməklə daşınır.
Öz - özünə alışan maddələr (4.2-ci yarımsinif)
2.2.25. 4.2-ci yarımsinifə pirofor maddələr (havada tezalışan maddələr), alışma dərəcəsinədək özbaşına qızan digər maddələr və materiallar aiddir.
Bəzi maddələrin alışma qabiliyyətləri nəmləndikdə və havanın rütubəti ilə əlaqəyə girdikdə artır.
2.2.26. Heyvan və bitki mənşəli materiallar (təsnifat şifrləri 4212, 4213) yalnız, vaqon göndərmələri ilə və konteynerlərdə daşınmalıdır. Qabsız cecə daşınarkən vaqonlar yüklənmədən əvvəl əsaslı surətdə yuyulmalı, təmizlənməli və qurudulmalıdır.
Yükgöndərən yüklərin nəmişlikdən qorunması üçün tədbirlər görməlidir. Yüklənərkən cecələrin temperaturu 30 °C-dən artıq olmamalıdır.
Kopra, pambıq pintası, pambıq təmizləyən zavodların lif tullantıları, çiyidli pambıq qabsız daşınarkən vaqonlar və ya konteynerlər bu qaydaların 7 nömrəli əlavəsinin tələblərinə müvafiq hazırlanmalıdır.
2.2.27. Sarı fosfor, həmçinin onun qabı daşınmaya yalnız yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmuş vaqonlarla daşınmasına yol verilir. Sarı fosforun daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqon sarı rəngə boyanmalıdır. Qapının mərkəzində təhlükə nişanı üstündə «Sarı fosfor» sözləri yazılmalıdır.
Yükgöndərən sarı fosforu əvvəlcədən su doldurulmuş, yükün marşrutu üzrə rayonlarında havanın temperaturu 0°C-dən aşağı olduğu hallarda isə donmayan kalsium-xlorid məhlulu doldurulmuş kip standart çəlləklərə və ya bankalara qablaşdırmalıdır.
Fosforlu çəlləklər plomblanmalıdır. Bankaların ağzı lehimlənməli və əlavə olaraq qapaqlı möhkəm taxta yeşiklərə qablaşdırılmalıdır. Fosforlu çəlləklər vaqonda bir yarusda və mütləq tıxacları yuxarı vəziyyətdə yerləşdirilir.
Su ilə əlaqəyə girdikdə tezalışan qaz ayıran maddələr (4.3-cü yarımsinif)
2.2.28. Bu yarımsinifdən olan maddələrin təhlükəliliyi ondan ibarətdir ki, onlar su, su məhsulları ilə, həmçinin havanın rütubəti ilə əlaqəyə girdikdə, tezalışan qaz və qazların alışması üçün bir çox hallarda kifayət olan istilik ayırırlar.
2.2.29. SN (natrium, sian) katalizatoru və onun boşaldıldığı tara yalnız yükgöndərənin xüsusi izotermik vaqonlarında daşınır.
Bu yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlar həm boş, həm də yüklü halda yükgöndərənin (yükalanın), mütəxəssislər briqadası tərəfindən müşayiət edilməklə hərəkət etməlidir.
2.2.30. Silanxloridlər (təsnifat şifri 4361), həmçinin onların boşaldığı boş qablar yalnız yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda daşınmalıdır. Bu vaqonlar yükgöndərən tərəfindən sarı rəngə boyanmalıdır.
Göstərilən yüklər plomblanmış hermetik standart çəlləklərdə daşınırlar. Çəlləklər vaqonlarda bir yarusda tıxacları, yuxarı vəziyyətdə yerləşdirilir.
Oksidləşdirici maddələr və üzvi peroksidlər (5-ci sinif)
2.2.31. Bu sinifdən olan maddələr oksigen ayırırlar və nəticədə alışan maddələrin özbaşına yanmasına gətirib çıxarır, onların yanmasını gücləndirir, yanğın intensivliyini artırır və ya digər maddələr ilə birlikdə partlayıcı qarışıqlar əmələ gətirir.
5-ci sinif yüklər iki yarımsinifə bölünür:
§ 5.1-ci yarımsinif oksidləşdirici maddələr;
§ 5.2-ci yarımsinif — üzvi peroksidlər.
Hər yarımsinif üçün öz təhlükə nişanları müəyyən edilir.
Oksidləşdirici maddələr (5.1-ci yarımsinif)
2.2.32. 5.1-ci yarımsinifə aid olan maddələrin əsas təhlükəsi ondan ibarətdir ki, əgər onlar yumşaq vəziyyətdədirsə, alışan materiallarla (odun qırıntıları, saman, talaşa, metal tozları, kükürd və s.) birlikdə alışan və ya partlayıcı qarışıqlar yaradırlar.
2.2.33. Müxtəlif markalardan olan ammonyak şorasının bir-biri ilə və digər təhlükəli və təhlükəsiz yüklərlə bir yerdə daşınmasına yol verilmir.
2.2.34. 5.1-ci yarımsinifdən olan yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlar daşınan yüklərin qalıqlarından və tozdan əsaslı surətdə təmizlənməli və yuyulmalıdırlar, həmin vaqonlarda mineral və bitki yağlarının izi olmamalıdır.
2.2.35. Ammonium perxlorat, anozit, həmçinin onlar boşaldılmış tara daşınmaya yalnız yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan və ya onların icarəyə götürdükləri vaqonlarda daşına bilər. Qatılığı 60 faizdən yuxarı olan hidrogen peroksidin yalnız yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarında daşınmasına yol verilir.
Amonium-perxloratın, anozitin və qatılığı 60 faizdən yuxarı olan hidrogen — peroksidinin daşınması və həmin maddələrin boşaldıldığı boş vaqonların hərəkəti yalnız yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadasının müşayiəti ilə həyata keçirilir.
2.2.36. Butil üç hidroperoksidi, həmçinin yağlı məhlulda yağlı turşular fraksiyasının peroksidi daşınmaya yalnız yükgöndərənin, (yükalanın) mülkiyyətində olan örtülü izotermik vaqonlarda ilin yay mövsümündə temperaturu tənzimləməklə və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda ilin qış mövsümündə, marşrut yolunda havanın temperaturu tənzimlənən temperaturdan aşağı olarsa daşına bilər. Həmin yüklərin daşınması ancaq yükgöndərənin (yükalanın) bələdçisinin müşayiəti ilə həyata keçirilir.
Üzvi peroksidlər (5.2-ci yarımsinif)
2.2.37. 5.2-ci yarımsinifə aid olan maddələrin bir çoxu yanar maddələrdir, oksidləşdirici kimi təsir göstərirlər. Bundan başqa, tezalışan maddələr özbaşına partlaya bilərlər. Bu zaman zərbəyə və sürtünməyə həssas olan böyük miqdarda isti və qaz ayrıla bilər. Peroksid birləşmələri, xüsusən maye və pasta şəklində olduğu halda gözə düşdükdə, güclü, müalicəsi mümkün olmayan zəhərlənmələrə, dəriyə düşdükdə isə yanığa səbəb olur.
2.2.38. Temperaturunun tənzimlənməsi tələb edilən, üzvi peroksidlər (təsnifat şifrləri — 5211, 5212, 5221, 5222) hava klapanları olan xüsüsi qablara qablaşdırılır.
5.2-ci yarımsinifdən olan başqa yüklər hermetik qabda daşınmalıdır;
2.2.39. Göz üçün aşındırıcı olan üzvi peroksidlərin (təsnifat şifrləri 5251, 5252, 5271) qablarına əlavə olaraq «Gözün yanmasından qorun» sözləri yazılmalıdır.
2.2.40. Üzvi, peroksidlərin bütün təhlükəli və təhlükəsiz yüklərlə birgə daşınmasına yol verilmir.
Temperaturun tənzimlənməsini tələb edən üzvi peroksidlər (təsnifat şifrləri 5211, 522, 5221, 5222) yükgöndərənin və ya yükalanın ixtisaslaşdırılmış izotermik vaqonlarında daşınmalıdır.
5.2-ci yarımsinifdən olan başqa yüklər, həmçinin onların boşaldıldığı boş qablar yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan vaqonlarda və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda daşınır. Belə yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlar yükgöndərən tərəfindən boz rəngə boyanmalıdır.
Üzvi peroksidlərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlar, həm boş, həm də yüklü vəziyyətdə yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadası tərəfindən müşayiət edilməlidir.
Zəhərli və yoluxdurucu maddələr (6-cı sinif)
2.2.41. Bu sinfə aid olan maddələr orqanizmə düşdükdə, dəriyə dəydikdə və ya onlarla nəfəs alındıqda zəhərlənmə və ya xəstəlik doğura bilər.
6-cı sinifdən olan təhlükəli yüklər iki yarımsinifə bölünürlər:
§ 6.1-ci yarımsinifə zəhərli maddələr;
§ 6.2-ci yarımsinifə yoluxdurucu maddələr daxildir.
§ 6.2-ci yarımsinifə aid olan yüklərə bu Qaydalar şamil edilmir.
Zəhərli maddələr (6. 1-ci yarımsinif)
2.2.42. 6.1-ci yarımsinifə aid olan yüklərin əsas təhlükəsi ondan ibarətdir ki, onlarla ehtiyatsiz davranıldıqda zəhərlənməyə, xəstəliyə, hətta insanların və ya heyvanların ölümünə səbəb ola bilər. Mayelər, xüsusən tez uçan mayelərin buxarı nəfəsə düşdükdə daha təhlükəlidir. 6.1-ci yarımsinifə aid olan bütün maddələr udulduqda təhlükəlidir, onların bir çoxu dəriyə düşdükdə zərərli təsir göstərirlər. Bərk maddələr, xüsusən toz şəklində təhlükəlidir.
2.2.43. Pek və antrasen taxta çəlləklərdə və ya qutularda daşınırlar. Daş kömür və neft pekinin qabsız yalnız açıq hərəkət düzümündə daşınmasına yol verilir.
Ümumi istifadə yollarında pekin tarasız yüklənməsinə, boşaldılmasına və saxlanmasına yol verilmir.
2.2.44. Maye etil asetonsianhidridi və arsen üç oksidi güclü zəhərləyicidir. Onlar həm də ona görə təhlükəlidirlər ki, onların zəhərli təsiri dərhal bilinmir və zərərçəkənə hiss edilmədən keçir:
Bu yüklərin və onların boşaldığı qabın daşınmasına yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda icazə verilir. Vaqonlar yükgöndərən tərəfindən sarı rəngə boyanmalıdır.
Maye etil daşıyan vaqonun qapısında (təhlükə nişanının altında) «Vaqona yalnız maye etil yüklənməlidir» sözləri yazılır.
Göstərilən yüklər standart hermetik və plomblanmış çəlləklərdə daşınmalıdır.
Maye etil və asetonsianhidrin olan çəlləklər bir yarusda tıxacları yuxarı vəziyyətdə yerləşdirilir.
Maye etil və arsen üç oksidi (arsenli anhidrid) yalnız yükgöndərənin (yükalanın) nümayəndələrinin müşayiəti ilə daşınır.
2.2.45. Amidol, akvanit, sianidlər, həmçinin sianid turşusu, sinxonin, strixnin, dixlorid civə, təbii kinovar və bu yüklərdən boşaldılmış qab yalnız yükgöndərənin (yükalanın) xüsusi örtülü vaqonlarında daşına bilər.
Yüklü və boş vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadasının müşayiəti ilə hərəkət etməlidir.
Amidol yükgöndərənin (yükalanın) hermetik qablarında azot yastığı altında daşınmalıdır. Bu məhsul olan qabların daşınmasına xüsusi qurğularla təchiz edilmiş meydançalarda yerləşdirilməsi və bərkidilməsindən sonra icazə verilir.
2.2.46. Enit, propit, həmçinin bu yüklərdən boşaldılmış qablar yükgöndərənin (yükalanın) xüsusi qurğularla təchiz edilmiş örtülü vaqonlarında daşınmalıdır. Enit və propitin xüsusi konteynerlərdə (qablarda) daşınmasına yol verilir.
Yüklü vaqonlarda, həmçinin boş qab və xüsusi konteynerlərdə (qablarda) yükün qalığı qalarsa, yükgöndərənin (yükalanın) nümayəndələrinin müşayiəti ilə daşınır.
2.2.47. Kənd təsərrüfatı üçün pestisidlər, həmçinin həmin yüklərin boşaldığı qablar yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonlarda daşınmalıdır.
Vaqonlar yükgöndərən tərəfindən sarı rəngə boyanmalıdır. Qapılarda, təhlükə nişanının üstündə «Pestisidlər» xəbərdarlıq sözləri, təhlükə nişanının altında isə «Digər yüklərlə yüklənməməlidir» sözləri yazılmalıdır.
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr (8-ci sinif)
2.2.48. 8-ci sinifə aid olan maddələrin əsas təhlükəsi onların diri toxumaları zədələmək və müxtəlif materiallara dağıdıcı təsir göstərmək xüsusiyyətlərinə malik olmasındadır. Bu maddələrin buxarı və tozu orqanizmə düşdükdə zəhərlənmə doğura bilər. 8-ci sinifə aid olan bir sıra yüklər oksidləşdirici təsirə malikdirlər, yəni yanar maddələrin və materialların alovlanmasını doğura bilər.
2.2.49. Öz-özünə alışan qarışıqlar yarada bilən aşındırıcı maddələrin (təsnifat şifrləri — 8151, 8152, 8121, 8321, 8221, 8251) qablaşdırılmasında quru otdan, samandan, taxta yonqarlardan və oddan qoruyucu tərkiblə hopdurulmamış digər materiallardan istifadə edilməsinə yol verilmir.
2.2.50. Amil, amilin və melanc, həmçinin onlardan boşaldılmış qab yalnız yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarında daşına bilər.
Bu yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmuş vaqonlar həm yüklü, həm də boş vəziyyətdə yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislər briqadasının müşayiətilə hərəkət etməlidir.
Göstərilən yüklər yükgöndərənin (yükalanın) xüsusi tutumlarında daşınırlar.
2.2.51. Hermetik bağlanan polad balonlarda civə və onun boşaldığı qab xüsusi yeşik altlıqlarında, yükgöndərənin (yükalanın) plombları ilə plomblanmış vəziyyətdə, kiçik göndərmələrlə daşınır.
Digər təhlükəli maddələr (9-cu sinif)
2.2.52. 9-cu sinifdən olan təhlükəli yüklər iki yarımsinifə bölünürlər:
§ 9.1-ci yarımsinifə 1-8-ci siniflərə aid edilməyən yüklər daxildir;
§ 9.2-ci yarımsinifə isə yalnız dəniz nəqliyyatı ilə qalama şəklində daşınan zaman təhlükə doğuran yüklər aiddir.
§ 9.2-ci yarimsinifə aid olan yüklərə bu Qaydalar şamil edilmir.
1-8-ci siniflərə aid edilməyən təhlükəli yüklər (9.1-ci yarımsinif)
2.2.53. 9.1-ci yarımsinifə aid olan maddələrin təhlükəliliyi ondan ibarətdir ki, onlar müəyyən şəraitdə alışma qabiliyyətinə malikdir (ətraf havanın yüksək temperaturu, yüklərin yanğın zonasına düşməsi, yanma mənbələrinin uzun müddətli təsiri və s.), nəmləndikdə polad, alüminium və digər metallar üçün korroziyalıdırlar, düzgün davranmadıqda (fərdi mühafizə vasitələri olmadan işləmək, qida məhsulları ilə bir yerdə saxlanılması və s.), orqanizmə zərərli təsir göstərir, nəm dərini qıcıqlandırır və yandırır, oda düşdükdə isə zəhərləyici qazayırma qabiliyyətinə malikdir.
2.2.54. Aerozol qabları (təsnifat şifri — 9113) klapanların təsadüfi işə düşməsinin qarşısının alınması üçün mühafizə qapaqlarına malik olmalıdır.
Aerozollu şüşə qablar zərbədən mühafizə məqsədi ilə əlavə standartlara və texniki şərtlərə müvafiq olan futlyarlara qablaşdırılır.
3.1. Sistern-vaqonlarda və bunker-yarımvaqonlarda təhlükəli maye yüklərin daşınması qaydaları
3.1.1. Dəmir Yolu nəqliyyatı ilə sisternlərdə, bunker-yarımvaqonlarda daşınan maye yüklərin adları Yüklərin daşınma Qaydalarının 41-ci bölməsinin 1 nömrəli əlavəsində göstərilmişdir. Digər yüklərin sisternlərdə daşınmasına yol rəhbərliyi icazə verir (3 nömrəli əlavə).
3.1.2. Sisternlərdə, bunker-yarımvaqonlarda daşınan maye yüklərin bu Qaydaya uyğun olaraq düzgün yüklənməsinə, boşaldılmasına, sənədləşdirilməsinə, adlarının, dərəcələrinin düzgün göstərilməsinə, vaqonun təmizlənməsinə yükgöndərən və yükalan məsuliyyət daşıyır.
3.1.3. Maye yüklər dəmir yolunun ixtisaslaşdırılmış, eləcə də icarəyə verilmiş sisternlərində daşınır. İxtisaslaşdırılmış və icarəyə verilmiş vaqonlar göndərmə və yaxud təyinat stansiyalarına təhkim olunmalıdır.
İcarəyə verilmiş sisternləri istismar etmək üçün icarəçi "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə ümumi qayda əsasında müqavilə bağlamalıdır.
3.1.4. Dəmir yolu nəqliyyatındakı sisternalar iki hissəyə bölünürlər:
a) neft məhsulları daşıyan yükboşaltma cihazları universal olan (trafaretlər «neft-benzin») sisternlər;
b) yükboşaltma cihazları olmayan və yuxarıdakı lyuk qapağından boşaldılan (trafaret «benzin») sisternalar.
3.1.5. Yuxarıdan və yaxud aşağıdan boşalan sisternlərə Yüklərin daşınma Qaydalarının 41-ci bölməsinin 1 nömrəli əlavəsində göstərilən adda yüklər yüklənə bilər.
4-oxlu yük tutumu 60 ton, çənin həcmi 72,7 m trafareti «Benzin» (kalibr tipi 53a) olan sisternalara yalnız benzin, ağ neft, dizel yanacağı və başqa duru neft məhsulları yüklənib daşına bilər. Həmin vaqonlarda xam neft, mazut, mühərrik yağlarının daşınmasına yol verilmir.
Kimyəvi yükləri, ancaq onlar üçün ixtisaslaşdırılmış sisternlərdə daşınmasına yol verilir.
3.1.6. Sisternlərin üzərində kalibr tiplərindən əlavə neft məhsulları üçün nəzərdə tutulmuş, o cümlədən «benzin-neft», «benzin», «neft», «mazut» sözləri trafaretlə göstərilməlidir.
İxtisaslaşdırılmış sisternlərin rəngləri digərlərindən fərqlənməlidir.
3.1.7. Texniki yoxlanış keçirildikdən sonra xüsusi sisternalar ümumi istifadədə olan yollara Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırıldıqdan sonra, dəmir yolu rəhbərliyinin icazəsi ilə buraxılır.
İxtisaslaşdırılmış vaqonları ümumi istifadədə olan yollara buraxmazdan əvvəl vaqon deposu rəisinin, stansiya rəisinin, vaqon sahibinin iştirakı ilə vaqonun texniki, kommersiya cəhətdən sazlığı yoxlanılaraq 3 nüsxədən ibarət akt tərtib edilir, aktın 1-ci nüsxəsi vaqon deposunun rəisinə, 2-ci nüsxəsi stansiya rəisinə, 3-cü nüsxəsi isə vaqonun sahibinə verilir.
3.1.8. İxtisaslaşdırılmış və icarəyə verilmiş vaqonlar, sisternalar sahiblərinin və icarədarların dalan yollarında saxlanılmalıdır.
3.2. Maye yüklərin yüklənməsi və boşaldılması
3.2.1. Sisternlərdə, bunker yarımvaqonlarda daşınan yüklər dalan yollarında yüklənməli və boşaldılmalıdır. Dəmir yolu rəhbərliyinin icazəsi ilə vaqonlar dəmir yolunun ümumi istifadədə olan yollarında yüklənib boşaldıla bilər.
3.2.2. Sisternlərin, bunker yarımvaqonların yük göndərmək üçün kommersiya cəhətdən sazlığını yükgöndərən təyin etməlidir, onların yüklədikləri yüklərin təyinat stansiyasına itkisiz çatması üçün o məsuliyyət daşıyır.
3.2.3. Boşaltma cihazları, içəri pilləkənləri, qapaqları və boltları saz olmayan, qapaqla qapaq arasındakı rezin ara qatları və plomblanmaq üçün xüsusi yeri olmayan və yükləri axan sisternaları yüklənməyə vermək olmaz.
3.2.4. Yük tutumları 60 ton vo çox olan sisternalar yüklənərkən sisternanın boğazındakı nişan bərabərinə qədər yüklənməlidir.
Yük tutumları 60 tondan az olan sisternalar isə qapağın aşağı hissəsi hündürlüyünə qədər yüklənməlidir. Xüsusi çəkiləri 0,84 olan mayelər, 4-oxlu, yük tutumları 60 ton, çənin həcmi 72,7 m, trafareti «benzin» (kalibr tipi 53a) olan sisternlərə, həmçinin xüsusi çəkisi 1 tondan çox olan mayelər sisternlərə onların yük tutumları qədər yüklənməlidir.
Zəruri hallarda dəmir yolu rəhbərliyi sisternalara müəyyən olunmuşdan az normada yüklənməsinə icazə verə bilər.
3.2.5. Boşaltma cihazları universal olan sisternlərə yüklənən mayelərin temperaturu 100°C-dən aşağı olmalıdır.
3.2.6. Yükləmə zamanı sisternlərin üzərindəki trafaretlər, rəqəmlər və başqa göstəricilər çirklənərsə və oxunmazsa, yükgöndərən onları təmizləməlidir. Əks təqdirdə "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Nizamnaməsinə əsasən yükgöndərən cərimə olunur.
3.2.7. Sisternlər yükləndikdən sonra yükün axması aşkar edildikdə, göndərmə stansiyasının işçiləri həmin sisterni qatardan açıb yükgöndərənin dalan yoluna qaytarır və onun yükü yükgöndərənin vasitəsi ilə başqa saz sisternaya köçürülür.
3.2.8. Yükgöndərənlər yüklədikləri sisternlərin lyuklarının altına onun diametri ölçüsündə sıxlaşdırıcı karton ara qatları qoyaraq qapaqları kip bağlamalıdır.
Sisternlərin lyuklarında rezin ara qatları üçün yuva olduqda, belə sisternlərə ara qatlarını dəmiryolu qoymalıdır. Sisternlərə yükləndikdən sonra yükgöndərən tərəfindən plomblanmalıdır.
3.2.9. Yükgöndərənlər tərəfindən sisternlərə başqa yüklər yükləndikdə, göndərmə stansiyası təcili qaydada həmin vaqonları yükgöndərənin dalan yoluna qaytarıb onların boşaldılmasını tələb etməlidir. "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Nizamnaməsinə əsasən yükgöndərən cərimə oluna bilər.
3.2.10. Yükalan onun ünvanına gələn sisternlərin vaxtında boşaldılması üçün qabaqcadan hazırlıq işləri görməlidir. Yüklər vaqonlardan tamamilə boşaldılmalı, sisternlərdə yük qalıqları 1 sm-dən artıq olmamalıdır.
3.2.11. Sisternlərdən yük boşaldıqdan sonra, yükalan:
a) sisternləri, bunker yarımvaqonlarını boşaltdıqdan sonra onları yük qalıqlarından təmizləməli;
b) çənin yuxarı hissəsindəki yazıları, trafaretləri aydın görünənə qədər təmizləməli;
c) yükboşaldan cihazların hissələrini yerinə qoymalı və bağlamalı;
ç) rezin ara qatlarını öz yuvalarına qoymalı;
d) vaqonlar təhkim olunan stansiyalara gedirsə, sistern plomblanmalı və sənədləşdirilməlidir.
3.2.12. Boşaldılan sisternlərdə, bunker yarımvaqonlarında yük qalıqları aşkar edildikdə xüsusi akt tərtib edilir, vaqon yükalana qaytarılaraq, tamamilə boşaldılması tələb olunur.
3.2.13. Sisternlərin daxili vəziyyətinə baxmaq üçün əleyhqaz və xilasedici kəmər geymədən işçilərin sisternlərin içərisinə girməsinə yol verilmir.
3.2.14. Neft məhsulları yüklənən və həmçinin boşalan yerlər daimi elektrik işığı ilə təmin olunmalıdır.
3.2.15. Təhlükəli yük boşaldılan yerlər dəmir yolu tikililərindən, anbarlarından, baş yollarından, yaşayış evlərindən ən azı 100 m, partlayıcı, zəhərləyici yüklər yüklənən-boşalan, saxlanılan yerlərdən isə — ən azı 200 m-dən kənar məsafədə yerləşdirilməlidir. Təhlükəli yüklər boşalan yerlər birinci halda - 50 m, ikinci halda isə 25 m məsafədən uzaq yerləşdirilməlidir.
3.3. Boş sisternlərin qaytarılması
3.3.1. Eyni adda yük daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış sisternlər, o cümlədən turşu, spirt, kimyəvi yüklər daşıyan sisternlər, həmçinin xüsusi və icarəyə götürülmüş sisternlər boşaldıqdan sonra sənədlər (qaimə, yol cədvəli, vaqon vərəqəsi) tərtib edilərək təhkim olunmuş stansiyalara göndərilməlidir.
3.3.2. Təyinat stansiyalarında yükalanlar ümumi istifadədə olan sisternləri, bunker-yarımvaqonlarını boşaldıqdan sonra QU-27 formalı daşıyıcı qaimə tərtib edərək stansiyaya verməlidirlər.
Stansiya daşıyıcı qaimənin düzgün tərtib olunmasını yoxlamalıdır.
Yuyucu-buxarlayıcı stansiyada həmin sisternada yük qalığı aşkar edildikdə, xüsusi akt tərtib olunur və "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin Nizamnaməsinə əsasən yükalan cərimə edilir.
3.4. Sıxılmış və mayeləşdirilmiş qazlar
3.4.1. Sıxılmış və mayeləşdirilmiş qazlar yükgöndərənlərin (yükalanların) ixtisaslaşdırılmış sisternlərində daşınır və həmin vaqonlarda başqa yüklərin daşınmasına yol verilmir.
3.4.2. Mayeləşdirilmiş qaz daşıyan sisternlər açıq boz rənglə rənglənməlidir. Vaqonun hər iki tərəfinin orta hissəsində uzununa 300 mm enində fərqləndirici zolaq çəkilməli, çənin üstündə daşıdığı yükün adı və həmçinin «təpədən buraxılmasın» qeydi edilməlidir.
3.4.3. Sisternlər boşaldıqdan sonra boş halda göndərilərkən yükalanlar tərəfindən vaqonun qapıları bağlanmalı və plomblanmalıdır. Sisternlərin saz saxlanılması, vaqonun düzgün yüklənməsi, yol boyu təhlükəsizliyin təmin edilməsi məsuliyyətini yükgöndərən daşıyır.
3.4.4. Yükgöndərən vaqon qaiməsinin yuxarı hissəsində yüklərin təhlükəli olması barədə qırmızı rəngdə ştempel vurmalıdır. Həmin ştempeldən stansiya işçisi vaqon vərəqəsinə də vurmalıdır.
3.4.5. Mayeləşdirilmiş qazla yüklü sisternlərin göndərilməsi barədə yükgöndərən yükalanlara məlumat verməlidir. Məlumatda vaqonun nömrəsi, yükün adı, qaimənin nömrəsi, yüklənmə tarixi göstərilməlidir və yükalanlar həmin vaqonun gəlməsini izləməlidirlər. Əgər vaqon vaxtında təyinat stansiyasına daxil olmasa, yükalan axtarış elan etməlidir.
3.4.6. Mayeləşdirilmiş qaz sisternləri yüklü və boş halda dəmir yolu ilə bələdçisiz göndərilir.
Yükgöndərənlərin xahişinə əsasən mayeləşdirilmiş qazlar bələdçilərlə göndərilə bilər.
3.5. Turşuların daşınması
3.5.1. Turşular yanğın, partlayış, aşındırıcı, əritmə xüsusiyyətlərinə malik olan təhlükəli kimyəvi mayedir.
3.5.2. Turşular yükgöndərənlərin (yükalanların) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarında və yaxud dəmir yolu tərəfindən icarəyə verilmiş vaqonlarda daşına bilər. Hər iki halda vaqonlar qabaqcadan turşu daşımaq üçün hazırlanmalıdır.
3.5.3. Dəmir yolunda ümumi istifadədə olan sisternlərə turşuların yüklənib boşaldılmasına yol verilmir. Yükgöndərənlər turşular üçün nəzərdə tutulmayan adi sisternlərlə yük yüklədikdə, stansiya həmin vaqonları təcili qaydada yükgöndərənin dalan yoluna qaytarmaqla vaqonun boşaldılmasını tələb edir və Dəmir yolu Nizamnaməsinə əsasən onları cərimə edir.
3.5.4. Yükgöndərən turşunu yükləməzdən əvvəl sisternin kommersiya cəhətdən sazlığını yoxlamalıdır. Yüklənmə qurtardıqdan sonra sisternin qapağı arasına turşuya davamlı ara qatı qoyduqdan sonra qapaq möhkəm bağlanmalı və sistern plomblanmalıdır.
3.5.5. Təyinat stansiyalarında yükalanların vasitəsi ilə sisternlər turşu yüklərindən tamamilə boşaldılmalı, vaqonun üzərindəki yük qalıqları təmizlənməli, sisternin qapağı arasına turşuya davamlı olan ara qatları qoyulduqdan sonra qapaq kip bağlanmalı və vaqon plomblanmalıdır.
3.5.6. Yol boyu vaqondan turşu axması aşkar edildikdə, həmin sistern təcili qaydada qatarın tərkibindən açılmalı və stansiyada xüsusi ayrılmış yola verilməlidir. Stansiya işçiləri turşunun axması barədə telefonla və ya teleqrafla yükgöndərəni xəbərdar etməlidir. Əgər yaxınlıqda turşu yükləyib boşaldan zavod yaxud müəssisə varsa, stansiya həmin müəssisəyə müraciət edərək müvafiq mütəxəssislərin göndərilməsini tələb etməlidir. Yükgöndərənin və ya yaxınlıqdakı müəssisənin mütəxəssislərinin köməyi ilə turşu axan vaqondan başqa bir vaqona köçürülməlidir.
IV hissə. 1-ci sinif təhlükəli yüklərin daşınması (partlayıcı maddələr)
4.1.1. Partlayıcı materiallara (bundan sonra — PM) xarici mexaniki, kimyəvi, elektrik, termik və digər təsirlər altında kimyəvi halını dəyişmə qabiliyyətinə malik olan partlayıcı maddələr, pirotexniki maddələr və tərkibində bir və ya bir neçə partlayıcı və pirotexniki maddələr birləşdirən məmulatlar aiddir.
4.1.2. Yalnız adları Siyahıda (10 nömrəli əlavə, cədvəl 10.1,10.2) çəkilən PM dəmir yolu vasitəsilə daşına bilər.
4.1.3. Bu Qaydalara və Siyahıya dəyişikliklər və əlavələr normativ-hüquqi aktlar ilə nəzərdə tutulmuş qaydada həyata keçirilir.
4.1.4. PM tərtibatçı tərəfindən konkret PM üçün tərtib edilmiş normativ sənədlərdə (standartlarda, texniki şərtlərdə) BMT-nın İqtisadi və Sosial Şurasının təhlükəli yüklər üzrə tövsiyələrinə (bundan sonra — BMT-nin tövsiyələrinə) müvafiq olaraq ad və nömrə verilir.
Daşımaya təqdim edilmiş PM adının, BMT nömrəsinin və şərti nömrəsinin uyğunluğunu yükgöndərən müəyyən edir və dəmir yolu mütəxəssisləri onları yoxlamır.
4.1.5. Hər bir PM və ya onun qrupu üçün istehsalçı təşkilat, hüquqi və fiziki şəxs qəza kartoçkaları tərtib edir, burada PM xüsusiyyətləri, insanların həyatı üçün təhlükə doğuran yanğın və partlayış təhlükəliliyi, konkret təhlükəsizlik və mühafizə tədbirləri, qəza hallarının yaranması zamanı onların nəticələrinin ləğv edilməsi üzrə fəaliyyət qaydası göstərilir.
PM üçün tərtib edilmiş qəza kartoçkaları istehsalçı təşkilat hüquqi və fiziki şəxs (yükgöndərən) tərəfindən hazırlanır, Fövqəladə Hallar Nazirliyi və dəmir yolu rəhbərliyi ilə razılaşdırılır və təhlükəsizlik qaydalarında və "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti ilə təhlükəli yüklər daşınarkən, qəza vəziyyətinin aradan götürülməsi qaydalarında dərc edilir.
PM üçün hər qəza kartoçkasına 10.1-ci və 10.2-ci cədvəllərdə göstərilən nömrə müəyyən edilir. Qəza kartoçkasının forması 13 nömrəli əlavədə göstərilmişdir.
Tərtib olunmuş və təsdiq edilmiş qəza kartoçkaları olmayan yeni PM-ın Siyahıya daxil edilməsinə yol verilmir.
4.1.6. PM dəmir yolu ilə yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərdə, həmçinin dəmir yolu parkının vaqonlarında 10 nömrəli əlavəyə uyğun olaraq daşınır.
4.1.7. PM-in daşınmasına yol verilən hərəkət növü 10.1-ci və 10.2-ci cədvəllərdə göstərilmişdir. 10 nömrəli əlavədə nəzərdə tutulmuş hallarda PM-in daşınması üçün yalnız xüsusi konstruksiyalı və rəngli vaqonlardan istifadə edilir.
4.1.8. Açıq hərəkət düzümü ilə — PM-in daşınmasının mümkünlüyü həmin məhsulun texniki sənədlərində və 10 nömrəli əlavədə nəzərdə tutulduğu halda yol verilir.
PM-in örtülü vaqonda yerləşdirilməsi və bərkidilməsi üsulları müvafiq qaydada hazırlanıb və razılaşdırılıbsa, yükgöndərən daşınma üçün açıq hərəkət düzümü əvəzinə örtülü vaqonlardan istifadə edə bilər.
4.1.9. Müəssisə və təşkilatlara mənsub olan, mütəxəssislərin və mühafizə dəstəsinin yerləşdirilməsi və PM-in daşınması üçün nəzərdə tutulmuş ixtisaslaşdırılmış vaqonlar «Hüquqi şəxslərə, idarələrə müəssisə və təşkilatlara mənsub olan vaqonların, dəmir yollarının ümumi istifadə yollarında hərəkəti qaydaları» haqqında təlimata uyğun olaraq dəmir yolu ilə hərəkət etməyə buraxılır.
Vaqonlarda yükgöndərənlər tərəfindən hazırlanmış tələblərə uyğun olaraq, yüklərin bərkidilməsi üçün xüsusi avadanlıqlar olmalıdır. Bu vaqonlarda eyni zamanda hər hansı digər yükün daşınmasına yol verilmir.
Belə vaqonlar boş vəziyyətdə, yükgöndərən tərəfindən tam daşıma sənədləri üzrə qapıları və lyukları plomblanmış şəkildə qaytarılır.
PM-in daşınması üçün nəzərdə tutulmuş ixtisaslaşdırılmış konteynerlərin konstruksiyası və parametrləri konkret məhsul üçün müəyyon olunmuş qaydada, nəzərdə tutulmuş standartlara və ya razılaşdırılmış texniki şərtlərə müvafiq olmalıdır.
Konkret PM-in daşınması üçün konteynerin həm texniki, həm də kommersiya cəhətdən yararlı olması yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir. İxtisaslaşdırılmış konteynerlərin texniki vəziyyətinə görə bu konteynerlərin sahibi məsuliyyət daşıyır.
4.1.10. İxtisaslaşdırılmış konteynerlərdə PM-in daşınması, konteynerlərin vaqona tam komplektlərlə yüklənməsi ilə həyata keçirilir. Açıq hərəkət düzümündə daşınan belə konteynerlərin daxili həcmi 5 m-dən az olmamalıdır.
Dəmir yolunun universal konteynerlərinin tipinə və parametrlərinə uyğun gəlməyən xüsusi konteynerlərdə PM-in açıq hərəkət düzümündə daşınmaya, təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədilə, yalnız yükgöndərənin mütəxəssislərinin və ya mühafizə dəstəsinin müşayiəti ilə buraxılır.
4.1.11. PM dəmir yolu ilə yük qatarlarında və ya bu Qaydaların 4.6, 4.7-ci bəndlərinin və 10 nömrəli əlavənin tələblərinə müvafiq olaraq xüsusi qatarlarda daşına bilər.
4.1.12. Bir vaqonda və ya bir vaqona yüklənmiş konteynerlərdə müxtəlif PM-in birgə daşınması imkanı, yükgöndərən tərəfindən 10.1-ci və 10.2-ci cədvəldə göstərilmiş qaydada 1 nömrəli əlavəyə müvafiq müəyyən edilir. Komplektə daxil olan PM istisna olmaqla, müxtəlif şərti nömrələrə malik olan PM bir konteynerdə daşına bilməz.
Aşağıda göstərilən yüklərlə PM bir vaqonda və ya bir vaqona yüklənmiş müxtəlif konteynerlərdə birgə daşına bilməz:
a) başqa siniflərdən olan təhlükəli yüklərlə:
b) qablarından asılı olmayaraq bütün təhlükəsiz maye yüklərlə;
c) sürtgü yağları, neft məhsulları ilə.
4.1.13. PM-in kiçik partiyalarla bir yükgöndərən tərəfindən bir neçə yükalana, getmə yolunda qismən boşaltma və yükləmə əməliyyatları aparılmaqla daşınmasına icazə verilir.
Belə daşınma zamanı aşağıda göstərilən şərtlərə əməl edilməlidir:
a) Belə vaqona yolda ancaq yük qismən boşaldılan stansiyalarda vaqonda qalan yükün təyinat stansiyasına ünvanlanmış yük yüklənə bilər. Yüklənən yükün, daşınan PM ilə birgə daşınması mümkün olmalıdır;
b) yükləmə zamanı yükgöndərən PM-i elə yerləşdirməlidir ki, yol boyu vaqonun bərabər yüklənməsi təmin edilsin. Bu zaman qapılararası məsafə birinci növbədə boşaldılan partiyalarla yüklənməlidir;
c) PM vaqonda elə yerləşdirilməli və bərkidilməlidir ki, yük yerlərini tərpətmədən markalanmanı və yerlərin sayını yoxlamaq mümkün olsun, hər partiyanın isə digər partiyaların yerindən tərpədilməsinə və onların, vaqonda bərkidilməsinə toxunulmadan boşaldılmasına imkan olsun;
ç) PM-in yüklənməsi, boşaldılması və əlavə yüklənməsi, 4.5.2-ci yarımbənddə göstərilən hallardan başqa, yalnız yükalanın və ya onun tərəfindən icarəyə götürülmüş dalan yollarında həyata keçirilməlidir;
d) PM kiçik partiyalarla daşınarsa, yükgöndərənin yükalanlara PM-i bilavasitə vermək (almaq) vəzifəsi qoyulmuş, mütəxəsisləri — paylaşdırıcıları ilə müşayiət edilməlidir və qorunmalıdır. Vaqon qismən yükləndikdən (boşaldıqdan) sonra mütəxəssislər tərəfindən plomblanır. Bunun üçün yükgöndərən onları plomblama üçün zəruri alətlərlə (plomblar, bağlayıcı-plomblama qurğuları, məngənələrlə, çıxarıcılar və s.) təmin etməyə borcludur.
4.1.14. PM qəbulu və verilməsi üçün tikilən dəmir yolunun açıq olan stansiyasının siyahısı bu xəttlər istismara təhvil verilənədək tikintini həyata keçirən təşkilatlar tərəfindən tikilən dəmir yolları ilə yüklərin, sərnişinlərin, baqajın və poçtun daşınması qaydaları ilə müəyyən olunur və elan edilir.
4.1.15. PM yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış konteynerlərinə, onların yükqaldırma qabiliyyətindən artıq olmamaq şərti ilə, yüklənmənin müəyyən edilmiş qaydada tərtib və təsdiq edilmiş texniki normalarına ciddi əməl edilməklə yüklənməlidir.
PM-in örtülü vaqonlarda, konteynerlərdə, o cümlədən ixtisaslaşdırılmış konteynerlərdə, həmçinin hərəkət düzümündəki konteynerlərdə yerləşdirilməsi və bərkidilməsi sxemləri yükgöndərənlər tərəfindən işlənir və həmin yükgöndərənin təşkilatları və hüquqi şəxsləri tərəfindən təsdiq edilir. Bu sxemlər «Yüklərin yüklənməsinin və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin tələblərinə uyğun olmalıdır. Zəruri olduqda dəmir yolu onların təqdim edilməsini tələb edə bilər.
4.1.16. Yükgöndərən (yükalan) müəssisələrin, təşkilatların, idarələrin rəhbərləri və hüquqi şəxslər PM-ın daşınması ilə məşğul olan işçiləri onların vəzifəsi dairəsində müntəzəm surətdə təlimatlandırmalı və bu Qaydaların yerinə yetirilməsini yoxlamalıdır. Təlimatın həyata keçirilməsi dövrü müəssisə rəisi, təşkilatların rəhbərləri və hüquqi şəxs tərəfindən müəyyən edilir.
4.1.17. Yolun hərbi nəqliyyat rəisləri, dəmir yolu sahələrinin və stansiyalarının hərbi komendantları, Müdafiə Nazirliyinin (MN), Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) xüsusi daşımalar şöbələrinin (DİN XDŞ) rəisləri və texniki təhlükəsizlik xidmətləri PM-ın daşınmasına nəzarət etməlidirlər. Başqa hüquqi şəxslərin; idarələrin, təşkilatların daxili qoşunlar tərəfindən mühafizə edilən yüklərinin daşınmasına nəzarət, DİN, XDŞ və DİN daxili qoşunlarının hərbi komendaturaları tərəfindən həyata keçirilir. Dəmir yolu nəqliyyatı orqanlarının vəzifəli şəxsləri lazımi məlumatları vaxtında onlara təqdim etməlidir.
4.1.18. Yol hissəsinin rəisi, qatarların hərəkətinin təhlükəsizliyi üzrə Baş inspektoru, daşıma, lokomotiv və vaqon birliklərinin rəisləri, lokomotiv və vaqon depolarının, dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş-mühafizə dəstələrinin və bölmələrinin rəisləri, Texniki Təhlükəsizlik üzrə Xidməti (TTX) PM-ın daşınması ilə məşğul olan işçiləri, onların vəzifəsi dairəsində müntəzəm surətdə təlimatlandırmalı və bu Qaydaların yerinə yetirilməsini yoxlamalıdır.
4.1.19. Yükgöndərən (yükalan) və "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC qanunvericiliklə və dəmir yolunun Nizamnaməsi ilə müəyyən edilmiş qaydada, onların səlahiyyətinə aid olan məsələlər üzrə bu Qaydaların tələblərinin yerinə yetirilməməsinə görə məsuliyyət daşıyır.
4.1.20. PM-in dəniz vasitəsilə daşınması müvafiq dəmir yolu — dəniz nəqliyyatının normativ sənədlərinə və bu Qaydalara müvafiq surətdə heyata keçirilir.
4.1.21. PM-in qablaşdırılması və nəqliyyat faktorlarının təsirini əvəz edən sınaq rejimləri dövlət və sahə standartlarının, eləcə də qab üçün müəyyən edilmiş texniki şərtlərin tələbləri əsasında müəyyən edilir və dəmir yolunun rəhbərliyi ilə razılaşdırılır.
4.2. Yükün daşınmaya hazırlanması. Qablaşdırma. Markalanma
4.2.1. Yükgöndərən PM daşınmaya təqdim etməzdən əvvəl, onun standarta və ya onun üçün müəyyən edilmiş texniki şərtlərə müvafiq olduğuna əmin olmalıdır.
PM-in qabı möhkəm, saz, standarta və ya texniki şərtlərə müvafiq olmalıdır və yükün mühafizəsini təmin etməlidir.
Ayrı-ayrı yük yerlərindən ibarət olan nəqliyyat paketləri də bu tələblərə cavab verməlidir.
Qabda olan PM Dövlət standartının, texniki şərtlərin (TŞ-in) tələblərinə, müvafiq şəkildə yerləşdirilməli və bərkidilməlidirlər ki, onların qabın içində, yük yerlərinin isə nəqliyyat paketlərində tərpənməsi mümkün olmasın. PM-in göndərilməyə hazırlanması zamanı yük yerində (qabda), həmçinin bir nəqliyyat paketində müxtəlif adlardan olan PM-in (əgər onlar bir komplektdə daşınmırsa) yerləşdirilməsinə yol verilmir. PM-in digər yüklərlə, o cümlədən təhlükəsiz yüklərlə birgə qablaşdırılmasına yol verilmir.
Konkret PM-in qablaşdırma metodu 10.1-ci və 10.2-ci cədvəllərdə göstərilmişdir və o, 11 nömrəli əlavənin tələblərinə müvafiq olmalıdır.
4.2.2. Hər bir yük vahidi konkret PM növü üçün nəzərdə tutulmuş normativ sənədlərə müvafiq olmaqla Beynəlxalq (BMT) və Dövlət standartına uyğun olaraq nəqliyyat markalanması üzrə markalanır, həmçinin PM-in təhlükə növünü və dərəcəsini (bundan sonra nəqliyyat təhlükəsini) xarakterizə edən markalan maya malik olmalıdır. Təhlükə nişanlarının markalarının təsviri və göstərici rəqəmləri aydın şəkildə və dəqiq verilməlidir.
Nəqliyyat təhlükəsini xarakterizə edən markalanma Dövlət standartına müvafiq olaraq qaba, nəqliyyat paketinə, həmçinin konteynerə və ya dəmir yolu nəqliyyat vasitəsinə vurulur. 10.2-ci cədvəldə göstərilmiş yüklər, üçün markalanma aşağıda göstərilənləri əks etdirməlidir (şəkil 1a):
§ əsas və əlavə təhlükə nişanlarını;
Şəkil 1. Yük vahidində markalanmanın yerləşdirilməsi: 1 — şərti nömrə, 2 — təhlükə nişanı, 3 — manipulyasiya nişanları, 4 — BMT nömrəsi.
Şəkil 2. Partlayıcı materiallar üçün təhlükə nişanları: a) 1.1-1.3-cü yarımsiniflər üçün;.b) 1.4-cü yarımsinif üçün; c) 1.5-ci yarımsinif üçün; ç) 1.6-cı yarımsinif üçün; * - sinifin göstərilmə yeri; ** -yarımsinifin və uyğun qrupların göstərilmə yeri; *** - uyğun qrupların göstərilmə yeri; - qəza kartoçkasının nömrəsinin göstərilmə yeri.
10.1-ci cədvəldə adları çəkilən PM üçün göstərilən markalanma aşağıdakıları özündə əks etdirməlidir (şəkil 1 b):
§ yükün nəqliyyat adını;
Əgər nəqliyyat paketinin yan və tin hissələrində qaba vuruları markalanma aydın və dəqiq görünürsə, bu zaman PM-in nəqliyyat təhlükəsini xarakterizə edən markalanma vurulmaya bilər.
PM-in nəqliyyat təhlükəsini xarakterizə edən markalanma əgər yan, tin divarlara yerləşmirsə, qabın qapağına vurula bilər. Bu halda vaqonun qapıarası yerlərində PM-in nəqliyyat təhlükəsini xarakterizə edən markalanma lövhəsi asılır.
Qəfəs şəklində silindr qaba yuxarıda göstərilən markalanma yan divarın markalanmayan hissəsinə vurulur.
Altlıqlarda qoyulmuş futlyarlara qablaşdırılmış PM daşınarkən təhlükə nişanları və şərti işarələr futlyarlara vurulur, manipulyasiya nişanları isə Dövlət standartına əsasən altlıqlara vurulur.
4.2.3. Yarımsiniflərdən asılı olaraq PM-in təhlükə nişanları 2-ci şəkildə göstərilənlərə uyğun yerinə yetirilir.
Göstərilən təhlükə nişanları üçün fon narıncı rəngdə 1.4, 1.5, 1.6. rəqəmlərinin hündürlüyü 30 mm, qalınlığı isə 5 mm olmalıdır.
Təhlükə nişanları künc üstünə qoyulmüş kvadrat şəklində olmalıdır. Qaba və (və ya) nəqliyyat paketinə vurulmuş təhlükə nişanları üçün kvadratın tərəflərinin ölçüsü 100 mm-dən az olmamalıdır (əgər qabın ölçüsü yol vermirsə, kvadratın tərəflərinin ölçüsü 50 mm-ə qədər azaldıla bilər, «Partlaya bilər» sözlərinin əvəzinə qısaldılmış şəkildə «Partlayıcı» sözü yazıla bilər), dəmir yolu nəqliyyat vəsaitinə, konteynerə vurulmuş təhlükə nişanı üçün kvadratın tərəfinin ölçüsü 250 mm-dən az olmamalıdır.
Qara rəngli haşiyə, qaba və nəqliyyat paketinə vurulmuş nişanın kənarından 5 mm məsafədə konteynerə və ya dəmir yolu nəqliyyatı vasitəsinə vurulan nişanın kənarından 15 mm məsafədə yerləşdirilməlidirlər.
PM-in şərti nömrəsi bərabəryanlı üçbucağa vurulur və bu üçbucaq təhlükə nişanının altına vurulur (bax. şəkil 1a). Üçbucağın tərəflərinin ölçüsü 50, 80 və ya yük vahidinə vurulduqda 150 mm-dən, konteynerə və dəmir yolu nəqliyyatı vasitəsinə vurulduqda isə 250 mm-dən az olmamalıdır.
Qara rənglə vurulmuş haşiyə, tərəfləri 50 və ya 80 mm ölçüdə olduqda üçbucağın kənarından 50 mm aralı məsafədə, tərəfləri 150 və ya 200 mm olduqda isə 15 mm aralı məsafədə yerləşdirilməlidir.
Üçbucağın tərəfləri 150 və ya 200 mm ölçüdə olarsa, PM-in şərti nömrəsinin rəqəmlərinin hündürlüyü 50 mm olmalıdır. Yük yerlərinin ölçüsü kiçik olduqda PM-ın şərti nömrəsinin yerləşdiyi üçbucağın tərəfləri 25 mm-ə qədər, yükün şərti nömrəsini müəyyən edən rəqəmlərin hündürlüyü isə 10 mm-ə qədər kiçildilə bilər.
4.2.4. Yükün təhlükə nişanını xarakterizə edən markalanma vurulur:
a) qaba və (və ya) nəqliyyat paketinə kontrast fonunda və ya manipulyasiya nişanları ilə yanaşı yarlıqda, Dövlət standartı üzrə («Yüklərin daşıma Qaydaları»nın müvafiq bölməsi);
b) konteynerdə — qapıya, yan divarlara və əgər konstruksiya yol verirsə, damına;
c) dəmir yolu nəqliyyat vasitəsinə — hər iki qapının mərkəzinə elə vurulmalıdır ki, qəza-bərpa işləri zamanı personal həmin nişanları görsün.
Markalanmanın vurulması üçün Dövlət standartına müvafiq üsullardan və materiallardan istifadə edilir.
Şəkil 3. Təhlükə yarlıkının forması və tərkibi: 1 — təhlükə nişanı, 2 — şərti nömrə, 3 — BMT nömrəsi.
İri ölçülü qaba, konteynerə və dəmir yolu nəqliyyatı vasitəsinin üzərinə təhlükə nişanı, qəza kartoçkasının nömrəsi və üçbucaqda PM-in şərti siyirmə yarlık (şəkil 3a) nömrəsi və ya düzbucaqlıda BMT nömrəsi (şəkil 3b) bərkidilməlidir. Həmin nişan və nömrələr boşaltma başa çatdıqdan sonra yükalan tərəfindən çıxarılır. Çıxarılan yarlıkın bərkidilmə yeri 6 nömrəli əlavəyə əsasən müəyyən edilir.
4.3. Daşınmaya sifariş və daşıma sənədlərinin tərtib edilməsi
4.3.1. Yükalan dekadanın başlanmasına qədər üç gündən gec olmayaraq, stansiya rəisi vasitəsilə yol hissəsinin rəisinə, Daşıma birliyinə, MN-nin yükgöndərənlərinə, dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendantına 15 nömrəli əlavədə göstərilmiş formada, dekadanın günlərinə bölməklə yükləmə üçün dekada sifarişi verməlidir.
DİN-nin və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) yükgöndərəni sifarişi DİN XDŞ-nə verir.
4.3.2. Vaqonların PM ilə yüklənməsi üçün verilməsi haqqında bildiriş «Yüklərin daşınma Qaydaları»na uyğun olaraq müəyyən edilir.
Stansiya Müdafiə Nazirliyinin PM-in yüklənməsi üçün hərəkət düzümünün verilməsi haqqında, həmçinin dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın komendantını, DİN və DTX-nin PM-in yüklənməsi üçün hərəkət düzümünün verilməsi haqqında isə DİN XDŞ-ni xəbərdar etməlidir.
4.3.3. Yükgöndərən yükləmənin başlanmasına qədər 24 saatdan gec olmayaraq, göndərmə stansiyasına qaiməni və ya PM «Yüklərin daşınma Qaydaları»na və bu qaydalara müvafiq tərtib edilmiş daşıma sənədlərinin komplektini təqdim etməlidir.
PM vaqon göndərmələri ilə və kiçik partiyalarla daşınarsa, hər bir vaqona və partiya üçün QU-27 formalı qaimə və ya daşınma sənədləri tərtib edilir.
PM hərbi nəqliyyatla, həmçinin yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislərinin və ya mühafizə dəstəsinin müşayiətilə göndərilirsə, bu zaman bütün nəqliyyat və ya mütəxəssislər və ya mühafizə dəstəsilə müşayiət edilən vaqonlar qrupu üçün QU-27 formalı bir qaimə tərtib edilir.
4.3.4. PM-in yüklənməsinə və onların Dəmir yolu stansiyalarının Siyahısına (16 nömrəli əlavə) daxil edilmiş stansiyanın xüsusi ayrılmış sahəsinə gətirilməsinə stansiya rəisi, o olmadıqda stansiya rəisinin müavini icazə verir.
Yükləməyə icazə verilməsi haqqında qaimənin müvafiq sütununda yükləmə tarixi, yükün gətirilməsi, yükləmə əməliyyatlarının başlanması və qurtarması vaxtı göstərilməklə qeyd edilir. Bu zaman MN yüklərinin gətirilmə vaxtı dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendantı, təhlükəsizlik xidməti, DİN XDŞ ilə razılaşdırılır.
4.3.5. PM-in daşınması üçün daşıma sənədlərini tərtib edərkən yükgöndərən 10.2 nömrəli cədvələ əsasən aşağıda göstərilən formada bu yükün şərti nömrəsini göstərməlidir:
§ «Partlayıcı maddə...;
§ yükün təsnifat şifri;
§ qəza kartoçkasının nömrəsi».
Əgər daşıma 10.1 nömrəli cədvələ müvafiq həyata keçirilərsə, bu sütunda yükün BMT nömrəsi, nəqliyyatın adı, təsnifat şifri, qəza kartoçkasının nömrəsi göstərilir.
PM-in daşınması üçün qaimə tərtib edilərkən onun üz tərəfinin yuxarı hissəsində 4.6.8-ci bəndə uyğun olaraq yükgöndərən qırmızı rəngdə «PM», «Qoruyucu» ştempellərini, həmçinin aşağıda göstərilənləri vurmalıdır:
a) «Təpədən buraxılmasın» - 10.1-ci və 10.2-ci cədvəllərdə tələb olunarsa;
b) «Tormoz söndürülsün» - bu Qaydalara əsasən söndürülmüş avtotormozlu vaqonlarda daşınmalı olan PM ilə yüklü vaqonlar daşınarkən, həmçinin belə PM-in avtotormozun söndürülməsi tələb edilməyən yüklərlə bir vaqonda daşınarkən;
c) «Seksiya açılmamalıdır» - 4.6.4-cü bəndə əsasən PM seksiyalarda (sxemlərdə) daşınarkən;
ç) «Mütəxəssisin müşayiəti ilə», «MN mühafizə dəstəsi», «Yükgöndərənin mühafizə dəstəsi», «DİN mühafizə dəstəsi» - yük mütəxəssisinin, hərbi mühafizə dəstəsinin, yükgöndərənin (yükalanın) və ya DİN-nin hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin müşayiəti ilə daşınarkən; əgər yük eyni vaxtda həm mütəxəssisin, həm də hərbi mühafizə dəstəsinin (yükgöndərənin mühafizə dəstəsinin) müşayiəti ilə daşınırsa, hər iki ştempel vurulur; qaimənin «Yükün adı» sütununda mühafizə dəstəsinin, yükgöndərənin (yükalanın) və ya DİN-nin hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin rəisinin soyadı, adı, atasının adı, PM mütəxəssis tərəfindən müşayiət edilərkən isə göstərilənlərdən başqa onun şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin və ezamiyyət vəsiqəsinin nömrəsi göstərilməlidir;
d) «D.y. mühafizəsi» - 4.9.3-cü bəndə əsasən dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin müşayiətilə daşınan PM üçün;
e) 119, 126, 137, 141, 179, 182 şərti nömrələrlə PM daşınarkən bütün daşıma sənədlərinə «PM» ştempeli əvəzinə qırmızı rəngli «Xüsusilə təhlükəlidir, PM» ştempeli vurulmalıdır.
Yükgöndərən tərəfindən qaiməyə vurulmuş ştempellər və qeydlər əsasında stansiya analoji qeydləri və ştempelləri dəmir yolu tərəfindən tərtib edilən daşıma sənədlərinə vurur.
PM bir vaqonda kiçik partiyalarla yolda qismən boşalma ilə daşınarsa, bu Qaydaların 4.3.5 bəndi ilə nəzərdə tutulmuş ştempellər hər bir qaiməyə bu sənəd üzrə daşınmaya verilmiş yükə müvafiq vurulur.
PM-i müşayiət edən mütəxəssislər və mühafizə dəstəsi olan vaqonların isidilməsi üçün soba qurğuları olarsa, yükgöndərən QU-27 formalı qaimə tərtib edərkən qaimənin «Yükün adı» və ya «Qeydlər» sütununda (müvafiq vaqonun nömrəsi qarşısında) «Soba vasitəsilə isidilir» sözlərini qeyd etməlidir.
4.3.6. PM-in vaqonlara yüklənməsi, yerləşdirilməsi və bərkidilməsi üçün məsul olan yükgöndərənlər və ya onların işçiləri qaimənin arxa tərəfində, 1-ci sütunda «Yüklərin yüklənməsinin və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin müvafiq bölməsində müəyyən edilmiş qaydada qeyd etməli və onun öz vəzifəsini, soyadını göstərməklə, imzaları ilə təsdiq etməlidirlər.
Qaiməyə aşağıda göstərilən qaydada bəyannəmə əlavə edilməlidir.
Bununla təsdiq edirəm ki, bu qaimə üzrə daşınmaya təqdim edilmiş yük partiyası, “Təhlükəli yüklərin dəmir yolu nəqliyyatı ilə daşınma Qaydaları”nın tələblərinə uyğun olaraq, qaimədə göstərilən adına, çəkisinə tamamilə müvafiqdir, lazımi qaydada təsnifatlandırılmış, qablaşdırılmış, markalanmış, təhlükə nişanları ilə təchiz edilmiş, yerləşdirilmiş, bərkidilmiş və bütün cəhətlərdən PM-ın dəmir yolu nəqliyyatı ilə daşınması üçün lazımi vəziyyətdədir (Bəyannaməyə “Texniki təhlükəsizlik haqqında” Qanunla müəyyən edilmiş digər məlumatlar da əlavə olunur).
Bəyannamə yükgöndərənin PM-ın yüklənməsi üçün məsul olan nümayəndəsi tərəfindən imzalanır.
4.3.7. PM yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislərinin və ya mühafizə dəstəsinin müşayiətilə böyük miqdarda, həmçinin vaqon qrupları ilə daşındıqda, göndərmə stansiyası vaqon vərəqini və QU-29a formalı yol cədvəlini «Yüklərin daşınma Qaydaları»na müvafiq tərtib edir.
Daşıma sənədlərini tərtib edən stansiya vaqon vərəqinin və yol cədvəlinin arxa tərəfinin müvafiq sütunlarına, yükgöndərənin qaiməyə bu Qaydaların 4.3.5-ci bəndinə əsasən vurduğu ştempelləri və qeydləri vurur.
Bu zaman «PM» ştempeli, həmçinin 4.3.5-ci bəndlə nəzərdə tutulmuş ştempellər və alışmış PM-in söndürülmə üsulları haqqında edilən qeydlər yol cədvəlinin «Təhlükə kateqoriyası haqqında ştempellər» sütununa vurulur.
«Təpədən buraxılmasın» və «Seksiya açılmamalıdır», həmçinin «Soba vasitəsilə isidilir» ştempelləri yol cədvəli ilə hərəkət edən vaqonların siyahısının «Qeyd» sütununa vurulur.
PM kiçik partiyalarla 4.1.13-cü bəndə uyğun olaraq yolda qismən boşaltmaqla daşınarkən, daşıma sənədləri PM daşımaya qəbul edən, sonradan isə qismən boşaltma stansiyaları tərəfindən yol cədvəlindən yükün üzərinə yapışdırılmış paketə yerləşdirilir və yol boyu ilk təyinat stansiyasına hərəkət edən yükün üzərinə yapışdırılır. Bu yol cədvəlinin arxa tərəfinə yükgöndərən tərəfindən 4.3.5-ci bəndə müvafiq vurulmuş ştempellər keçirilir. Bu vaqonda digər təyinat stansiyalarına daşınan yüklərin yol cədvəlləri sənədlərin konvertləşdirilməsi üçün istifadə edildikdə ştempellər və qeydlər bu yol cədvəllərinə köçürülürlər. Vaqon vərəqi PM-in qismən boşaldıldığı stansiyada qalır və həmin stansiya boşaltmadan (yükləmədən) sonra yeni vaqon vərəqi tərtib edir.
4.3.8. Hər bir halda stansiya rəisi, onun müavini və ya yük kontorunun müdiri PM üçün tərtib edilmiş daşınma sənədlərinin (qaimənin, bəyannamənin, yol cədvəlinin və vaqon vərəqinin) tərtib edilməsinin düzgünlüyünü və bu Qaydalara müvafiq olub-olmamasını yoxlamalıdır.
4.4. Vaqonların yüklənmə üçün hazırlanması və yük altına verilməsi
4.4.1. PM-in daşınması üçün yük dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələri tərəfindən müşayiət edilirsə, keçid meydançalarında və dayanacaqlarda əl tormozlarına malik olan vaqonlardan istifadə edilməsinə yol verilir.
4.4.2. PM-in texniki, həmçinin kommersiya cəhətdən müayinədən keçməmiş vaqonlara yüklənməsinə yol verilmir. Vaqon yüklənmənin başlandığı gün boş vəziyyətdə müayinədən keçməlidir.
Dəmir yolu vaqonlarına texniki xidmət və onların texniki cəhətdən belə yüklərin daşınması üçün istifadə edilməsinə yararlılığı dəmir yolunun vaqon təsərrüfatının və texniki təhlükəsizlik xidmətinin (TTX) işçiləri tərəfindən həyata keçirilir.
Yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş hərəkət düzümünün texniki müayinəsi və vaqonların işlək hərəkət hissələrinin, təkər cütlərinin, buks qovşağının, ramalarının yararlılığı yükgöndərənin stansiya rəisinə yazılı surətdə və ya qeydiyyatdan keçmiş telefonoqram ilə verdiyi sifariş əsasında dəmir yolunun vaqon təsərrüfatının işçiləri tərəfindən həyata keçirilir.
Bu vaqonların texniki vəziyyəti və PM-in daşınması üçün onların kuzovlarının (banlarının) (döşəməsinin, divar örtüklərinin, qapılarının, damlarının, lyük qapaqlarının) yararlılığı, qapaqlarının möhkəm bağlanması və həmçinin bütün daxili və xarici avadanlıqlarının təmizliyi və vəziyyəti yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir.
4.4.3. PM-ın yüklənməsi üçün ayrılmış, həmçinin yükgöndərənlərə (yükalanlara) mənsub olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonların uçotu VU-14 formalı ayrıca kitabda aparılır, texniki müayinə üçün təqdim edilmiş vaqonların müayinəsi və onların texniki cəhətdən PM daşınması üçün yararlı olması haqqında müayinəni aparan işçilər tərəfindən bu kitaba müvafiq qeydlər edilir və bu zaman avtotormozların işə salınması və söndürülməsi haqqında həmçinin sonuncu dövri təmirinin yeri, vaxtı haqqında əlavə qeydlər edilir. Bu qeydlər həmin işçilərin imzaları ilə təsdiqlənir.
4.4.4. Vaqonların PM-in daşınması üçün kommersiya cəhətdən yararlılığı yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir.
Yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş hərəkət düzümünün, həmçinin boşaltmadan sonra dəmir yolu vaqonlarının yuyulması və təmizlənməsi yükgöndərənin (yükalanın) qüvvəsi və vəsaitləri ilə həyata keçirilir.
4.4.5. PM yüklənməmişdən əvvəl yükgöndərən 8 nömrəli əlavədə göstərilən qaydada örtülü vaqonların qapı və yük aralıqlarındakı deşikləri tutmalıdır. Belə vaqonların yan və tavan lyukları əvvəlcədən möhkəm bağlanılır və içəri tərəfdən «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin III bölməsinin tələblərinə müvafiq olaraq məftil və tir vasitəsilə bərkidilir.
4.4.6. Əgər Siyahıda «PM daşınarkən vaqonların avtotormozları söndürülməlidir» (bax. 10.1-ci və 10.2-ci cədvəllərdəki qeydlər) göstərilibsə, bu PM-in yüklənməsi üçün vaqonlar verilməmişdən əvvəl vaqon baxıcısı ayırıcı kranları bağlamalı və onu belə vəziyyətdə məftillə bərkitməli və plomblamalıdır.
Göstərilən vaqonlarda avtotormozların söndürülməsi dalan yoluna xidmət göstərilməsi haqqında təlimatla müəyyən edilmiş qaydada vaqon yükləndikdən sonra təhvil yolunda həyata keçirilir.
Stansiyaların texniki-sərəncam aktlarına (bundan sonra — stansiyanın TSA) əsasən, əgər manevrlər yalnız işə salınmış avtotormozlar ilə həyata keçirilirsə, stansiyadan göndərilən PM yüklü vaqonların tormozları onlar yola düşən qatarın tərkibinə qoşulduqdan və həmin qatarda tormozlar işə salındıqdan sonra söndürülür. Stansiyaya gəlmiş vaqonların tormozları onlar qatardan açılanadək işə salınmalıdır.
4.4.7. Avtotormozların söndürülməsi, vaqon təsərrüfatı xidmətinin işçilərinə onların söndürülməsi zəruriyyətinin bildirilməsi qaydası, həmçinin dəmir yolunun lokomotivlərinin xidmət etdiyi dalan yollarında belə vaqonların manevr hərəkətinin yerinə yetirilməsi zamanı əlavə təhlükəsizlik tədbirləri Texniki təhlükəsizlik Xidməti (TTX) tərəfindən 4.6.18-ci bəndə müvafiq hazırlanır və yolun hissə, daşıma birliyinin rəisləri tərəfindən təsdiq edilir.
4.4.8. Vaqon baxıcısı olmayan stansiyalarda PM ilə yüklənməyə verilmiş vaqonların hazırlanması və texniki xidməti, həmçinin ikiqat əməliyyatların yerinə yetirilməsi qaydası PM-in hər bir yüklənmə məntəqəsi üzrə yol rəisi tərəfindən müəyyən edilir.
4.4.9. PM tam metaldan hazırlanmış, müşayiətçilər və hərbi mühafizə dəstəsinin yerləşdirilməsi üçün yeri olan, yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış vaqonlarında daşınarkən, PM-in növündən asılı olmayaraq müşayiətçilərin və hərbi mühafizə dəstəsinin həmin vaqonda getməsinə yol verilir. Göstərilən yer atmosferə qığılcımın düşməsini istina edən mövcud elektrik isitmə qurğuları ilə, nasaz olduqda isə, onların avtomatik söndürülməsini təmin edən qurğularla, həmçinin yükgöndərən (yükalan) tərəfindən normalar üzrə müəyyən edilmiş yanğınsöndürmə vasitələri ilə təchiz edilməlidir. İsitmə cihazlarının konstruksiyası və onların quraşdırılma yeri hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin idarə orqanları və dəmir yolunun vaqon təsərrüfatı işçiləri ilə razılaşdırılmalıdır. Bu zaman 4.3.5-ci bənddə nəzərdə tutulmuş qaydada, vaqonun soba vasitəsilə isidilməsi haqqında daşıma sənədlərində qeydiyyat aparılmır.
Yükgöndərən yükləmədən əvvəl göstərilən cihaz və vasitələrin saz vəziyyətdə olmalarını yoxlamalıdır.
PM-in daşınması üçün nəzərdə tutulmuş ixtisaslaşdırılmış vaqonların elektrik avadanlıqları partlayışdan mühafizə tələblərinə cavab verməlidir.
PM yüklənmiş vaqonda hərbi keşik dəstəsinin və müşayiətçi mütəxəssislərin getməsinə yol verilmir. Belə daşıma zamanı mütəxəssislərin, hərbi keşik və mühafizə dəstələrinin yerləşdirilməsi üçün yükgöndərənin planının hesabına, imkan daxilində, keçid meydançası olan örtülü dördoxlu vaqon ayrılır. Belə vaqonlar dəmir yolu tərəfindən aşağıda göstərilən qaydada təchiz edilməlidir:
§ MN, DİN, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti hərbi keşikçilərinin yerləşdirilməsi üçün — dəmir yolu rəhbərliyi tərəfindən təsdiq edilmiş «Dəmir yollarında çıxarılma tipli hərbi avadanlığın hazırlanması, istismarı, uçotu və saxlanması üzrə Təlimat»la müəyyən edilmiş normalara uyğun olaraq;
§ yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislərinin və ya mühafizə dəstəsinin, həmçinin milis dəstələrinin yerləşdirilməsi üçün qış mövsümündə sobalarla və soba avadanlıqları ilə.
Mühafizə dəstəsinin və müşayiət edən mütəxəssislərin yerləşdirilməsi üçün yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan və onlar tərəfindən avadanlıqlarla təchiz edilmiş, stansiyalarda sanepidemioloji xidmətin, insarı və heyvanların daşınmasına yararlı hesab edilən vaqonlardan və ya yükgöndərən (yükalan) tərəfindən avadanlıqla təchiz edilmiş tamamilə metal sərnişin vaqonundan istifadə edilə bilər.
4.4.10. Yükgöndərən ixtisaslaşdırılmış, mülkiyyətində və ya icarədə olan vaqon və konteynerlərə PM yüklənərkən yükləmə əməliyyatı başlanmamışdan əvvəl vaqonların və konteynerlərin, onların konkret partlayıcı maddənin daşınması zamanı təhlükəsizliyini təmin edən avadanlıqları daxil etməklə, texniki cəhətdən saz olmaları haqqında şəhadətnaməni stansiyanın və ya vaqon deposunun işçilərinə təqdim edir.
Vaqon təsərrüfatının işçisi şəhadətnamənin nömrəsini VU-14 kitabına qeyd edir, yükgöndərən isə qaimənin arxa tərəfində 4-cü sütunda «Vaqon texniki və kommersiya cəhətdən sazdır və onun avadanlığı, müəyyən edilmiş tələblərə müvafiqdir» sözlərini qeyd edir.
Şəhadətnamə aşağıda göstərilən formada tərtib edilir:
Partlayıcı materialların daşınması üçün vaqonun kuzovunun texniki vəziyyəti haqqında Şəhadətnamə
Bu şəhadətnamə ilə təsdiq olunur ki, ______________________________________ vaqon kuzovunun (avadanlıqlar da daxil olmaqla) texniki vəziyyətinə görə _________________________________________ [daşınan yükün adı] daşınma təhlükəsizliyini təmin edir.
Şəhadətnamə __________________________ müddətədək qüvvədədir.
[vaqonlara göstərilən xidmətə görə məsul şəxs]
4.4.11. PM üçün nəzərdə tutulmuş və yükgöndərənin (yükalanın) mülkiyyətində olan yeni ixtisaslaşdırılmış vaqonların texniki müayinə aktları tərtib edilərkən və onlar dəmir yollarında istismar üçün yararlı hesab edilərkən, texniki təhlükəsizlik xidməti (TTX) və vaqon təsərrüfatı konstruksiyalarının uyğunluğunu və vaqonun texniki hazırlanma sertifikatını yoxlamalıdır.
4.5. PM-ın gətirilməsi, yüklənməsi, boşaldılması və yükdəyişdirmə (bir yerdən başqa yerə yükləmə)
4.5.1. PM vaqonlara göstərilən yüklərin vaxtında yüklənməsini, boşaldılmasını və işlərin təhlükəsizliyini təmin edən və yalnız yükgöndərənə (yükalana) mənsub olan, yaxud onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş, dalan dəmir yollarında yüklənməlidir (boşaldılmalıdır).
4.5.2. Müdafiə Nazirliyinə, Daxili İşlər Nazirliyinə və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinə məxsus olan PM-in (101, 115, 119, 121, 125, 126, 128, 130, 133, 134, 137, 141, 143, 148, 150, 154, 155, 156, 167, 168, 176, 179, 180, 182, 199, 301, 320 şərti nömrəli yüklərdən başqa) yüklənməsi və boşaldılması dəmir yolu rəhbərliyinin təsdiq etdiyi dəmir yolu stansiyalarının xüsusi ayrılmış açıq meydançalarında da həyata keçirilə bilər.
PM-in yüklənməsi, boşaldılması və yükdəyişdirmə üçün ayrılmış yerlərə və mexanizmlərə olan ümumi tələblər 12 nömrəli əlavədə göstərilmişdir.
4.5.3. Müəssisələrin, idarələrin, təşkilatların və hüquqi şəxslərin dalan yollarında, həmçinin dəmir yolu stansiyalarının xüsusi ayrılmış açıq meydançalarında PM olan vaqonların gecə-gündüz yüklənməsi və boşaldılması yükgöndərənin (yükalanın) qüvvəsi və vəsaitləri ilə 12 nömrəli əlavədə göstərilən tələblərə müvafiq həyata keçirilir.
Vaqonların, müəssisələrin, idarələrin, təşkilatların və hüquqi şəxslərin dalan yollarına verilməsi və götürülməsi qaydaları dalan dəmir yolunun istismar edilməsi haqqında müqavilələrlə, həmin dalan dəmir yoluna dəmir yolunun lokomotivi xidmət göstərdikdə isə vaqonların verilməsi və götürülməsi haqqında müqavilələrlə müəyyən edilir.
4.5.4. PM yükgöndərən və ya yükalan tərəfindən ayrılmış xüsusi nümayəndənin rəhbərliyi altında, yolun yanğından mühafizəsi və texniki təhlükəsizlik xidmətinin nümayəndəsinin iştirakı ilə yüklənir və boşaldılır.
Bu zaman yükgöndərənin və ya yükalanın nümayəndəsi PM-in dəmir yolu stansiyalarının xüsusi ayrılmış açıq meydançalarına gətirilməsini və aparılmasını, PM-in təqdim edilmiş (sxemlərə) və «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nə uyğun olaraq yüklənməsinin, yerləşdirilməsinin və bərkidilməsinin, həmçinin açıq hərəkət düzümündə PM-in xüsusi qaydada örtülməsinin düzgünlüyünü, PM-in birgə yüklənməsi şərtlərinin yerinə yetirilməsini və yükləmə-boşaltma işləri zamanı təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl edilməsini, yüklü vaqonun dəmir yoluna təhvil verilənədək və ya boşaldılmaq üçün gəlmiş vaqonun dəmir yolundan qəbul edildiyi andan PM-in mühafizəsini təmin etməlidir.
Dəmir yolu stansiyalarının xüsusi ayrılmış açıq meydançalarında Müdafiə Nazirliyinə, Daxili İşlər Nazirliyinə və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinə məxsus olan PM-in vaqonlara yüklənməsi və boşaldılması zamanı yükgöndərən (yükalan) iş başlanana qədər stansiya rəisinə görülən işlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün məsul olan şəxsin soyadını və vəzifəsini bildirməlidir.
4.5.5. Yükgöndərən PM-in daşınması üçün əvvəlcədən vaqonları xüsusi avadanlıqlarla təmin etməli, PM-in bərkidilməsi və vaqonların hazırlanması üçün materiallar (lövhələr, dayaqlar və arakəsmələr, çanaqlar, şəbəkələr, yumşaq altlıq materialları, keçə, brezent, kraft-kağızlar, yapışqan və s.) hazırlamalıdır.
4.5.6. Yükgöndərən PM göndərməyə verilənədək, PM-in yükləmə prosesində qablaşdırmanın düzgünlüyünü, qabın keyfiyyətini, markalanmanın aparılmasını, PM üzərində və daşıma sənədlərində PM-in şərti nömrəsinin (BMT nömrəsinin), yükün çəkisinin düzgün göstərilməsini, əgər yük plomblanıbsa, plomb və möhürlərin toxunulmazlığını yoxlayır, bütün yük yerlərinə diqqətlə baxır.
Aşkar edilmiş bütün zədələr və nasazlıqlar, həmçinin yüklənmə, boşaltma prosesində qabın aldığı zədə ən qısa müddətdə xüsusi ayrılmış yerlərdə aradan qaldırılmalıdır.
Əgər 4.5.2-ci bənddə göstərilən PM yüklənərkən yüklənmə başa çatanadək aradan qaldırılması mümkün olmayan defektlərə malik olan yük yerləri, həmçinin dağılma və tökülmə aşkar edilən qab daşınmaya buraxılmır və dərhal yükgöndərən tərəfindən PM-in qəza kartoçkasında göstərilənlərə müvafiq olaraq stansiyanın ərazisindən çıxarılır.
4.5.7. PM yüklənmə yerinə stansiya rəisi və ya onun müavini tərəfindən 4.3.4-cü bəndə müvafiq olaraq müəyyən edilmiş müddətdə gətirilir.
PM stansiyaya gətirilənədək yükgöndərən tərəfindən yuxarıda göstərilən işlərin görülməsi üçün 4.5.4-cü bəndə uyğun olaraq ayrılmış məsul nümayəndə stansiya rəisindən, o olmadıqda isə onun müavinindən PM-in göstərilən müddətdə gətirilmə vaxtını və imkanını təsdiq edən məlumat almalıdır. Stansiya rəisi və ya onun müavini tərəfindən belə təsdiqedici cavabın göndərilməsi nəzərdə tutulan bütün yük partiyasının hərəkət düzümü ilə mütləq təmin edildiyi halda verilə bilər.
Yükün stansiyaya müəyyən edilmiş vaxtdan əvvəl gətirilməsinə yol verilmir.
PM yükləmə yerinə gətirilənədək yükgöndərən 4.5.5-ci bəndə uyğun olaraq, yükləmək vaxtı lazım olan alət və materialları, həmçinin yük yerlərinin zədələnmə və ya qəza hallarının nəticələrinin ləğv edilməsi üçün zəruri vasitələri əvvəlcədən gətirməlidir.
PM stansiyaya hissə-hissə gətirilirsə, hərbi komanda (yükdaşıyan fəhlələr) yükün birinci partiyası ilə eyni vaxtda gətirilir.
4.5.8. Vaqonlar PM ilə tam həcmdə və ya tam yükgötürmə qabiliyyəti qədər yüklənməyibsə, boş qalan hissə, həmin yükalanın ünvanına digər tezalışmayan və təhlükəsiz yüklərlə (4.1.12-ci bənddə göstərilən PM-dən başqa) yüklənə bilər.
Yükləndikdən sonra PM texniki şərtlərə, və ya müəyyən olunmuş qaydada təsdiq edilmiş çertyojlara (əgər «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri» ilə yüklənməsi nəzərdə tutulmayıbsa) müvafiq şəkildə bərkidilir.
PM-in yerləşdirilmə və bərkidilmə sxemlərində aşağıda göstərilənlər nəzərdə tutulmalıdır:
a) yük yerlərinin döşəmənin üzərində bir-birinə sıx şəkildə bir bərabərdə yerləşdirilməsi;
b) qutuların qapaqlarının, çəlləklərin tıxaclarının yuxarı vəziyyətdə yerləşdirilməsi;
c) döyüş sursatları məmulatlarının vaqonun uzunluğu oxu boyunca eninə düzülməsi mümkün olmayan döyüş sursatlarının vaqon boyunca öz oxları uzununa düzülməsi;
ç) mexaniki təsirlərə daha həssas olan yüklü yerlər elə yerləşdirilməlidir ki, onun yüklənməsi sonuncu növbədə boşaldılması isə birinci növbədə olsun;
d) normativ sənədlərdə (NS) məhdudiyyətlər qoyulmayıbsa vaqonların tutumundan və yükgötürmə qabiliyyətindən maksimum istifadə edilməlidir.
Texniki sənədlərdə PM-in yerləşdirilməsinin üsulları və sayı haqqında xüsusi göstərişlər olarsa, sxemlər hazırlanarkən bu göstərişlər rəhbər tutulmalıdır.
Daşıma zamanı ayrı-ayrı yerlərin tərpənməsinin və ya yıxılmasının qarşısını almaq üçün PM-in yuxarı sırasının bərkidilməsinin etibarlı olmasına, həmçinin açıq hərəkət düzümündə daşınan PM-in möhkəm bərkidilməsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. PM vaqona çox ehtiyatla, iş zamanı qığılcım verməyən alətlərdən (bürünc, mis, tunc və s.) istifadə etməklə bərkidilir, qaba təzyiq göstərilməsinə, təkan və zərbə vurulmasına yol verilmir.
4.5.9. Yükləmə başa çatdıqdan sonra vaqonların qapıları möhkəm bağlanır, qapı calaq yanlıqları, kilid-plomb qurğuları ilə fiksasiya olunur və ya lövhə məftili burmaqla bərkidilir və vaqon, yükgöndərənin plombları ilə plomblanır.
Vaqon yalnız yükləmənin məsul rəhbəri tərəfindən, «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nə müvafiq həyata keçirilməsinə və PM-in etibarlı bərkidilməsinə əmin olduqdan sonra plomblanır. Yüklənmə, boşaltma, vaqonların plomblanması, onlardan plombların çıxarılması zamanı nəqliyyatı müşayiət edən şəxsin iştirakı ilə (belə müşayiət edilmə bu Qaydalarda nəzərdə tutulmuşsa) həyata keçirilir.
4.5.10. Təyinat stansiyasına PM-in gəlməsi, həmçinin PM-in dalan yollarına və ya xüsusi ayrılmış yerlərə boşalmaya verilməsi haqqında təyinat stansiyasının rəisi dərhal müəyyən edilmiş qaydada yükalana xəbər verir. Yükalan PM yüklü vaqonları stansiyaya gəldiyi andan 2 saatdan gec olmayaraq qəbul etməlidir.
MN-ə məxsus PM yüklü vaqonların gəlməsi və onların boşalmaya verilməsi haqqında stansiya rəisi müəyyən edilmiş qaydada, dəmir yolu sahəsinin və stansiyasının hərbi komendantına, DİN və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin yükləri haqqında isə DİN Xüsusi Daşımalar şöbəsinə (XDŞ) məlumat verməlidir.
4.5.11. Yükgöndərənin vəzifələri:
a) stansiyanın rəisi və ya müvafiq işçiləri ilə, MN, DİN və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin yükləri üzrə isə, dəmir yolu sahəsinin və stansiyasının hərbi komendantı və DİN XDŞ ilə daima əlaqə saxlamaq, öz ünvanına gələn PM-in miqdarını bilmək, onların boşaldılması üçün əvvəlcədən yer, vasitələr hazırlamaq və PM-in qəbul edilməsi üçün məsul şəxs təyin etmək;
b) vaqonlar boşalmaya verildiyi ana qədər, boşalmanın məsul rəhbər işçisi ilə birgə PM-in müəyyən edilmiş müddətdə boşaldılmasını və mühafizəsini təmin etmək, vaxtında yükdaşıyan fəhlələr göndərmək;
c) vaqonlar boşalmaya verildiyi andan 12 saat ərzində PM-in stansiya ərazisindən çıxarılması;
ç) qismən boşaltma zamanı PM-in qalan hissəsinin boşalmış yerə dağılmaması üçün yaruslar və yükün bütün hündürlüyü boyu eyni vaxtda lövhələrlə və dayaqlıq tirlərilə, «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin tələblərinə uyğun şəkildə möhkəm bərkitmək.
4.5.12. Stansiya rəisi, MN-nin yükləri üzrə isə dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendantı PM-in vaxtında yüklənməsinə, boşaldılmasına və stansiyanın ərazisindən çıxarılmasına nəzarət etməlidir.
4.5.13. Stansiyanın xüsusi ayrılmış yerlərinə yüklənmək və ya boşaldılmaq üçün verilmiş vaqonların sayı yolun tutumundan və ya yükləmə (boşaltma) imkanından artıq olmamalıdır. Nəqliyyatın tərkibində olan PM yüklü qalan vaqonlar stansiyanın TSA-da nəzərdə tutulmuş yollara, 12 nömrəli əlavənin (bənd 1) tələblərinə müvafiq qoyulurlar.
Əgər stansiyanın yol qurğuları göstərilən işlərin iki və daha çox məntəqələrdə yerinə yetirilməsinə imkan verirsə, bu zaman həmin məntəqələr bir-birindən ən azı 125 m. məsafədə yerləşdikdə, onlarda yükləmə-boşaltma və ya yükdəyişdirmə işləri eyni vaxtda aparıla bilər.
4.5.14. Yükləmə-boşaltma işlərinə xüsusi təlim və tibb müayinəsindən keçmiş yükgöndərənin (yükalanın) nümayəndəsi buraxılır.
Yükləmə-boşaltma işləri başlamamışdan əvvəl, bu işlərin görülməsi üçün təyin edilmiş şəxslər işlərə rəhbərlik edən və texniki təhlükəsizlik xidməti tərəfindən təhlükəsizlik texnikası üzrə təlimatlandırılmalı və bilikləri yoxlanılmalıdır.
Yükləmə-boşaltma işləri yerinə yetirilərkən bu Qaydaların 4.11-ci bəndində və digər normativ sənədlərdə göstərilən texniki şərtlərə və yanğın təhlükəsizliyi tədbirlərinə əməl edilməlidir.
4.6. Qatarların tərtib edilməsi və manevr işləri
4.6.1. PM tək vaqonlar, vaqon qrupları və marşrutlar ilə müvafiq qoruyucu qoşmaqla, çəkisi və uzunluğu norma həddində olan qatarların hərəkət cədvəli ilə nəzərdə tutulmuş yük qatarlarında daşınır.
119, 126, 137, 141, 179, 182, 350, 351, 352, 360, 361, 362, 363, 365 şərti nömrəli PM yalnız xüsusi qatarda daşınır. Xüsusi qatarların hərəkət qaydası dəmir yolu rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilir.
Çeşidləmə və sahə stansiyaları arasında PM-lə yüklü vaqonlar, tərtibat planına müvafiq olaraq, bütün yük qatarları ilə hərəkət edə bilərlər. Belə vaqonlar aralıq stansiyalarından yaxınlıqdakı sahə və ya çeşidləmə stansiyalarına və ya geri istiqamətində yığma, daşıyıcı qatarlarla və ya dispetçer lokomotivləri ilə, qovşaq və qovşaqdan əvvəlki stansiyalar arasında isə ötürücü və daşıyıcı qatarlarla hərəkət edirlər.
Tərkibinə PM yüklü vaqon qoşulmuş yığma qatara, konduktor briqadası və ya qatar tərtibatçısı (qatarı müşayiət edən, sahədə dispetçer lokomotivilə işləyən və ya aralıq stansiyasının ştatında olan) tərəfindən xidmət edilməlidir.
PM-in aşağıda göstərilən qatarlarda daşınmasına yol verilmir:
a) sərnişin və poçt-baqaj qatarlarında (tabel silahının və onun döyüş sursatının, Müdafiə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin hərbi keşik dəstələrinin, komandalarının və dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələrinin daşınması istisna olmaqla);
b) insan, həmçinin tərkibinə hərbi eşalonlardan başqa insanlar minmiş ayrı-ayrı vaqonlar (eşalonun şəxsi heyəti olan vaqonlardan başqa) qoşulmuş qatarlarda;
c) birləşmiş qatarlarda;
ç) yuxarı üçüncü, aşağı üçüncü, yana dördüncü və böyük qabaritli qatarlarda;
d) uzunluğu hərəkət etdikləri sahələrin qəbul-göndərmə yollarının tutumundan çox olan qatarlarda.
Vaqonların nömrələnməsi üçün tərtibat planı üzrə daha uzaq qatarlara nəzərdə tutulmuş PM yüklü vaqonların, yaxın təyinatlı qatarlara qoşulmasına yol verilmir.
Hissə dispetçeri, stansiya növbətçisi və manevr dispetçeri qatar işini planlaşdırarkən, stansiyaya daxil olmuş PM yüklü vaqonların birinci növbədə az sayda qatarlar ilə göndərilməsi imkanını araşdırmalıdır.
4.6.2. Dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsi ilə müşayiət edilməli olan PM yüklü vaqonlar bir qrupdan olan qatarlara qoşulur, bu zaman bir istiqamətdən olan vaqonlar getdiyi bütün yol boyu açılmamalıdır. Mühafizə dəstəsi, qorunan vaqondan və ya vaqonlar qrupundan beş vaqondan uzaq məsafədə olmamalıdır.
Mühafizə dəstəsinin getməsi üçün, keçid meydançasından, xüsusi ayrılmış və avadanlıqlarla təchiz edilmiş vaqonlardan və ya qatar lokomotivinin qeyri-işçi kabinəsindən istifadə edilir. Nişançı əvvəlcədən lokomotivdə getmə qaydası haqqında maşinist tərəfindən təlimatlandırılmalıdır.
4.6.3. Söndürülmüş avtotormozlarla daşınmalı olan PM yüklü vaqonlar, dəmir yolunun texniki istismar Qaydaları ilə müəyyən edilmiş qaydada qatara qoşulur.
Belə yüklər Müdafiə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin keşikçiləri ilə qorunan nəqliyyatla (vaqonlar qrupu ilə) daşınarkən onlar qatarlara qoşulduqda, həmin şərtlərə əməl edilir, bu zaman qruplar arasında bir ədəddən çox olmayan sayda hərbi nəqliyyata aid olmayan vaqonun qoşulmasına yol verilir.
PM yüklü vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssisləri və ya hərbi keşikçiləri ilə müşayiət edilərkən onlar tərəfindən qorunan vaqonlar, bir qrupdan olan qatarlara qoşulur. Bu vaqonların bir-birindən və ya qatarın digər vaqonlarından qorunması, təhlükəsiz yüklü və ya boş vaqonlardan istifadə edilməklə həyata keçirilir.
Vaqonların bir-birindən qorunması, yükləmə yerindən təyinat yerinədək boş vaqonlardan istifadə edilməklə həyata keçirildikdə, boş vaqonların nömrələri QU-27 formalı dəmir yolu qaiməsinə yazılır.
Qoruyucu kimi boş vaqonlardan istifadə edilməsinə, yükgöndərən razılıq verməzsə, stansiyada PM yüklü vaqonların qoruyucusu kimi istifadə edilə bilən yüklü vaqonlar yığılanadək onlar dalan yolunda qalır.
4.6.4. Tərkibində PM yüklü hərbi nəqliyyat olan qatarlara bu hərbi nəqliyyata aidiyyəti olmayan PM yüklü vaqonlar qoşula bilərlər. Xüsusi hərəkət düzümünün, stansiyaların və daşınan PM-in normativ texniki sənədləri ilə nəzərdə tutulmuş müəyyən texnoloji sxemlər (qoşmalar) üzrə tərtib edilmiş nəqliyyatın, PM-i müşayiət edən mütəxəssisin və ya hərbi keşik dəstə rəisinin icazəsi olmadan açılmasına yol verilmir.
Belə seksiyalarda və sxemlərdə (qoşmalarda) mütəxəssislərin və keşikçilərin getməsini və PM yüklü vaqonlar arasında qoruyucu qoşma zəruriyyəti olub-olmamasını yükgöndərən NS (normativ sənəd) əsasında müəyyən edir.
Əgər NS-lə nəzərdə tutulmuşdursa, refrijerator seksiyalarında və sxemlərində (qoşmalarında) belə qoruyucunun olması tələb olunmur.
Qoruyucu vaqonlar olmadan PM-in dəmir yolu tərəfindən daşınmasına əsas qaimədə «Seksiya açılmasın» ştempelinin olmasıdır.
4.6.5. Eşalona mənsub olan avtomaşınlara, avtoqatarlara, avtosisternlərə və digər xüsusi tutumlara, həmçinin açıq zirehli transportyorlara yüklənmiş PM, qatar tərkibində hərəkət edərkən 4.6.6 - 4.6.8-ci bəndlərə əsasən qoruyucuya malik olmalıdır.
Eşalona mənsub olan döyüş sursatı ilə təchiz edilmiş tank, özü hərəkət edən artilleriya qurğuları, artilleriya dartıcıları və örtülü zirehli nəqliyyatlar ilə yüklənmiş platformalar və yarımvaqonlar qatarda qoruyucusuz hərəkət edə bilərlər.
Yükün müşayiət edilməsi və qorunması üçün ayrılmış bələdçilər, mütəxəssislər, keşikçi dəstələri olan vaqonlar qatarda PM yüklü vaqonlardan həm irəlidə, həm də arxada qoşula bilər.
Tezalışan mayelərlə yüklənmiş vaqon tərtibat stansiyalarında qatara PM ilə yüklənmiş vaqonlardan sonra (qatarın əvvəlindən hesab edilməklə) qoşulmalıdır.
4.6.6. Daşıma sənədlərində «Qoruyucu» ştempeli olan PM yüklü vaqonlar qatara qoşularkən və manevr işi yerinə yetirilərkən aşağıdakı 1 nömrəli cədvəldə göstərilən minimum normadan az olmayaraq qoruyucuya malik olmalıdır.
4.6.7. Tərkibində PM yüklü vaqonlar olan qatarlarda qoruyucu kimi təhlükəsiz yüklü vaqonlardan və ya boş vaqonlardan, həmçinin təhlükəsiz yüklü sisternlərdən istifadə edilə bilər.
Boş və yüklü platformalar (o cümlədən 1 nömrəli cədvəldə göstərilənlər), həmçinin transportyorlar qoruyucu kimi istifadə edildikdə, PM yüklü vaqona ən azı iki vaqon qoşulur.
Aparıcı lokomotivdən:
PM yüklü bütün örtülü xüsusi vaqonlar (dartıcı qüvvəsi və yanacaq növündən asılı olmayaraq)
PM yüklü platforma və yarımvaqonlar:
bərk yanacaqlı paravozdan
digər lokomotiv növlərindən
Axırıncı vaqon nəzərə alınmaqla qatarın sonundan, o cümlədən itələmə zamanı
Eşalonun şəxsi heyətinin olduğu vaqondan
Yüklərin müşayiət edilməsi üçün xüsusi ayrılmış işçilər, bələdçilər, mühafizə və keşik dəstələri olan hərəkət tərkibindən (vaqonlardan, işlək vəziyyətdə olmayan lokomotivlərdən, dəmir yolunda hərəkət edən kranlardan və digər mexanizmlərdən)
Təhlükəli yüklü vaqonlardan (2, 3, 4, 5-ci siniflərdən və 6,1-ci yarımsinifdən olan təhlükəli yüklü vaqonlar istisna olmaqla)
2, 3, 4, 5-ci siniflərdən və 6,1-ci yarımsinifdən olan təhlükəli yüklü vaqonlardan
Təhlükəli yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulan boş sisternalardan
3.9.2.-ci bənddə göstərilən şərti işarəli PM ilə yüklənmiş vaqonlardan
Digər PM ilə yüklənmiş vaqonlardan
Taxta-şalban, polad və dəmir-beton dayaqlar, relslər, borular və buna bənzər yüklərlə sonuncu tirlərdən və transportyordan kənara çıxmış vəziyyətdə yüklənmiş platformalardan və yarımvaqonlardan
Bərk yanacaqla işləyən paravozdan, PM yüklü vaqonların dalan yoluna verilməsi (yığışdırılması) və manevr zamanı teplovozdan (paravozdan)
4.6.8. Hərbi eşalonlarda PM-in, eşalona mənsub olan, digər təhlükəli yüklərlə birgə daşınmasına yol verilir, bu zaman onların arasında qoşulan qoruyucuların sayı bir vaqondan az olmamalıdır və 4.6.7-ci bənddə göstərilən tələblərə uyğun olmalıdır.
4.6.9. Stansiyada PM yüklü vaqonlar ilə manevr işi üçün ayrılmış manevr lokomotivi radio rabitə vasitəsilə təchiz edilməlidir, qatar tərtibatçısı isə daşınan saz radiostansiyaya malik olmalıdır.
4.6.10. PM yüklü vaqonlarla manevr edilməsi zəruriyyəti olduqda, stansiya növbətçisi, manevr dispetçeri və ya təpə növbətçisi bu barədə qatar tərtibatçısına məlumat verməlidir, o isə öz köməkçisini və lokomotiv maşinistini PM yüklü vaqonlarla işləmək qaydası haqqında yerli təlimatla müəyyən edilmiş qayda ilə və vasitələrlə xəbərdar etməlidir.
Əgər PM yüklü vaqonların və ya hərbi nəqliyyat tərkibindən olan vaqonların sənədlərinə «Təpədən buraxılmasın» ştempeli vurulmuşdursa, onlarla manevr işi asta-asta və ya təpəaltı park tərəfdən lokomotivlə götürməklə, təkansız və sərt dayanma etməməklə, qoruyucu normalara ciddi əməl etməklə həyata keçirilir. PM yüklü vaqonların digər vaqonlara və ya lokomotivlərə qoşulması zamanı bir-birlərinə dəymə sürətləri 3 km/saat-dan çox olmamalıdır. Bu vaqonlar çeşidləmə təpəsindən yalnız lokomotivlə buraxıla bilər.
4.6.11. Daşıma sənədlərində «Təpədən buraxılmasın» ştempeli vurulmamış PM yüklü vaqonlar çeşidləmə təpələrindən buraxıla bilərlər və onların təkanlarla manevr edilməsinə yol verilir. Belə vaqonların digər vaqonlarla birləşdirilməsi zamanı bir-birlərinə dəymə sürətləri 5 km/saat-dan çox olmamalıdır. Buraxılma prosesində təpə növbətçisi (paylaşdırma məntəqəsinin operatoru) və ya təpə tərtibatçısı, icra postlarının operatorlarını, vaqonların hərəkət sürətinin tənzimləyicisini, yoldəyişmə postlarının növbətçilərini PM ilə yüklənmiş vaqonların açılmaları haqqında xəbərdar etməlidir. Belə açılmaların təpədən buraxılmasında, endirilməsində, həmçinin PM yüklü vaqonların olduğu yola hər hansı açılan vaqonun buraxılmasında iştirak edən işçilər xüsusən diqqətli olmalı, təpədən buraxmanın təhlükəsizliyini və hərəkət tərkibinin zədələnməməsini təmin etməlidirlər. Çəkmə sürəti, həmçinin tormoz mövqelərində tormozlanma gücü açılmalar arasında zəruri intervallar yaratmaqla və bu vaqonların digər vaqonlarla bir-birlərində müəyyən edilmiş dəymə sürətlərinə danışıqsız əməl etməklə tənzimlənməlidir.
Belə qaydalara və təhlükəsizlik tədbirlərinə bu vaqonların təkanlarla manevr işi zamanı əməl edilməlidir.
4.6.12. PM yüklənmiş vaqonlarla manevr işinə başlamazdan əvvəl, yükü müşayiət edən mütəxəssislər və komanda, həmçinin keşikçi dəstəsinin rəisi və dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin atıcısı, görüləcək manevrlər haqqında, stansiya işçisi tərəfindən PM yüklü vaqonlarla işləmək qaydası haqqında yerli təlimata müvafiq olaraq xəbərdar edilməlidir.
4.6.13. PM yüklü vaqonlarla manevr işləri zamanı maşinist lokomotivin idarə edilməsini maşinist köməkçisinə həvalə edə bilməz.
4.6.14. Çeşidləmə yollarında, yığılmada olma hallarından başqa, PM yüklü vaqonların qatardan kənarda dayanması yeri, bərkidilməsi və çəpərlənməsi qaydası stansiyanın TSA ilə dəmir yolunda «Qatarların hərəkəti və manevr işləri haqqında təlimatı»n, dəmir yollarında «İşarəvermə haqqında təlimatı»n və yerli təlimatın 4.6.18-si bəndində nəzərdə tutulmuş tələblərinə müvafiq surətdə müəyyən edilir.
Keşik dəstələri və ya yükgöndərənin mütəxəssisləri olan vaqonlar, yolda onların müşayiət etdikləri PM yüklü vaqondan 50 m-dən çox olmayan məsafədə həmin və ya ona bitişik yola qoyulur. Vaqonların bərkidilməsi stansiyalarda və yükləmə-boşaltma yollarında stansiyanın TSA ilə müəyyən edilmiş qayda və normalar üzrə yerinə yetirilir.
4.6.15. Arsenalların, bazaların və anbarların dalan yollarına PM yüklü vaqonların verilməsi, yığışdırılması, bir qayda olaraq, maye yanacaqla işləyən teplovozlar vasitəsilə yerinə yetirilir.
Vaqon PM ilə yüklənməyə verilməmişdən əvvəl manevr dispetçeri (stansiya növbətçisi) PM yüklü vaqonla işləmək qaydası haqqında yerli təlimatla müəyyən edilmiş qaydaya müvafiq məlumat verməli, vaqonların müayinədən keçməsinə və belə yüklərin daşınması üçün texniki cəhətdən yararlı olmasına əmin olmalıdır.
PM yüklü vaqonlar, müəssisələrin və təşkilatların dalan yollarına verildikdə, 4.6.6-cı bənddə müəyyən edilmiş normaua uyğun olaraq qoruyucuya malik olmalıdır.
PM vaqonlarını yükləmə üçün qəbul edən və ya göndərən, (dalan yollarına xidmət göstərilməsi haqqında yerli təlimatlarda, belə vaqonların verilmə və götürülmə marşrutları manevr heyətlərinin onlar ilə yerdəyişmə sürəti, keçidlərdən keçmə və marşrutların mühafizəsi qaydası, həmçinin yerli şəraitdən asılı olaraq təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün digər zəruri tədbirlər müəyyən edilməlidir.
4.6.16. Stansiyanın texnoloji mərkəzinin operatoru və ya stansiya növbətçisi tərkibində PM yüklü vaqonlar olan qatarın natura vərəqəsinin «xüsusi qeydlər» sütununda belə yüklə yüklənmiş hər vaqonun nömrəsinin qarşısında daşıma sənədləri əsasında qatarın DU-1 formalı natura vərəqəsinin tərtib edilməsi haqqında təlimatda müəyyən edilmiş qeydləri etməlidir.
4.6.17. PM yüklü vaqonların üzərində təbaşirlə yükləmə və boşaltma stansiyaları, həmçinin yükün xarakteri haqqında hər hansı qeydlərin edilməsinə yol verilmir.
4.6.18. Bütün çeşidləmə və sahə stansiyalarında, həmçinin yükləmə, boşaltma, yükdəyişmə stansiyalarında, yol hissəsinin və Daşıma Birliyi rəislərinin zəruri bildikləri stansiyalarda TSA əlavə kimi PM yüklü vaqonlarla işləmək qaydası haqqında yerli təlimat tərtib edilir və o, dəmir yolunun hissə və daşıma birliyinin rəisləri tərəfindən təsdiq edilir.
4.6.19. Qatarların tərtibatı və manevr işi üzrə, bu Qaydalarda nəzərdə tutulmamış məsələlər qarşıya çıxdıqda, dəmir yolunun «Texniki istismar Qaydaları», «Qatarların hərəkəti və manevr işləri haqqında təlimat» və digər normativ sənədlər rəhbər tutulur.
4.7. PM yüklü qatarların yol boyu hərəkəti
4.7.1. Tərkibində PM yüklü vaqonlar olan qatarlar sahələrdən keçdikdə qatar dispetçerinin, stansiya növbətçilərinin, Müdafiə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin yükləri olan qatarlar keçdikdə isə həmçinin dəmir yolu sahələrinin və stansiyalarının hərbi komendantlarının DİN XDŞ-nin xüsusi nəzarəti altında olmalıdırlar, onlar bu qatarların vaxtında və təhlükəsiz hərəkətinin təmin edilməsi üçün tədbirlər görməlidirlər. Belə qatarlarla baş vermiş bütün ləngimələr və qəza halları haqqında qatar dispetçeri dərhal hissə növbətçisinə məlumat verməlidir və onunla birlikdə qatarların ləngimələrinin səbəblərinin tez bir zamanda ləğv edilməsi və hərəkətə başlaması üçün təxirəsalınmaz tədbirlər görməlidir. Hissə növbətçisi baş verən hadisələr haqqında yolun hissə rəisinə, daşıma birliyinin əməli sərəncam şöbə rəisinin növbə üzrə müavininə, dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendatına, DİN XDŞ-nə, ərazi dövlət texniki nəzarət orqanlarına məlumat verir.
4.7.2. PM yüklü qatarlar üçün bərk yanacaqlı lokomotiv verildikdə, depo növbətçisi qığılcımsöndürən cihazların saz vəziyyətdə olub-olmamasını, həmçinin yanğınsöndürmə vəsaitlərinin olmasını xüsusi diqqətlə yoxlayır və bu barədə TU-152 formalı jurnala qeyd edir.
4.7.3. Qatar lokomotivinin maşinisti daşıma sənədlərini aldıqdan sonra, qatar stansiyadan yola düşənədək natura vərəqəsi üzrə PM yüklü vaqonların qatarın tərkibində olmasına və yerləşmə yerinə əmin olmalıdır. Əgər qatarda baş konduktor varsa, natura vərəqinin göstəriciləri üzrə belə vaqonların qatarda olması haqqında maşinistə məlumat verilməsi ona həvalə edilir.
Qatarın tərkibində PM yüklü vaqonların olması haqqında tərtibat (göndərilməyə hazırlıq) stansiyasının növbətçisi qatar dispetçerinə əvvəlcədən məlumat verməlidir.
4.7.4. Qatarın tərkibində PM yüklü vaqonlar olarsa, qatarın nömrəsinə «PM» hərfləri əlavə edilir. Qatarın göstərilən hərflər olan nömrəsi, qatarların hərəkət jurnalında, qatar dispetçerinin icra edilmiş hərəkət çədvəlində, lokomotiv maşinistinə verilən yazılı icazələrdə, natura vərəqələrində, qatarın qəbulu və göndərilməsi ilə əlaqədar digər sənədlərdə göstərilməlidir.
Stansiya növbətçisi, belə qatarlar haqqında qonşu stansiyaya və qatar dispetçerinə, qatarın nömrəsinə «PM» hərflərini əlavə etməklə məlumat verməlidir.
4.7.5. Tərkibində PM yüklü vaqonlar olan qatar sahə və çeşidləmə stansiyasından yola düşməmişdən əvvəl qatarın dispetçeri bu barədə qatarın getdiyi stansiyalara və qonşu sahələrin dispetçerinə qeydiyyatdan keçən dispetçer əmri ilə məlumat verməlidir.
4.7.6. Qatarın gəlməsi haqqında stansiya növbətçisi bu Qaydaların 4.6.18-ci bəndinə müvafiq olaraq, müəyyən edilmiş qaydaya əsasən texniki xidmət məntəqəsinin, dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə xidmətinin işçilərini və qatarın stansiyada olduğu dövrdə PM yüklü vaqonların hazırlanması həvalə edilmiş digər stansiya işçilərini xəbərdar etməlidir.
PM yüklü vaqonlar və qatarlar haqqında bu vaqonlara və qatarlara xidmət etməyən şəxslərə məlumat verilməsinə yol verilmir.
4.7.7. Tərkibində PM yüklü vaqonlar olan qatarlar stansiyanın TSA-da göstərilən xüsusi ayrılmış yollara qəbul olunurlar.
4.7.8. PM yüklü qatarların aralıq stansiyalarında lokomotivsiz dayanmasına yol verilmir. Müstəsna hallarda tərkibində PM olan qatar aralıq stansiyasında "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədrinin icazəsi ilə lokomotivsiz saxlanıla bilər, belə hallarda yolun hissə və daşıma birliyi rəisləri bu vaqonun təyinatı üzrə göndərilməsini tezləşdirmək üçün bütün zəruri tədbirləri görməlidirlər. Qatarın tərkibində MN-nin PM yüklənmiş vaqonu olduqda, həmin qatarın aralıq stansiyasında lokomotivsiz saxlanması dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendantı ilə, DİN, DSX və DTX-nin PM yüklənmiş vaqonu olduqda isə DİN XDŞ ilə razılaşdırılmalıdır. DİN-nin daxili qoşunlarının keşikçiləri tərəfindən mühafizə olunan, digər nazirliklərə, idarələrə, təşkilatlara, hüquqi şəxslərə mənsub olan PM yüklü vaqonlar olduqda isə razılaşdırma DİN XDŞ ilə aparılır.
Qatarda dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələri ilə mühafizə edilən PM olduqda, dispetçer bu barədə hərbiləşdirilmiş mühafizə xidmətinin ən yaxınlıqdakı sahəsində həmin stansiyada yerləşən bölməsinə məlumat verir.
4.7.9. PM-in dəmir yolunda daşınma prosesində yaranmış qəza vəziyyətlərinin ləğv edilməsi zamanı, birinci növbədə görülən tədbirlər və fəaliyyət qaydası, dəmir yolları ilə təhlükəli yüklər daşınarkən təhlükəsizliyin təmin olunması və yaranmış qəza vəziyyətlərinin ləğv edilməsi qaydaları ilə müəyyən edilir.
4.8. Yol boyu vaqonların texniki xidməti, nasazlıqların aradan qaldırılması və təmiri
4.8.1. PM yüklü qatarlar (vaqonlar) texniki xidmətə təqdim edilərkən, 4.6.18-ci bənddə nəzərdə tutulmuş yerli təlimatın tələblərinə əməl edilməlidir.
Texniki xidmət məntəqəsi, PM yüklü qatarların tərkibindəki vaqonların hər hansı təmirinə, vaqonların nömrələri haqqında məlumat olmasa və yükü müşayiət edən keşik dəstəsinin rəisindən icazə alınmasa başlamamalıdır.
PM yüklü qatarların (vaqonların) texniki xidmətə təqdim edilməsi VU-14 formalı ayrıca kitabda uçota alınır. Bu qatarların (vaqonların) müayinəsinin nəticələri haqqında texniki xidmət məntəqəsi göstərilən kitabda müvafiq qeydlər etməli və onları öz imzaları ilə təsdiq etməlidir.
4.8.2. Yolda getdiyi zaman eşalonlardakı (hərbi nəqliyyatdakı) vaqonların ayrılmasına yol verilmir.
Yüklərin yerinin dəyişdirilməsi və ya bərkidildiyi yerdən açılması, vaqonların (o cümlədən PM yüklü vaqonların) digər kommersiya və ya texniki nasazlıqları aşkar edilərsə, onların aradan qaldırılması və ya nasaz vaqonların saz vaqonlarla əvəz edilməsi üçün eşalon (hərbi nəqliyyat) dayandırılmalıdır. Nasazlığın xarakterindən, işin həcmindən və şəraitdən asılı olaraq, hərəkət düzümündən təmirə açılmaqla və bu məqsədlər üçün xüsusi ayrılmış yola çəkilməklə və ya hərəkət tərkibindən açılmamaqla həyata keçirilir.
4.8.3. Eşalonun (nəqliyyatın) dayandırılması hadisəsi haqqında stansiya növbətçisi (stansiya rəisi) hissə növbətçisinə, sonuncu isə dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendatına, DİN XDŞ-nə məlumat verməlidir.
4.8.4. Eşalonda daşınan yükün nasaz vaqondan saz vaqona yüklənməsi, eşalonun şəxsi heyəti tərəfindən hərbi nəqliyyatın tərkibində daşınan yük isə (xüsusi hərəkət tərkibinin seksiyalarının tərkibinə daxil olan vaqonlar istisna olmaqla) «hərbi nəqliyyatı» müşayiət edən mütəxəssisi ilə, o olmadıqda isə dəmir yolu sahəsi stansiyasının hərbi komendantının, DİN və MTİ-in yükləri üzrə isə DİN XDŞ-nin və ya stansiya rəisinin çağırdığı mütəxəssisin rəhbərliyi və iştirakı ilə dəmir yolunun qüvvəsi, vəsaitləri ilə həyata keçirilir.
Yük bir vaqondan digərinə, dəmir yolu stansiyasının əmri ilə təsdiq edilmiş, dəmir yolunun nümayəndəsinin iştirakı ilə yüklənir.
Mütəxəssislər dəmir yolunun əlaqədar işçiləri ilə PM-in yüklənməsi, boşaldılması və bərkidilməsi üzrə işlərin aparılması qaydası, həmçinin bu işlərin yerinə yetirilməsi zamanı şəxsi təhlükəsizlik tədbirləri haqqında təlimat keçirlər.
4.8.5. Yükgöndərən (yükalan) stansiyanın rəisi, dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendantı, DİN-nin və təhlükəsizlik xidmətinin yükləri üzrə isə DİN XDŞ tərəfindən verilən tələbi aldıqdan sonra dərhal göstərilən mütəxəssisin stansiyaya yola düşməsini təmin etməlidir.
4.8.6. Qarnizon rəisləri dəmir yolu sahələrinin və stansiyalarının hərbi komendantlarının və stansiya rəislərinin sifarişi ilə yükləmə-boşaltma işlərinin yerinə yetirilməsi üçün mütəxəssislər, yaxud lazım olarsa, yaxınlıqdakı hərbi hissələrin şəxsi heyətini ayırmalıdır. DİN, DSX və DTX-nin yükləri üzrə yükləmə-boşaltma işləri, müvafiq olaraq DİN,DSX, XDŞ-nin sifarişi ilə DİN,DSX və DTX-nin hərbi hissələrinin mütəxəssisləri və şəxsi heyəti ayrılır.
4.8.7. PM-in daşınması üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi hərəkət düzümünün seksiyalarının, həmçinin müəyyən texnoloji sxemlər üzrə qoşulmuş örtülü vaqonların, platformaların və digər vaqonların, onları müşayiət edən mütəxəssislərin və ya hərbi keşik dəstəsi rəisinin icazəsi olmadan, açılmalarına yol verilmir. PM, daşınmaya belə seksiyalarda (sxemlərdə) verildikdə yükgöndərən qaiməyə bu Qaydaların 4.3.5 (c) bəndində göstərilən ştempeli vurur.
PM-in daşındığı xüsusi hərəkət düzümünün seksiyalarının, həmçinin xüsusi tərtib edilmiş sxemlərin tərkibində olan vaqonların təmirə ehtiyacı olduqda, belə vaqonlar yalnız yükü müşayiət edən mütəxəssisin, keşik dəstəsi rəisinin icazəsi ilə və ya onun nəzarəti altında seksiyadan (sxemdən) açılıb təmir yollarına verilə bilərlər. Belə halda açılma ilə təmir edilməsi tələb olunan vaqonun yerləşdiyi seksiyanın (sxemin) bütün tərkibi saxlanılır.
Təmir edilmiş vaqonlar seksiyanın (sxemin) müvafiq hissəsinə qoşulurlar. Əgər seksiyanın (sxemin) boş vaqonu texniki nasazlıq səbəbindən təyinat stansiyasınadək hərəkət edə bilmirsə, bu zaman yükü müşayiət edən mütəxəssisin və ya keşik dəstəsinin sifarişi ilə həmin vaqon seksiyadan (sxemdən) açılaraq, yeni təyinat üzrə müvafiq daşıma sənədləri tərtib edilməklə göndərilə bilər.
Bütün göstərilən hallarda hərbi nəqliyyatın, xüsusi hərəkət düzümünün (sxemin) seksiyalarının saxlanılmış vaqonları, həmçinin dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin, hərbi keşik dəstəsinin və ya yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssislərinin müşayiət etdikləri PM yüklü vaqonlar dəmir yolunda «Qatarların hərəkəti və manevr işləri haqqında təlimatı»n tələblərinə müvafiq olaraq stansiyanın TSA ilə PM yüklü vaqonların dayanması üçün nəzərdə tutulmuş yollara qoyulurlar.
4.8.8. Texniki və kommersiya nasazlıqları səbəbindən PM yüklü vaqonlardan, açılan vaqonların mühafizəsi təmin edildikdə, yalnız dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin mühafizə etdikləri vaqonların açılmasına yol verilir. Bununla əlaqədar stansiya rəisi əlavə hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsi çağırmalı və o, gəldikdən sonra açılmış qrupun saz vaqonlarını təyinatı üzrə göndərməlidir.
4.8.9. Təmir qurtardıqda və ya yükün bu vaqonlardan başqa vaqonlara yüklənməsi başa çatdıqda, vaqonlar saxlanılmış eşalona qoşulmalı və təyinatı üzrə göndərilməlidir.
4.8.10. Yükün boşaldılması mümkün olmazsa, nasaz vaqonun təmiri isə eşalonun, vaqon qrupunun uzun müddət dayanmasına səbəb olarsa, bu vaqon dəmir yolu sahəsinin və stansiyasının hərbi komendantının və DİN XDŞ eşalon rəisinin razılığı ilə eşalondan açılır və təmirdən sonra birinci qatarla təyinat stansiyasına göndərilir.
Açılmış vaqonların mühafizəsi üçün eşalonun rəisi şəxsi heyətdən keşikçi dəstəsi təyin edir, onu bütün qüvvədə olan normalara müvafiq olaraq təmin edir, dəmir yolu isə onun yerləşməsi üçün pulsuz insan daşınmasına aid olan vaqon verir.
4.8.11. Yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssisləri ilə müşayiət edilən PM yüklü vaqonun banının (kuzasının) təmirinin mümkünlüyü, bu mütəxəssislər tərəfindən müəyyən edilir. Onlar bu barədə vaqonların təmir işləri üzrə rəhbərini yazılı surətdə xəbərdar etməlidir.
4.8.12. Yüklü vaqonun təkər cütlərinin dəyişdirilməsi və təkər arabacıqlarının çıxarılması lazım olduqda, yüklü vaqonun kuzası səlis qaldırılmalı, vaqonun bir tərəfi qaldırılan zaman isə qalxmanın bufer tirinin yanında ölçülən hündürlüyü, ilkin vəziyyətə nisbətən 650 mm-dən çox olmamalıdır.
4.8.13. PM yüklü vaqonların texniki xidməti, nasazlıqların aradan qaldırılması və təmiri zamanı 4.11.2-ci bənddə göstərilən yanğın təhlükəsizliyi şərtlərinə və tədbirlərinə əməl etməlidir.
4.9. Mühafizə və müşayiət
4.9.1. PM yüklü vaqonlar (hərəkətdə olarkən və dayandıqda) MN, DİN, DSX, DTX-nin hərbi keçik dəstələrinin silahlı qarovulu, yükgöndərənin (yükalanın) və ya dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələri tərəfindən fasiləsiz qorunmalı və mütəxəssislər tərəfindən müşayiət edilməlidirlər. Belə yüklərin mühafizəsiz daşınmasına yol verilmir.
Stansiyada müşayiət və mühafizə olunmayan PM yüklü vaqonlar aşkar edildikdə, onlara dərhal keşikçi qoyulur və onlar müəyyən edilmiş qaydada keşikçi dəstəsinə və ya dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinə təhvil verilir.
Yüklü vaqonların, yükgöndərənin (yükalanın) mühafizə dəstəsi, DİN-nin keşikçi dəstələri tərəfindən qəbul edilməsi qaydası, idarə nizamnamələri, tövsiyələri və xüsusi təlimatlarla müəyyən edilir.
PM yüklü vaqonlar bərə gəmilərində daşınarkən, müvafiq daxili və ya Beynəlxalq dəmir yolu və bərə nəqliyyatı haqqında normativ sənədlərin tələblərinə müvafiq mühafizə olunurlar.
4.9.2. Müdafiə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin PM daşınarkən, onların mühafizəsi üçün keşikçi dəstələri müvafiq olaraq Müdafiə, Daxili İşlər Nazirliklərinin Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti, habelə Dövlət Sərhəd Xidmətinin hərbi hissələrindən ayrılır.
Belə yüklərə Müdafiə Nazirliyinin və Daxili İşlər Nazirliyinin hərbi hissələri, idarələri və müəssisələri tərəfindən göndərilən, həmçinin onların ünvanına digər nazirlik və idarələrin müəssisələri, təşkilatları tərəfindən göndərilən PM aiddir.
Belə yüklərin mühafizə edilmə qaydası və onları qoruyan vəzifəli şəxslərin öhdəlikləri Müdafiə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin nizamnamələri, əmrləri və təlimatları ilə müəyyən edilir.
115, 119, 121, 126, 128, 130, 134, 137, 141, 143, 148, 154, 155, 156, 167, 168, 176, 179, 182, 199 şərti nömrəli yüklərlə yüklənmiş vaqonlar yükgöndərənin (yükalanın) hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələri tərəfindən mühafizə olunur.
4.9.3. PM-in mühafizəsi bu Qaydaların 4.9.2-ci və 4.1.14-cü bəndlərində göstərilən hallar istisna olmaqla, dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələrinə həvalə olunur.
Hərbiləşdirilmiş mühafizə ilə müşayiət edilməli olan PM, dəmir yolunun yükgöndərəndən həmin yüklü vaqonları qəbul etdiyi vaxtdan eyni zamanda, mühafizə olunmağa qəbul edilir. Belə yüklərlə dalan yollarında yüklənmiş vaqonların mühafizəsi üçün qəbul edilməsi və təhvil verilməsi, dalan yolunun istismarı və ya vaqonların verilməsi və götürülməsi haqqında müqavilələr ilə müəyyən edilən təhvil-təslim yerlərində həyata keçirilir.
Hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstələrini çağırmaq qaydası və PM yüklü vaqonların mühafizə edilmə qaydası, həmçinin belə yüklər daşınarkən hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinin vəzifələri dəmir yolu rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilir.
4.9.4. Yol boyu müşahidə olunması tələb olunan PM-in mühafizəsi və müşayiəti yükgöndərənin və ya yükalanın ayırdığı mütəxəssislər tərəfindən təmin edilir.
PM-in mühafizə və müşayiət edilməsi üçün bir mütəxəssis kimi, yükgöndərənin (yükalanın) «Yüklərin daşınma Qaydaları»nın və yükün xüsusiyyətlərini, onun daşınması zamanı texniki təhlükəsizlik tədbirlərini, ilk tibbi yardım göstərilməsi qaydasını bilən, qabın, xüsusi hərəkət tərkibinin və konteynerlərin müvafiq qovşağının mümkün ola bilən nasazlıqlarını aradan qaldırmaq üçün biliyə malik olan, bu Qaydaları və konkret yükün müşayiət edilmə qaydasını tənzimləyən təlimatlar həcmində sınaqdan keçmiş işçilər və ya hərbi qulluqçular təyin olunur.
Yükgöndərən həmin mütəxəssisləri, həmçinin PM-i müşayiət edən mühafizə dəstəsini müvafiq təlimat ilə, həmçinin fərdi mühafizə, ilk tibbi yardım göstərmə, yanğınsöndürmə, işarə vermə vasitələri ilə, elektrik akkumulyator fənərləri, alət dəstləri, ehtiyat ara qatları materialları və öz mülkiyyətində olan qabdan xüsusi hərəkət düzümündə, konteynerlərdə yaranmış nasazlıqları aradan qaldırmaq üçün ləvazimatla təchiz etməlidir.
Göstərilən vasitələrin, alətlərin, cihazların, materialların, ləvazimatın siyahısı və onların minimum miqdarı yükgöndərən tərəfindən konkret yükün xassələri nəzərə alınmaqla müəyyən edilir və PM müşayiət etmə qaydasını tənzimləyən təlimatda göstərilir.
4.9.5. Keşikçi dəstələri (naryadlar) mühafizə edilməli olan PM yükləndikdən sonra yükgöndərən onun plombları ilə plomblanmış vaqonları siyahı üzrə keşikçi dəstəsinin rəisinə və ya nəqliyyat rəisinə təhvil verməlidir.
Vaqonların siyahısı üç nüsxədə tərtib olunur; keşikçi dəstəsi (naryadının) rəisinin və ya nəqliyyat rəisinin imzası olan bir nüsxəsi yükgöndərəndə qalır, iki nüsxəsi isə keşikçi dəstəsinin rəisinə və ya nəqliyyat rəisinə təqdim edilir.
Keşikçi dəstəsinin rəisi və ya hərbi nəqliyyatın rəisi vasitəsi ilə yükalana paketdə qoşma və ya digər sənədlər göndərilərsə vaqonların siyahılarının iki nüsxəsindən biri həmin paketə qoyulur.
Vaqonlar bir təyinat stansiyasına, lakin müxtəlif yükalanların ünvanına göndərildikdə hər yükalanın vaqonları üçün ayrı-ayrı vaqon siyahıları tərtib edilir.
4.9.6. PM yüklü vaqonları mühafizə dəstəsinə (naryada) və ya hərbi nəqliyyatın rəisinə, həmçinin yükü müşayiət edən mütəxəssislərə mühafizə edilməsi üçün təhvil verməmişdən əvvəl yükgöndərən nəqliyyat vaqonlarının üzərindən təbaşirlə yazıları silməli, keşikçi dəstəsinin (naryadın) şəxsi heyətini və yükü müşayiət edən digər şəxsləri aşağıda göstərilənlərlə ətraflı təlimatlandırmalıdır:
a) PM yüklü vaqonların yol boyu və dayancaqlarda mühafizə edilməsinin xüsusiyyətləri haqqında, yanğın təhlükəsizliyi tədbirləri ilə, PM yüklü vaqonların qoruyucu ilə qorunması qaydası ilə, şəxsi təhlükəsizlik tədbirləri, kənar şəxslərin keşikçilərin (naryadın) olduğu vaqonda getmələrinin yolverilməzliyi ilə, mühafizə edilən vaqonlar açılarkən keşikçilərin (naryadların) fəaliyyəti ilə, dəmir yollarında və vaqonlarda olarkən davranış qaydaları ilə;
b) dəmir yolu işçilərinin vaqonlara texniki xidmət, təmir üçün, manevr işlərinin aparılması üçün və digər zəruri hallarda mühafizə edilən vaqonlara yaxın buraxılma qaydaları ilə;
c) qəza zamanı fəaliyyət qaydası ilə.
Yükgöndərən PM müşayiət edən mütəxəssislərin ezamiyyət vəsiqəsində, keşikçi dəstəsinin (naryadın) və nəqliyyat rəislərinin vəsiqələrində təlimat keçirilməsi haqqında qeyd edir.
4.9.7. Yükgöndərən, keşikçi dəstəsinin rəisini, nəqliyyat rəisini, PM müşayiət edən mütəxəssisləri müvafiq təlimatla müəyyən edilmiş işarə vasitələri ilə təmin etməli və qatar zəruri hallarda saxlandıqda həmin vasitələrlə «İşarəvermə təlimat»ı ilə tanış etməlidir. Keşikçi dəstəsinin (naryadın) rəisi uyğun olaraq keşikçi dəstəsinin bütün şəxsi heyətini təlimatlandırır.
4.9.8. Dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsi ilə mühafizə edilən PM yüklü vaqonlar təyinat stansiyasına gəldikdən sonra, yükalan vaqonları dəmir yolundan qəbul edənədək, hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsi tərəfindən mühafizə edilməlidir.
Yükalan dəmir yolundan vaqonları qəbul etdikdən sonra yük qəbuledicisi və ya stansiya rəisinin əmri ilə müvəkkil edilmiş başqa işçi keşik dəstəsinin marşrutuna bu barədə qeyd edir.
PM yüklü vaqonlar dəmir yolundan qəbul edildikdən sonra, bu yükün fasiləsiz və etibarlı mühafizəsi yükalan tərəfindən yerinə yetirilməlidir. PM yüklü nasaz vaqonlar təmir və boşaldılmaq üçün yola verildikdə mühafizə edilməlidir. (4.9.2-ci, 4.9.3-cü, 4.9.4-cü bəndlər).
4.10. Partlayıcı materialların hərbi eşalonlarda və nəqliyyatda daşınma xüsusiyyətləri
4.10.1. Hərbi eşalonun tərkibində PM-in daşınması üçün hərəkət düzümünün növü, yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir.
PM və digər təhlükəli yüklər hərbi eşalonların tərkibində açıq hərəkət düzümü ilə tanklarda, özügedən artilleriya qurğularında, artilleriya dartıcılarında, zirehli avtomobillərdə, avtosisternlərdə, xüsusi konteynerlərdə və tutumlarda, avtomaşınların kuzalarında, həmçinin bütün avtoqatar bir hərəkət tərkibi vahidində yerləşərsə və tormoz qoşmalarında və nəqliyyat arabalarındakı avtoqatarlarda və yarımqoşma vaqonlarda daşınır.
Göstərilən yüklər, 11 nömrəli əlavədə nəzərdə tutulmuş tələblərə uyğun qablaşdırıldıqda, ayrı-ayrı vaqonlarda, avtomaşın və tortoz qoşmalarının kuzalarında, nəqliyyat arabalarındakı avtoqatarlarda və yarımqoşmalarda daşına bilər.
Hərbi sursatın, hərbi texnikanın və PM yüklü hərbi maşınların və ya digər təhlükəli yüklərlə yuklənmiş vaqonların qoşulma yerlərinin üstündə yerləşdirilməsinə yol verilmir.
4.10.2. Hərbi eşalona məxsus PM olan texnikaların yerləşdirilməsi və bərkidilməsi, hərbi eşalonların və transportyorların tərkibindəki vaqonların maksimum yükqaldırma imkanından və tutumundan istifadə edilərək dəmir yolu hərəkət düzümündə sursatın və hərbi texnikanın yerləşdirilməsinin və bərkidilməsinin texniki şərtlərinin tələblərinə müvafiq olaraq həyata keçirilir.
Yerləşdirmə və bərkidilmə üsulu, göstərilən texniki şərtlərdə nəzərdə tutulmamışdırsa, PM yüklü texnikanın daşınması açıq hərəkət tərkibinə «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin tələblərinə müvafiq hazırlanmış cizgilər əsasında həyata keçirilir.
Cizgilərdə və hesablamalar olan izahedici qeydlərdə Müdafiə Nazirliyi tərəfindən razılaşdırılması barədə imzalar olmalıdır.
Stansiya rəisi və ya onun müavini yüklərin göstərilən cizgilərə müvafiq olaraq yerləşdirilməsini və bərkidilməsini şəxsən yoxlayır. Belə yoxlama, həmçinin yol rəhbərliyinin şəxsən ayırdığı və əmrlə təsdiq etdiyi başqa işçi tərəfindən də keçirilə bilər.
Hərbi eşalonlara məxsus PM-in yüklənməsi, boşaldılması, yukləmə-boşaltma işlərinin və yüklərin mühafizəsinin təşkili eşalonun rəisinə həvalə edilir.
4.10.3. Hərbi eşalon (hərbi nəqliyyat) üçün daşıma sənədləri yükləmə ilə eyni vaxtda tərtib edilir. QU-27e formalı qruppalı daimə tərtib edilərkən «Xüsusi qeydlər» sütununda eşalon rəisi (hərbi nəqliyyat) PM yüklü hər bir vaqonun qarşısında «PM» işarəsini qeyd edir, qaimənin üz tərəfində isə 4.3.5-ci bənddə nəzərdə tutulmuş ştempelləri vurur.
4.10.4. Hərbi eşalonun (hərbi nəqliyyatın) tərtib edilməsinə olan tələblər və minimum qoruyucu normalar 4.6.5, 4.6.6, 4.6.7, 4.6.8-ci bəndlərin tələblərinə müvafiq olmalıdır.
Tanklarda, zirehli maşınlarda və digər qapalı hərbi texnikada döyüş sursatı kimi yerləşdirilmiş PM olan vaqonlara qoruyucu tələb olunmur.
Hərbi eşalona məxsus olmayan və sərnişin daşınması üçün müəyyən olunmuş qatara, PM yüklü, iri qabaritli radioaktiv yüklü vaqonların, turşu, mayeləşdirilmiş qaz, tezalışan maye, yüklü sisternlərin, həmçinin mayeləşdirilmiş qaz sisternlərinin qoşulmasına yol verilmir.
PM daşınarkən hərbi eşalonun tərkibində hərbi keşik dəstələri və müşayiətçi mütəxəssislər bu eşalonun rəisi tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada yerləşdirilir.
4.10.5. Eşalonların şəxsi heyəti və hərbi nəqliyyatın keşikçiləri olan vaqonlarla manevr ediləcəyi haqqında, həmçinin manevr işi, qatarların qonşu yollara qəbulu və göndərilməsi barədə dəmir yolu stansiyası müəyyən edilmiş qaydada eşalon rəisini və eşalon növbətçisini xəbərdar edir (4.6.18-ci bəndə bax),
4.10.6. Hərbi eşalonlarda və nəqliyyatda PM daşınarkən, bu bölmənin bütün müddəaları, həmçinin qoşunların daşınması üzrə tövsiyələr və digər idarədaxili aktlar rəhbər tutulur.
4.10.7. Eşalon rəisi (hərbi nəqliyyatın yükgöndərəni) hərbi eşalonda (hərbi nəqliyyatda) PM yüklü hərbi texnikanın və sursatın səhv yerləşdirilməsinin və bərkidilməsinin nəticələrinə görə məsuliyyət daşıyır.
4.11. Yanğının qarşısının alınması tədbirləri
4.11.1. Müdafiə Nazirliyinə, Daxili İşlər Nazirliyinə, Dövlət Sərhəd Xidmətinə və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinə məxsus olan PM-in yüklənməsi, boşaldılması və yenidən yüklənməsi üçün stansiyada xüsusi ayrılmış yerlər, yükgöndərən (yükalan) tərəfindən yük əməliyyatının aparıldığı PM-in xassələrindən asılı olaraq qəza kartoçkalarına müvafiq olaraq, lazımı yanğınsöndürmə vasitələri ilə təmin edilməlidir. Yanğınsöndürmə vasitələri yükgöndərən (yükalan) tərəfindən əvvəlcədən hazırlanmalı və yükləmə (boşaltma) yerinə gətirilməlidir.
PM yükləmə, boşaltma və yenidən yükləmə yerlərinin təmin edilməsi üçün lazım olan yanğınsöndürmə vasitələri və yanğın alətləri normaları dəmir yolu rəisi tərəfindən, hərbi nəqliyyatın rəisi ilə birgə, hər bir məntəqədə belə yüklərin yükləmə, boşaltma və yenidən yükləmə həcmindən asılı olaraq təsdiq edilir.
Yükgöndərənlər hərbi eşalonları, Daxili İşlər Nazirliyi və dəmir yolu rəhbərliyi ilə razılaşdırılmış və Müdafiə Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş normalar üzrə yanğınsöndürmə vasitələri ilə təchiz edir.
4.11.2. PM ilə yüklənmiş vaqonlarla iş aparılarkən (texniki xidmət və vaqonların təmiri, yükləmə-boşaltma və manevr işləri) aşağıda göstərilənlərə yol verilmir:
a) işıqlanma üçün açıq işıqdan (məşəllərdən, fitillərdən və s.), həmçinin kerosin və şam fənərlərindən istifadə edilməsinə (bu məqsədlər üçün yalnız saz akkumlyator və ya batareya ilə işləyən elektrik fənərlərindən istifadə edilir);
b) yanan məşəllər, manqal, qaz və elektrik qaynağı tətbiq edilməklə təmir və xidmət işlərinin aparılmasına;
c) PM-in yükləmə, boşaltma, yenidən yükləmə yerlərindən 100 m yaxın məsafədə tütün çəkilməsinə;
ç) PM ilə yüklənmiş vaqonun içində elektrik akkumlyator və ya batareya fənərlərindən istifadə edilməsinə.
Yükləmə-boşaltma işlərinin rəhbəri kibriti, alışqanı və tütün çəkmək üçün digər əşyaları olan şəxsləri PM ilə işləməyə buraxmamalıdır.
4.11.3. PM-in yüklənməsinə (boşaldılmasına) başlanana qədər nəqliyyat orqanlarının nümayəndələri və yükləmənin (boşaltmanın) rəhbəri, yanğının başlanması zamanı və partlayış təhlükəsi olduqda PM olan avtomobillərin kənara çəkilməsini əvvəlcədən nəzərə almalıdır.
PM olan yük avtomobillərinin stansiya hüdudlarında hərəkət etməsi və onların yükləmə (boşaltma) yerinə yaxınlaşması qaydası yükgöndərənin (yükalanın) məsul nümayəndəsi tərəfindən tənzimlənir.
Yükləməni və boşaltmanı gözləyən avtomobillər ən qısa müddətdə belə sürücüsüz qalmamalıdır. Avtomobillər yükləmə (boşaltma) yerlərindən ən azı 25 m məsafəyə uzaqlaşdırılmalı, mühərriklər söndürülməlidir.
PM olan hərəkət düzümü yanında insanların yığışması və böyük yük partiyalarının toplanması, həmçinin kənar şəxslərin belə yüklərin yüklənmə və boşaldılma yerlərinə buraxılmasına yol verilmir.
4.11.4. PM-in yüklənməsi, boşaldılması, yenidən yüklənməsi üçün istifadə edilən avtomobillər saz olmalıdır və avtomobil nəqliyyatı ilə partlayıcı materialların daşınması qaydaları ilə nəzərdə tutulmuş təhlükəsizlik tələblərinə uyğun olmalıdır. Maye yanacaqla işləyən avtomobillər və avtoyükləyicilərdə odsöndürənlərlə və qığılcım söndürənlərlə təchiz edilməlidir; səsboğanların üstündə xüsusi sipər quraşdırılmalıdır.
Nasaz (qığılcımsöndürəni olmayan, səsboğanı və elektrik sistemi olmayan benzin çənindən və borusundan benzin axan, bərkidilməmiş detalı olan və s.) avtomobillər və avtoyükləyicilər yüklərin daşınmasına və yükləmə-boşaltma işlərinə buraxılmır.
Belə yüklərlə yükləmə-boşaltma işlərinin görülməsi üçün istifadə edilən avtomobil hərəkətli yük kranlarının səsboğan borularında etibarlı qığılcım söndürən olmalıdır, elektrik kranları isə etibarlı torpaqlanmalıdır.
4.11.5. Elektrovozlara və teplovozlara dəmir yolu rəhbərliyi ilə müəyyən edilmiş ümumi normadan artıq əlavə yanğınsöndürmə avadanlığı verilmir.
PM ilə işləyən manevr lokomotivləri saz qığılcımsöndürən qurğulara malik olmalıdır.
V hissə. 7-ci sinif təhlükəli yüklərin daşınması (bölünən radioaktiv materiallardan başqa)
5.1.1. Bu Qaydalar xüsusi aktivliyi 74 kBk/kq-dan (0,002 mikro-küri/q) artıq olan radiaoktiv materialların (RM), ümumi aktivliyi bu Qaydalara 17 nömrəli əlavənin 5-ci sütununda göstərilən həddən artıq olan miqdarda radioaktiv materialların və radioaktiv bölünən materialların (uran-233, uran-235, plutonium-238, plutonium-239, plutonium-241 və ya onların 0,015 kq-dək qarışıqları və bu radioaktiv maddələrin əsasında çəkisi 0,150 kq-dan çox olmayan neytron mənbələri) daşınması zamanı tətbiq edilir. Bu radioaktiv materiallar xüsusi nəqliyyat bağlama dəstlərində daşınır.
5.1.2. Yekun aktivliyi 17 nömrəli əlavənin 5-ci sütununda göstərilən kəmiyyətdən aşağı olan və onların xüsusi aktivliyi 74 kBk/kq-dan (0,002 mikroküri/q) az olan RM təhlükəsiz yüklər üçün müəyyən edilmiş şərtlərlə daşınır.
Yükgöndərən belə yüklərin yüklənməsi üçün radioaktiv maddələrin ətraf mühitə düşməsini istisna edən qabda təqdim etməlidir. Bu zaman qabın üstündə şüalanma dozasının gücü 3 mk-3 v/s-dan (0,3 mber/s) artıq olmamalıdır. Belə qabların qapaqlarının iç səthində radiasiya təhlükəsi nişanı vurulur (6.2, nömrəli əlavə, şəkil 7a, 7b, 7c).
5.1.3. Qamma-defektoskopların radioaktiv başlıqları, qamma-terapiya aparatlarının şüalandırıcı başlıqları, bağlama komplektlərinin; qoruyucu konteynerləri, şüalandırıcı qurğuların konteynerləri, nəqliyyat-yenidəndoldurma konteynerləri və buna uyğun olaraq içindəki radioaktiv materialların etibarlı hermetikliyi təmin edilən, konstruksiyası Fövqəladə Hallar Nazirliyi və dövlət sanitariya nəzarəti orqanları ilə razılaşdırılmış digər xüsusi məmulatlar üçün nəzərdə tutulmuş qabda daşınır və müəyyən nəqliyyat kateqoriyasına uyğun şəkildə təhlükə nişanları ilə markalanır (6.2 nömrəli əlavə, şəkil 7a, 7b, 7c).
5.1.4. Daşıma zamanı radiasiya nəzarəti, yük yüklənməyə və nəql edilməyə hazırlandıqda, həmçinin yük yolboyu bələdçilərlə müşayiət edildikdə yükgöndərən, yük boşaldıqda isə yükalan tərəfindən həyata keçirilir.
Dəmir yolunun texniki təhlükəsizlik xidməti və sanitar-epidemioloji stansiyaları radioaktiv materialların daşınması zamanı radiasiya təhlükəsizliyinə əməl olunmasına müəyyən edilmiş qaydada nəzarət edir.
5.1.5. Radioaktiv yük qabının və markalanmasının müvafiq standartlara və bu Qaydaların tələblərinə uyğun olmasına, həmçinin daşıma şərtlərinin müəyyən edilməsinə görə bütün məsuliyyəti, qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada yükgöndərən daşıyır.
5.1.6. Bu Qaydalarla nəzərdə tutulmayan hallarda, «Yüklərin daşıma Qaydaları»nın, həmçinin radioaktiv maddələr daşınarkən təhlükəsizlik qaydalarının (RMNTQ-73) və radioaktiv təhlükəsizlik normalarının (RTN-76/87) tələbləri rəhbər tutulur.
* RMNTQ-73 — radioaktiv maddələrin təhlükəsiz nəqli Qaydaları
5.2. Nəqliyyat bağlama komplektlərinə və radioaktiv bağlamalara olan tələblər
5.2.1. Radioaktiv maddələr, daşıma zamanı onların təhlükəsizliyini və toxunulmazlığını təmin edən, şüalanmadan mühafizəni, həmçinin onların ətraf mühitə düşməsinin qarşısını alan nəqliyyat bağlama dəstlərində daşınır.
Nəqliyyat bağlama dəstləri aşağıda göstərilən iki tipə bölünürlər:
A tipli dəst, radioaktiv maddələrin itkiyə getməsinin və ya səpələnməsinin qarşısını alan, normal daşıma şəraitində temperatur təsiri ilə müşayiət edilməyən, şüalanmadan mühafizənin səmərəliliyini təmin edən, mexaniki möhkəmliyə malikdir və sınaqlardan sonra müvafiq standartların və texniki şərtlərin tələblərinə cavab verir;
B tipli dəst, radioaktiv maddələrin itkiyə getməsinin və ya səpələnməsinin qarşısını alan, daşıma zamanı mümkün qəza hadisələri vaxtı temperaturun təsiri ilə müşayiət edilən şüalanmadan mühafizə səmərəliliyini təmin edən yüksək mexaniki möhkəmliyə və termodavamlığa malikdir, sınaqlardan sonra müvafiq standartların və texniki tələblərin şərtlərinə cavab verir.
A tipli bir ədəd bağlama komplektinə bu Qaydalara 17 nömrəli əlavədə göstərilən kəmiyyətdən artıq olmayan miqdarda (aktivlik üzrə) radioaktiv maddə yüklənə bilər.
5.2.2. Bağlama dəstinin konstruksiyası, daşıma zamanı dəstin davamlığını, «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nə müvafiq olaraq onun hərəkət düzümündə etibarlı bərkidilməsini, vaqonun döşəməsinə olan qüvvənin 2200 kqs/m-dən (2,2 ts/m), universal konteynerin döşəməsinə olan qüvvənin isə 1000 kqs/m-dən (1 ts/m) çox olmamasını təmin etməlidir.
5.2.3. 10 kq-dan artıq çəkidə olan bağlama dəstləri dəstəklərə, qulplara və onların yüklənib-boşaldılmasını asanlaşdıran digər alətlərə malik olmalıdır.
25 kq-dan artıq çəkidə olan bağlama dəstləri qaldırıcı nəqliyyat vasitələrinin köməkliyi ilə qaldırılmaq və yerləşdirilmək üçün xüsusi alətlərlə təchiz edilməlidir.
Qaldırıcı alətlər bağlama dəstinin çəkisindən 6 dəfə artıq ağırlığa davamlı olmalıdır.
5.2.4. Radioaktiv maddələr olan bağlamanın minimum çəkisi 5 kq-dan az olmamalıdır. Bağlama dəstinin minimum xarici ölçüsü 0,1 metrdən az olmamalıdır.
5.2.5. Bağlama dəstinin xarici səthində plombların vurulması üçün qurğular elə quraşdırılmalıdır ki, daşıma zamanı onun qopardılması və ya zədələnməsi mümkün olmasın.
Yükgöndərən daşıma üçün təqdim etdiyi hər bir bağlamanı plomblamalıdır.
5.2.6. Nəqliyyat bağlama dəstləri qüvvədə olan dövlət standartlarının və müvafiq qaydada təsdiq edilmiş texniki təhlükəsizlik üzrə şərtlərin tələblərinə cavab verməlidir.
Radioaktiv maddələrin seriyadankənar zavod istehsalı olmayan bağlama dəstlərində daşınmasına yol verilmir.
5.2.7. Bağlama dəstinin xarici səthində müvafiq standartların tələblərinə müvafiq markalanma və təhlükə nişanları vurulmalıdır.
A tipli bağlama dəstlərinin üstündəki yazılar metal səthdə perxlorvinil kimyəvi davamlı emal ilə və karton üzərində atmosfer təzyiqin davamlı mina ilə yazılmalıdır.
B tipli bağlama dəstinin üzərindəki yazılar alovun təsirinə davamlı olmalıdır.
5.2.8. Digər təhlükə növlərinə malik olan radioaktiv materialların bağlamalarının üzərinə əlavə təhlükə nişanları vurulur.
5.2.9. Radioaktiv materiallar olan nəqliyyat və sənaye bağlama dəstləri radioaktiv bağlamalar adlanır. Bir və ya bir neçə radioaktiv bağlamadan ibarət yük, radioaktiv yük və ya radioaktiv maddəli yük adlanır.
5.2.10. Radioaktiv bağlamaları göndərməmişdən əvvəl yükgöndərən nəqliyyat indeksini (radioaktiv bağlamanın səthinin istənilən nöqtəsindən 1 m məsafədə şüalanmanın ekvivalent dozasının gücünün mber/ç ilə ifadə edilmiş qiymətini) müəyyən etmək üçün hər bir bağlamanın şüalanmasının ekvivalent dozasının gücünü ölçməlidir. Ölçmənin nəticələri özündən böyük tam rəqəmə qədər yuvarlaqlaşdırılır və bağlamanın bir-birinə əks istiqamətdəki tərəflərinin xarici səthindəki nəqliyyat kateqoriyasının nişanına yazılır.
5.2.11. Bir neçə ayrı-ayrı kiçik qabaritli radioaktiv bağlamalar bir yükalanın ünvanına daşındıqda onlar bir yük yerində birləşdirilməlidir. Müxtəlif nəqliyyat kateqoriyalarından olan bağlamaların birləşdirilməsinə yol verilir.
Bağlamalar, ölçüsü 0,8x0,8x1m olan qutuya aşağıda göstərilən tələblərə əməl edilməklə yerləşdirilir:
a) qutunun konstruksiyası möhkəm olmalı və onda yerləşdirilmiş kiçik qabaritli radioaktiv bağlamaların tam toxunulmazlığı təmin olunmalıdır;
b) qutunun əl ilə daşınması, çəngəlli yükvuranların və digər yükləndirici mexanizmlərin köməkliyi ilə qaldırılması üçün mexanizmə malik olmalıdır;
c) yükqaldıran mexanizmi olmayan stansiyanın anbarı vasitəsilə kiçik göndərmələrlə yük qəbul edildikdə, kiçik qabaritli radioaktiv bağlamaların birləşdirilmiş yük çəkisi 80 kq-dan, həmin qurğulara malik olan stansiyalarda isə 700 kq-dan artıq olmamalıdır.
Qutunun bir-birinə əks istiqamətdəki yan tərəflərinin üzərində radioaktivlik üzrə təhlükə nişanları, hər bir bağlamanın nəqliyyat indeksi və bağlamalarda olan izotoplar göstərilən siyahıya malik olmalıdır.
Bağlamalar qutuya elə yığılmalıdır ki, daşınma zamanı plombların və nəqliyyat kateqoriyalarının təhlükə nişanlarının zədələnməsinə yol verilməsin.
Kiçik qabaritli radioaktiv bağlamaların nəqliyyat indekslərinin cəmi 50-dən artıq olmamalıdır.
5.2.12. Radioaktiv bağlamanın səthinin və ya səthindən 1 m. məsafədə şüalanmanın ekvivalent gücündən asılı olaraq radioaktiv bağlamalar üç nəqliyyat kateqoriyasına və dörd təhlükəli yüklər qrupuna bölünürlər (2 nömrəli cədvəl).
Təhlükə nişanlarının nümunələri 6.2 nömrəli əlavə, şəkil 7a, 7b, 7c-də göstərilmişdir.
5.2.13. Radioaktiv yük göndərilənədək yükgöndərən, radioaktiv bağlamanın xarici səthində «çıxarılan» radioaktiv çirklənmənin olmamasını, həmçinin ümumi radioaktiv çirklənmə səviyyəsinin yolverilən 10 alfa-hissəciklərinin (dəq. sm), 100 beta-hissəciklərinin (dəq. sm) kəmiyyətlərindən artıq olmamasını yoxlamalıdır.
III Yüksəldilmiş şüalanma səviyyəli və «müstəsna istifadə» şərtləri ilə nəql edilən.
5.2.14. Radioaktiv yüklərin vaqon göndərmələri zamanı yükgöndərən vaqonun hər bir yan tərəfinə nəqliyyat vasitəsi üçün nişan vurmalıdır (6.2. nömrəli əlavə, şəkil 7a, 7b, 7ç).
* «Çıxarılan» radioaktiv cirklənmə — səthi ilə zəif əlaqəsi olan radioaktiv cirklənmədir, hansı ki «sürtmə» üsulu ilə müəyyən edilir. Vaqonların, konteynerlərin və radioaktiv bağlamaların xarici səthlərinin «cıxarılan» radioaktiv cirklənməsinə yol verilmir.
5.3. Radioaktiv yüklərin daşınmasının təşkili
5.3.1. Sayından, radioaktiv bağlamaların çəkisindən və nəqliyyat indeksindən asılı olaraq radioaktiv maddələr örtulu vaqonlarda (tormoz meydançaları olmayan), aztonlu, vaqon və kiçik göndərmələrlə, dəmir yolunun brutto çəkisi 3 və 5 ton olan universal konteynerlərdə, yükgöndərənlərin və yükalanların ixtisaslaşdırılmış konteynerlərində, yük qatarlarında, həmçinin poçt-baqaj və sərnişin qatarlarında yük baqaji kimi daşına bilər.
5.3.2. İstənilən əlaqələrdə radioaktiv bağlamaların daimi daşınması üçün yükgöndərənlərə və ya yükalanlara məxsus, xüsusi avadanlıqlarla təchiz edilmiş vaqonlardan istifadə edilə bilər.
5.3.3. Nəqliyyat indeksinin cəmi 50-dən artıq olan radioaktiv bağlamalarının, həmçinin istənilən kateqoriyalı bağlama qruplarının kiçik və aztonluq göndərmələrlə universal konteynerlərdə və yük baqaji kimi daşınmasına yol verilmir.
5.3.4. Qısaömürlü nuklidli (yarımparçalanma dövrü 15 günədək) radioaktiv bağlamaların və müəyyən temperatur rejiminə əməl olunması tələb olunan bağlamaların yük qatarlarında daşınılmasına yol verilmir. Belə bağlamalar yalnız sərnişin qatarları ilə daşına bilər.
5.3.5. Kiçik göndərmələrlə bir yük yerində çəkisi 500 kq-dan çox olmayan radioaktiv bağlamalar (bir yük yerinin çəkisi 500 kq-dan çox olan bağlamalar ancaq göndərmə və təyinat stansiyalarının rəislərinin razılığı ilə) daşınmaq üçün qəbul edilir, nəqliyyat paketlərinin daşınması zamanı nəqliyyat paketlərinin çəkisi 1 tn-dan artıq olmamalıdır.
5.3.6. Bir ünvana göndərilən radioaktiv bağlamalar yükgöndərən tərəfindən nəqliyyat paketlərində, yüklərin nəqliyyat paketlərində daşıma qaydalarının və «Nəqliyyat paketləri. Paketləşdirmə vasitələrin tətbiqinin təşkili. Ümumi texniki tələblər»i, Dövlət və Beynəlxalq standartların tələbləri nəzərə alınmaqla paketləşdirilmiş şəkildə göndərilməlidir.
5.3.7. Yığma vaqonda digər yüklərlə birgə I kateqoriyadan olan nəqliyyat bağlamalarını məhdudiyyətsiz, II və III kateqoriyadan olan nəqliyyat bağlamalarını isə nəqliyyat indekslərinin cəmi 50-dən çox olmayan sayda daşınır.
5.3.8. Bir vaqonda radioaktiv yüklərlə birgə digər təhlükəli yüklərin və aydınlaşdırılmamış kino, foto, rentgen lentlərinin və plastinkaların daşınmasına yol verilmir.
5.3.9. Yalnız radioaktiv yüklərlə yüklənmiş vaqonlarda bu Qaydaların 5.3.14-cü və 5.3.15-ci bəndlərinin tələblərinə əməl edilməklə istənilən nəqliyyat kateqoriyalarından olan bağlamalar daşına bilər. Belə halda yüklərin təyinat yerinədək mütəxəssislər tərəfindən müşayiət edilməsi zəruriyyəti, yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir.
5.3.10. Radioaktiv bağlamaları qəbul edərkən dəmir yolu, dozimetrik yoxlama keçirməlidir və alınan nəticələrlə qoşma sənədlərin göstəriciləri arasında uyğunsuzluq aşkar etdikdə, dəmir yolu yükü daşımaq üçün qəbul etməkdən imtina etməlidir.
Aşkar edilmiş pozuntular ümumi formalı aktlarla sənədləşdirilir. Aktların surəti yerli, idarədaxili və Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət orqanlarına, həmçinin yükgöndərənə göndərilir.
5.3.11. Yükgöndərən qaimənin «Yükün adı» sütununda: «Radioaktiv maddə», radioaktiv maddənin adı, bağlamanın nəqliyyat kateqoriyası, nəqliyyat indeksi, maddənin bekerellərdə aktivliyi (kürü) göstərməlidir.
Qaimənin yuxarı hissəsində yükgöndərən qırmızı rəngli «Radioaktivdir» ştempelini və əgər radioaktiv yük digər təhlükə növlərinə malikdirsə, əlavə həmin təhlükə növləri haqqında ştempelləri vurmalıdır. Stansiya həmin ştempelləri vaqon vərəqinə də vurur.
5.3.12. Radioaktiv yüklər, radioaktiv bağlamaların saxlanması üçün xüsusi anbarlar nəzərdə tutulmuş stansiyalara göndərməyə 24 saat qalmış, radioaktiv bağlamalar ümumi anbarlarda saxlanılan stansiyalara isə göndərməyə gündüz vaxtı 6 saat qalmış və yerli vaxt ilə saat 9-dən 11-dək göndərildikdə 12 saat qalmış gətirilir.
5.3.13. «Müstəsna istifadə» şərtlərilə daşınan III nəqliyyat kateqoriyalı 4-cü qrup təhlükəli bağlamaların yüklənib-boşaldılması yalnız yükləmə-boşaltma mexanizmləri və yük sahiblərinin gücü ilə yerinə yetirilir.
5.3.14. Radioaktiv bağlamalar yükgöndərən tərəfindən elə yerləşdirilməli və ekranlaşdırılmalıdır ki, vaqonun və konteynerin yuxarı səthinin istənilən nöqtəsində şüalanmanın ekvivalent dozasının gücü 2m3v/saat-dan (200 m ber/saat), səthindən 2 m məsafədə isə 0,1 m 3v/saat-dan (10 mber/saat) artıq olmasın.
5.3.15. Radioaktiv bağlamalarla tam yüklənmiş vaqonlar qatar tərkibində sərnişin vaqonları, insanlarla tutulu yük vaqonları, tormoz meydançası olan və ya təhlükəli, o cümlədən zəhərli və ya partlayıcı yüklə yüklənmiş vaqonlarla yanaşı olmamalıdır.
5.3.16. Qatarın tərkibində radioaktiv bağlamalarla yüklənmiş vaqonun olması barədə natura vərəqində «Radioaktivdir» qeydi edilir.
5.3.17. Yük daşımaya təhvil verilən gün, yükgöndərən yükalana onun ünvanına göndərilən radioaktiv bağlamalar haqqında, yükün adını, yerin sayını, radioaktiv bağlamaların kütləsini, göndərmə tarixini, vaqonun (konteynerin) və göndərmənin nömrəsini göstərməklə, teleqram vurur.
5.3.18. Yükalan onun ünvanına göndərilmiş radioaktiv bağlamaların gəlməsini izləməli və onlar müəyyən edilmiş müddətdə gəlmədikdə, dəmir yolundan həmin yüklərin axtarılmasını və radioaktiv bağlamaların təyinatı üzrə çatdırılmasını tələb etməlidir. Təyinat stansiyası baş verən hadisə haqqında daxili işlər və nəqliyyatda texniki təhlükəsizlik və dövlət sanitariya nəzarəti orqanlarına, yükgöndərənə məlumat verməli və «Yüklərin daşınma Qaydaları»na əsasən sənədləri təqdim edən yükalanın sifarişi ilə, göstərilən sənədlər olmadıqda isə yükgöndərənin bu Qaydaların 5.3.17-ci bəndində göstərilən teleqramı üzrə radioaktiv bağlamaların axtarışını təmin etməlidir.
5.3.19. Radioaktiv bağlamalar gəldikdə, təyinat stansiyası «Yüklərin daşınma Qaydaları»na əsasən yükalana bu barədə məlumat verməlidir. Yük gəldikdən sonra 12 saat ərzində bağlamanın vəziyyətindən asılı olmayaraq, yükalan onları stansiyadan çıxarmalıdır.
Yükalan təyinat məntəqəsində radioaktiv bağlamaları vaxtında qəbul etmədikdə və onların çıxarılmasını ləngitdikdə, dəmir yolu bu bağlamaların məcburi şəkildə çıxarılması üçün tədbirlər görülməsi haqqında nəqliyyatda daxili işlər orqanlarına müraciət etməlidir.
5.3.20. Əgər qaimədə göstərilən yükalan təyinat stansiyasında olmazsa, bu zaman yükgöndərən dəmir yolundan müvafiq xəbərdarlıq aldıqdan sonra bir gün ərzində yükün digər istehlakçıya verilməsi (ünvanın dəyişdirilməsi) məsələsini həll etməlidir.
5.3.21. Radioaktiv bağlmanın plomblarının və ya radioaktiv bağlamanın zədələndiyi aşkar edildikdə, bağlama açılmadan və onun içindəkilər yoxlanılmadan ümumi formalı akt tərtib edilir və bu barədə dərhal yükgöndərənə, yolun texniki təhlükəsizlik üzrə xidmətinə, sanitar-epidemioloji stansiyasına və ərazi üzrə dövlət sanitariya nəzarəti və Daxili İşlər Nazirliyinin orqanlarına məlumat verilir. Belə hallarda bağlamalar yalnız yükalan tərəfindən açılır və yoxlanılır.
5.3.22. Yalnız radioaktiv yüklər yüklənmiş vaqonlar və konteynerlər boşaldıqdan sonra yükalan vaqonların və konteynerlərin radiometrik yoxlanılmasını həyata keçirməlidir (radioaktiv maddələrlə «çıxarılan» çirklənmə olmamalıdır) və radioaktiv təhlükə nişanlarını çıxarmalıdır. 5.2.13-cü bənddə göstərilən səviyyələri keçən çirklənmə aşkar edildikdə, dezaktivasiya keçirilməlidir.
Vaqonlarda və konteynerlərdə «çıxarılan» çirklənmənin olmaması haqqında yükalan stansiyaya arayış verməlidir. Arayış verilənədək vaqonlar yükalanda «boşdayanmada» qalır.
5.3.23. Vaqonların dezaktivasiyası yükalanın gücü ilə dəmir yolu nəqliyyatında texniki təhlükəsizlik üzrə idarədaxili xidmətin və sanitar nəzarətinin xətti təşkilat nümayəndələrinin nəzarəti altında yerinə yetirilir.
Vaqonların dezaktivasiyası və onların boş dayanması ilə əlaqədar məsrəflər çirklənmədə günahkar olan təşkilatlara müəyyən edilmiş qaydada təqdim edilir.
5.3.24. Radioaktiv bağlamalar daşınma və saxlanma zamanı qabın üzərindəki manipulyasiya nişanlarına müvafiq vəziyyətdə qoyulmalıdır. Dayanıqlığının təmin edilməsi üçün yükgöndərən onları vaqonun və ya konteynerin içində etibarlı şəkildə bərkitməlidir.
5.4. Universal konteynerlərdə radioaktiv yüklərin dəmir yolu ilə daşınması
5.4.1. Radioaktiv maddələrin bağlamaları dəmir yolunun universal konteynerlərində daşınmaya yalnız konteyner əməliyyatları aparılması üçün açıq olan stansiyalara təyinatla qəbul edilir. Universal konteynerlərdə belə daşınma dəmir yolunun «Yüklərin daşınma Qaydalar»-ı ilə həyata keçirilir.
Radioaktiv yükləri yükləmək üçün yalnız brutto çəkisi 3 ton və 5 ton olan saz metal konteynerlər ayrılır.
5.4.2. Bir konteynerə radioaktiv bağlamalarla birgə digər yüklərin yüklənməsinə yol verilmir. Radioaktiv yüklər konteynerin içində yükgöndərən tərəfindən möhkəm (dayaqlardan, tirlərdən, amortizasiyaedici və digər materiallardan istifadə edilməklə) bərkidilməlidir.
5.4.3. Radioaktiv bağlamalar yükləndikdən sonra yükgöndərən universal konteynerin xarici səthində və ondan 1 m məsafədə şüalanmanın ekvivalent gücünü və bu ölçmələrin maksimum göstəriciləri üzrə konteynerin nəqliyyat kateqoriyasını müəyyən etməlidir.
Konteynerdə hər hansı radioaktiv maddələr olan bağlamaların yerləşdirilməsindən asılı olmayaraq, yükgöndərən konteynerin xarici səthindəki və ondan 1 m məsafədə şüalanma dozasının ekvivalent gücünün III nəqliyyat kateqoriyasına (3-cü təhlükə qrupu) aid bağlamalar üçün müəyyən edilmiş ölçüdən artıq olmaması və konteynerlərə yüklənən radioaktiv bağlamaların nəqliyyat indeksləri cəminin isə 50-dən artıq olmaması üçün lazım olan şəraiti təmin etməlidir.
5.4.4. Yükgöndərən müəyyən edilmiş nəqliyyat kateqoriyasını qaimədə göstərməli, konteynerin isə tininə və arxa divarlarına və damına müvafiq nəqliyyat kateqoriyasına uyğun olaraq, üzərində nəqliyyat indekslərinin cəmi göstərilməklə təhlükə nişanlarını (6.1 nömrəli əlavə, şəkil 7a,7b,7c) yapışdırır.
5.4.5. Konteynerdəki radioaktiv yükün çəkisi konteynerin yükqaldırma qabiliyyətindən artıq olmamalıdır.
5.4.6. Radioaktiv bağlamalar olan konteynerlər, bir qayda olaraq, yol boyu ayrılmayan vaqonlara yüklənməlidir. Belə konteynerlər tormoz meydançası olmayan vaqonların orta hissəsinə qoyulur.
Radioaktiv bağlamalar olan konteynerlər bu Qaydaların 5.3.14-cü və 5.3.15-ci bəndlərinin tələblərinə cavab verən vaqonlara yüklənməlidir.
5.4.7. II və III nəqliyyat kateqoriyalarına (2-ci və 3-cü təhlükə qrupları) bərabər sayılan radioaktiv bağlamalar olan universal konteynerlərin, aydınlaşdırılmamış kino, foto, rentgen lentləri və lövhələri ilə yüklənmiş konteynerlərin bir vaqona yüklənməsinə yol verilmir.
5.4.8. Göndərmə, təyinat və çeşidləmə məntəqələrindəki konteyner meydançalarında 1-ci nəqliyyat kateqoriyasına bərabər tutulan konteynerlərdən başqa, radioaktiv yüklü konteyner neqativ kino, foto, rentgen lentləri və lövhələri ilə yüklənmiş konteynerlərdən 5 m-dən çox məsafədə qoyulmalıdır.
5.4.9. Konteynerlərə yüklənmiş radioaktiv bağlamaların səthinin, həmçinin universal konteynerlərin səthinin radioaktiv çirklənməsi 5.2.13-cü bəndin tələblərinə uyğun olmalıdır.
5.5. Radioaktiv yüklərin sərnişin qatarlarında daşınması
5.5.1. Baqaj vaqonunda I nəqliyyat kateqoriyasına aid radioaktiv bağlamaların eyni vaxtda daşınma miqdarı məhdudlaşdırılmır. Daşıma, yol boyu yenidən yükləmə olmadan aparılır.
5.5.2. II və III kateqoriyalardan olan radioaktiv bağlamalar kiçik partiyalarla aşağıdakı şərtlərlə, yük-baqaj qismində daşınmaya qəbul edilə bilər;
a) radioaktiv bağlamaların xarici səthində «çıxarılan» radioaktiv çirklənmə olmadığı, ümumi çirklənmənin ölçüsü isə 5.2.13-cü bənddə göstərilən kəmiyyətdən artıq olmadığı halda;
b) II və III kateqoriyalarda olan bağlamaların ümumi sayı elə olmalıdır ki, nəqliyyat indekslərinin cəmi 10-dan artıq olmasın;
c) baqaj vaqonunda insanların olduğu yerdə şüalanmanın ekvivalent dozasının gücü 0,01 m3v/saat-dan (1 mber/saat) artıq olmadığı halda;
ç) bir radioaktiv bağlamanın maksimum çəkisi, yükgöndərənin və yükalanın vəsaitləri ilə yükləmə-boşaltma işləri mexanikləşdirilmiş üsulla aparılarsa, 165 kq-dan, əllə yükləndikdə isə 50 kq-dan artıq olmadığı halda;
d) bir bağlamanın minimum brutto çəkisi 10 kq olduğu, ölçüsü isə 0,2x0,2x0,2 m-dən az olmadığı halda.
Müstəsna hallarda yükgöndərənin xahişi və stansiya rəisinin icazəsilə bir bağlamanın minimum brutto çəkisinin 5 kq olmasına, tərkibində «nişanlanmış» radioaktiv maddələr və ya radioaktiv tibb preparatları olan dəstlərin çəkisinin 5 kq-dən az olmasına yol verilir. Bağlama dəstlərinin xarici minimum ölçülərindən biri 0,1 m-dən az olmamalıdır.
5.5.3. Ayrı-ayrı hissələrinin çəkisi 50 kq-dan artıq olan göndərmələr o şərtlə qəbul edilir ki, qatarın təyinat stansiyasında dayanma müddəti 5 dəqiqədən az olmasın.
5.5.4. Yükalan onun ünvanına gəlmiş radioaktiv yükü almaq üçün qatara sərnişin qatarının gəldiyi vaxt yaxınlaşmalıdır.
Yükalan olmadıqda, radioaktiv yük baqaj vaqonundan baqaj anbarına yığılır. Eyni vaxtda stansiya rəisi 5.3.19-cu bəndə müvafiq tədbirlər görür.
5.5.5. I nəqliyyat kateqoriyasına aid olan radioaktiv bağlamalar, dəmir yolunun Sərnişindaşıma İstehsalat Birliyi rəisinin icazəsi olduqda müşayiətçi ilə sərnişin qatarının ayrıca kupesində daşına bilər.
Yükləmə üçün sifariş qatarın yola düşməsinə qədər ən azı 5 saat qalmış verilməlidir. Belə əl yükünün ümumi çəkisi 200 kq-dan çox olmamalıdır.
Daşınmasına icazə verilmiş radioaktiv bağlamaları yükgöndərən qatarın yola düşdüyü gün onun yola düşməsinə 2 saat qalmış stansiyaya gətirir. Müşayiətçi əvvəlcədən stansiya rəisinə yaxınlaşmalı və ezamiyyət vəsiqəsini və ona radioaktiv maddələrin daşınmasının həvalə edilməsi haqqında digər sənədləri stansiya rəisinə təqdim etməlidir.
5.6. Radioaktiv maddələrdən boşaldılmış, qaytarılan qabların daşınması
5.6.1. Radioaktiv maddələr boş nəqliyyat bağlama dəstlərindən təmizlənməli, onların xarici səthlərində radioaktiv maddələrlə «çıxarılan» çirklənmə olmamalıdır. Bu zaman ümumi radioaktiv çirklənmə 5.2.13-cü bənddə göstərilən kəmiyyətlərdən artıq olmamalıdır.
Onların daşınması ümumi əsaslarla məhdudiyyət qoyulmadan həyata keçirilir.
Konteynerin qoruyucusu içində radioaktiv maddələrlə (açılmış ampulalar və ya penallar, pambıq və s.) çirklənmiş materiallar olmamalı, konteynerin xarici səthindən 0,1 m məsafədə şüalanmanın ekvivalent dozasının gücü 1 mk3v/saat-dan (0,1 mber/saat) artıq olmamalıdır.
Yükgöndərən tərəfindən konteyner bağlanmalı, plomblanmalı və radioaktiv təhlükə nişanları vurulmamış xarici bağlamaya yerləşdirilməlidir.
5.6.2. Boş qabı göndərən qaimədə, «Yükün adı» sütununda «Radioaktiv maddənin qabı təmizlənmiş və təhlükəsizdir» sözlərini qeyd etməlidir. Bundan başqa o, qaiməyə radioaktiv maddələr nəql edilərkən təhlükəsizlik qaydaları (RMNTQ-73) ilə müəyyən edilmiş formada sertifikat əlavə etməlidir.
5.7. Stansiyada radioaktiv yüklərin müvəqqəti saxlanma şərtləri
5.7.1. Radioaktiv yükləri daima qəbul edən və göndərən, həmçinin onları müvəqqəti saxlayan stansiyalarda ümumi istifadə anbarlarında sahəsi 10 m-dən az olmayan xüsusi yerlər ayrılmalı və çəpərlənməlidir. Ayrılmış yer kərpic və ya betondan hazırlanmış materialla çəpərlənməli və onun hündürlüyü 2 m-dən az olmamalıdır. Divara radioaktiv təhlükə nişanı vurulur (6.2 nömrəli əlavə, şəkil 7a,7b,7c).
Anbarın bu hissəsinə kənar şəxslərin daxil olmasına yol verilmir.
5.7.2. Radioaktiv yüklərin saxlanılması üçün yerlər tərkibində yolun daşıma birliyinin baş mühəndisi (komissiyanın sədri), Texniki təhlükəsizlik xidmətinin, yük və kommersiya şöbəsinin rəisi, stansiya rəisi, ekspeditorlar, istehsalat sahəsinin və ya mexanikləşdirilmiş yükləmə-boşaltma işləri sahəsinin, yolun yanğından mühafizəsinin, yolun sanitar-epidemiologiya stansiyasının (Yol SES), Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq qurumların və nəqliyyatda daxili işlər orqanlarının nümayəndələri daxil olan komissiya tərəfindən müəyyən edilir.
Ayrılmiş yerlər radioaktiv təhlükəsizlik normalarına (RTN-76/87), radioaktiv maddələr və digər ionlaşdırıcı şüalanma mənbələri ilə işləmək üçün qanunvericiliyin tələblərinə əsasən sanitar qaydalarına (ƏSQ-72/87) müvafiq surətdə avadanlıqlarla təchiz edilməlidir.
Komissiya qəbul aktını tərtib edir və bu aktda radioaktiv yüklərin saxlanması qaydaları, anbarların ərazisinə radioaktiv maddələrin aparılmasına icazə verilən işlərin xarakteri göstərilir. Qəbul aktı əsasında Yol SES radioaktiv yüklərin saxlanılmasına icazə verən sanitar pasportu (3 il müddətinə) tərtib edir. Sanitar pasportunun surəti qeydiyyatdan keçirilməsi üçün daxili işlər orqanlarına göndərilir.
5.7.3. I, II, III Nəqliyyat kateqoriyasına aid olan radioaktiv bağlamalar anbarlarda başqa yüklərlə bir yerdə aşağıda göstərilənlərə əməl etdikdə müvəqqəti saxlanıla bilər:
b) radioaktiv bağlamaların eyni vaxtda saxlanılması üçün nəqliyyat indekslərinin cəmi 50-dən artıq olmasın;
c) radioaktiv maddələrin saxlanılması üçün ayrılmış yerlər aydınlaşdırılmamış kino, foto, rentgen lentləri və plastinkaları olan yüklərdən, həmçinin baqajdan 18 nömrəli əlavədə göstərilən məsafədə yerləşdirilməklə;
ç) radioaktiv bağlamalar saxlanılan anbarın xarici səthində şüalanma dozası 3 mk3v/saat-dan (0,3 mber/saat) çox olmamaqla;
d) stansiyadan kənarda ekvivalent dozanın gücü bu ərazinin fonuna nisbətən 0,3 mk3v/saat-dan (0,03 mber/saat) çox olmadıqda;
e) şüalanma dozasının gücünə Yolun Texniki təhlükəsizlik xidməti və SES işçiləri tərəfindən nəzarət edildikdə.
5.7.4. Radioaktiv yükləri epizodik hallarda qəbul edən və göndərən stansiyalarda radioaktiv yüklərin ümumi anbarlarda müvəqqəti saxlanılmasına bu Qaydaların 5.7.3-cü bəndinin tələblərinə əməl edildikdə yol verilir.
5.7.5. «Müstəsna istifadə» şərtləri ilə daşınan III nəqliyyat kateqoriyasına aid (4-cü təhlükə qrupu) bağlamaların dəmir yolu stansiyasının ərazisində saxlanılmasına yol verilmir.
5.7.6. Radioaktiv yüklərin saxlanılma müddətinə və şərtlərinə nəzarəti təmin etmək üçün ayrıca boşaltma kitabı (QU-44 formasında) aparılmalıdır.
6.1. Təhlükəli yüklərin daşınmasında təhlükəsizliyin təmin edilməsi üzrə əsas tələblər
6.1.1. Yükgöndərənlər, yükalanlar, magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatı işçiləri vaqonların və konteynerlərin sahibləri və icarədarları, eləcə də ekspeditorlar tərəfindən, təhlükəli yüklərin daşınmasında “Nəqliyyat-ekspedisiya fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa, bu Qaydalara, təhlükəli yüklərin daşınmasına aid olan digər normativ-texniki sənədlərə əməl etməlidirlər.
6.1.2. Təhlükəli yüklər dəmir yolu ilə daşınmaya, yüklərin daşınma Qaydalarının müəyyən etdiyi qaydaya uyğun qəbul edilir.
6.1.3. Yeni növ təhlükəli yüklər dəmir yolu ilə daşınmaya Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmaqla və "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsdiqlənmiş qaydaya uyğun olaraq yol verilir.
6.1.4. Yükgöndərənlər 6.1.1 bəndinin tələbindən başqa, aşağıdakıları yerinə yetirməyə borcludurlar:
a) təhlükəli yükləri yalnız öz quruluşuna, texniki vəziyyətinə və təyinatına görə müəyyən təhlükəli yükün təhlükəsizliyini və qorunmasını təmin etməklə daşınmasına yararlı olan vaqonlara yükləməyə;
b) standartların, konkret təhlükəli yüklərin texniki şərtlərinin tələblərinə cavab verən qablar, qablaşdırma və qablaşdırma dəstlərini işlətmək, eləcə də yüklərin nəqli zamanı dinamik təsirdən, hərarətin, rütubətin dəyişməsindən törəyə bilən axıntı və dağılmaların qarşısını almaq məqsədilə, onları müəyyən olunmuş proqram və üsullara uyğun olaraq sınaqdan keçirməyə.
6.2. Təhlükəli yüklərin daşınmasının təşkili. Təhlükəli yüklərin verilməsi və daşınmaq üçün qəbulu
6.2.1. Təhlükəli yüklərin daşınmaya verilməsi və qəbuli yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun aparılmalıdır.
6.2.2. Təhlükəli yüklər daşınmaya, xırda və konteyner göndərmələri istisna olmaqla, yalnız xüsusi ayrılmış yerlərdə təqdim olunur.
6.2.3. Konkret təhlükəli yük daşınmaya yükgöndərən tərəfindən, yalnız yüklərin daşınma Qaydalarında təyin olunmuş göndərişin növü ilə, standartda və bu məhsulun texniki şərtlərində nəzərdə tutulan qablardan və qablaşdırmalardan istifadə olunmaqla təqdim olunmalıdır.
6.2.4. Maye halında daşınan təhlükəli yüklərin ümumi istifadə olunan yerlərdə doldurulub-boşaldılmasına, eləcə də bu yüklərin doldurulub-boşaldılması üçün ləvazimat və vasitələri olmayan və xüsusi ayrılmayan yerlərdə yol verilmir.
6.2.5. Yükgöndərənlərin dalan yollarında qəbul edilmiş və yükalanın xidmət etdiyi ünvana gəlmiş I sinif təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonları, stansiyaya daxil olduğu andan 2 saatdan artıq qala bilməz.
6.2.6. Təhlükəli yükləri tək-tək vaqonlarla və ya xırda göndərmələrlə, eləcə də ümumi istifadə yerlərində boşaltma şərti ilə konteynerlərlə göndərildiyi halda, yükgöndərən dəmir yolu stansiyasının rəisinin yükü qəbul edən dəmir yolu stansiyasının rəisinin teleqrafla və yaxud yazılı surətdə razılığını almalıdır.
Təhlükəli yüklərin doldurulmasına və boşaldılmasına ümumi tələblər
6.2.7. Təhlükəli yüklərin doldurulması və boşaldılması dəmir yolu Nizamnaməsinin, yüklərin daşınma Qaydalarının və başqa normativ-texniki sənədlərin tələblərinə uyğun aparılmalıdır.
6.2.8. Yükgöndərənlər (yükalanlar) — təhlükəli yükləri daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış, vaqonların icarədarları və ya şəxsi vaqonların sahibləri hər yükləmədən əvvəl təhlükəli yükün təhlükəsiz daşınmasını təminat verən, işçi və qurğu avadanlıqları daxil olmaqla, vaqonların texniki sazlığını təsdiq edən şəhadətnaməni (9 nömrəli əlavəyə uyğun formada) stansiya və vaqon deposu işçilərinə təqdim etməlidirlər. Vaqon təsərrüfat işçisi şəhadətnamənin nömrəsini VU-14 formalı xüsusi kitabda qeyd edir. Yükgöndərənin cavabdeh nümayəndəsi isə, fakturanın arxa tərəfinin 4-cü sütununda: «Vaqon texniki və kommersiya cəhətdən sazdır, müvafiq təhlükəli yüklərin daşınmasına yararlıdır, onun işçi və qurğu avadanlığı müəyyən olunmuş tələblərə uyğundur» qeydini aparmalı və öz imzası ilə onu təsdiq etməlidir.
6.2.9. Vaqon-sisternlərin təhlükəli yüklərlə doldurulması, yalnız doldurma məntəqəsinin heyəti tərəfindən vaqon-sisternlərə baxış keçirildikdən və göstərilən məhsulun daşınması üçün, onların yararlılığı haqqında jurnalda müəyyən olunmuş formada qeyd edildikdən sonra icazə verilir.
Doldurulma-boşaldılma estakadasında təhlükəli yüklərin yüklənməsi və boşaldılmasından əvvəl vaqon sisternləri hər iki tərəfdən tormoz başmaqları ilə etibarlı bərkidilməlidir, yoldəyişdiricini isə elə çevirmək lazımdır ki, başqa qatarın vaqonları yükləmə (boşaltma) yoluna daxil ola bilməsin.
Qatarların yükləmə (boşaltma) yoluna daxil olmaması üçün imkan olmadıqda, bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün əlavə texniki tədbirlər nəzərdə tutulmalıdır.
6.2.10. Yükgöndərən, təhlükəli yükləri vaqonlara və konteynerlərə, bu məhsul üçün standartlarla, texniki şərtlərlə müəyyən olunmuş normadan artıq yükləməməlidir.
6.2.11. Stansiyalarda tezalışan yüklərin, xırda göndərişlə və konteynerlə yükləmə və boşaldılması elektrikləşdirilməmiş yollarda aparılmalıdır. Belə yolu ayırmaq mümkün olmadıqda, istisna hallarda dəmir yolu şöbəsinin rəisinin icazəsi ilə elektrikləşmiş yoldan istifadə etmək olar, belə olduğu halda kontrakt şəbəkəsi sərbəst elektrik qidalandırıcı qrupdan ayrıca bölmə açarı vasitəsi ilə ayrılmalı, əlavə torpaqlanma bıçağı ilə təchiz edilməli və kontakt şəbəkəsindən gərginlik çıxarılmalıdır.
6.2.12. Təhlükəli yüklərin vaqonlarda (vaqon-sisternlərdən başqa) və konteynerlərdə, eləcə də açıq vaqonlarda ixtisaslaşdırılmış konteynerlərin yerləşdirilməsi və bərkidilməsi «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»-nə uyğun aparılmalıdır. Yükgöndərən təhlükəli yüklərin konteynerlərdə yerləşdirilməsi və bərkidilməsi üsullarını dəmir yolu şöbəsi ilə razılaşdırmaqla hazırlayır və təsdiq edir. Bu üsullar “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsdiq olunmuş «Yüklərin yüklənməsi və bərkidilməsinin texniki şərtləri»nin I bölməsinin tələblərinə uyğun olmalıdır.
Vaqonlarda və konteynerlərdə yükləri bərkitmək üçün istifadə olunan material, daşınan təhlükəli yerə ətalətli (inertni) olmalıdır.
6.2.13. Təhlükəli yüklərin qabları və qablaşdırılması Dövlət standartına, yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun olmalıdır.
6.2.14. Təhlükəli yüklərin şüşə qablarda xırda göndərişlə daşınmasına (çəkisi 1 kq-a qədər, həcmi isə 1 litrdən artıq olmayan, xırda çeşidlənmiş yüklərdən başqa) yol verilmir.
6.2.15. Təhlükəli yüklərin xırda çeşidlərdə təmiz kütləsi 1 kq-dan, həcmi isə 1 litrdən artıq olmayan daşınmalar yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun həyata keçirilir.
6.2.16. Yükləri xırda göndərişlə göndərən zaman qablar I qrup qablaşdırma üçün nəzərdə tutulan dövlət standartının tələblərinə uyğun sınaqdan keçirilməlidir.
6.2.17. Təhlükəli yüklərin boş qabları yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun daşınır.
Qatar və manevr işlərinin təşkilində təhlükəsizlik tədbirləri
6.2.18. Təhlükəli yüklərlə yüklənmiş vaqonların, qatar və manevr (hazırlıq) işlərinin təşkili zamanı, daşınma sənədlərində göstərilmiş xüsusi qeydləri (daşınan yükün adı, qəza vərəqəsinin nömrəsi, təhlükə yüklü vaqonların lokomotivdən və başqa vaqonlardan qorunması, təhlükə kateqoriyası və dərəcəsi haqqında ştempel və s.) nəzərə almaqla, dəmir yolu nəqliyyatında qüvvədə olan qaydalar və təlimatlar rəhbər tutulmalıdır.
6.2.19. 1-ci sinif təhlükəli yüklərlə yüklənmiş qatarların və vaqonların manevrə (hazırılıq işlərinə) buraxılması qaydası, stansiya işçilərinə, texniki və kommersiya baxışı məntəqələrinə, lokomotiv briqadalarına, hərbiləşdirilmiş mühafizə bölmələrinə, mütəxəssislərə, yük müşayiətçilərinə və bələdçilərə xəbərdarlıq, qatarların nəzərdə tutulan yollara qəbulu və göndərilməsi qaydaları Azərbaycan "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC tərəfindən müəyyən olunur və stansiyanın texniki-sərəncam aktında əks olunur.
6.2.20. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların, daşınma sənədlərində, Yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun olaraq «Təpədən buraxılmasın» ştempelı olarsa, onların çeşidləmə təpəsindən buraxılmasına və təkanla manevr (hazırlıq işləri) aparılmasına yol verilmir.
6.2.21. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların başqa vaqonlarla birləşməsi zamanı, onların sürəti saatda 5 km-dən artıq, xüsusi ehtiyatlılıq tələb olunan müxtəlif kateqoriyalı yüklərlə yüklənmiş vaqonlar üçün isə yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun olaraq saatda 3 km-dən artıq olmamalıdır.
6.2.22. Üzərində «Təpədən buraxılmasın» yazısı olan sıxılmış, mayeləşdirilmiş və təzyiq altında məhlullaşdırılmış qazların boş vaqon-sisternlərinin lokomotivsiz təpə altı yollara buraxılmasına yol verilmir.
6.2.23. I sinif təhlükəli yüklə yüklənmiş və daşınma sənədlərində «Təpədən buraxılmasın» ştempelı olan vaqonlar, çeşidləmə yollarında dayanarkən, təpə tərəfdən hər iki relsə 25 m məsafədən az olmayaraq qoyulan iki qoruyuci tormoz başmaqları ilə mühafizə olunmalıdır.
6.2.24. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlarla manevr aparmazdan əvvəl qatar tərtibatçısı bu yükləri müşayiət edən və qoruyan şəxsləri növbəti manevr barədə xəbərdar etməyə borcludur.
6.2.25. Vaqonlar təhlükəli yüklə yüklənməyə verilməzdən əvvəl, manevr distpetçeri (stansiya növbətçisi) əmin olmalıdır ki, vaqonlar vaqon təsərrüfatı işçiləri tərəfindən yoxlanılıb və təhlükəli yüklərin daşınması üçün onların texniki cəhətdən yararlılığı təsdiq edilib.
6.2.26. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların stansiya və sənaye müəssisələrinin yükləmə, boşaltma yollarında bərkidilməsi dəmir yolları qovşağında qüvvədə olan norma və qaydalara uyğun olaraq aparılır. Bərkidilmə qaydaları stansiyanın texniki sərəncamlar aktı (TSA) ilə, eləcə də dalan yollarında hərəkət və xidmət qaydaları haqqında yerli təlimatlarla müəyyən edilir.
6.2.27. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlar, müəssisə və təşkilatların dalan yollarına verilərkən və sənaye müəssisələrinin dalan yollarında və stansiyalarda vaqonların manevr işlərində, eləcə də ümumi istifadə olunan yollar ilə daşınarkən, daşınma sənədlərində göstərilmiş xüsusi qeydlərə uyğun mühafizə tədbirləri görülməlidir.
6.2.28. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonları lokomotivlə giriş yoluna verdikdə, manevr qatarlarının giriş yollarındakı sürəti dəmir yol şöbəsi rəisinin əmri ilə müəyyən olunur.
6.2.29. 1-ci sinif təhlükə yüklü vaqonları müəssisə və təşkilatların dalan yollarına verərkən manevr qatarının sürəti saatda 15 km-dən artıq olmamalıdır.
6.2.30. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlarla manevr işləri aparmaq üçün verilən lokomotivdə radiorabitə olmalıdır, bir maşinistlə xidmət edilən lokototivdə isə ikinci idarə mərkəzi olmalıdır. Radiorabitə nasaz olduqda, manevr işləri stansiyanın texniki-sərəncam aktında (TSA) müəyyən olunmuş qaydada, əlavə təhlükəsizlik tədbirlərinə (vaqonların sayının məhdudlaşdırılması, iki adamdan az olmamaqla tərtibatçı briqadasının olması və s.) riayət etməklə aparılır.
6.2.31. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlar yük qatarlarında təşkil olunma planına uyğun hərəkət edə bilərlər; vaqonlar qatara tək və ya qrup halında qoşulur, eləcə də bu yüklərlə yüklənmiş vaqonlardan tərtib olunmuş marşrutlarla daşınır.
6.2.32. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların mühafizəsi üçün, qatarlara təhlükəsiz yüklü və ya boş (ixtisaslaşdırılmış boş vaqon-sisternlərdən başqa) vaqonlar qoşulur. Mühafizə kimi (təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqondan qabaq) uzun ölçülü yüklərlə yüklənən açıq vaqonlardan istifadə edilməsinə yol verilmir.
1-ci sinif təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonları mühafizə məqsədi ilə onlardan əvvəl boş platformaların qoyulmasına yol verilmir.
6.2.33. PM ilə, zəhərli, zəhərləyici maddələrlə yüklənmiş vaqonlar daşınma təşkilinin planı üzrə uzaq məsafəyə gedən qatarlarla nəzərdə tutulubsa, bu vaqonların yaxın məsafəyə gedən qatarlara qoşulmasına yol verilmir.
6.2.34. I sinif təhlükəli yüklərin yuxarı və aşağı qabaritsizliyi üçüncü dərəcəli, yan tərəf dördüncü dərəcəli və ya daha böyük dərəcəli yüklənmiş olan qatarlarda daşınmasına yol verilmir. PM ilə yüklənmiş vaqonlar qatarların tərkibinə elə qoşulur ki, onların uzunluğu, hərəkət yolunda olan qəbul-göndəriş yolunun uzunluğuna uyğun olsun. Tərkibində PM ilə yüklənmiş vaqonlar olan qatarlar birləşdirilmirlər. 13-cü dərəcəli partlayıcı maddələrlə yüklənmiş vaqonları olan qatarlara I sinif təhlükəli yüklərlə, güclü təsirli zəhərləyici maddələrlə, maye və ya təzyiq altında həll edilmiş qazlarla və bu maddələrlə doldurulmuş qurğular olan vaqonların qoşulmasına yol verilmir.
I sinif təhlükəli yüklü vaqonları olan qatarların təşkilində tezalışan yüklərlə yüklənmiş vaqonlar onların arxasınca müvafiq mühafizə vaqonundan sonra qoşulur.
I sinif təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların avtotormozlarının açılmış qatarlara qoşulması lazım gəldikdə, qruplar iki birgə dayanmış vaqondan artıq (səkkiz oxdan artıq olmamaqla), qatarın tərkibində, tormozla sıxılma şərti ilə dörd belə qrupdan çox olmamalıdır.
6.2.35. Təhlükəli yüklərin "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsi ilə qatarlarda müşayiəti və təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların stansiyalarda qorunması «Dəmir Yolu nəqliyyatında yüklərin və obyektlərin qorunması haqqında Əsasnamə»-yə uyğun aparılır.
6.2.36. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonları yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssisləri müşayiət etdikdə, onlar qatarın tərkibinə bir qrup kimi qoyulur.
6.2.37. Tərkibində sıxılmış, maye və təzyiq altında həll edilmiş qazlarla, zəhərli və zəhərləyici maddələrlə yüklənmiş vaqonlar olan qatarlarda, təhlükəli yüklərin müşayiətçiləri, mütəxəssisləri və bələdçiləri olan vaqonlar onlardan irəlidə qoyulur.
6.2.38. Bütün çeşidləmə, məntəqə və yük stansiyalarında vaqonların bir dəmir yolundan başqasına keçirilməsi, eləcə də 1-ci sinif təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlarla əməliyyat aparılan başqa stansiyalarda, stansiyanın texniki-sərəncam aktına əlavə kimi, Dəmir Yolu tərəfindən təsdiq olunmuş «1-ci sinif təhlükəli yüklərlə yüklənmiş vaqonlarla işləmək qaydası haqqında» yerli təlimat işlənib, hazırlanmalıdır.
Təlimatda yerli şəraitləri nəzərə almaqla aşağıdakılar nizamlanmalıdır:
a) stansiya işçilərinə, vaqonların texniki xidmət və kommersiya cəhətdən müayinə məntəqəsinə, lokomotiv deposuna, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin hərbiləşdirilmiş mühafizə dəstəsinə qatarların nəzərdə tutulan qəbulu və göndərilməsi, vaqonlarla manevr işlərinin və başqa əməliyyatların aparılması haqqında xəbərvermə qaydası;
b) qatarların qəbulu və birbaşa buraxılması, onların göndərilməsi və göndərilməyə hazırlanması, eləcə də vaqonlarla manevr işlərinin aparılması qaydası;
c) manevr işlərinin aparılmasında avtotormozların istifadə olunma qaydaları;
ç) qatarların və vaqonların texniki xidməti və kommersiya baxışı üzrə əməliyyatların yerinə yetirilməsi qaydası;
d) vaqonların stansiyada həmin yüklərlə olmasının qeydiyyatı və lazım olduqda, onların qəza vərəqəsi ilə eyniləşdirilmə qaydaları;
e) kəskin hava şəraiti və işlərin çətinləşməsi zamanı (duman, çovğun, leysan, şiddətli külək, qar yığını, texniki vasitələrin dayanması və s.) təhlükəsizlik tədbirləri;
ə) qəza vəziyyəti baş verərkən fəaliyyət qaydası;
f) qəza-xilasetmə bölmələrilə qarşılıqlı fəaliyyət qaydası;
q) manevr işləri aparıldıqda şifahi əmrlərin verilməsi qaydası;
g) hazırlıq işlərinə saz qığılcımsöndürən və qığılcımtutan qurğusu olan teplovoz və lokomotivlərin verilməsinin sənədləşdirmə qaydası;
h) həmin yüklərlə yüklənmiş vaqonların dayandığı yolun mühafizəsi.
6.2.39. Bütün çeşidləmə və məntəqə stansiyalarında, eləcə də başqa stansiyalarda, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri tərəfindən müəyyən olunmuş siyahıya uyğun olaraq, stansiyanın texniki sərəncamlar aktına əlavə kimi, təhlükəli yüklərlə qəza vəziyyətinin ləğv edilməsi qaydası barədə yerli təlimat hazırlanmalıdır və qəza vərəqəsində göstərilmiş tədbirləri yerinə yetirmək üçün xüsusi yol ayrılmalıdır.
6.2.40. 1-ci və 2-ci sinif təhlükəli yüklü vaqonlar stansiyada (çeşidləmə yollarında yığılmağa dayanmış vaqonlardan başqa) stansiyanın texniki sərəncamlar aktında göstərilmiş və onların daha təhlükəsiz dayanmasını təmin edən yollara verilməlidir. Belə vaqonlar etibarlı qoşulmalıdırlar və tormoz başmaqları ilə qoşulub bərkidilməlidirlər. Belə vaqonların dayanma yollarının yoldəyişdiricisi elə vəziyyətdə olmalıdır ki, bu yollara giriş istisna olunsun, bunun üçün həmin yoldəyişdirici asma qıfılla bağlanır.
6.2.41. «R» indeksli tranzit qatarlar stansiyanın texniki sərəncamlar aktında (TSA) göstərilmiş yollarla buraxılır.
6.2.42. «R» indeksi ilə gedən qatarların, aralıq stansiyalarda lokomotivsiz qalmağına icazə verilmir. İstisna hallarda, dəmir yolu rəisinin yazılı əmri ilə bu cür qatarlar lokomotivsiz qala bilər. Bu halda şöbə rəisi və daşınma bölməsinin işçisi müvəqqəti dayandırılmış qatarın təyinatı üzrə göndərilməsini sürətləndirmək üçün tədbirlər görməyə borcludur.
6.2.43. Yolda vaqonların (konteynerlərin) texniki və kommersiya nasazlığı və ya zədələnməsi aşkar olunduqda akt tərtib edilir. Əgər vaqonu bələdçi müşayiət edirsə, onda akt onun iştirakı ilə tərtib edilir. Aktda vaqonun nömrəsi, planlı təmir növlərinin vaxtı, nasazlığın növləri və onun əmələ gəlmə səbəbləri, nasazlıqları aradan qaldırmaq üçün görülən tədbirlər, eləcə də sonrakı hərəkət imkanları haqqında rəyi göstərilməlidir. Aktın surəti daşınma sənədlərinə əlavə olunur.
6.2.44. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlarda hərəkət zamanı, onların xüsusiyyətindən və iş şəraitindən asılı olaraq, texniki və kommersiya nasazlığının aşkar edilməsi və aradan qaldırılması, nasaz vaqonların açılması və bu məqsədlər üçün ayrılmış yola verilməsi, eləcə də qatardan açılmadan, ehtiyat tədbirlərinə əməl olunmaqla aparılır.
6.2.45. Stansiyalarda təhlükəli yüklə yüklənmiş ayrı-ayrı vaqonların texniki və kommersiya nasazlığı səbəbindən, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin hərbiləşmiş mühafizə dəstəsi ilə qorunan qrup vaqonlardan açılmasına, göndərilən və açılmış vaqonların qorunmasının təmin olunduğu hallarda icazə verilir.
Qatar yol getdiyi zaman yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssisi tərəfindən müşayiətedilən vaqonlarda texniki və kommersiya cəhətdən nasazlıq aşkar edildikdə, vaqon qatardan açılır və müşayiət edən şəxsin mühafizəsində olur.
6.2.46. Yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssisi ilə müşayiət olunan qrup vaqonlardan, nasazlığına görə ayrı-ayrı vaqonların açılmasına yol verilmir. Belə olduğu halda bütün qrup açılır və bu barədə stansiyanın rəisinə və dəmir yolu növbətçisinə məlumat verməlidir.
Vaqonların təmiri və ya təhlükəli yükün yerdəyişməsindən sonra vaqonlar ləngidilmiş qrup vaqonlara qoşulmalıdır və təyinatı üzrə göndərilməlidir.
6.2.47. Təhlükəli yükləri müşayiət edən bələdçilər həmin yükün müşayiəti üçün hazırlanmış və təsdiq olunmuş xidməti təlimatı, yükün təhlükəli xüsusiyyətlərini, ilkin tibbi yardımın göstərilməsini, qəza vəziyyətində təhlükəsizlik tədbirlərini bilməli və yük üçün müəyyən olunmuş təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl olunmasına nəzarət etməlidir.
6.2.48. Yükgöndərən, bələdçiləri lazım olan fərdi mühafizə vasitələri və alət dəsti ilə, eləcə də lazım olan ehtiyat hissələri ilə, tıxaclarla, yük göndərənin-zavodun rəhbərliyi tərəfindən təsdiq olunmuş müvafiq təlimatlar əsasında təmin etməyə borcludur.
6.2.49. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların müşayiəti üçün yükgöndərənin (yükalanın) mütəxəssisi (bələdçisi) olmadığı aşkar edildikdə, vaqonlar onun gəlməsinə qədər ləngidilir. Bu halda, belə vaqonlar aşkar olunan stansiyanın rəisi, yükün sonrakı müşayiəti üçün mütəxəssislə təmin olunmasının zəruriliyi haqqında yükgöndərəni (yükalanı) xəbərdar edir və həmən məsələ ilə əlaqədar Azərbaycan Fövqəladə Hallar Nazirliyinə məlumat verir. Yükgöndərən (yükalan) yükün müşayiət olunması üçün mütəxəssisin (bələdçinin) gəlməsini bir gün ərzində təmin etməyə borcludur.
6.2.50. Hərəkət zamanı təhlükəli yükün sızması (səpələnməsi) aşkar edildikdə, qəza baş verə biləcək vaqon açılır və qəza vərəqəsində göstərilmişq tədbirlərin görülməsi üçün xüsusi yola verilir. Stansiya rəisi həmin hadisə haqqında yük göndərəni xəbərdar etməyə borcludur.
6.2.51. Lazım olduğu halda hüquqi şəxs, (yükalanın) müəssisənin müdiriyyəti və ya vaqon sahibi vaqon açılan stansiyaya mütəxəssislər briqadası ezam etməyə borcludur. Bu məqsədlə, müəssisə rəhbərliyinin əmri ilə, hərəkət zamanı yolda ayrılmış vaqonların nasazlığını aradan qaldırmaq məqsədilə səyyar qəza briqadaları təşkil olunur və qəzanın ləğv edilməsi üçün məsul cavabdeh şəxslər təyin edilir.
6.2.52. Səyyar briqadalar vaqonların nasazlığının ləğvində müəssisə rəhbəri tərəfindən təsdiq olunmuş xüsusi təlimatı rəhbər tutmalıdır.
7.1. Dəmir yolu nəqliyyatı ilə təhlükəli yüklərin daşınması üçün ayrılmış vaqonlara və xüsusi konteynerlərə tələblər
7.1.1. Dəmir yolu ilə təhlükəli yüklərin daşınması üçün yalnız bu məqsədlər üçün ayrılmış, mülkiyyət və icarə formasından asılı olmayaraq, müəssisələrə, təşkilatlara, hüquqi şəxslərə məxsus olan, texniki cəhətdən saz, ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərdən, eləcə və “Azərbaycan Dəmir Yolları” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin parkının universal vaqonlarından və konteynerlərindən istifadə oluna bilər (təhlükəli yüklərin daşınması üçün təyin olunmuş vaqon-sisternlərin ölçüləri 19 nömrəli əlavədə verilmişdir).
Təhlükəli yüklərin daşınmasına icazə verilən vaqon və konteynerlərin növü (modeli) "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti və Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmaqla, məhsulun normativ sənədləri ilə (dövlət standartları və texniki şərtlərlə) müəyyən olunur.
7.1.2. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün təyin olunmuş vaqon və konteynerlərdə «eni 1520 mm olan dəmir yolunun yük parkının vaqonlarında işarələr və yazılar» albomuna uyğun işarə və yazılardan başqa, yüklərin daşınma Qaydalarına uyğun olaraq yükün nəqliyyat təhlükəsini xarakterizə edən markası və normativ-texniki sənədlərə müvafiq qaydada fərqləndirici rəngi olmalıdır. Vaqonlara və konteynerlərə təhlükə işarələrinin vurulma qaydasını bu Qaydanın, Beynəlxalq və dövlət standartlarının tələblərinə uyğun olaraq "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti müəyyən edir.
7.1.3. Təhlükəli yüklərin yüklənməsi üçün verilən vaqon və konteynerlər, təhlükəli yükün axmasını və səpələnməsini istisna etməklə, texniki və kommersiya cəhətdən yararlı olmalı, eləcə də əvvəlcə daşınmış yüklərdən təmizlənməli və zərərsizləşdirilməlidir.
Təzyiq altında işləyən tutumların quruluşu və təhlükəsiz istismarı qaydalarının fəaliyyət dairəsinə aid olan vaqon-sisternlər və konteyner-sisternlər bu Qaydaların tələblərinə cavab verməlidir.
7.1.4. Vaqon təhlükəli yüklərlə yüklənməzdən əvvəl texniki xidmətdən və kommersiya cəhətdən baxışdan keçməlidir. Vaqonlar texniki xidmətə və texniki baxışa yalnız boş vəziyyətdə, təhlükəli yüklərin yüklənməsi günü verilir.
Təhlükəli yüklərlə yüklənməyə verilən vaqonlara texniki xidmət, baxış və ekipaj hissəsinin (təkər cütü, buks qovşağı, vaqonun çərçivəsı, tormoz və zərbəötürən qurğusu və başqaları) yararlığının təyin olunması dəmir yolunun vaqon təsərrüfatı işçiləri tərəfindən aparılır.
Ştat üzrə vaqon təsərrüfatı işçiləri olmayan stansiyalarda təhlükəli yüklərlə yüklənməyə verilən vaqonların texniki xidmət və hazırlıq qaydası "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sədri tərəfindən müəyyən olunur.
Mülkiyyətdə olan və ya icarəyə götürülmüş vaqonların texniki vəziyyəti və qazanın gövdəsinin, eləcə də onun daxili və xarici avadanlığının, o cümlədən vaqon-sisternlərin işlək və konstruktiv avadanlıqlarının yararlığı vaqonun sahibi və ya icarədarı tərəfindən təyin olunur.
7.1.5. Təhlükəli yüklərlə yüklənməyə verilən vaqonlar, o cümlədən yükgöndərənə (yükalana) məxsus olan və ya onlar tərəfindən icarəyə götürülmüş vaqonların texniki baxışa təqdim olunma uçotu VU-14 formalı xüsusi ayrılmış kitabda aparılır.
Vaqon təsərrüfatı işçisi bu kitabda vaqonun texniki vəziyyəti barədə yükgöndərən tərəfindən verilən qazanın, işlək və konstruktiv avadanlığın texniki vəziyyəti haqqında şəhadətnamə nömrəsini qeyd edir və bu qeydləri öz imzası ilə təsdiq edir.
7.1.6. 1-ci və 2-ci sinif təhlükəli yüklərin daşınması üçün istifadə olunan vaqonlar yırğalanan yastığı olan təkər cütü və kompozit tormoz kolodkaları ilə təchiz edilir.
7.1.7. "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin parkından xüsusi ayrılmış, yükgöndərən (yükalan) tərəfindən icarəyə götürülmüş və yükgöndərənə (yükalana) məxsus olan ixtisaslaşdırılmış vaqonlar sahibkar və ya icarədarın olduğu yerin stansiyasında qeydiyyatda olmalıdır. Belə vaqonlarda yalnız, onlarla daşınmaya təyin olunmuş təhlükəli yükü daşımağa icazə verilir.
7.1.8. Yükgöndərənin (yükalanın) təhlükəli yükləri daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqonları, istismar üçün yüklərin bərkidilməsi üzrə yükgöndərən tərəfindən hazırlanıb təsdiq edilmiş təlimatlara uyğun olaraq bütün vasitələrlə təchiz olunmalıdır.
7.1.9. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün təyin olunmuş ixtisaslaşdırılmış konteynerlərin ölçüləri və quruluşu bu məhsulun texniki şərtlərinə və ya standartların tələblərinə uyğun olmalı və daşınmanın təhlükəsizliyini təmin etməlidir.
7.1.10. Təhlükəli yükün daşınması üçün ixtisaslaşdırılmış konteynerlərin texniki və eləcə də kommersiya cəhətdən yararlığını yükgöndərən (yükalan) müəyyən edir.
7.1.11. İxtisaslaşdırılmış konteynerləri yükgöndərən yalnız daşınma üçün təyin olunmuş təhlükəli yüklərlə yükləməlidir.
7.2. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün istifadə olunan vaqonların və konteynerlərin texniki xidməti, təmiri və istismarı
7.2.1. Magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatının vaqon təsərrüfatı işçiləri təhlükəli yükləri daşımaq üçün təyin olunmuş vaqon və konteynerlərin müəyyən edilmiş texniki xidmət növlərini vaxtında yerinə yetirməyə borcludurlar. Onlar:
a) tərtib olunmuş və ya tranzit qatarlarda olan vaqonların, eləcə də qatardan və ya qrup vaqonlardan ayırmamaqla, yükləmədən əvvəl daşınmaya hazırlıq vaxtı boş vaqonların ("Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC parkının, şəxsi mülkiyyətdə olan və icarəyə götürülmüş) texniki xidmətini;
b) qatardan və qrup vaqonlardan açılmaqla, daşınmaya kompleks hazırlıq vaxtı və ixtisaslaşdırılmış yola verilməklə boş vaqonların cari təmirini (CT-1);
c) tranzit və daxil olan və ya tərtib olunmuş qatarlardan açılmaqla vaqonların cari təmirini (ST-2);
ç) depo təmirini (DT);
d) əsaslı təmiri (ƏT) təmin etməlidirlər.
7.2.2. Vaqon-sisternlərin sahibi olan müəssisələr (icarədarlar) vaqon-sisternlərin qazanlarının, siyirtmələrinin, yükləmə-boşaltma cihazlarının, ixtisaslaşdırılmış örtülü vaqonların və konteynerlərin "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC və ya vaqonu hazırlayan müəssisənin normativ-texniki sənədlərində nəzərdə tutulmuş həcmdə və vaxtda cari və başqa planlı təmirini aparmağa borcludurlar.
7.2.3. Vaqon-sisternlərin sahibkarları, hüquqi şəxslər təhlükəli yükləri daşımaq üçün, qazanların texniki baxışlarının, təftişlərin, təmirlərin, işlək və konstruktiv avadanlıqların hidravliki və pnevmatik sınaqlarının, qoruyucu qurğuların sazlığının yoxlanılmasının qeydiyyatını təmir jurnallarında aparmağa borcludur. İşlək və konstruktiv avadanlığın dəyişdirilməsi haqqında məlumatlar sisternin pasportuna qeyd olunmalıdır. Qoruyucu klapanların təftişi, təmiri və nizamlanması haqqında aktlar qoruyucu klapanların pasportları ilə birgə saxlanmalıdır.
7.2.4. Konkret təhlükəli yükü daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin əsaslı və depo təmirinin dövriliyi, üsulu və həcmi onları hazırlayan müəssisə tərəfindən, yuxarıda göstərilənlərin pasportlarında və istismarın təhlükəsizliyi təlimatlarında göstərilməlidir.
Belə göstəricilər olmadıqda vaqonların və konteynerlərin əsaslı və depo təmiri "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tələblərinə uyğun təyin olunmuş vaxtda aparılır.
Təhlükəli yükləri daşıyan vaqonların əsaslı və depo təmirinin vaxtı üzrə "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti normativləri olmadıqda, təmirlər aşağıdakı cədvəldə verilmiş tələblərə uyğun aparılmalıdır.
Təhlükəli yükləri daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqonlar
7.2.5. Vaqon təmiri müəssisələri, öz gücləri və vəsaiti hesabına təhlükəli yüklərin daşınması üçün təyin olunmuş vaqonların əsaslı və depo təmirini apara bilərlər.
7.2.6. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün təyin olunmuş vaqonların ekipaj hissəsinin qovşaqları və detalları əsaslı və depo təmiri vaxtı, dağıtmayan nəzarət növü ilə yoxlanılmalıdır, bu yoxlama barədə vaqon təmiri müəssisəsinin xüsusi jurnalında yoxlama tarixi, qovşağın (detalın) adı, onun nömrəsi (detalın nömrəsi olmadıqda jurnalda vaqonun nömrəsi göstərilir) göstərilməklə cavabdeh şəxsin imzası ilə təsdiqlənir. Vaqona "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsis edilmiş uyğun işarələr vurulur.
Vaqonların dağıtmayan nəzarət növləri ilə yoxlanılan qovşaqlarının və ekipaj hissəsinin siyahısı, Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmaqla, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən müəyyən olunur.
7.2.7. Hüquqi şəxslər — vaqon sahibləri (icarədarları) təhlükəli yüklərin daşınması üçün vaqonların əsaslı və ya depo təmirinə göndərilməsindən əvvəl, normativ sənədlərdə nəzərdə tutulmuş həcmdə qazanı, vaqon-sisternlərin işlək və konstruktiv qurğularını, vaqonların və konteynerlərin gövdəsini təmir etməyə borcludurlar.
Planlı təmir növlərinin aparılması haqqında — təmirlə məşğul olan vaqon təmiri müəssisəsi və ya qatarın sahibi, icarədarı olan müəssisə 20 nömrəli əlavədə göstərilmiş formada vəsiqə tərtib etməyə borcludur.
Vəsiqə vaqon sahibi tərəfindən ekipaj hissənin planlı təmir növünü yerinə yetirən vaqon təmiri müəssisəsinə verilir və bu da vaqonun müvafiq təhlükəli yük daşımağa yararlığı haqqında şəhadətnamə tərtib etmək üçün əsas sənədlərdən biridir.
Vaqonun, konteynerin sahibi VU-36 formalı xəbərdarlıq əsasında vaqonun, konteynerin pasportunda planlı təmir növünün yeri və vaxtı haqqında qeydlər etməlidir.
7.2.8. Təhlükəli yüklər üçün olan vaqonların bütün növ təmiri vaxtı, bu vaqonların arabacığının məxsus olduğu vaqondan ayrılmasına yol verilmir. Arabacığın markalanası detallarının və qovşaqlarının siyahısı, onların üzərinə yazıların, işarələrin, möhürlərin vurulma qaydasını "Azərbaycan Dəmir Yolları" QSC təyin edir.
Vaqonların və konteynerlərin təmir üçün sökülməsinə və hazırlanmasına yalnız xüsusi ayrılmış yerlərdə icazə verilir.
Təhlükəli yükləri daşımaq üçün vaqon və konteynerlərin təmirdən qabaq sökülmüş bütün hissələri və qovşaqları çirkdən yuyucu maşında (və ya qaynatma vannasında) yuyulur və ya ərazi üzrə dövlət sanitariya nəzarəti orqanları ilə razılaşdırılmış üsullarla təmizlənir.
7.2.9. Müəssisənin və ya hüquqi şəxsin mülkiyyətində olan vaqon-sisternlərin qazanlarının, işçi və konstruktiv qurğularının, vaqon və konteynerlərin gövdəsinin cari, əsaslı və depo təmirini "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti, başqa nazirlik və idarələrin ixtisaslaşdırılmış təşkilatları yerinə yetirə bilərlər.
7.2.10. Vaqon-sisternlərin, konteyner-sisternlərin qazanlarının, onların işçi və konstruktiv qurğularının təmir edilməsinə, yüklənmiş vəziyyətdə açıq alovla hər hansı təmir işlərinin yerinə yetirilməsinə yol verilmir.
Yüklənmiş və ya zərərsizləşdirilməmiş boş vaqonların arabacıqlarında, alov, qaynaq və zərbə tətbiq etməklə iş aparmaq vacib olduqda, arabacıqlar vaqon-sisternin altından diyirlənib çıxarılır və mövcud normativ-texniki sənədlərin tələblərində göstərilmiş məsafəyə qədər kənara çəkilir.
7.2.11. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün vaqon sisternlərin qazanının, eləcə də onların işçi və konstruktiv qurğularının, xüsusi vaqon və konteynerlərin gövdəsinin ixtisaslaşdırılmamış vaqon-təmiri müəssisələrində təmir olunmasına yol verilmir.
7.2.12. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün planlı təmir növünə 15 gündən az qalan vaqonlardan və konteynerlərdən istifadə edilməsinə yol verilmir.
Dövlət standartları ilə müəyyən olunmuş və ya normativ-texniki sənədlərə uyğun olaraq normativ istismar müddətini qurtarmış şəxsi vaqonların (icarə edilmiş) və konteynerlərin istifadə olunmasına yol verilmir.
Gələcək istismara icazə planlı təmir işləri yerinə yetirildikdən sonra ekspert təşkilatının bu vaqon və konteynerlərin istismara davamlığının mümkünlüyü haqqında rəyi olduqda, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə birlikdə verilə bilər.
7.2.13. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlarda hərəkət zamanı, dəmir yollarının Texniki istismarı Qaydalarındakı normadan artıq nasazlığı və ya ekipaj hissəsinin detallarının və qovşaqlarının yeyilməsi aşkar edildikdə, aşkar edilmiş qüsurları aradan götürməyə vasitəsi olan, yaxınlıqdakı texniki baxış məntəqəsinə gələcək nəql etmə qaydaları və rejimi "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən müəyyən olunmuş qaydalar ilə aparılır.
7.2.14. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün vaqonların və konteynerlərin təmiri ilə məşğul olan vaqon təmiri müəssisələrində "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tələbləri ilə müəyyən olunmuş sənədlərdən başqa:
a) vaqon xidmətinin rəisi tərəfindən təsdiq edilmiş müəssisənin pasportunda təmir olunmuş vaqonun növü və modeli, daşınan təhlükəli yükün növü barədə qeydiyyat;
b) vaqonların hissələrinin və qovşaqlarının dağıtmayan nəzarət vasitəsi ilə müvafiq təmir növünün aparılması, eləcə də onların dövlət standartlarına uyğun olması haqqında xüsusi xidmətin (laboratoriya) rəyi;
c) ölçü vasitələri və onların dövlət standartlarına uyğunluğu haqqında meteoroloji xidmətin rəyi;
ç) dəmir yolunun vaqon təsərrüfatı xidmətinin, müəssisənin sənaye sahələri üzrə standartların ƏTSS (Əməyin təhlükəsizliyi üzrə sənaye sahələri standartlarının) tələblərinə cavab verməsi və təmirə verilmiş vaqonun və konteynerin növünə və modelinə uyğun olaraq təmir növünün tam həcmdə yerinə yetirilməsini təmin etməyə qadir olması haqqında rəy olmalıdır.
Müəssisələr ixtisaslı mütəxəssislərlə və xidməti heyətlə tərtib olunmalıdır.
7.3. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün vaqonların və konteynerlərin texniki yoxlanılması
7.3.1. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün vaqonların və konteynerlərin texniki yoxlanılması (TY) planlı təmir növlərinin (DT, ƏT) yerinə yetirilməsi vaxtı aparılmalıdır.
Ümumi istifadə olunan dəmir yoluna işləməyə buraxılan, mülkiyyət formalarından asılı olmayaraq, hüquqi şəxslərə, birliklərə, təşkilatlara, müəssisələrə məxsus olan vaqonların ekipaj hissəsinin texniki yoxlanılması, vaqon-təmiri müəssisələrində "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə mövcud normativ-texniki sənədlərinin tələblərinə əməl olunmaqla aparılır.
7.3.2. Vaqonların və konteynerlərin texniki yoxlanılması vaxtı xarici və daxili baxışdan, vaqon-sisternlər və konteyner-tutumlar isə təmir növündən (yoxlanılmasından) asılı olaraq kipliyə, pnevmatik və ya möhkəmliyə hidravlik sınaqdan keçirilməlidir.
Vaqonların qazanının (gövdəsinin) və konteynerlərin texniki yoxlanılmasının həcmi, üsulları və dövriliyi normativ-texniki sənədlərin tələblərinə uyğun olmalıdır.
0,07 Mpa (0,7 kqq/sm)-dən yüksək və ya 0,07 mpa (0,7 kqq/sm)-dən artıq təzyiqdə yüklər daşıyan vaqon-sisternlərin qazanlarının texniki yoxlanılmasında təzyiq altında işləyən tutumların və qurğuların təhlükəsiz istismarı Qaydalarına uyğun olaraq vaxtaşırı onların boşaldılması təşkil edilir.
7.3.3. Vaqon-sisternlərin qazanlarının kipliyə və möhkəmliyə sınağı, müəssisənin rəhbəri tərəfindən təsdiq olunmuş və "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti vaqon təsərrüfatı xidməti ilə razılaşdırılmış mövcud normativ-texniki sənədlər üzrə aparılmalıdır.
Vaqon-sisternlərin qazanlarında və konteyner tutumlarında aşağıdakılar aşkar edilməyibsə, hidravlik sınaqdan çıxmış sayılır:
a) qazanın qaynaq birləşmələrində, silindrik hissəsində və dibində tərləmələr, yaşarmalar, axmalar;
b) sökülə bilən birləşmələrdə axmalar;
c) görünən deformasiya qalığı.
Əgər manometrdə təzyiq aşağı düşməyibsə, sökülə bilən birləşmələrdən və ya qaynaq tikişlərindən hava itkisi olmayıbsa, vaqon-sisternlərin qazanı və ya konteyner-tutumlar kipliyə pnevmatik sınaqdan çıxmış sayılır.
Təzyiqin sınaq qiyməti və sınaqların nəticələri vaqon-sisternlərin və ya konteynerlərin (tutumların) pasportunda qeyd olunur.
7.3.4. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün vaqon və konteynerlərin növbədən kənar texniki yoxlanılması aşağıdakı hallarda aparılmalıdır:
a) vaqonun relsdən çıxması, qəza hadisələri və toqquşma nəticəsində vaqonların və konteynerlərin zədələndiyi hallarda;
b) qaynaq və lehimləmə tətbiq etməklə vaqon-sisternlərin, konteynerlərin qazanlarının və onların işçi, konstruktiv qurğularının plandan kənar təmirindən sonra;
c) vaqon və konteyner əgər 12 aydan çox istismar olunmayıbsa;
ç) vaqon-sisternin qazanı əgər sökülüb başqa çərçivəyə quraşdırılıbsa;
d) vaqon və konteynerin xarici və daxili mühafizə örtüyü dəyişdirilibsə;
e) vaqon sahibi, müəssisəsinin qatarının texniki vəziyyəti üzrə cavabdeh nəzarət işçisinin və ya Fövqəladə Hallar Nazirliyinin göstərişi ilə.
7.3.5. Xüsusi vaqonları olan təşkilatlarda, müəssisələrin təmir-sınaq məntəqələrində, hazırlayıcı müəssisələrdə, vaqon-təmiri müəssisələrində vaqon və konteynerlərin texniki yoxlanılmasının vaxtında və keyfiyyətlə aparılmasına cavabdehliyi hüquqi şəxs və müəssisələrin müvafiq rəhbəri daşıyır.
7.3.6. Vaqon-sisternlərin və konteynerlərin qazanlarının texniki yoxlanılması vaxtı aşkar edilmiş qüsurlar aradan götürülməlidir.
7.3.7. Texniki yoxlamanın nəticələri vaqon və ya konteynerin pasportuna yoxlama aparan işçi tərəfindən qeyd olunur.
7.3.8. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün vaqonlarda "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin normativ texniki sənədlərinə uyğun növbəti planlı təmir növünün tarixi göstərilir.
7.3.9. Vaqonların və konteynerlərin müəssisələri — sahibkarları, vaqon-sisternlərinin qazanlarının, onların işçi və konstruktiv qurğularının texniki yoxlanılması və təmiri vaxtı, vaqon-sisternin qazanın üzərinə növbəti texniki yoxlanılmanın aparılması tarixi haqqında yazılır. 2-ci sinif təhlükəli yükləri daşımaq üçün olan vaqon-sisternlərin üzərinə növbəti daxili baxışının və hidravlik sınağının aparılması tarixi yazılır. Eyni zamanda bu vaqonlarda yoxlama aparan müəssisənin şərti nömrəsi göstərilməlidir.
7.4. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün xaricdən alınan vaqon və konteynerlərə tələblər
7.4.1. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün xaricdən alınan vaqonlar, konteynerlər və ya onların qovşaqları və hissələri "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin tərəfindən müəyyən olunmuş və ya onunla razılaşdırılmış normativ-texniki sənədlərinə uyğun olaraq bu Qaydaların tələblərinə müvafiq olmalı, təzyiq altında işləyən vaqon-sisternlər və konteynerlər isə Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilmiş qaydaların tələblərinə cavab verməlidir.
7.4.2. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün xaricdən alınan və ya tranzitlə Azərbaycanın ərazisindən keçən vaqonların və konteynerlərin yeni modelləri "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə istismara 21 nömrəli əlavəyə uyğun forma üzrə, texniki ekspertizanın aktı əsasında Fövqəladə Hallar Nazirliyinin razılığı ilə buraxıla bilər.
7.5. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqonlara və konteynerlərə xidmət edən heyətə olan tələblər
7.5.1. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqonların və konteynerlərin xidmətinə, 21 yaşdan cavan olmayan, tibbi yoxlamadan keçən, müəyyən olunmuş proqramla təlim keçmiş, attestasiyası olan və ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin xidmətinə hüquq verən vəsiqəsi olan şəxslər buraxıla bilər.
7.5.2. Təhlükəli yükləri daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərə xidmət edən heyət təlim və attestasiyanı peşə məktəbində, təlim-kursu kombinatında (kurslarda), eləcə də Fövqəladə Hallar Nazirliyinin dəmir yolunda təhlükəli yüklərin daşınması üzrə nəzarət müfəttişliyi və dəmir yolunun uyğun idarəsi ilə razılaşdırılmış proqramları üzrə müəssisələrlə (təşkilatlarla) birgə yaradılmiş xüsusi kurslarda keçməlidir.
Heyətin fərdi hazırlığına yol verilmir.
7.5.3. Təhlükəli yüklər daşımaq üçün ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərə xidmət edən heyətin əsas peşələr üzrə təlimi və attestasiyası "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təsdiq edilmiş və Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmış qaydalarda aparılmalıdır. Xidmət edən heyətin biliyinin yoxlanılması haqqında ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin xidmətinə buraxılmış hər bir işçiyə, onun görməli olduğu işlərin siyahısı göstərilməklə xüsusi akt tərtib edilir.
7.5.4. İxtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərə xidmət edən heyətin biliklərinin dövri yoxlanılması 12 ayda 1 dəfədən az olmamaqla aparılmalıdır.
Biliklərin növbədənkənar yoxlanılması aşağıdakı hallarda aparılır:
a) başqa müəssisəyə keçid vaxtı;
b) vaqon və konteynerlərin təhlükəsiz xidməti üzrə təlimatda dəyişikliklər edildikdə;
c) Fövqəladə Hallar Nazirliyinin və ya vaqon və konteynerlərin texniki vəziyyətinə və təhlükəsiz istismarına nəzarət edən müəssisənin cavabdeh işçisinin göstərişi ilə;
ç) ixtisas üzrə işdə 12 aydan artıq fasilə olduqda, ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərə xidmət edən heyətin biliklərinin yoxlanılmasından sonra, sərbəst işə buraxılmazdan əvvəl təcrübü vərdişlərin bərpa olunması üçün təcrübə keçməlidir. Xidmət edən heyətin biliyinin yoxlanılmasının nəticələri protokollaşdırılır, Komissiya üzvlərinin və sədrin imzası ilə vəsiqədə qeyd olunur.
7.5.5. Heyətin ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərdə sərbəst xidmət etməyə buraxılması hüquqi şəxsin, müəssisənin (təşkilatın) əmri ilə rəsmiləşdirilməlidir.
7.5.6. Təhlükəli yüklərin daşınması üçün nəqliyyat vasitələrinin texniki yoxlanılması ilə əlaqədar olan vaqon təmiri müəssisələrinin işçiləri Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə razılaşdırılmış proqram üzrə xüsusi təlim kursundan, attestasiyadan keçməli və vaqon təmiri müəssisəsi üzrə əmrlə təyin olunmalıdırlar.
7.5.7. Müəssisənin (idarənin) rəhbəri və yaxud hüquqi şəxs tərəfindən ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin iş rejimi və təhlükəsizlik xidməti üzrə təlimat hazırlanıb təsdiq edilməlidir. Xidməti heyətin imzaları ilə tanış olmaları vacib olan Təlimat işçi yerlərində saxlanılmalıdır.
8.1. Magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatında dəmir yollarının, yol dəyişdiricilərinin, siqnalizasiya və rabitə qurğularının saxlanmasına əsas tələblər
8.1.1. Dəmir yolunun bütün elementləri: torpaq yatağının, üst quruluşunun və süni qurğuların möhkəmliyi, davamlığı və vəziyyəti, eləcə də onların saxlanması qaydaları Azərbaycan dəmir yolunun Texniki istismar Qaydalarının (TİQ) tələblərinə cavab verməlidir.
8.1.2. Daxili dalan yolları olan və təhlükəli yüklərlə əməliyyat aparan müəssisələrdə yol təsərrüfatının texniki pasportu olmalıdır.
8.1.3. Təhlükəli yüklərlə əməliyyat aparan sənaye müəssisələrinin dalan yollarının planı və kəsiyi 10 ildə bir dəfədən az olmayaraq vaxtaşırı instrumental yoxlamadan keçməlidir.
Dəmir yolu stansiyasının çeşidləmə təpəsinin, yarım-təpəsinin, manevr dartmalarının, təpə yollarının uzununa kəsiyi Azərbaycan dəmir yollarının texniki istismar Qaydalarına uyğun yoxlanılmalıdır.
8.1.4. Qatarın hərəkətinin və manevr işlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün yolqolu sahiblərinin yolu, yolqolu sahibinin cavabdeh işçiləri tərəfindən süni qurğuları, torpaq yatağı, məntəqələrdə, stansiyalarda, keçid yollarında yol qurğuları sistematik baxılıb və yoxlanılmalıdır. Bütün aşkar edilmiş nasazlıqlar və pozuntular xüsusi jurnalda qeyd olunur və onların aradan qaldırılması üçün lazımi tədbirlər (vaxtını göstərməklə) müəyyən olunur. Aşkar edilmiş nasazlıqları aradan qaldırmaq üçün cavabdehlik hüquqi şəxsin, müəssisənin — yolqolu sahibinin rəhbəri üzərinə qoyulur.
8.1.5. Nəzarət-ölçü cihazları və alətləri mövcud normativ-texniki sənədlərə uyğun olaraq vaxtaşırı nəzarət və yoxlamadan keçməlidir.
8.1.6. 1-ci və 2-ci sinif təhlükəli yüklərlə yüklənmiş vaqonların saxlandığı yollar, onların hərəkət marşrutları, eləcə də qəza kartoçkasında göstərilmiş tədbirlərin yerinə yetirilməsi üçün yolların hər ay stansiya rəislərinin və ya onların müavinlərinin rəhbərliyi ilə baxışı zamanı komissiya tərəfindən aşkar edilmiş nasazlıqların, yolun, yol dəyişdiricilərinin, Siqnalizasiya Mərkəzi Blokunun (SMB) və rabitə qurğularının baxış jurnalında qeydiyyatı aparılmalıdır.
8.1.7. Təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların keçid yollarındakı hərəkəti mərkəzləşdirilməmiş yoldəyişdiriciləri ucluqlarının relsin ramasına kip birləşməsini təmin edən cəftəsi olmalıdır. Bütün yoldəyişdiricilərini asma qıfılla bağlamaq üçün qurğularla təchiz olunmalıdır. Əllə işləyən yoldəyişdiricilərinin göstərici işarələri olmalıdır.
8.1.8. Yolqolu sahiblərinin məntəqələrdəki, stansiyalardakı, keçid yollarındakı yollarının və yoldəyişdiricilərinin saxlanılma norması "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin tələblərinə uyğun olmalıdır.
Eni 1512 mm-dən az və 1548 mm-dən çox olan dəmir yollarının istismar edilməsinə yol verilmir.
8.1.9. Partlayıcı materiallar, zəhərləyici, zəhərləyici xüsusiyyəti olan maddələr, maye və sıxılmış qazlar, daşınan dalan yollarındakı keçidlər tənzimlənən olmalıdır, mümkün olmadıqda göstərilmiş yüklərlə yüklənmiş vaqonların təhlükəsiz getməsini təmin edən tədbirlər görülməlidir.
9.1. "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin lokomotiv parkına, sənaye müəssisələrinə mənsub olan, yaxud onlar tərəfindən icarəyə götürülən lokomotivlərə tələblər
9.1.1. Təhlükəli yüklərin daşınması üzrə qatar və manevr işləri ilə məşğul olan lokomotivlər stansiya və istifadə olunan məntəqələr hüdudunda istismar oluna bilər.
Təhlükəli yüklərin daşınmasında lokomotivlərin təhkim olunmamış məntəqələrdə istifadə olunmasına yol verilmir.
9.1.2. Təhlükəli yükləri daşımaqla məşğul olan lokomotivlər:
§ beynəlxalq və dövlət standartlarının tələblərinə cavab verməlidir;
§ saz işləyən avtomatik lokomotiv rabitəsilə, avtostopla, sürət ölçənlə, lokomotivin geri getməsini istisna edən əlavə təhlükəsizlik qurğusu ilə, qatar və manevr radiorabitəsi ilə, saz qığılcımtutan və (və ya) qığılcımsöndürən cihazlarla və alovsöndürən qurğularla, təhlükəsiz hərəkət üçün başqa sistem və qurğularla təmin olunmalıdır. Yuxarıda göstərilən texniki cihaz və qurğularla təchiz olunmamış lokomotivlərin təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonları olan qatarlara bağlanmasına yol verilmir.
9.1.3. Elektrovozlar və teplovozlar "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin müəyyən olunmuş normativlərinə uyğun yanğınsöndürən qurğularla təchiz olunmalıdır.
9.1.4. Bir nəfərlə xidmət olunan lokomotivin tərkibində partlayıcı materiallarla, zəhərli maddələrlə, maye qazlarla yüklənmiş vaqonlar olan qatarlara verilməsinə yol verilmir.
9.1.5. Təhlükəli yüklərlə əməliyyat aparan sənaye müəssisələrinin lokomotivləri "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin müəyyən olunmuş normalarına əsasən texniki baxışdan və planlı təmir növlərindən keçməlidirlər. Ümumi istifadə yoluna çıxmağa hüququ olan lokomotivlər, dəmir yolu şöbəsinin nümayəndəsinin iştirakı ilə texniki vəziyyətinin yaz və payız komissiya baxışınlan keçməlidir.
9.1.6. Təhlükəli yüklərlə yüklənmiş vaqonlarla qatar və manevr işlərində iştirak edən magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatının lokomotiv briqadaları, bu Qaydaların tələblərinə uyğun olaraq təlim və sınaqdan keçməlidir.
10.1. Təhlükəli yüklərin daşınmasına idarədaxili nəzarətin təşkili
10.1.1. Magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatında təhlükəli yüklərin daşınmasının təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə nəzarəti idarədaxili nəzarət xidməti (İDNX) həyata keçirir.
10.1.2. "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin müəssisələrində idarədaxili nəzarəti, idarənin texniki təhlükəsizlik üzrə xidmətləri yerinə yetirirlər.
10.1.3. Balansında təhlükəli yükləri daşımaq üçün nəqliyyat vasitələri və xüsusi konteynerləri olan hüquqi şəxslər, sənaye müəssisələrinin (təşkilatların) rəhbərləri, eləcə də yardımçı vaqonların sahibləri, onların mülkiyyət formasından asılı olmayaraq nəqliyyat vasitələri və konteynerlərin saz halda saxlanmasını və təhlükəsiz istismar edilməsi şəraitini təmin etməyə borcludur. Bu məqsədlə:
a) müəssisənin rəhbərliyinin əmri ilə ixtisaslaşdırılmış vaqonların və konteynerlərin təhlükəsiz istismarına və texniki vəziyyətinə nəzarət üçün cavabdeh şəxs, müəyyən olunmuş qaydada bu Qaydaların, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin normativ-texniki sənədlərinin tələbləri, müəssisənin dalan yollarında təhlükəli yüklərin təhlükəsiz daşınmasını təmin edən təlimatlar üzrə təlim və biliyin yoxlanılmasını həyata keçirən şəxsləri təyin etməlidir;
b) təlim keçmiş və ixtisaslaşdırılmış vaqonlara və konteynerlərə xidmət etmək üçün hüququ vəsiqəsi olan, lazımi miqdarda xidmət heyəti təyin olunmalı, eləcə də armaturların fəaliyyətinə, nəzarət-ölçü cihazlarına, qoruyucu, bloklama, bağlayıcı qurğularına və ixtisaslaşdırılmış vaqonların və konteynerlərin saz vəziyyətdə saxlanılmasına baxış, yoxlama qaydaları müəyyən olunmalıdır. Baxışın və yoxlamanın nəticələri xüsusi jurnalda qeyd olunmalıdır;
c) müəyyən edilmiş vaxtlarda ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin texniki yoxlanılmanın aparılması təmin olunmalıdır;
ç) rəhbər işçilərin və mütəxəssislərin texniki sənədlər üzrə biliyinin yoxlanma qaydası və dövriliyi Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş «Rəhbər işçilərlə və mütəxəssislərlə texniki təhlükəsizlik üzrə qaydaların, normaların və təlimatların öyrənilməsini təmin etmək məqsədilə yoxlama qaydaları haqqında nümunəvi müddəalarla» təmin olunur;
d) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin təhlükəsiz xidməti və iş rejimi üzrə təlimatların öyrənilməsinin vaxtaşırı yoxlanılması təşkil olunmalıdır;
e) mütəxəssislər ixtisaslaşdırılmış vaqonların və konteynerlərin təhlükəsiz istismarı üzrə qaydalarla, rəhbər göstərişlərlə və başqa normativ texniki sənədlərlə, heyət isə təlimatlarla təmin olunmalıdır;
y) bu Qaydaların və təlimatların mütəxəssislər və xidmət edən heyət tərəfindən yerinə yetirilməsi təmin olunmalıdır.
10.1.4. İxtisaslaşdırılmış vaqon və vaqon-konteynerlərin təhlükəsiz istismarı və texniki vəziyyəti üzrə nəzarəti həyata keçirən cavabdeh mütəxəssis:
a) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin işçi vəziyyətində baxışdan keçirilməsini və onların istismarında (yükləmə, boşaltma) müəyyən olunmuş üsulların yerinə yetirilməsini yoxlamağa;
b) vaqon-sisternlərin qazanlarını, ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerləri texniki baxışdan keçirməyə;
c) vaqon-sisternlərin və ixtisaslaşdırılmış konteynerlərin (Tezyiq altında işləyən və Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən qeydə alınmış tutumların), Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq orqanları tərəfindən ixtisaslaşdırılımış vaqonların vaqon təmiri müəssisələrində yoxlanılması və təmiri üçün hazırlığını və vaxtında təqdim olunmasına nəzarəti həyata keçirməyə;
ç) müəssisənin balansında olan ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin yoxlanılmasının qeydiyyat kitabını aparmağa;
d) Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən verilmiş göstərişlərin yerinə yetirilməsinə nəzarət etməyə;
e) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin vaxtlı-vaxtında və bütövlüklə planlı-ehtiyat təmirinin aparılmasına, eləcə də təmir işləri aparıldıqda, bu Qaydaların tələblərinə əməl olunmasına nəzarət etməyə;
ə) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin xidmətinə fəhlələrin, heyətin buraxılmasında bu Qaydalarla müəyyən olunmuş tələblərə əməl olunmasını yoxlamağa, eləcə də mütəxəssislərin və xidmət heyətinin biliyinin vaxtaşırı yoxlanılması və attestasiya üzrə komissiyalarda iştirak etməyə;
f) xidmət edən heyətə müvafiq təlimatların verilməsini, eləcə də bu təlimatların iş yerlərində təbiq olunmasını yoxlamağa;
q) vaqon-sisternlərin qazanlarının, onların işçi və konstruktiv avadanlığının, ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin gövdəsinin təmiri və istismarı üzrə texniki sənədlərin aparılmasının düzgünlüyünü yoxlamağa;
ğ) vaqon-sisternlərin qazanlarının və xüsusi konteynerlərin, Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən keçirilən texniki yoxlamalarda və təhqiqlərdə iştirak etməyə borcludur.
10.1.5. Nasazlıqlar, eləcə də ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin istismarı üzrə təlimatların və bu Qaydaların pozulması aşkar edildikdə, nəzarətə cavabdeh olan şəxs aşkar edilmiş nasazlıqları və pozuntuları aradan qaldırmaq üçün tədbirlər görməli, lazım gəldikdə isə ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin istismardan çıxmağını tələb etməlidir.
10.1.6. Müəssisənin mütəxəssisinin, ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin texniki vəziyyətinə və təhlükəsiz istismarına cavabdeh şəxsin:
a) müəssisənin (təşkilatın) rəhbərliyinə, eləcə də dəmir yolunun rəhbərliyinə (ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin qeydiyyat yeri üzrə) qəza və pozuntularla əlaqədar hadisələri yaradan səbəbləri aradan qaldırmaq üçün təkliflər verməyə;
b) xidmətedici heyətin arasında, təlim keçməmiş, eləcə də biliyi qeyri-kafi göstərilən şəxslər aşkar edildikdə, onları ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin xidmətindən kənar etməyə;
c) müəssisənin rəhbərliyinə, xidməti heyət tərəfindən qaydaların və təlimatın tələblərini pozan şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi üzrə təklif verməyə hüququ var.
10.1.7. Müəssisənin (sexin, sahənin), ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin təhlükəsiz istismarına və saz saxlanması vəziyyətinə görə məsuliyyət ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərə xidmət edən heyətin tabe olduğu mütəxəssisə əmrlə həvalə olunur.
Məsul şəxsin təyin olunma əmrinin nömrəsi, tarixi, soyadı, adı, atasının adı haqqında Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət orqanına məlumat verilməlidir.
a) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin saz vəziyyətdə saxlanmasını və təhlükəsiz istismarını;
b) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin təlim almış və attestasiyadan keçmiş xidməti heyətlə;
c) xidməti heyət tərəfindən ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin təhlükəsiz xidməti və iş rejimi üzrə təlimatın yerinə yetirilməsini;
ç) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin vaxtlı-vaxtında təmirini və texniki baxışa hazırlanmasının həyata keçirilməsini;
d) xidmət heyətini təlimatlarla, eləcə də vaxtaşırı onların biliklərinin yoxlanılmasını;
e) vaxtlı-vaxtında aşkar edilmiş nasazlıqların aradan götürülməsini təmin etməlidir.
10.1.9. İxtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin saz vəziyyətinə və təhlükəsiz istismarına cavabdeh olan məsul şəxs:
a) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerləri yüklənmədən qabaq boş halda, yüklənmiş halda, yüklənmədən sonra, ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerləri dəmir yolu stansiyasına daşınmaya təqdim etməzdən qabaq, yüklənmiş və boş halda yoxlamağa;
b) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlər daşınmaya təsdiq edildikdə, yoxlamanın nəticələri əsasında dəmir yolu stansiyasının və vaqon deposunun işçilərinə, 22 nömrəli əlavəyə uyğun forma üzrə vaqon və ya konteynerlərin, müəyyən olunmuş təhlükəli yükün təhlükəsiz daşınmasına təminat verən, onun alətləri daxil olmaqla, texniki sazlığı haqqında şəhadətnamə verməyə;
c) gündəlik jurnalda qeydləri yoxlamağa və imzalamağa;
ç) heyətlə onun ixtisasının artırılması üçün iş aparmağa;
d) vaqon-sisternlərin, xüsusi konteynerlərin qazanlarının (çənlərinin), ixtisaslaşdırılmış vaqonların və konteynerlərin gödəsinin texniki baxışında iştirak etməyə;
e) hazırlayıcı-müəssisənin ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin istismarı üzrə pasportunu, texniki təsvirini və təlimatını qorumağa;
ə) ixtisaslaşdırılmış vaqon və konteynerlərin yüklənməsinin işlətmə dövrünün qeydiyyatını aparmağa borcludur.
XI hissə. Qəza və texniki hadisələrin nəticələrinin ləğv olunması, təhqiqi və qeydiyyatı
11.1. Qəza və texniki hadisələrin nəticələrinin ləğv olunması qaydaları
11.1.1. Təhlükəli yüklərin daşınması vaxtı qəza və texniki hadisələr haqqında magistral dəmir yolu nəqliyyatı müəssisəsinin növbəli heyəti və ya lokomotiv briqadasının dəmir yolu şöbəsi üzrə nöbətçiyə, sənaye dəmir yolu nəqliyyatı müəssisəsinin növbəli heyəti isə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət orqanına məlumat verməlidir.
Məlumatda qəzanın və ya texniki hadisənin şəraiti haqqında, yükün adı və qəza vərəqəsinin nömrəsi, təhlükəli yükün miqdarı, onun qatarda yerləşdirilməsi barədə, elektrikləşdirilmiş sahələrdə isə gərginliyin açılmasının vacibliyi haqqında məlumatlar olmalıdır.
11.1.2. Qəza hadisələri haqqında daşınmalar xidmətinin operativ-sərəncamlar şöbəsi dərhal Fövqəladə Hallar Nazirliyinin müvafiq nəzarət orqanına məlumat verməlidir.
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin təhlükəli yüklərin daşınmasına nəzarət orqanı qəza və texniki hadisə haqqında 23 nömrəli əlavəyə müvafiq forma üzrə Fövqəladə Hallar Nazirliyinə məlumat verməyə borcludur.
11.1.3. Hadisənin ağırlığından asılı olaraq, şöbənin və dəmir yolu idarəsinin nöbətçisi yükgöndərənin, yükalanın müəssisəsindən və ya qəza yerinə yaxın yerləşən yaxınlıqdakı müəssisədən, qəza hadisəsinin nəticələrini aradan qaldırmaq üçün qəza-xilasedici xidmətini, əgər insanların həyatına və sağlamlığına ziyan dəyibsə, təcili tibbi yardım briqadasını və Dövlət Əmək Müfəttişliyini çağırmalıdır. Əgər qəza vəziyyəti sahəsində əhali üçün təhlükə və ya ərazinin zəhərlənmə qorxusu əmələ gəlibsə, dəmir yolu şöbəsi üzrə növbətçi bu barədə fövqəladə hadisələr komissiyasına və başqa əlaqədar təşkilatlara xəbər verməyə borcludur.
11.1.4. Yükgöndərən (yükalan) müəssisələrin təhlükəli yüklərin daşınmasında qəzanın ləğvinin üsulları və tədbirləri üzrə təlim keçmiş ixtisaslaşdırılmış mütəxəssislərdən və fəhlələrdən ibarət tərtib edilmiş briqadaları olmalıdır.
11.1.5. Dəmir yolu şöbəsi və idarəsi tərəfindən hazırlanmış qəza-xilasedici işlərin aparılma planında, qəzanın ləğvi üzrə tədbirlər nəzərə alınmaqla, təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların yükünü dəyişmək üçün stansiyalar müəyyən olunmalıdır.
11.1.6. Bərpa işlərinin rəhbəri əlaqədar və marağı olan təşkilatların mütəxəssisləri ilə birlikdə:
a) zədələnmə mənbəyinin xüsusiyyətini müəyyən etməyə;
b) vəziyyəti qiymətləndirməyə, təhlükəli sahənin sərhədlərini təyin etməyə, onun dövrəyə alınması və çəpərlənməsi üzrə tədbirlər görməyə;
c) təhlükəli maddələrin təsirinə məruz qalan insanların sayını aşkar etməyə və onlara tibbi yardımın göstərilməsini təşkil etməyə;
ç) baş verən zəhərlənmənin ləğv edilməsi planını hazırlamağa;
d) qəza nəticələrinin ləğv edilməsi üçün lazım olan güc və vasitələrin miqdarını hesablamağa, onların istifadə edilməsi qaydasını hazırlamağa;
e) ayrı-ayrı xüsusi bölmələrə tapşırıqlar verməyə və işin ardıcıllığını müəyyən etməyə;
ə) itirilmiş təhlükəli yüklərin zərərsizləşdirmə üsullarını təyin etməyə;
f) ərazinin, xarici mühit obyektlərinin, texnika və nəqliyyatın tam zərərsizləşdirilməsi üzrə nəzarəti təşkil etməyə;
g) nəticələrin ləğvində iştirak edənlər və yaxınlıqda yaşayan əhali üçün tibbi təminatı və digər təhlükəsizlik tədbirlərini təşkil etməyə;
h) Fövqəladə Hallar Nazirliyi tərəfindən yaradılmış xüsusi komissiyanın işində iştirak etməyə borcludur.
Təhlükəsizlik tələblərinin əməl olunmasına ümumi rəhbərliyi, qəza hadisələrinin nəticələrinin ləğvi üzrə işlərin rəhbəri yerinə yetirir.
11.1.7. İnsanlara göstərilən ilk yardımın bütün tədbirləri və təhlükəli yüklərlə qəza vəziyyətinin ləğvi üzrə işlər bu yüklərin xassələrini nəzərə almaqla və bu təhbükəli yükün qəza vərəqəsində göstərilmiş ehtiyat tədbirlərinə əməl olunmaqla yerinə yetirilir.
11.1.8. Təhlükəli yükləri zədələnmiş vaqonlardan, konteynerlərdən və ya qablardan torpağa, su hövzələrinə tökməyə və boşaltmağa yol verilmir. Bu əməliyyatlara müstəsna hallarda, icra hakimiyyətinin yerli orqanlarının və Azərbaycan Respublikasının Təbiəti Mühafizə və Ekologiya Komitəsinin icazəsi ilə təhlükəli yüklərin tullantı yerlərinin sonradan zərərsizləşdirilməsi məqsədilə yol verilə bilər.
11.1.9. Bərpa işlərinə, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin şöbələri (bərpa qatarı, yol və enerji distansiyaları) və xüsusi bölmələr qəza sahəsində insanların həyatının və sağlamlığının təhlükəsini aradan qaldırdıqdan sonra başlaya bilərlər.
11.1.10. Qəza hadisələri baş vermiş zonadan qatarların hərəkətinin yenidən bərpa edilməsinin mümkünlüyü, qəza hadisəsi nəticəsinin təhlilini apardıqdan sonra ətraf mühitin vəziyyətini müəyyən edən, qəza nəticələrini aradan qaldıran orqanın işçiləri tərəfindən təyin edilir.
11.2. Qəza və texniki hadisələrin təhqiqi qaydaları
11.2.1. Təhlükəli yüklərin magistral və sənaye dəmir yolu nəqliyyatı ilə daşınmasında qəza və texniki hadisələrin, eləcə də bədbəxt hadisələrin təhqiqi Fövqəladə Hallar Nazirliyi nin nəzarətində olan müəssisə və obyektlərdə qəzaların qeydiyyatı və texniki təhqiqi Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq aparılmalıdır.
11.3. Təhlükəli yüklərin dəmir yolu ilə daşınmasında qəza və texniki hadisələrin qeydiyyatı
11.3.1. Qəza və texniki hadisələrin texniki təhqiqi və qeydiyyatı magistral ("Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti və onun şöbələri) və müəssisədaxili dəmir yolu nəqliyyatında, Fövqəladə Hallar Nazirliyinin nəzarətində olan müəssisələrdə və obyektlərdə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada xüsusi jurnalda aparılır.
11.3.2. "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti hər ay təhlükəli yüklər, təhlükəsizlik vəziyyəti, qəza və texniki hadisə haqqında məlumatları Fövqəladə Hallar Nazirliyinin təhlükəli yüklərin dəmir yolu ilə daşınmasına nəzarət edən orqanına təqdim etməlidir.
Əsas terminlər və izahlar
Qəza hadisələri (qəzalar) — təhlükəli yüklər dəmir yolu nəqliyyatında daşınarkən — təhlükəli yüklərin daşınmasının təhlükəsizliyinin pozulması ilə nəticələnən hallar:
§ vaqonda təhlükəli yükün partlayışı (nəticəsindən asılı olmayaraq);
§ təhlükəli yükün alışması və ya ağır nəticələrlə vaqon və konteynerdən kənar olması;
§ insanların ölümü, onların sağlamlığına zərər dəyməsi;
§ əhalinin və (və ya) xidməti heyətin qəza sahəsindən köçürülməsi;
§ ətraf mühitə zərər dəyməsi, su təchizatı mənbələrinin çirklənməsi;
§ təhlükəli yükləri daşımaq üçün təyin olunmuş vaqonun istismardan çıxmaq dərəcəsinə kimi zədələnməsi.
Stansiyada təhlükəsiz yer — stansiyanın texniki-sərəncamlar aktı (TSA) ilə müəyyən olunmuş, baş yollardan, sənaye, ictimai, yaşayış binalarından və qurğularından, adamlarla, heyvanatla və təhlükəli yüklərlə yüklənmiş vaqonlardan xeyli kənarda yerləşən, yanğınsöndürən vasitələrlə və avtomobil keçid yolları ilə təchiz olunmuş stansiya sərhədindəki yol sahəsi;
Vaqon-sistern — qaz halındakı, maye və başqa maddələri daşımaq və saxlamaq üçün təyin olunmuş gövdəsi qazandan, çəndən (tutumdan) ibarət olan vaqon;
Təhlükəli yükün növü — təhlükəlilik siniflərinin (yarımsiniflərin) birinə məxsus, nəqliyyat prosesində yükün təhlükəlilik xassəsini biruzə verən xüsusiyyətin xarakterik əlaməti;
Vizual baxış — texniki vasitələrdən istifadə etmədən, qovşaqlarda və hissələrdə (mexaniki zədələr, çatlar, deşiklər, korroziya) qüsurların, nasazlıqların və ya işləmə qabiliyyətini itirmiş qurğuların və mexanizmlərin aşkar edilməsi;
Yükgöndərən – daşımanın təşəbbüsçüsü olan və adından yük göndərilməsi rəsmiləşdirilən fiziki və ya hüquqi şəxs;
Yükalan – əqd əsasında yüklərin alınmasına səlahiyyətli fiziki və ya hüquqi şəxs;
Depo təmiri (DT) — sazlığı bərpa etmək üçün qovşaqların, hissələrin dəyişdirilməsi ilə və (və ya) təmiri ilə vaqonun sazlığını və resursunun bərpası üçün yerinə yetirilməsi məcburi olan təmir növü;
Qəza zonası — zədələnmiş qatar düzümü, eləcə də dağılmış, səpələnmiş, tökülmüş yük ilə tutulmuş və ehtiyat tədbirlərinə ciddi riayət etməklə xilasedici-bərpa işləri aparılan və perimetri üzrə 15 m-dən az olmayan əlavə zolaq artırılmış zonadır;
Hadisə — təhlükəli yüklərlə yüklənmiş qatarın relsdən düşməsi, toqquşması, bu yüklərlə olan vaqonların texniki və kommersiya nasazlığı üzündən hərəkət zamanı hərəkət düzümündən açılması, eləcə də təhlükəli yüklərin ağır nəticələr vermədən alışması və vaqondan və ya konteynerdən axması (səpələnməsi).
Kipliyə sınaq — qazanın faktiki daxili təziyiqinin maksimal işçi təzyiqinə bərabər, lakin 20 kPa (0,2 kqs/sm)-dan az olmayan təzyiqdə sınağı.
Əsaslı təmir (ƏT) — vaqonun əsas hissələri daxil olmaqla, onun hər hansı qovşağının və hissəsinin dəyişdirilməsi ilə vaqonun tam və ya ona yaxın texniki resursunu və sazlığının bərpası üçün yerinə yetirilməsi məcburi olan təmir növü;
Qazanın konstruktiv qurğuları — qazanın daxilində və yaxud xaricində yerləşən, gücləndirmə, möhkəmlik və dayanıqlıq verən elementlər.
Konteyner — yüklərin, aralıq boşaltmalar aparılmadan, daşınması və saxlanması üçün təyin olunmuş, dəfələrlə tətbiq olunan nəqliyyat avadanlığı vahidi;
Qazan — gövdəsində, (yüklərin yerləşdirilməsi və saxlanılması üçün) işçi və konstruktiv qurğuların hissələri və qovşaqları quraşdırılmış tutum.
Markalanma — Beynəlxalq və Dövlət standartları üzrə təyin olunur.
Təhlükəli yüklər — daşınma zamanı, onlara xas olan fiziki-kimyəvi xassələr və xüsusiyyətlər üzündən insanların həyatına və sağlamlığına təhlükə yarada bilən, ətraf mühitə zərər vura bilən, maddi sərvətlərin zədələnməsinə və (və ya) məhvinə gətirib çıxarda bilən maddələr, materiallar, məmulatlar və təhlükəli tullantılar.
Təhlükəli zona — hüdudları daxilində partlayışdan zədələnmə, yanğın, zəhərlənmə və yanma təhlükəsi olan zona.
Təhlükəli yüklərin daşınması — yükün yükgöndərəndən yükalana çatdırılması gedişində məruz qaldığı, eləcə də yükün və nəqliyyat vasitələrinin hazırlanmasını, yükün daşınmaya qəbulunu, onun nəqliyyat vasitəsinə yüklənməsini, daşınma sənədlərinin tərtibini, yükün nəqlini, yükün bir nəqliyyatdan o birinə yüklənməsini (boşaldılmasını), yükün tranzit saxlanılmasını və onun boşaldılmasını özündə birləşdirən əməliyyatlar birliyi;
Hərəkət düzümü — təhlükəli yüklərin daşınması üçün təyin olunmuş dəmir yolu vaqonlarının, sisternlərinin və platformalarının tərtibi;
Qazanın işçi qurğuları — doldurma, boşaltma, hava dəyişmə, təhlükəsizlik, qızdırılma, istilikizolyasiya qurğuları, eləcə də ölçü cihazları.
BMT-nin seriya nömrəsi — daha tez-tez daşınan yüklərə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının təhlükəli yüklərin daşınması üzrə ekspertlər Komitəsi tərəfindən verilmiş sıra nömrəsi.
İxtisaslaşdırılmış vaqonlar — ixtisaslaşdırılmış vaqonlara, müxtəlif növlü, xüsusi qurğusu (gövdəsinin xüsusi forması, quruluşu, təchizatı və alətləri) olan, daşınması, yüklənməsi və boşaldılması şərtlərinə xüsusi tələblər irəli sürən və öz xassələrinə görə yaxın olan bir və ya bir neçə qrup yüklərin daşınması üçün təyin olunmuş vaqonlar aiddir.
Qab — təhlükəli yüklərin qablaşdırılması və nəql olunması üçün tutum.
Cari təmir — vaqonların iş qabiliyyətini təmin etmək və ya bərpa etmək üçün yerinə yetirilən və bəzi qovşaqların və hissələrin dəyişdirilməsi və (və ya) düzəldilməsindən ibarət olan təmir.
Texniki xidmət — qatarda və ya tranzit qatarlarda, eləcə də onları qatardan və ya qrup vaqonlardan açmamaqla, eləcə də boş vaqonların daşınmaya hazırlanması zamanı, onların iş qabiliyyətinin və sazlığının saxlanılması üzrə kompleks əməliyyatlar.
Yükün nəqliyyat adı — yüklərin Beynəlxalq və Dövlət standartlarının nomenklaturası üzrə adı və ya normativ-texniki sənədlərə müvafiq texniki adı.
Nəqliyyat paketi — Dövlət standartı üzrə təyin olunur.
Nəqliyyat vasitəsi — təhlükəli yüklərin daşınmasını yerinə yetirən nəqliyyat vasitələri.
Qablaşdırma dəsti — daşınmanın gedişində təhlükəli yükü zədələnmədən və itkidən qoruyan, insanların həyatının və sağlamlığının mühafizəsini, ətraf mühitin çirklənmədən qorunmasını təmin edən vasitə və ya kompleks vasitələr.
Daşınma iştirakçıları — təhlükəli yüklərin daşınmasında iştirak edən fiziki və hüquqi şəxslər: ekspeditorlar, daşıyıcılar, yükgöndərən, yükalan, nəqlolunmanın gedişində yükün mühafizəsini və (və ya) müşayiətini yerinə yetirən təşkilat.
Vaqonun ekipaj hissəsi — vaqonun çərçivəsi, avtoqoşqu qurğusu, tormoz qurğusu, arabacıqlar və təkər cütləri.
Texniki təhlükəsizlik xidməti (TTX) — qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq, texniki təhlükəsizlik üzrə idarədaxili nəzarət xidməti.
Qısaldılmış ifadələr və adlar
ADY - "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti
DDY-TİQ — «Dövlət Dəmir Yolunun texniki istismar Qaydaları»
DİN HMD — Daxili İşlər Nazirliyinin Hərbiləşdirilmiş Müzafizə Dəstəsi
DİN XDS — Daxili İşlər Nazirliyinin Xüsusi Daşımalar Şöbəsi
BMT İSŞ — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadı və Sosial Şurası
MN — Müdafiə Nazirliyi
TSA — Texniki sərəncam aktı
DTX - Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti
RM — Radioaktiv materiallar
RMTNQ — Radioaktiv maddələrin təhlükəsiz nəqli qaydaları
RTN — Radioaktiv təhlükəsizlik normaları
ƏSQ-72/80 — Əsas sanitar qaydaları
SES — Sanitar-epidemioloji stansiya
BYNS — Beynəlxalq yük nəqliyyatı haqqında Saziş
ƏTSS — Əməyin təhlükəsizliyi standartları sistemi
DSX — Dövlət Sərhəd Xidməti
1) Təhlükəli yüklər öz fiziki-kimyəvi xassələrinə və daşınma zamanı təhlükə növlərinə müvafiq olaraq Beynəlxalq və Dövlət standartına əsasən 1.1 cədvəldə göstərilən yarımsiniflərə bölünürlər.
2) Beynəlxalq və Dövlət standartı üzrə 1-ci sinif təhlükəli yüklərə partlayıcı maddələr, partlayıcı məmulatlar, pirotexnik maddələr, tərkib və məmulatlar aiddir.
1-ci sinifə aid təhlükəli yüklər altı yarımsinifə bölünürlər:
§ 1.1-ci yarımsinifə kütləvi partlaya bilən partlayıcı və pirotexnik maddələr və məmulatlar aiddir;
§ 1.2-ci yarımsinifə kütləsi partlamayan, lakin partladığı vaxt ətrafdakı əşyalara möhkəm zədələnmə və səpələnmə təhlükəsi olan partlayıcı və pirotexnik maddələr və məmulatlar aiddir;
§ 1.3-cü yarımsinifə yandığı zaman böyük miqdarda istilik ayıran və ya səpələnmə ilə bir-birinin ardınca alovlanan partlayıcı və pirotexnik maddələr və məmulatlar aiddir;
§ 1.4-cü yarımsinifə daşıma zamanı yalnız alışma və ya inisiarlaşdırma halında cüzi təhlükə ehtimallı, partlayıcı və pirotexnik maddələr və məmulatlar aiddir; partlayışın təsiri bağlama ilə məhdudlaşdırılır; xarici inisiarlaşdırma mənbəyi bağlamanın tərkibinin ani partlayışına səbəb olmamalıdır;
§ 1.5-ci yarımsinifə kütləvi partlama təhlükəli partlayıcı maddələr aiddir, onlar o qədər qeyri həssasdırlar ki, daşıma zamanı inisiarlaşdırma və ya yanmadan detonasiyaya keçmə baş verməməlidir, həmçinin bu yarımsinifə tərkibində yalnız təsadüfü inisiarlaşdırma doğurmayan çox qeyri-həssas detonatorlaşdırıcı maddələr olan məmulatlar daxildir;
§ 1.6-cı yarımsinifə çox aşağı həssaslığa malik olan, kütləsində partlama ilə xarakterizə edilməyən məmulatlar daxildir; bu yarımsinifə tərkibində yalnız maddənin detonatorlaşmasına müstəsna qeyri-həssas olan və təsadüfi inisiarlaşdırma və ya partlayışın yayılması ehtimalı çox cüzi olan məmulatlar aiddir;
§ PM, hər bir yarımsinif xassələrindən, təyinatından və birgə daşınma imkanından asılı olaraq A hərfindən N hərfinədək hərflərlə, həmçinin S hərfi ilə işarə olunmuş uyğunluq qruplarına bölünürlər;
§ 1-ci sinif təhlükəli yüklərin təsnifat şifri sinifin, yarımsinifin nömrələrindən və uyğunluq qrupundan ibarətdir.
Bir vaqonda, həmçinin bir xüsusi konteynerdə aşağıda göstərilənlər birgə daşına bilərlər:
§ eyni uyğunluq qrupundan olan və eyni yarımsinif nömrəli yüklər;
§ eyni uyğunluq qrupundan olan lakin müxtəlif yarımsiniflərə aid olan yüklər daha kiçik nömrəli yarımsinifə aid yük üçün müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq şəkildə daşımaya verildikdə, bu zaman 1,5-ci yarımsinifin yükləri 1.1-ci yarımsinifin yüklərinə bərabər tutulurlar;
§ S, D və E uyğunluq qruplarının yükləri daha kiçik nömrəli yarımsinif və E (əgər bu qrupun yükü daşınarsa) və ya S uyğunluq qrupuna aid edilmiş yük üçün müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq olaraq;
§ S uyğunluq qrupunun yükləri A və L qruplarından başqa digər uyğunluq qruplarının yükləri ilə birgə daşındıqda.
§ L uyğunluq qrupunun yükləri digər uyğunluq qrupunun yükləri ilə bir yerdə daşınmamalıdır, L qrupunun yükləri onlarla bir növdən olan yüklərlə birgə daşına bilər;
§ N uyğunluq qrupunun yükləri, bir qayda olaraq S, uyğunluq qrupundan başqa digər uyğunluq qruplarının yükləri ilə birgə daşınmasına yol verilmir.
Lakin belə yüklər S, D, və E uyğunluq qruplarının yükləri ilə birgə daşınırlarsa, onla N uyğunluq qrupunun yüklərini D uyğunluq qrupuna aid yüklər kimi nəzərə almaq lazımdır.
PM daşınarkən uyğunluq şərtlərinə əlavə edilməsi haqqında təkliflər təqdim olduqda, yuxarıda göstərilənlərə ciddi əməl edilməlidir.
Partlayıcı maddələrin uyğunluq qrupları 1.2 nömrəli cədvəldə göstərilən uyğunluq qruplarının təsviri əsasında müəyyən edilir.
3) 2-ci sinifə sıxılmış mayeləşdirilmiş və təzyiq altında həll edilmiş, aşağıda göstərilən şərtlərdən heç olmasa birinə uyğun olan qazlar aiddir:
§ 50°S temperaturda buxarlarının mütləq təzyiqi 300 kPA-dan (3 kqs/sm) az olmayan;
§ kritik temperaturu 50°S-dən az olmayan.
2.1-ci yarımsinifə alışmayan və zəhərli olmayan qazlar aiddir.
2.2-ci yarımsinifə zəhərli, alışmayan, orta ölüm sıxlığı ÖZ50 (Orta ölüm sıxlığı) 5000 sm/mdən çox olmayan qazlar aiddir.
2.3-cü yarımsinifə zəhərli olmayan, hava ilə qatışdıqda alışmayan qarışıqlar yaradan qazlar aiddir.
2.4-cü yarımsinifə orta ölüm sıxlığı, ÖZ50 (Orta ölüm sıxlığı) 5000 sm/m-dan çox olmayan, hava ilə birlikdə alışan qarışıqlar yaradan zəhərli qazlar aiddir.
Qazlar fiziki xüsusiyyətlərinə və aqreqat vəziyyətlərinə görə aşağıda göstərilən qruplara bölünürlər:
§ sıxılmış, kritik temperaturu mənfi 10°S-dən aşağı olan;
§ mayeləşdirilmiş, kritik temperaturu mənfi 10°S-dən aşağı olmayan, 70°S-dən aşağı olan;
§ mayeləşdirilmiş, kritik temperaturu 70°S-dən aşağı olmayan;
§ təzyiq altında həll edilmiş;
§ mayeləşdirilmiş, soyudulmuş, atmosfer təzyiqinə yaxın təzyiq altında həll edilmiş;
§ tutumu 1000 Sm-dan az olmayan və 1 Mpa-dan (10 kqs/Sm) çox olmayan təzyiq altında olan aerozol bağlamalardakı mayelər.
4) 3-cü sinifə tezalışan, alışma temperaturu qapalı qutuda 61°S-dən artıq olmayan məhlullar aiddir:
§ 3.1-ci yarımsinifə tezalışan, alışma temperaturu qapalı qutuda mənfi 18°S mayelər aiddir.
§ 3.2-ci yarımsinifə tezalışan, alışma temperaturu qapalı qutuda mənfi 18°S-dən az olmayan 23°S-dən az olan məhlullar aiddir.
§ 3.3-cü yarımsinifə tezalışan, alışma temperaturu qapalı qutuda 23°S-dən az, 61°S-dən çox olmayan məhlullar aiddir.
5) 4-cü sinifə tezalışan bərk maddələr, öz-özünə alışan maddələr və su ilə qarşılıqlı əlaqəyə girdikdə alovlanan qazlar ayrılan maddələr aiddir:
§ 4.1-ci yarımsinifə aşağı enerjili alışma mənbəyinin (alov, kibrit, qığılcım, közərən siqaret və s.) qısamüddətli (30 saniyəyə qədər) təsiri altında alovlanma qabiliyyətinə malik olan və öz-özünə alışan bərk maddələr aiddir;
§ özüparçalanan maddələr, yəni havanın təsiri olmadan izotermik parçalanma xüsusiyyətinə malik olan maddələr (alifatik azobirləşmələr, aromatik sulfohidrazidlər, N-nitrozobirləşmələri, parçalanma temperaturu 65°S-dən yuxarı olan digər maddələr);
§ Sürtülmədən alovlanan bərk maddələr və məmulatlar; nəmləşdirilən (spirtlə, su və ya fleqmalaşdırma ilə) partlayıcı maddələr — onların əsas təhlükəliliyi belə vəziyyətdə alışma mənbəyindən alovlanmaq inkanına malik olmasıdır.
4.2-ci yarımsinifə pirofor maddələr (havada tezalışan maddələr), alovlanmayadək öz-özünə qızma xüsusiyyətinə malik olan digər maddələr və materiallar aiddir.
4.3-cü yarımsinifə 20+-5°S temperaturda su ilə qarşılıqlı əlaqəyə girdikdə öz-özünə alışan qazlar və ya intensivliyi 1 dm/(kq. saat)-dan az olmayan, təhlükəli miqdarda alovlanan qazlar ayrılan maddələr aiddir.
6) 5-ci sinifə oksidləşdirici maddələr və üzvi peroksidlər, yəni yanar maddələrin öz-özünə alışmasını yaradan, oksigen ayıran və ya digər maddələrlə birgə partlayıcı qarışıqlar yaradan maddələr aiddir.
5.1-ci yarımsinifə yanmanı təmin edən, ekzotermik oksidləşdirici-bərpaedici reaksiya nəticəsində digər maddələrin alovlanmasına səbəb olan və (və ya) kömək edən parçalanma temperaturu 65°S-dən çox olmayan və (və ya) oksidləşdiricinin üzvi maddələrlə (polad yonqarları ilə qarışığının) yanma müddəti etalon oksidləşdiricisinin üzvi maddələrlə qarışığının yanma müddətindən çox olmayan oksidləşdirici maddələr aiddir.
5.2-ci yarımsinifə üzvi peroksidlər, yəni R-O — O-R funksional qrupuna malik, hidrogen peroksidin məhsulu kimi nəzərdən keçirilə bilən, hidrogenin bir və ya iki atomu üzvi radikallarla əvəz edilmiş maddlər aiddir. Üzvi peroksidlər termiki davamsız maddələrdir, partlama ehtimalı ilə özütezləşən ekzotermik parçalanmaya məruzdurlar. Zərbəyə və sürtülməyə həssasdırlar.
7) 6-cı sinifə zəhərli və yoluxdurucu maddələr aiddir.
6.1-ci yarımsinifə orqanizmə düşdükdə, dəriyə toxunduqda, nəfəs aldıqda (buxar, toz və ya aerozolla) zəhərlənmə və ya xəstəliyə səbəb olan zəhərli maddələr aiddir, onların zəhərləyici göstəriciləri aşağıda göstərilənlərdən çox olmamalıdır:
§ orta ölüm dozası ÖD50: mədəyə bərk maddələr düşdükdə — 200 mq/kq, məhlullar düşdükdə — 500 mq/kq; dəriyə düşdükdə — 1000 mq/kq;
§ orta ölüm qatılığı ÖQ50 — toz və ya aerozolla nəfər aldıqda — 10 mq/dm;
§ tənəffüzlə zəhərləmə ehtimalı əmsalı (TZEƏ) 0,2-dək az olmamaq şərti ilə.
6.2-ci yarımsinifə tərkibində insanlar və heyvanlar üçün təhlükəli olan xəstəlik törədici mikroorqanizmlər olan maddələr aiddir.
8) 8-ci sinifə bilavasitə toxunma 4 saatdan çox olmayan müddətdə heyvanların (ağ siçovulların) dəri toxumalarında görünən nekroz yaradan alışdırıcı maddələr və ya onların su məhlullarında və ya 55°S temperaturda ildə 6,25 mm-dan az olmayan sürətlə poladın (St3 markalı polad) və ya alüminiumun (A6 markalı alüminium) səthinin korroziyasını yaradan korroziyaedici maddələri və ya onların su məhsulları aiddir.
8.1-ci yarımsinifə turşu xassələrinə malik və diri toxumalara nekrotizləşdirici və metallara korroziyaedici təsir göstərən aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr aiddir.
8.2-ci yarımsinifə əsaslı xassələrə malik və diri toxumalara nekrotizləşdirici və (və ya) metallara korroziyaedici təsir göstərən metallar aiddir.
8.3-cü yarımsinifə 8.1 və 8.2-ci siniflərə aid olmayan, lakin diri toxumalara nekrotizləşdirici və (və ya) metallara korroziyaedici təsir göstərən maddələr aiddir.
9) 9-cu sinifə 1-8-ci siniflərə aid edilməyən yüklər aiddir.
9.1-ci yarımsinifə bu təhlükə sinifinin kateqoriyaları üçün müəyyən edilmiş kriteriyalardan heç olmasa birinə cavab verən materiallar, maddələr və məmulatlar aiddir.
911-ci kateqoriyaya, tutumu 50-dən — 1000 sm-dək olan aerozol qablardakı aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr aiddir.
Onlar üçün aşağıda göstərilən şərtlərə əməl edilməli olan maddələr istisna təşkil edirlər:
§ Alışan qaz olmayan;
§ 55°S temperaturdan artıq təzyiq 850 kPa-dan (8,4 kqs/sm) çox olmayan;
§ TAM kütlə payı 10%-dən az olan;
§ ZM kütlə payı 1%-dən az olan;
§ AK kütlə payı 0,2%-dən az olan.
912-ci kateqoriyaya, alışma temperaturu 61°S-dən, çox, lakin 90°S-dən çox olmayan maddələr aiddir;
913-cü kateqoriyaya, qaz odluqlarının təsirindən (30°S-dən az, lakin 120°S-dən çox olmayan) alışan bərk maddələr;
Xüsusi sınaq, şəraitində ətraf mühitin temperaturu 140°S olduqda, 24 saatdan çox olmayan müddətdə 150°S-dən çox, lakin 200°S-dən çox olmayan temperatura qədər öz-özünə qıza bilən maddələr;
Su ilə qarşılıqlı əlaqəyə girdikdə intensivliyi 0,5dm/kq/saatdan çox, lakin 1 dm/kq — saatdan az olan alışan qazlar ayrılan maddələr aiddir;
914-cü kateqoriyaya, bir yerində parçalanma başlandıqda, bütün kütləsinə yayılan maddələr və materiallar aiddir.
915-ci kateqoriyaya, nəfəs aldıqda (buraxarla, tozla), orqanizmin daxilinə düşdükdə və (və ya) dəriyə toxunduqda, zəhərlənməyə səbəb olan və aşağıda göstərilən göstəricilərdən və kriteriyalardan biri ilə xarakterizə edilən zəhərli maddələr aiddir:
§ orta ölüm dozası — 200 mq/kq-dan çox, lakin 2000 mq/kq-dan az olan bərk maddələr, 500 mq/kq-dan çox, lakin 2000 mq/kq-dan az olan maye məhlullar mədəyə düşdükdə;
§ orta ölüm dozası — 1000 mq/kq-dan çox, lakin 2500 mq/kq-dan az olan miqdarda dəriyə toxunduqda;
§ orta ölüm qatılığı nəfəs zamanı — 10 mq/dm-dan çox, lakin 20 mq/dm-dan az olan miqdarda tənəffüsə düşdükdə.
916-cı kateqoriyaya, aşağıda göstərilən göstəricilərlə və kriteriyalarla xarakterizə edilən aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr aiddir:
§ heyvanın (ağ siçovulun) dəri toxumalarında görünən nekroza səbəb olan toxunma müddəti — 4 saatdan çox, lakin 24 saatdan az olan;
§ polad (St3 markalı polad) və ya alüminium (A6 markalı alüminium) səthin korroziyaya uğrama sürəti ildə 1 mm-dən az olmayaraq il ərzində 6,25 mm-dən çox miqdarda olan.
9.1-ci yarımsinifə aid yüklərin təhlükə dərəcəsi aşağıda müəyyən edilibdir.
10) Hər bir sinifin maddələrinin təhlükə dərəcəsi və bağlama qrupu Dövlət standartına müvafiq olaraq kriteriyalarla müəyyən edilir.
11) Təhlükəli yüklər əlavə olaraq kateqoriyalara, uyğunluq qruplarına və 1 nömrəli əlavənin 2 — 13-cü cədvəllərində göstərilən təsnifat şifrlərinə bölünürlər. Yük sütunlarında göstərilən xətt bu cədvəldə göstərilməyən təsnifat şifrinin təhlükəli yükə verilməsinin mümkün olmamasını göstərmir.
Kütləsi ilə partlaması təhlükəli olan partlayıcı maddələr
Kütləsi ilə partlamayan partlayıcı maddələr
Kütləsi ilə partlamayan yanğın təhlükəli partlayıcı maddələr
Çox təhlükəli olmayan partlayıcı maddələr
Çox qeyri-həssas partlayıcı maddələr
Son dərəcə aşağı həssaslıqlı məmulatlar
Alovlanmayan, zəhərli olmayan qazlar
Alovlanan (yanar) qazlar
Zəhərli və alovlanan qazlar
Qapalı putara mənfi 18°S-dən aşağı temperaturda alışma ilə tezalışan mayelər
Qapalı putara mənfi 18°S-dən aşağı olmayan, lakin 23°S-dən çox olmayan temperaturda alışma ilə tezalışan mayelər
Tezalışan bərk maddələr
Öz-özünə alışan maddələr
Su ilə əlaqəyə girdikdə alovlanan qazlar ayrılan maddələr
Oksidləşdirici maddələr
Turşu xassələrə malik aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr
Əsas xassələrə malik aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr
Müxtəlif aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr
1 — 8-ci siniflərə aid olmayan yüklər
İnisiarlaşdıran PM malik və iki ədəddən az sayda qoruyucu qurğuya malik məmulatlar
Tuşlayıcı PM və digər deflaqrasiya olunan PM və ya onlara malik məmulatlar
Təkrar detonasiya olunan PM; tüstü barıtı; inisiarlaşdırma vasitələri və tuşlanmış yüklər olmadan detonasiya olunan PM malik məmulatlar; tərkibində inisiarlaşdırıcı PM iki və ya daha çox müstəqil qoruyucu qurğular olan məmulatlar
Tərkibində inisiarlaşdırma vasitələri olmayan, lakin tuşlanmış yükə malik, təkrar detonasiyaedici PM olan məmulatlar (tərkibində tezalışan və ya hiperqolik mayelər olmayanlardan başqa)
Tərkibində təkrar detonasiyaedici PM, inisiarlaşdırma vasitələri və tuşlanmış yükü olan (tezalışan maddələri, gellərdən və hiperqolik mayelərdən başqa) və ya tuşlanmış yükü olmayan məmulatlar
Pirotexnik maddələr, tərkibində pirotexnik maddələr olan məmulatlar; tərkibində həm partlayıcı, işıqlandırıcı, həm yandırıcı, gözyaşardıcı və ya tüstü yaradan maddələr olan məmulatlar (su aktivləşdirici məmulatlar və ya tərkibində ağ fosfor, fosfidlər, pirofor maddələr, tezalışan maddələr olan məmulatlardan başqa)
Tərkibində PM və ağ fosfor olan məmulatlar
Tərkibində PM və tezalışan maddə və gel olan məmulatlar
Tərkibində PM və zəhərləyici maddələr olan məmulatlar
Tərkibində PM olan və xüsusi təhlükəli olan (məsələn su aktivləşdirməsinin nəticəsində və ya hiperqolik maye, fosfid və ya pirofor maddələrinin yaranması), hər bir növünə izolyasiyası tələb edilən partlayıcı maddələr
Tərkibində yalnız müstəsna səviyyədə qeyri-həssas detonasiyaedici maddələr olan məmulatlar
Təsadüfi işə düşməsi zamanı təhlükəni bağlamanın özü ilə məhdudlaşdıran, tara alov ilə məhv edildikdə isə partlayış və ya səpələnmə səmərəliliyinin məhdudlaşdırılmasını, lakin qəza tədbirlərini və ya yanğının bilavasitə bağlamanın yaxınlığında keçirilməsini təmin edən qaydada qablaşdırılmış və quraşdırılmış maddələr və məmulatlar
Əlavə təhlükə növü olmayan
Əlavə təhlükə növü olmayan
Aşındırıcı və (və ya korroziyaedici)
Oksidləşdirici, aşındırıcı (və ya) korroziyaedici
Əlavə təhlükə növü olmayan
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Əlavə təhlükə növü olmayan
Əlavə təhlükə növü olmayan
Zəhərli, aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Əlavə təhlükə növü olmayan
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Bağlamanın parçalanma təhlükəsi ilə 50°S temperaturdan çox olduğu halda özü parçalanan
50°S-dən çox olmayan temperaturda özü parçalanan
Bağlamanın parçalanma təhlükəsi ilə 50°S temperaturdan çox olmadığı halda özü parçalanan
50°S-dən artıq temperatur olduğu halda özüparçalanan
Əlavə təhlükə növü olmayan
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Su ilə əlaqəyə girdikdə alışan qazlar ayıran
Əlavə təhlükə növü olmayan
Öz-özünə alovlanan və zəhərli
Tezalışan, aşındırıcı və korroziyaedici
Zəhərli, aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici
Partlayıcı, 50°S-dən çox olmayan temperatur olduğu halda özü parçalanan
50°S-dən artıq temeratur olduğu halda özü parçalanan
Əlavə təhlükə növü olmayan
Tezalışan, göz üçün aşındırıcı
Əlavə təhlükə növü olmayan uçucu ZM
23°S çox olmayan temperaturda tezalışan, uçucu ZM
23°S-dən çox, 61°S-dən az olan temperaturda tezalışan uçucu ZM
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici uçucu ZM
23°S-dən çox, 61°S-dən az olan temperaturda tezalışan aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici uçucu ZM
Əlavə təhlükə növü olmayan uçmayan ZM
Aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici uçmayan ZM
Bərk tezalışan, uçmayan ZM
Xüsusi saziş üzrə daşınılan RM
Yalnız müstəsna istifadə şəraitində daşınan, aşağı xüsusi aktivliyi olan RM
Aşağı xüsusi aktivliyi olan RM
Obyekt səthinin radioaktiv çirklənməsi
Radioaktiv şüalanma mənbəyi (izotop)
Əlavə təhlükə növü olmayan
Zəhərli və oksidləşdirici
23°S-dən çox olmayan temperaturda tezalışan
23°S-dən çox, 61°S-dən az olan temperaturda tezalışan
Aerozol bağlamada olan maddələr
Alışma temperaturu 61°S-dən çox, 90°S-dən az olan maddələr
Alovlanan maddələr; Özbaşına qızan və alovlanan maddələr; Su ilə qarşılıqlı əlaqəyə girdikdə alovlanan qazlar ayrılan maddələr
Zəif oksidləşdiricilər
Az təhlükəli zəhərləyici maddələr
Zəif aşındırıcı və (və ya) korroziyaedici maddələr
Maqnitləşdirilmiş maddələr
Bu yüklər yalnız hava nəqliyyatı ilə daşındıqda təhlükəlidir.
1325 Azodiizobutironitril
«Tez alışır», «Partlayış təhlükəlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Sıxılmış qaz», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Oksidləşdirici», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın» «Qoruyucu 0-0-1-0»
2927 Akvanit** (bax b.2.2.45)
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır» «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 1/0-1-3-1»
1093 Akrilonitril ingibirləşdirilmiş (bax. Bənd 2.2.12)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir» (3252 şifri üçün), «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Alkildimetilamin oksidi
1396 Örtüksüz alüminium tozu
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Öz-özünə alışır»
1438 Alüminium azot turşusu
Alüminium nitrata bax
Alüminium ftoridə bax
1726 Susuz xlorlu alüminium
Alüminium susuz xloridə bax
2463 Alüminium hidrid
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1394 Alüminium karbid
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1438 Alüminium nitrat
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1726 Susuz alüminium xlorid*
«Aşındırıcıdır», «Zəif zəhərlidir»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1392 Qələvi-torpaq metallarının amalqamları
«Sudan alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1389 Qələvi metallarının amalqamları
«Sudan alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2917 Amidollar ** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3093 Amil və amilinlər ** (bax. b. 2.2.50)
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Oksidləşdirici», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Kub aminləri S17 — S20
«Aşındırıcıdır», «Zəif zəhərlidir»
3259 İlkin aminlər S17 — S20
«Aşındırıcıdır», «Zəif zəhərlidir»
2579 1-(2-Aminoetil)-Piperazin
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2672 Ammonyak-kütlə payı 10%-dən çox, 35%-dən çox olmayan silu məhlulları*
1005 Susuz mayeləşdirilmiş ammonyak
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1942 Azotturşulu ammonium
1439 İkixromturşulu ammonium
Ammonium dixromata bax
2854 Silisiumftorlu ammonium
Ammonium heksaftorsilikata bax
1444 Kükürdturşulu ammonium
Ammonium peroksiodsulfata bax
Kükürdturşulu ammonium
1727 Ftorturşulu ammonium
Ammonium hidroftoridə bax
1479 Xrom turşulu ammonium
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
2854 Amonium heksaftorsilikat*
1727 Bərk ammonium hidroftorid*
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1439 Ammonium dixromat*
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1942 Ammonium nitrat*
«Oksidləşdirici», «Partlayan qarışıqlar yaradır»
1444 Ammonium sulfat-peroksidi*
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1442 Ammonium perxlorat** (bax. b. 2.2.35)
«Oksidləşdirici», «Partlayan qarışıqlar yaradır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1479 Ammonium xromat*
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1544 Anabazin silfat, bərk və ya məhlul
1561 Arsenat anhidridi
Arsena (III) oksidə bax
1079 Kükürd anhidridi
«Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1807 Fosforlu anhidrid
Fosfor (V) oksidə bax
Xrom trioksid susuza bax
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1548 Anilin xlorid turşulu
Anilin hidroxloridə bax
1548 Anilin hidroxlorid*
Ammonium perxlorata bax
2810 Antifriz etilenqlikol
2928 Antrasen (bax. b. 2.2.43)
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1955 Zəhərli qazlarla qarışıqlı arqon
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1980 Arqon və oksigenin tərkibli qarışığı (bax. b. 2.2.7)
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Oksidləşdirici», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Alışqandır», «Yanan zaman zəhərlidir»
«Tez alışır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
3101 Asetilperoksid məhlulda 27%-dən çox olmayan** (b. 2.2.37 — 2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Partlayış təhlükəli», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/0-0*-1-1»
1001 Həll edilmiş asetilen
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1541 Asetonsianhidrin (b 2.2.44)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 1/1-1-1*-1»
1950 Zəhərli olmayan, alışmayan aerozollar*
1950 Alışan aerozollar*
«Aerozol», «X», «Tez alışır»
1950 Zəhərli aerozollar*
«Aerozol», «X», «Zəhərlidir»
1950 Alışan zəhərli aerozollar*
«Aerozol», «X», «Zəhərlidir», «Tez alışır»
«Alışqandır», «Yanan zaman zəhərlidir»
1760 Bakterisid SNPX-1002
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1446 Azotturşulu barium
2719 Bromturşulu barium
Barium bromat monohidrata bax
3087 İkixromturşulu barium
1448 Maçqan turşulu barium
Barium permanqanata bax
3087 Xrom turşulu barium
2719 Monohidrat barium bromatı*
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1564 Barium hidrooksid
Barium hidrooksidə bax
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1564 Barium hidrooksid
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1564 Barium karbonat*
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1448 Barium permanqant*
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1393 Barium qeyri-pirofor xəlitələri
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1565 Barium sianid (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxmaq olmaz», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3295 Sənaye məqsədi üçün benzin
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1203 Etilləşdirilmiş motor benzini
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3295 Lak və boya sənayesi üçün həll edilmiş benzin
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1992 Etilləşdirilmiş benzin (bax. b. 2.2.14)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3106 72%-dən artıq olmayan benzoil peroksid-pasta** (bax. b.2.2.37 — 2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1-1-1»
3102 77%-dən artıq, lakin 95%-dən az sulu benzol-peroksidi (bax. b.2.2.37 — 2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Partlayış təhlükəli», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
3106 30%-dən artıq, lakin 52%-dən az ətalətli bərk maddəli benzoil peroksidi (bax. b. 2.2.37 — 2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Partlayış təhlükəli», «Qoruyucu 3/1-1-1*-1»
3104 77%-dən artıq olmayan sulu benzoil peroksidi (bax. b. 2.2.37 — 2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Partlayış təhlükəli», «Qoruyucu 3/1-1-1*-1»
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1760 Sulfoturşulu benzol
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sıxılmış qaz», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxmaq olmaz», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sıxılmış qaz», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxmaq olmaz», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Oksidləşdiricidir», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Brom pentaftoridə bax
1745 Brom pentaftorid
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2688 1-brom-3-xlor-propan*
1010 İngibirləşdirilmiş butadien
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1011 Butan və ya butan qarışığı
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2348 İngibirləşdirilmiş butilakrilat
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2227 İngibirləşdirilmiş N-Butilmetakrilat
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1301 Vinilasetat, ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1954 Vinilasetilen, ingibirləşdirilmiş
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1,1 Diftoretilenə bax
1303 Vinildenxlorid ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1305 Vinilüçxlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
1086 Vinilxlorid, ingibirləşdirilmiş
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1477 Vismut (III) nitrat*
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
Ammiyak su məhlullara bax
1049 Sıxılmış hidrogen
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1953 Zəhərli qazlarla qarışıqlı hidrogen
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1052 Hidrogen ftorid susuz
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1050 Hidrogen xlorid susuz
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2014 Hidrogen peroksidi 20%-dən 60%-dək qatılığı (əgər zəruridirsə stabilləşdirilmiş) su məhlulu
«Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2015 Hidrogen peroksidi qatılıq 60%-dən çox olan stabilləşdirilmiş su məhlulu** (bax. b. 2.2.35)
«Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «X», «Partlayış təhlükəlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-0»
2984 Hidrogen peroksidi 8%-20%-dək olan qatılıqlı (əgər zəruridirsə stabilləşdirilmiş) su məhlulu
«Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1511 Hibrogen peroksidi bərk*
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıq yaradır»
1002 Sıxılmış hava (bax.2.2.7)
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1371 Yağlanmış liflər və parçalar
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1325 Pambıq lifi (bax. b.2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/3-1-1-1»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1965 Mayeləşdirilmiş karbohidrogen qazları və ya mayeləşdirilmiş qazların qarışığı
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın»
1783 Heksametilendiamin*
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
2281 1,6 Heksametilendiizosianat
1328 Heksametilentetramin
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1858 Heksaftorpropilen
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Yanma zamanı təhlükəlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2279 Heksaxlorbutadien-1,3
1479 Heksaxlormelamin, fleqmalaşdırılmış
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
«Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1992 Heptil** (bax. b. 2.2.15)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Germanium tetraxlorid
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2928 Hidarazin-sulfat
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
2116 Hidroperoksid kumil
Kumil hidroperoksidə bax
Üçüncü butil hidro-peroksidi** (bax. b. 2.2.36)
«Üzvi peroksid», «Tez alışır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
Kumil hidroperoksidə bax
1353 Nitrosellülözəsaslı ayaqqabı qranitolu
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1467 Quanidin azotturşusu
1467 Quanidin nitrat*
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
3087 İkioksidli manqans
1872 İkioksidli qurğuşun
Qurğuşun dioksidə bax
1325 Cüt liflər (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-1-1-1»
1325 Diazodimetilnilin*
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1325 Diazodietilanilin*
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2927 2,3 — Dibrompropanol-1
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
1605 1,2 — Dibrometan
1993 Divinilbenzol, ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
2521 Diketen, ingibasiya edilmiş
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-1-1-1», «X»
3110 Dikumil peroksidi, texniki təmiz və ya 42%-dən çox ətalətli maddə ilə** (bax. b. 2.2.37-2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
1032 Dimetilamin, susuz
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1160 Dimetilamin, məhlul
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2253 N, n-dimetilanilin*
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1162 Dimetildixlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2265 N, n-Dimetilformamid
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2051 Dimetiletanolamin
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2985 Dimetilxlormetil-xlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2988 Dimetilxlorsilan (bax. b. 2.2.30)
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1597 Tərkibində 10%-dən az olmayan miqdarda su olan dinitrobenzol
1665 Dinitroksilollar
1600, 2038 Dintrotoluollar
1600 Dinitrotoluol 80/20
1320 2,4 Dinitrofenollar, nəmləndirilmiş tərkibində suyun miqdarı 15%-dən az olan
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1577 2,4-Dinitroxlor-benzol
«X», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1992 Diran-A** (bax. b. 2.2.15)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın»
1391 Qələvi metalların dispersiyası
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3107 Ditretbutil peroksidi** (bax. b. 2.2.37-2.2.40)
«Tez alışır», «Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/0-0*-1-0»
2489 Difenilmetandiizosianat
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1959 1,1 — Diftoretilen
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1591 1,2 — Dixlorbenzol*
2811 1,4 — Dixlorbenzol*
2750 Dixlorhidrin qliserin
Bax 1,3 Dixlorpropanol-2
1578 Dixlornitrobenzol*
2750 1,3 — Dixlorproranol-2*
1184 1,2 — Dixloretan
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1150 1,2 — Dixloretilen
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Yanma zamanı təhlükəlidir»
2048 Disiklorentadien
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2432 N, n-Dietilanilin*
2049 1,4 — Dietilbenzol
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1767 Dietildixlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2686 Dietiletanolamin
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2810 Dodesilmerkaptan üçüncü*
1446 Dəmir (III) nitrat*
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1446 Dəmir azotturşulu
1376 Dəmir məsaməli, tullantılar
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3135 Karbonilli dəmir
«Sudan alışır», «Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1993 Hidrotormozlar üçün məhsullar VSK və ESK*
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1760 Üzvüsilisium məhlulları QKS
1993 «Arktika» mayesi
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Dizelektrik AZİ-3 mayesi (fenilksililetan)
1993 «NİİSS-4» mayesi
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Alışqandır», «Zəif zəhərlidir»
Ftorxlorkarbonlu-12F maye*
«Yanma zamanı zəhərlidir»
Ftorxlorkarbonlu-13FM maye*
«Yanma zamanı zəhərlidir»
1993 «Xolod-40» mayesi
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1649 Etil mayesi** (bax. b. 2.2.44)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 1/1-1*-1-1»
1386 Tərkibində 1,5%-dən çox yağ və 11%-dən az rütubət olan cecə (bax. b. 2.2.26)
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Suda həll edilən akril qatılaşdırıcısi
1910 Söndürülməmiş əhəng
«Oksidləşdirici», «Öz-özünə alışan qarışıqlar yaradır»
2000 Selüloid məmulatları
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1969 İzobutan və ya izobutan qarışıqları
«Tez alışır», «Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Siklododekatrien izomerləri
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1218 İzopentan, ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «Zəif zəhərlidir»
2303 İzopropenilbenzol
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X», «Zəhərlidir»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
1222 İzopropilnitrat** (bax. b. 2.2.12)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1», «Zəhərlidir»
Korroziya İngibitoru KXO-1
Korroziya İngibitoru «İnfanqaz-1»
Korroziya İngibitorları QİRX-3-A
Korroziya İngibitorları QİPX-4, QİPX-3-V
«Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Zəhərlidir»
1993 SNPX tipli korroziya İngibitorları
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-1-1-1»
«Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «X», «Zəhərlidir»
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
1588 Kadmium sianidi* (bax.b. 2.2.45)
«Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Zəhərlidir»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1488 Nitrit turşulu kalium
1486 Azot turşulu kalium
2928 Kalium borftor hidrogen
Kalium borftoridə bax
1484 Kalium bromat turşulu
3087 Kalium ikixromidturşusu
«Yanma zamanı zəhərlidir»
1490 Kalium marqan turşusu
Kalium permanqanata bax
1492 Kükürd turşulu kalium
Kalium peroksidsulfata bax
Karbon turşulu kalium
2012 Kalium fosforiti
Kalium hidroftoridə bax
Kalium petxlorata bax
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1870 Kalium borhidridi
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2928 Kalium borftorid
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1814, 1813 Kalium hidrat oksidi
Kalium hidroksidə bax
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1811 Kalium hidroftorid
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
1814 Kalium hidrooksid, məhlul
1813 Kalium hidrooksid, bərk
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
2033 Kalium biroksidi
1490 Kalium permanqanat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1491 Kalium peroksidi
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
*1492 Kalium peroksodsulfat
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1489 Kalium perxlorat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1420 Kalium xəlitələri
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1382 Kalium sulfidi, susuz və ya tərkibində 30%-dən az kristallaşdırılmış su olan
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1847 Kalium sulfid, kristallohidrat tərkibində 30%-dən az olmayaraq kristallaşdırılmış su olan
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
1680 Kaliumsianid** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1405 Silisiumlu kalsium
2856 Silisiumftoridi kalsium
Kalsium ftorsilikata bax
1456 Kalsium manqans turşulu
Kalsium permanqanata bax
1360 Kalsium fosforid
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2208 Kalsium hipoxloridaktiv xlorun 10%-dən çox, lakin 39%-dən az kütlə payı ilə quru qarşığı
«Oksidləşdirici», «Öz-özünə alışan qarışıqlar yaradır»
1748 Kalsium hipoxlorid duru və ya tərkibində 39%-dən çox aktiv xlor (8,8% aktiv oksigen) olan kalsium hipoxlorid qarışığı
«Oksidləşdirici», «Öz-özünə alışan qarışıqlar yaradır»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarşıqlar yaradır»
1456 Kalsium permanqanat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıq yaradır»
1457 Kalsium peroksidi
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarşıqlar yaradır»
1405 Kalsium silisidi
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1393 Kalsium xəlitələri
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2856 Kalsium ftorsilikat
1403 Kalsium sianamid tərkibindəki karbid kalsiumun miqdarı 1%-dən çox olmayan
«Sudan alışır», «Zəhərlidir» «Qoruyucu 0-0-1-0»
1575 Kalsium sianid** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1293 Qofman damcıları*
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Fenol məhlullarına bax
2811 Sulfat turşusu istehsalı üçün istifadə olunan vanadiumlu katalizator
3132 Katalizator SN** (bax.b. 2.2.29)
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1378 Metal kütləsi üzrə 40%-dən az olmayaraq nəmlənmiş metlakatalizator
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Alışqandır», «Qoruyucu 3/0-1-1-1»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
2025 Təbii kinovar (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1324 Nitrosellüloid əsasında kino və foto lentləri, (tullantıları istisna olunur)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0», «X»
1072 Sıxılmış oksigen (bax. b. 2.2.27)
«Sıxılmış qaz», «Oksidləşdirici», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2031 Azot turşusu (bax. b. 2.2.49)
«Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0», «X»
1788 Bromidhidrogen turşusu, məhlul
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «X»
1787 Yodlu hidrogen turşusu, məhlul
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «X»
1778 Silisiumftorlu hidrogen turşusu
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «X»
2531 Metakril turşusu, ingibirləşdirilmiş*
«Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Nitritrimetil fosfor turşusu
1805 Ortofosfor turşusu
1-oksietilendendifosfor turşusu (OEDF-1), məhlul
1759 Salisil turşusu*
1613 Sinil turşusu** (bax. b. 2.2.45)
«Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Zəhərlidir»
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1831 Sulfat turşusu, tüstülənən
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0», «Zəhərlidir»
1839 Üçxlorsirkəli turşu
2790 Kütlə üzrə qatılığı 80%-dən çox olmayan sirkə turşusu
2790 Sirkə turşusunun qatılığı 10%-dən çox, lakin 80%-dən az olan məhlulu
2789 qatılığı kütlə üzrə 80%-dən çox sirkə turşusu məhlulu
«Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1790 Ftorluhidrogen turşusu, məhlul
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1789 Xlorlu hidrogen turşusu, məhlul
1802 Qatılığı 50%-dən çox olmayan xlor turşusu (bax. b.2.2.49)
«Aşındırıcıdır», «Oksidləşdirici», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1873 Qatılığı 50%-dən çox, 72%-dən az xlor turşusu
«Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0», «X»
1754 Xlorsulfon turşusu
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1751 Xlorsirkə turşusu, bərk*
«Aşındırıcıdır», «Zəif zəhərlidir»
1133 Tərkibində tezalışan maye olan yapışqanlar*
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1760 Koaqulyant oksixlorid alüminium
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1993 Kompaund mayelər
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
PDQ kompozisiyası (pas dəyişdirici-qrunt)
2206 İzosionat kompozisiyaları (surizonlar)
1760 DPF-1 kompozisiyası, ingibirləşdirilmiş
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Penoplastların istehsalı üçün izosianiat komponentləri
«XI-orsintem» yağ hopdurma kompozisiyası
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Zəif zəhərli üzvi boyaq maye, maddələri, o cümlədən «Göy berzol-3»
1263 Boyalar (rənglər, emal əlif, politur, maye lak əsasları daxil olmaqla) və ya boyalar ilə istifadə edilən materiallar (durulaşdırıcılar və ya boyanın silinməsi üçün tərkiblər daxil olmaqla)
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2022 Texniki krezol**
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
1818 Dörd xlorlu silisium
Silisium tetraxloridə bax
1818 Silisium tetraxlorid
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1263 Laklar üçün bərkidicilər
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2811 Bərk ksantogenatlar*
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3109 Kumil hidroperoksid** (bax.b. 2.2.37-2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Partlayışı təhlükəlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Nəmləndikdə qızma təhlükəsi var»
Laprollar (sadə poliefirlər)
Alışma temperaturu 61°S-dən çox, 91°S-dən az olan latekslər
3106 Lauroil peroksidi** (bax. b. 2.2.37-2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 2/1-1*-1-1»
1325 Daranmış kətan (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1760 Sanitar lizolu «Alkilin»
«Aşındırıcıdır», «Zəif zəhərlidir»
1365 Pambıq linti (bax. b. 2.2.26)
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/1-1-1-1»
2722 Litium azid turşusu
2680 Aşındırıcı litium
Litium hidroksidə bax
1417 Silisiumlu litium
1410 Litium allümohidrid
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2680 Litium hidroksid, bərk*
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1472 Litium peroksidi
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1325 Quru lif (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1992 Lyuminal A* (bax. b. 2.2.15)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Sudan alovlanır», «Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2853 Maqnium ftorsilikat
Maqnium ftorsilikata bax
2011 Maqnium fosforid
«Sudan alovlanır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1476 Maqnium peroksidi
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2853 Maqnium ftorsilikat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1759 Fosfatlı marqans
3087 Marqans dioksidi*
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1201 Təmizlənməmiş yağlar
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1760 Melanc** (bax. b. 2.2.50)
«Aşındırıcıdır», «Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Aşındırıcıdır», «Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2554 Metilallilxlorid
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1971 Sıxılmış metan və ya tərkibində metan yüksək olan qazlar
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1230 Metanol (bax. b. 2.2.13)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1919 Metilakrilat, ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1061 Metilamin, susuz
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1235 Metilamin, sulu məhlul
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2985 Metilvinildixlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1992 Metilvinilpiridin
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2987 Metildifenilxlorsilan
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2827 Metildietanolamin
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
1242 Metildixlorsilan (bax. b. 2.2.30)
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2053 Metilizobutilkarbinol
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1245 Metilizobutilketon
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1247 Metilmetakrilat, ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2-metilnaftalin ( -metilnaftalin) texniki
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2437 Metilfenildixlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2985 Metilxlormetil-dixlorsilan
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
Etilenqlikolun monometil efiri bax
2986 Metil (2-sianetil) dixlorsilan
«Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Metilsikloheksilase-tat
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3105 Tərkibində 10%-dən çox aktiv oksigen olmayan 45%-dən az qatılıqlı metiletilketon peroksid** (bax. b. 2.2.37 — 2.2.40)
«Üzvi peroksid», «Partlayış təhlükəlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/0-0*-1-0»
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1061 Monemetilamin, susuz
1235 Monemetilamin, sulu məhlul
Bax matelamin, sulu məhlulu
Monoxloramin V, t, xV**
«Yanma zamanı zəhərlidir»
2270 Monoetilamin, sulu məhlul
Bax etilamin, sulu məhlulu
1374 Balıq unu (balıq tullantıları), sabitləşdirilməmiş
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1561 Arsen (III) oksid** (bax. b. 2.2.44)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1824, 1823 aşındırıcı natrium
Natriumhidroksidə bax
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Natrium dikarbonata bax
3087 Natrium dixromat
Natrium dixromata bax
2674 Natrium ftorsilikat
Natrium ftorsilikata bax
1503 Turşulu natrium marqans
Natrium permanqanata bax
2559 Monoxlorsirkəli natrium
Natrium xlorasetata bax
Natrium peroksidsulfata bax
1759 Natrium tiosulfat
Natrium tiosulfata bax
1432 Fosforlu natrium
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2027 Natrium arsenit, bərk
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1426 Natrium borhidrid
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1427 Natrium hidrid 53
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1824 Natrium hidroksid, məhlul
1823 Natrium hidroksid, bərk*
1384 Natrium hidrosulfit
Natrium ditionitə bax
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1384 Natrium ditionit
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3087 Natrium dixromat
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1289 Natrium metilat, metanol məhlulu
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1825 Natrium biroksidi
2567 Natrium pentaxlorfenolyat
1503 Natrium permanqanat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1505 Natrium peroksidi
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1505 Natrium peroksidsulfat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1422 Natrium xəlitələri
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1385 Natrium sulfit, susuz və ya tərkibindəki kristallaşdırılmış, suyun miqdarı 30%-dən az olan
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1849 Natrium sulfit kristallohidrat, tərkibindəki kristallaşdırılmış suyun miqdarı 30%-dən az olmayaraq
1759 Natrium tiosulfat
«Sudan alışır», «Öz-özünə alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2674 Natrium ftorsilikat
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
2659 Natrium xlorasetat*
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarşıqlar yaradır»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
1689 Natrium sianid** (bax b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Sıxılmış qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Nikel (II) nitritə bax
«Oksidləşdirici», «Alışan qarışıqlar yaradır»
2726 Nikel (P) nitrit
«Oksidləşdirici», «Alışan qarışıqlar yaradır»
1259 Nikel tetrakarbonil
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1093 Nitril akril turşusu
2730 Nitroanizollar*-
1263 Nitroboyalar, nitrolaklar, nitroemallar
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2237 Nitroxloranilin*
1578 Nitroxlorbenzol*
2557 Tərkibində plastikləşdirici maddələr (kütləsi üzrə 18%-dən az olmayan) və quru kütləsi üzrə 12,6%-dən artıq olmayan azot nitrosellülöz
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2555 Tərkibində su olan (kütləsi üzrə 25%-dən az olmayaraq) nitrosellülöz
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2556 Tərkibində spirt olan (kütləsi üzrə 25%-dən az olmayaraq) və quru kütləsi üzrə 12,6%-dən çox olmayaraq azot olan nitrosellülöz
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1044 Karbon qazlı odsöndürənlər
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
1976 Oktaftorsiklobutan
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1827 Qalay tetroxlorid, susuz
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Qalay (II) sulfata bax
Qalay tetraxloridə bax 1793
2793 Özüqızmağa meyilli metal qırıntıları və yonqarları
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1992 Benzolun rektifikasiyasının kub qalıqları
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Polioksipropilenamin bərkidicisi
1364 Pambıq təmizləyici zavodların lif tullantıları (bax. b. 2.2.26)
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1364 Hər cür yağlanmış toxuculuq tullantıları
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1325 Pambıq daramalar (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1325 Kəpitkə (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1266 tərkibində tezalışan əridicilər olan ətriyyat məhsulları
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2557 Nitroemallar üçün quru yayılma pastası
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2811 Daşkömür (bax. b. 2.2.43) peki
2811 Neft peki 9 bax b.2.2.43
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1325 Daranmış kəndir (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Yağlı turşular fraksiyasından yağda olan peroksidlər** (bax. b. 2.2.36)
«Üzvi pekorsid», «Tez alışır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2776 Tərkibində mis olan maye, tez alışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-1-0»
3009 Tərkibində mis olan, maye, tezalışan, zəhərli, alışma,temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
3010 Tərkibində mis olan maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2775 Tərkibində mis olan bərk, zəhərli pestisidlər
2760 Tərkibində arsen olan maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2993 Tərkibində arsen olan, maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
2994 Tərkibində arsen olan maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2759 Tərkibində arsen olan bərk zəhərli pestisidlər
2772 Ditiokardamat əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
3005 Ditiokarbamat əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
3006 Ditiokarbomat əsasında maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2771 Ditiokarbomat əsasında bərk, zəhərli pestisidlər
2758 Karbomat əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
2991 Karbomat əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
2992 Karbomat əsasında maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2757 Karbomat əsasında bərk, zəhərli pestisidlər
2764 Triazin əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
2997 Triazin əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
2998 Triazin əsasında maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2763 Triazin əsasında bərk, zəhərli pestisidlər
2768 Fenilsidik cövhəri əsasında maye, tezalışan, temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
3001 Fenilsidik cövhəri əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
3002 Fenilsidik cövhəri əsasında maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2767 Fenilsidik cövhəri əsasında bərk, zəhərli pestisidlər
2766 Fenoksibirləşmələr əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
2999 Fenoksibirləşmələr əsasında maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu3/0-1-0»
3000 Fenoksibirləşmələr əsasında maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2765 Fenoksibirləşmələr əsasında bərk, zəhərli pestisidlər
2787 Üzvi qalay maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3019 Üzvi qalay maye, tezalışan, zəhərli alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3020 Üzvi qalay maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2786 Üzvi qalay bərk, zəhərli pestisidlər
2770 Benzoy turşusundan alınan maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3003 Benzoy turşusundan alınan maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3004 Benzoy turşusundan alınan maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2769 Benzoy turşusundan alınan bərk, zəhərli pestisidlər
2782 Dipiridil törəməli maye, təzalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3015 Dipiridli törəməli maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3016 Dipiridil törəməli maye, zəhərli, pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2781 Dipiridil törəməli bərk, zəhərli pestisidlər
3024 Kumarin turşu törəməli maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3025 Kumarin turşu törəməli bərk, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3026 Kumarin turşusu törəməli maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
3027 Kumarin turşusu törəməli maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2780 Nitrofenol törəməli maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3013 Nitrofenol törəməli maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3014 Nitrofenol törəməli maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2779 Nitrofenol törəməli bərk, zəhərli pestisidlər
2778 Tərkibində civə olan maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3011 Tərkibində civə olan maye, tezalışan, alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3012 Tərkibində civə olan maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2777 Tərkibində civə olan bərk, zəhərli pestisidlər
2784 Üzvifosforlu maye, tez alışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3017 Alışma temperaturu 23°S və daha yüksək olan zəhərli, tezalışan, maye üzvi fosfor pestisidləri
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3018 Zəhərli, maye üzvi fosfor pestisidləri
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2783 Üzvifosforlu bərk, zəhərli pestisidlər
2774 Ftalimid törəməli maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3007 Ftalimid törəməli maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3008 Ftalimid törəməli maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2773 Ftalimid törəməli, bərk, zəhərli pestisidlər
2762 Üzvüxlorlu maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən aşağı olan pestisidlər
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2995 Üzvüxlorlu maye, tezalışan, zəhərli, alışma temperaturu 23°S-dən və daha yüksək olan pestisidlər
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2996 Üzvüxlorlu maye, zəhərli pestisidlər
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2761 Üzvüxlorlu bərk, zəhərli pestisidlər
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1992 Piridin əsasları yüngül
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1760 Piridin əsasları, ağır
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2206 Piliizosianatlar
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Polietilenoksid PEO-S
1760 Polietilenpoliaminlər
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1325 Püfə (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3224 Fleqmazlaşdırılmış porofor P-18
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Azodiizovutironitrilə bax
Suda həll edilən K-4 preparatı
«Nəmlikdə aşındırıcıdır»
1293 Qalen preparatları*
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1993 T-185 məhsulu** (bax. b. 2.2.15)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1309 Aluminium pudrası
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1263 Durulaşdırıcılar
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3088 Tozvari daş kömür-qələvi reagenti
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1624 Civə dixlorid** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1642 Civə (II) oksisianid** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1636 Civə (II) sianid** (bax. b. 2-2-45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2809 Civə (bax. b. 2.2.51)
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1992 Samin** (bax. b. 2.2.12)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1469 Azot turşulu qurğuşun
2811 Stearit turşulu qurğuşun
Qurğuşun stearata bax
1872 Qurğuşun dioksidi
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
2811 Qurğuşun stearat
1620 Qurğuşun sianid** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2658 Selen texniki toz
1942 Ammonyak şorası (bax. b. 2.2.33)
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
1327 Preslənmiş quru ot (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1350 Kükürd (bax. b. 2.2.23)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Kükürd heksoftoridə bax
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1684 Gümüş sianid** (bax.b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1493 Azot turşulu gümüş
1053 Mayeləşdirilmiş hidrogen sulfid
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1131 Karbon sulfid (bax. b. 2.2.12)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
1080 Kükürd heksaftorid
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Alışdırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1263 Maye sikkativlər
«Tez alışır», «X», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1953 Monosilan ilə hidrogenin qaz qarışıqları
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1953 Monosilanın aqron ilə qaz qarışıqları
«Sıxılmış qaz», «Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
A-6TN, A-6TZ qarışıqları
Poliamid qətranı (Vodamin-115)
1866 Akril qətranı, izopropil spirti ilə aseton qarışığının məhlulu
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1866 Alkidnoakril qətranı, ksilol məhlulu
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1866 Melaminoformaldehid qətranı, butanol məhlulu
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1866 Sidik cövhəri formaldehid qətranı butanol ilə qarışıqları
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Susuzlaşdırılmış soda*
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
1993 Maye, tezalışan, fenol-formaldehid qətranı*
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Fenoformaldehid qətranının sulu məhlulları
1327 Preslənmiş saman (bax. b. 2.2.24)
«Tez alışır», «Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
4-Xlor-o-Toluidinahidroxloridə bax
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Sopolimer VBM, toluol məhlulu
«Tez alışır», «Zəhərlidir»
2810 OQS; -7 tərkibli odsöndürən
«Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 2/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1986 Denaturlaşdırılmış spirt
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1219 İzopropil spirti
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Suda həll edilmiş ammoniaka bax
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2810 Tetrahidrofufuril spirti*
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1944 Təhlükəsiz kibritlər (bax. b. 2.2.22)
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Texniki yuyucu vasitə KSŞ-1
Üçxlorizosionurlu turşu əsasında dezinfeksiyaedici vasitə
«Oksidləşdirici», «Öz-özünə alışan qarışıqlar yaradır», «Aşındırıcıdır»
2055 Stirol-monomer, ingibirləşdirilmiş
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1692 Strixnin** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1507 Azotturşulu stronzium
Stronzium nitrata bax
1507 Nitrat stronsium
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1509 Stronsium peroksidi
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Sürmə pektoftoridə bax
1732 Sürmə pentoftorid
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2810 Tetraftoridbrometan
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2810 Tetraxlorpentan*
2810 Tetraxlorpropan*
1897 Tetraxloretilen*
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1838 Dördxlorlu titan
Titan tetraxloridə bax
1838 Tetraxlorid titan
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2811 Texniki tiuramlar
2087 Toluilendiizosinat
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1863 Reaktiv mühərriklər üçün yanacaq
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3101 Məhlulunun qatılığı 77%-dən artıq olmayan üçdəbirbutiilbenzoil peroksidi** (bax. b. 2.2.37. — 2.2.40)
«Üzvü peroksid», «Partlayışı təhlükəlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3051 Üçizobutilalimalüminium
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1083 Üçmetilamin susuz
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Zəhərlidir», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1297 Üçmetilamin, kütlə payı 50%-dən olmayan su məhlulu
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1298 Üçmetilxlorsilan
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Öz-özünə alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Tris -xlorpropilfosfat
Tris — (2.3. — Dibrompropil) — Fosfat
2987 Üçfenilxlorsilan
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2810 Üçftorüçxloretan
1082 Üçftorxloretilen, inibirləşdirilmiş
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2035 Üçftoretan, sıxılmış
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2321 Üçxlorbenzollar*
2810 Üçxlorpropan-1, 2, 3*
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Üçetilbenzol 1, 2, 3*
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1864 Yüngül karbohidrogenlər
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2516 Dördbromlu karbon
Karbon tetrabromidə bax
1864 Dördxlorlu karbon
Karbon-tetraxloridə bax
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2516 Karbon tetrabromid*
1846 Karbon tetraxlorid
1361 Heyvan və bitki mənşəli kömür
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2070 Ammonium-nitrat gübrələr: tərkibində 70%-dən çox, lakin 90%-dən az miqdarda alüminium nitrat və 0,4%-dən çox olmayaraq oxşar və bölünməz yanan maddələr olan azot-fosfat və ya azot-kalium qarışıqları və ya azot-kalium gübrələri
«Oksidləşdiricidir», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
2071 Ammonium-nitrat gübrələri: tərkibində 70%-dən çox olmayan miqdarda ammonium-nitrit və 0,4%-dən çox olmayan yanan maddə və ya 4,5%-dən çox olmayan miqdarda nitrat-ammonium və miqdarı məhdudlaşdırmayan oxşar və bölünməz yanan maddə olan azotfosfat və ya azot-kalium qarışıqları və ya mürəkkəb azot-fosfat kalium gübrələr
«Nəmləndikdə aşındırıcıdır»
2067 Ammonyak nitrat gübrələri: tərkibində 90%-dən az olmayaraq nitrat ammonium və 0,2%-dən çox olmayan yanan oxşar və bölünməz maddələr və ya 90%-dən az, lakin 70%-dən çox ammonium və 0,4%-dən çox yanan maddə olan (karbon çevrilməklə digər üzvi maddələr də daxil olmaqla) nitrat ammonium ilə ona münasibətdə ətalətli olan digər qeyri-üzvü oxşar və bölünməz qarışıqlar
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
2068 Ammonyak nitrat gübrələri: tərkibində 80%-dən çox, lakin 90%-dən az ammonium nitrat və 0,4%-dən çox olmayan miqdarda yanan maddə olan nitrat ammoniumla kalsium karbonat və (və ya) dolomitlə oxşar və bölünməz qarışıq
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
2069 Ammonyak nitrat gübrələri: ammonium nitratla ammonium sulfatın tərkibində 45%-dən çox, 70%-dən az miqdarda ammonium nitrat və 0,4%-dən çox olmayan miqdarda yanan maddələrin oxşar və bölünməz qarışıqları
«Oksidləşdirici», «Partlayıcı qarışıqlar yaradır»
Heksametilen tetraminə bax
1804 Fenilüçxlorsilan
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
2988 Fenilxlorsilan (bax. b. 2.2.30)
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2435 Feniletildixlorsilan
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
2312 Fenol, əridilmiş*
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
2821 Fenol məhlulları*
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
«Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır»
1803 Fenolsulfoturşulu maye*
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1408 Silisiumun kütlə payı 30%-dən 90%-dək olan ferrosilisium
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
3077 Yandırıcı közərən, fitil (YKF)
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2209 Formaldehid məhlulları*
1198 Tezalışan formaldehid məhlulları
«Tez alışır», «X», «Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1076 Fosgen** (bax. b. 2.2.29)
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-3-1»
1338 Amorflufosfor (qırmızı)*
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1381 Fosfor ağ və ya sarı (bax. b. 2.2.27)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1340 Beşkükürdlü fosfor
Fosfor pentasulfidə bax
1343 Üçsulfidli fosfor
1809 Üçxloridli fosfor
1340 Tərkibində ağ və ya sarı fosfor olmayan fosfor pentasulfid
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1343 Tərkibində ağ və ya sarı fosfor olmayan fosfor üçsulfid
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1807 Fosfor (V) oksid
«Aşındırıcıdır», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1810 Fosfor oksixlorid
«Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir»
Fosfor oksidxloridə bax
S6S8 - S10 alfa-olefinlər fraksiyası
«Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
S10 — S12 alfa-olefinlər fraksiyası
«Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
S12 — S14 alfa-olefinlər fraksiyası
S16 — S18 — S20 — S26 alfa-olefinlər fraksiyası
1965 Butan-butilen fraksiyası
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1965 Butilen fraksiyası
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Metil naftalin fraksiyası (1 və 2 metilnaftalin fraksiyası)
1265 Pentan fraksiyası
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2313 Pikolin fraksiyası
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1965 Propan-butan fraksiyası
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2821 Fenol fraksiyası
1993 Efir aldehid fraksiyası
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Xlodon-11 (ftorüçxlormetan)
Xladon-12 (diftordixlor metan)
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
Oktaftorsiklobutana bax
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1365 Pambıq-xammal (bax. b. 2.2.26)
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/3-1-1-1»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Oksidləşdirici», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
2075 Susuz, ingibirləşdirilmiş xloral
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Efir 2.2 — Dixlordietilə bax
Mis (III) xloroksidə bax
1579 4-xlor-0-Toluidinahidroxlorid*
1589 Stabilləşdirilmiş xlorsian**
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-3-1»
2720 Azotturşulu xrom
2720 Xrom (III) nitrat
«Oksidləşdirici», «Alışan qarışıq yaradır»
1463 Xromüçoksid, susuz
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir», «Aşındırıcıdır», «Öz-özünə alışan qarışıqlar verir»
«Sudan alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2002 Selluloid tullantıları
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1588 Sian ərintisi** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2986 Üçxlorsilan sianetil
«Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1027 Siklopropan, mayeləşdirilmiş
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1436 Sink, toz və ya narın toz şəkilli sink
«Sudan alışır», «Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1514 Sink azotturşulu
3087 İkixromatturşulu sink
2855 Silisiumftorlu sink
Sink heksaftorsilikata bax
1515Marqans turşulu sink
Sink permanqanata bax
2855 Sink heksaftorsilikat
«Oksidləşdirici», «Zəhərlidir»
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
1515 Sink permanqanat
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
«Oksidləşdirici», «Alovlanan qarışıqlar yaradır»
«Sudan alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1713 Sink sianid** (bax. b. 2.2.45)
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2009 Quru sirkonium vərəq, zolaq və ya buxtalardakı məftil şəklində
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2008 Sirkonium, quru toz şəklində
«Öz-özünə alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1358 Sirkonium nəmlənmiş toz şəklində
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3178 Kükürd şaşkaları
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
3290 Sulfat turşusu istehsalının şlamları
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2217 Tərkibində 1,5%-dən çox olmayan yağ və rütubət 11%-dən çox olmayan şrotlar
«Öz-özünə alışır», «Aşındırıcıdır»
Kükürd Heksaftoridə bax
2797 Qələvi elektrolit*
Cərəyanın kimyəvi mənbələri üçün elektrolit
«Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2270 Etilamin, sulu məhlulu
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Zəif zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «X», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1183 Etildixlorsilan (bax. b. 2.2.30)
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Zəhərlidir», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Aşındırıcıdır», «Tez alışır», «Qoruyucu 0-0-1-0»
«Zəhərlidir», «Qoruyucu 0-0-1-0»
1135 Etilenxlorhidrin
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2363 Etilmerkaptan (bax. b. 2.2.12)
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2988 Etilxlorsilan (bax. b. 2.2.30)
«Sudan alışır», «Tez alışır», «Aşındırıcıdır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
Etilen qlikolun monoetil efirinə bax
2557 Nitrosellülozlu etrol
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Mayeləşdirilmiş qaz», «Tez alışır», «Təpədən ehtiyatla buraxılsın», «Qoruyucu 0-0-1-0»
2810 Efir perftoradipin turşusunun dimetili*
2810 Perftorprobka turşusunun dimetil efiri
1916 2,2-dixlordietil efiri
«Zəhərlidir», «Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
2490 Dixlorizopropil efiri
1188 Etilenqlikolun monometil efiri
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1171 Etilenqlikolun monoetil efiri
«Tez alışır», «X», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
Perftordibutil efiri*
«Tez alışır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
1239 Xlordimetil efiri
«Tez alışır», «Zəhərlidir», «Qoruyucu 3/0-0-1-0»
«Tez alışır», «Təpədən buraxılmasın», «Qoruyucu 3/1-1*-1-1»
1. «Yükün BMT adı və nömrəsi» «Sütununda» «*» nişanı ilə qeyd edilən, kiçik, yəni netto çəkisi 1 kq-dan çox olmayan, lakin 11-dən çox olmayan bağlamalarda daşınmaya təqdim olunan yüklər universal konteynerlərdə kiçik göndərmələrlə ümumi əsaslarla təhlükəsiz yüklər kimi daşına bilər; «**» nişanı ilə qeyd edilən yüklərin, yalnız yükgöndərənin (yükalanın) bələdçilərinin müşayiti ilə daşınmasına icazə verilir. 9-cu sinif təhlükəliliyə malik olan bərk yüklərin BMT nömrəsi 3077, maye yüklərin BMT nömrəsi 3082 müəyyən edilmişdir.
2. «Qəza kartoçkasının nömrəsi» sütununda: dəmir yolu ilə təhlükəli yüklər daşınarkən təhlükəsizlik Qaydaları və onlarla əlaqədar yaranan qəza şəraitinin ləğv edilməsi qaydasına daxil edilmiş yüklərin qəza kartoçkalarının nömrələri göstərilmişdir.
3. «Təsnifat şifri» sütununda: 1-ci rəqəm sinifi, 2-ci rəqəm yarımsinifi, 3-cü rəqəm təhlükə kateqoriyasını, 4-cü rəqəm təhlükə dərəcəsini göstərir.
4. «Vaqonun növü» sütununda: 2.1. — dəmir yolunun ümumi parkının örtülü vaqonlarını; 2.2.-yükgöndərənin (yükalanın) xüsusi örtülü vaqonlarını; 2.3. — dəmir yolu parkının xüsusi ayrılmış yükgöndərən (yükalan) tərəfindən icarəyə götürülmüş örtülü vaqonları, 4-yarımvaqonları, platformaları göstərir;
5. «Göndərmə növü» sütununda: V — vaqon göndərmələrini; X — xırda göndərmələri; KU — Dəmir yolunun universal konteynerlərini; İK —yükgöndərənin (yükalanın) ixtisaslaşdırılmış konteynerlərini; İKS — ixtisaslaşdırılmış kontenyer-sisternləri; T — yüklərin daşınma Qaydalarının 41-ci bölməsinə müvafiq olaraq həmçinin tökmə ilə daşımaya yol verilməsini göstərir.
6. «Təhlükə nişanı» sütununda: 6 nömrəli əlavəyə, Ə. 6.1-ci şəkildəki təhlükə nişanlarının nömrələri göstərilmişdir.
7. «Daşıma sənədlərinə vurulan ştempellər» sütunanda aşağıda göstərilənlər müəyyən edilmişdir:
«Qoruyucu» - (qoruyucu fiziki vaqonların minimum miqdarı):
§ birinci rəqəm-aparıcı lokomotivdən (əgər kəsirdisə, o zaman sürət bərk yanacaqla işləyən parovozdan, məxrəs-elektrovozdan, teplovozdan və ya neft yanacağı ilə işləyən parovozdan;
§ ikinci rəqəm — bərk yanacaqlı itələyici lokomotivdən, «*» işarələr—bütün itələyici lokomotivlərdən;
§ üçüncü rəqəm — insanlar olan vaqondan;
§ dördüncü rəqəm — manevrlər zamanı bərk yanacaqla işləyən lokomotivdən;
«O» - işarəsi qoruyucu tələb olunur.
«X» işarəsi — şüşə tarada olan yük daşınarkən «Təpədən ehtiyatla buraxılsın» ştempeli vurulmalıdır.
_________________________________________________________________________________________________
1. Yükün texniki, kimyəvi və ticarət adı, onun sinonimləri (əsas adın altından xətt çəkmək) _________________________________________________________________________________________________
2. Dövlət standartlarının və ya texniki şərtlərin (TŞ üçün nə vaxt və hansı təşkilat təsdiq etmişdir) nömrəsi _________________________________________________________________________________________________
3. Göndərmə növü (xırda vaqon, konteynerlərdə) _____________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________
4. Yükün daşınması ehtimal olunan vaqonun növü (konteynerlərin tipi) _________________________________ _________________________________________________________________________________________________
5. Ay ərzində daşıma həcmi, t. ______________________________________________________________________
6. Yükün göndərmə stansiyası və yolu _______________________________________________________________
7. Yükün təyinat stansiyası və yolu __________________________________________________________________
Yükün fiziki xassələri
8. Dövlət standartı üzrə təhlükəli yüklərin təsnifatına müvafiq olaraq maddənin təsnifat şifri _________________________________________________________________________________________________
9. Yükün aqreqat vəziyyəti (sıxılmış, mayeləşdirilmiş, həll edilmiş qazlar, hərəkətli və ya özlü məhlullar, dənəvər maddələr, bərk cisim və s.), rəng, iy, sıxlıq və hansı vəziyyətdə daşınır (quru, nəmlənmiş, ləngidici ilə məhlulda və s.) ___________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________
10. Yükü təşkil edən komponentlər və onların faizlə nisbəti ____________________________________________ _________________________________________________________________________________________________
11. Suda həll edilmə qabiliyyəti _____________________________________________________________________
12. Kritik temperatur, °S ___________________________________________________________________________
13. 50°S temperaturda buxarların mütləq təzyiqi, Pa __________________________________________________
14. Havaya görə nisbi kütləsi ______________________________________________________________________
15. Qaynama temperaturu, °S _____________________________________________________________________
16. 20°S-də sıxlıq və doldurma temperaturu, kq/m __________________________________________________
17. Uçuculuq qabiliyyəti mq/m (t vaxtı, °S-də) _______________________________________________________
18. -10°S +10°S, +20°S, +50°S temperaturda buxarların qüvvətliliyi, Pa _________________________________ ________________________________________________________________________________________________
19. -10°S, +10°S, +50°S temperaturda özlülük, m/S __________________________________________________
20. Ərimə temperaturu, °S __________________________________________________________________________
21. Partlayıcılıq hədləri (həcmi üzrə) _________________________________________________________________
22. Yanğın təhlükəliliyi (yanma qabiliyyəti, alışma temperaturu, °S) _____________________________________ _________________________________________________________________________________________________
23. Məhlullar üçün alışma temperaturu, °S ___________________________________________________________
Qapalı putada ____________________________________________________________________________________
Açıq putada _____________________________________________________________________________________
24. Bərk maddələr üçün:
alovun yayılma surəti mm/s _______________________________________________________________________
parçalanma temperaturu, °S _______________________________________________________________________
öz-özünə alışma temperaturu, °S ___________________________________________________________________
induksiya dövrü, saat _____________________________________________________________________________
25. Su ilə qarşılıqlı əlaqəyə girdikdə alışma qabiliyyəti (öz-özünə alışma temperaturu, °S və ya qaz ayrılma intensivliyi dm/kq. saat) __________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________________________
26. Oksidləşdiricilər üçün:
oksidləşdirici ilə üzvi maddələrin qarışığında alovun yayılma sürəti mm/s. ______________________________ _________________________________________________________________________________________________
qarışığın öz-özünə alışma temperaturu, °S ___________________________________________________________
induksiya dövrü, saat. _____________________________________________________________________________
27. Nəfəs aldıqda, dəriyə düşdükdə, udduqda insan orqanizminə təsiri __________________________________ _________________________________________________________________________________________________
28. Buxarlar və qazlar üçün, LK50 mq/m, toz və aerozol üçün isə, mq/l ______________________________
Udduqda və dəriyə düşdükdə, LD50 mq/kq _________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
29. Tənəffüs yolu ilə zəhərlənmənin ehtimal əmsalı (TZ-EƏ) ______________________________ ______________________________________________________________________________________
30. Heyvanın dəri toxumasında görünən nekrozun yaranmasının vaxt dövrü, saat. __________ ______________________________________________________________________________________
31. Materiallara korroziyaedici təsiri (St3 markalı poladın və ya A6 markalı alüminiumun 55°S-də korroziya sürəti) mm/il ___________________________________________
32. Yükə yolverilməz təsirləri (zərbə, qızma və ya soyuma temperaturu, nəmlənmə dərəcəsi və s.) ______________________________________________________________________________________
33. Aşağıda göstərilənlərlə qarşılıqlı əlaqəyə girdikdə təhlükəli xassələr yaranır:
Hava ilə ______________________________________________________________________________
Su ilə ________________________________________________________________________________
34. Yükün əsas xassələri və daşıma şərtlərinə aid əlavə qeydlər ___________________________ ______________________________________________________________________________________
Örtülü vaqonlarda və konteynerlərdə daşıma zamanı nəqliyyat tələbləri
35. Bağlamanın ətraflı xarakteristikası və tara üzərində yazılar (ikiqat bağlama olduqda xarici və daxili yazıları işarə etmək) ________________________________________________
36. Ayrıca yük yerinin kütləsi, kq; ilkin taranın tutumu və onun doldurulma norması _______ ______________________________________________________________________________________
37. Hansı maddələrlə birgə saxlamaq və daşımaq olmaz və bunun səbəbləri _________________ ______________________________________________________________________________________
38. Boşaltmadan sonra vaqonun (konteynerin) təmizlənmə üsulu, yuyulma və zərərsizləşdirmə zəruriyyəti, yuyulma və zərərsizləşdirmə hansı qüvvələrlə və vəsaitlərlə aparılmalıdır ______________________________________________________________________________________
39. Yükün yüklənməsi, boşaldılması və saxlanılması zamanı təhlükəsizlik texnikasının tələbləri ____________________________________________________________________________
Sisternlərdə daşıma zamanı nəqliyyat tələbləri
40. Sisternin qazanı hansı metaldan hazırlanmalıdır və xüsusi örtuk tələb edilməsi ______________________________________________________________________________________
41. Məhsulun doldurulma temperaturu, °S _______________________________________________
42. İlin isti və soyuq dövrlərində yükün boşaldılması zamanı qızdırılması tələb edilirmi və qızdırılma üsulları _____________________________________________________
43. Boşaldılmanın təklif olunan üsulu, boşaldılma vaxtı _____________________________
44. Boşaldılmadan sonra sisternlərin təmizlənməsi, zərərsizləşdirilməsi və neytrallaşdırılması üsulları ________________________________________________________
Xarakteristikanın təqdim edilmə tarixi _______________________________________________
Yükgöndərənin (müəssisə rəhbərinin) imzası ____________________________________________
(1) Maddələrin və materialların yanğın təhlükəliliyi qüvvədə olan standartlara uyğun müəyyən olunur.
2111 2112 2113 2114 2116
2211 2212 2213 2214 2216
2311 2312 2313 2314 2316
3151 3152 3211 3212 3213 3222
2111 2112 2113 2114 2116
2211 2212 2213 2214 2216
2311 2312 2313 2314 2316
3151 3152 3211 3212 3213 3222
3252 3313 3323 3332 3333 3342 3343 3353
4111 4112 4113 4121 4122 4131 4132 4133 4141
4152 4153 4162 4172 4181 4182 4211 4221
4212 4213 4231 4232 4242
4251 4253 4311 4312 4313 4321 4322 4351 4372 4382
4331 4332 4341 4361 4362
3252 3313 3323 3332 3333 3342 3343 3353
4111 4112 4113 4121 4122 4131 4132 4133 4141
4152 4153 4162 4172 4181 4182 4211 4221
4212 4213 4231 4232 4242
4251 4253 4311 4312 4213 4321 4322 4351 4372 4382
4331 4332 4341 4361 4362
5112 5113 5121 5122 5133
5141 5151 5152 5211 5212 5221 5222 5231 5232 5241 5242 5251 5252 5262 5271 6111
5111 5112 5113 5121 5122 5133
5141 5151 5152 5211 5212 5221 5222 5231 5232 5241 5242 5251 5252 5262 5271 6111
8171 8172 8173 8181 8182
8361 8362 8371 8372 8373
8171 8172 8173 8181 8182
8361 8362 8371 8372 8373
sütunun sərlövhəsində göstərilməyən qruplara daxil olan yüklərin təhlükəli yüklərlə birgə daşınmasına yol verilmir.
Həmçinin bir qrupa olan təhlükəli yüklərin birgə daşınmasına yol verilmir.
«-» şərti işarəsi bu yüklərin birgə daşınmasına yol verilmədiyini,
«+» şərti işarəsi bu yüklərin birgə daşınmasının mümkün olduğunu göstərir.
Bitki yağları və piylər
Xəzməmulatları, dəri və digər qiymətli yüklər
Yazı məmulatı və kitablar
Elektrotexnika və dəqiq mexanika əşyaları
Kimya-əczaçılıq, dərman, ətriyyat-kosmetika malları
Ev əşyaları, oyuncaqlar
Başqa təhlükəsiz yüklər
«-» şərti işarəsi bu yüklərin birgə daşınmasının yol verilməməsini,
«+» şərti işarəsi isə bu yüklərin birgə daşınmasının mümkün olduğunu göstərir.
1. Təhlükəli yüklər olan nəqliyyat qabına və vasitələrinə yükün aid olduğu sinifə və yarımsinifə müvafiq olaraq göstərilən 6.1; 6.2 və 6.3-cü şəkillərə uyğun təhlükə nişanları vurulur. Təhlükəli yüklərin qalıqları olan nəqliyyat qabına və vasitələrinə də həmçinin təhlükə nişanları vurulur.
Əgər yük bir neçə təhlükə növünə malikdirsə, bağlamaya və nəqliyyat vasitələrinə bu təhlükə növlərinə müvafiq olan bütün nişanlar vurulur. Bu zaman 2.2; 2.4-cü yarımsinifə aid qazlar üçün təhlükə nişanlarının üzərində (bax şəkil 6.1) «Zəhər» əvəzinə «Zəhərli qaz» sözləri göstərilir.
2. Nəqliyyat qabına vurulan təhlükə nişanı tərəfi 100 mm-dən az olmayan, bucaq üstündə qoyulmuş və şərti olaraq iki bərabər üçbucağa bölünmüş kvadrat şəkilində olmalıdır. Əgər qabın ölçüsü göstərilən ölçüdə təhlükə nişanının vurulmasına imkan vermirsə, kvadratın tərəfinin 50 mm-ə qədər azaldılmasına yol verilir.
Yuxarıdakı üçbucağa təhlükə işarəsi vurulur, aşağıdakı üçbucağa yarımsinifin nömrəsi göstərilir. Bir neçə təhlükə nişanı vurulduqda, yarımsinifin nömrəsi yükün aid edildiyi sinifin (yarımsinifin) təhlükə nişanında göstərilir. Haşiyə, işarə və təhlükə nişanının üzərindəki yazılar qara rənglə olmalı və solmaqdan mühafizə edilməlidir. Fonun digər rəngləri atmosfer təsirinə qarşı davamlı olmalıdır.
Haşiyə nişanın kənarından 5 mm məsafədə yerləşdirilir. Alovlanan və zəhərli qazlar üçün 3 və 6 a təhlükə nişanlarının (bax şəkil 6.1) üzərində müvafiq olaraq «Alışan qaz», «Zəhərli qaz», üzvi peroksidlər üçün isə 5 təhlükə nişanının üzərində «Üzvi peroksid» sözləri yazılır.
İşarə ilə yarımsinif nömrəsi arasında yükün təhlükəliliyini xarakterizə edən sözlər, onun altında isə qəza kartoçkasının nömrəsi yazılmalıdır.
Təhlükə nişanları kontrast təşkil edən fonda manipulyasiya nişanının qarşısına vurulur. (bax. şəkil 6.4)
Şəkil 6.1. Nəqliyyat qablarına vurulan təhlükə nişanları
Şəkil 6.2. Nəqliyyat qablarına vurulan təhlükə nişanları
Şəkil 6.3. Nəqliyyat vasitələrinə vurulan təhlükə nişanları
Təhlükə nişanlarının vurulması üçün üsullar və materiallar «Yüklərin markalanması» üzrə Dövlət standartına əsasən seçilir.
3. Nəqliyyat vasitələrinə vurulan təhlükə nişanlarının tərəfi 250 mm olan kvadrat şəkilində olur. Nişanın kənarından 15 mm məsafəyə qara rəngli haşiyə yerləşdirilir. İşarə və sinifin nömrəsi arasında yazının əvəzinə ağ fonda qəza kartoçkasının nömrəsi vurulur (bax şəkil 6.3, 1).
Təhlükə nişanlarındakı işarələr və rəqəmlər qara rəngdə olmalıdır. Təhlükə nişanının altında eni 10 mm olan qara rəngli haşiyədəki narınc rəngli, ölçüsü 120x300 m-dən az olmayan düzbucaqlı lövhəcikdə hündürlüyü 25 mm olan rəqəmlərlə yükün BMT nömrəsi göstərilir (bax şək 6.3, 2).
Qəza kartoçkası nömrəsinin rəqəmlərinin hündürlüyü 100 mm, yarımsinif nömrəsinin rəqəmlərinin hündürlüyü 50 mm olmalıdır. Nişanlar plyonka örtülü möhkəm kağızdan hazırlanmalıdır.
Şəkil 6.4. Yükün nəqliyyat təhlükəliliyini xarakterizə edən markalanmaların yerləşdiyi yerlər: 1 — təhlükə nişanları; 2 — dövlət standartı üzrə manipulyasiya nişanları; 3 — BMT nömrəsi; 4 — təsnifat şifri; 5 — təhlükəli yüklərin nəqliyyat adı
Nişanlar Dövlət standartının tələblərinə cavab verən digər materiallardan hazırlana bilərlər. Əgər vaqonun rəngi nişanın rəngi ilə eyni olarsa, o zaman nişan ağ rəngdə zolaqla haşiyələnməlidir (haşiyənin eni 30 mm olmalıdır).
Təhlükə nişanları nəqliyyat vasitələrinə yükgöndərənlər tərəfindən bərkidilir və boşaltmadan sonra yükalanlar tərəfindən çıxarılırlar.
Xüsusi vaqonlara təhlükə nişanları yükgöndərən tərəfindən atmosfer təzyiqinə davamlı boya ilə çəkilir. Belə nişan boşaltmadan sonra çıxarılmır. Vaqonlarda və konteynerlərdə təhlükə nişanları elə yerləşdirilməlidir ki, onları qəza-xilasetmə işçiləri görsünlər. Təhlükə nişanları:
§ örtülü vaqonlara — vaqonun hər iki tərəfindəki qapıların mərkəzinə;
§ konteynerlərdə və konteyner sisternlərdə — dörd tərəfdən və üst tərəfdən;
§ universal konteynerlərdə — konteynerin nömrəsi ilə yanaşı vurulur.
1. Yüklərin daşınması üçün ayrılan örtülü vaqonlar və konteynerlər saz, çatları olmayan, saz dam örtüyünə malik olmalıdır. Müvəqqəti soba qoruyucu hörgülərin saz, möhkəm bağlanan qapaqları olmalıdır.
Vaqon və konteynerlər yüklənmə üçün verilməmişdən əvvəl diqqətlə müayinədən keçirilməlidir. Dəmir yolu parkının vaqon və konteynerlərində müayinə zamanı aşkar edilmiş çatlar və kuzadakı boşluqlar, yolun vaqon təsərrüfatının işçiləri tərəfindən aradan qaldırılmalıdır. Vaqonların və konteynerlərin qapı və lyuk yerlərindəki dəşiklərin tutulması yükgöndərən tərəfindən yerinə yetirilir. Yük yolun vasitəsi ilə yüklənərkən dəşiklərin tutulması dəmir yolu tərəfindən həyata keçirilir.
2. Vaqonun və konteynerin bu yükün daşınması üçün kommersiya cəhətdən yararlı olması yükgöndərən tərəfindən müəyyən edilir. Əgər vaqonun (konteynerdə) yükün daşınması zamanı alışmasına səbəb ola biləcək nasazlıqlar olarsa, yükgöndərən yükün vaqona (konteynerə) yüklənməsindən imtina etməlidir.
3. Bu əlavənin 7-ci bəndində göstərilən yüklər istisna edilməklə digər yüklər yüklənərkən vaqonların (konteynerlərin) qapı və lyuk yerlərindəki dəşiklərin tutulması üçün toldan, ruberoiddən, möhkəm kartondan və digər analoji materiallardan istifadə edilir. Materialın deşiyə sıx yapışması üçün deşiyin tutulmasına istifadə edilən material taxta tamasalarla bərkidilir. Dəşiklər vaqonun içəri tərəfindən tutulmalıdır. Yükləmə aparılan qapının deşikləri bayır tərəfdən tutulmalıdır.
4. Yonqarlarda və samandan istifadə edilməklə şəbəkəli və ya kağız bağlamada təhlükəsiz yüklər daşınarkən vaqonlar (konteynerlər) bu əlavənin 1-3 bəndlərində müəyyən edilmiş qaydada müayinə edilir və yüklənməyə hazırlanır. Vaqonların və konteynerlərin digər təhlükəsiz yüklərin daşınması üçün yanğın əleyhinə münasibətdə seçilməsi və hazırlanması bu yüklərin daşınma qaydalarına müvafiq həyata keçirilir.
5. Daşınmaya möhkəm tarada (taxta, faner, karton) verilmiş yüklər vaqonların (konteynerlərin) qapı və yük yerlərindəki deşikləri və aralıqları tutulmadan yüklənə bilər.
6. Bu əlavənin 4-cü bəndində göstərilmiş yüklərin daşınma qaimələrinin yuxarı hissəsində yükgöndərən qırmızı rəngdə «Tez alovlanır», «Qoruyucu 3/0-0-1-0» ştempellərini vurmalıdır. Vaqon vərəqinə belə ştempelləri göndərmə stansiyası vurur.
7. Pambıq, kətan, pambıq liflər daşınarkən vaqonlar (konteynerlər) bu əlavənin 8 — 24-cü bəndlərində göstərilən qaydada seçilməli və hazırlanmalıdır.
8. Bu əlavənin 7-ci bəndində göstərilən yüklər çeşidləmə platformalarında daşınmaya və ya yükləməyə təqdim edildikdə stansiya növbətçisi, çeşidləmə platformasının böyük yükqəbuledicisinin və ya dispetçer, vaqon təsərrüfatının işçisinə vaqonları yükləmək üçün seçilməsinə sifariş verməlidir.
Sifarişi belə yüklər üçün ayrıca aparılan VU-14 formalı, vaqonların müayinəyə təqdim edilməsi haqqında xüsusi kitaba qeyd edir. Bu kitabın 5-ci sütununda vaqonların nömrəsindən sonra vaqonların hansı yüklərlə yüklənməsi göstərilməlidir.
9. Vaqon təsərrüfatının işçisi (vaqon baxıcısı) sifariş aldıqdan sonra divarların, döşəmənin, damın, lyukların, qapıların və vaqonun soba qoruyucu hörgüsünün saz vəziyyətdə olmasını səylə yoxlamalıdır.
Kuzanın möhkəmliyi qapıların və lyukların bağlı olduğu vəziyyətdə vaqonun içindən yoxlanılır. Günün qaranlıq vaxtında vaqonlar yaxşı işıqlanmış yerlərdə müayinədən keçirilir. Vaqonun kuzasının möhkəmliyi yoxlanılarkən damın taxta bəndinin yan divarların taxta örtüyü ilə tin divarların örtüyünün xəfənglərlə birləşdiyi yerlərə, keçid meydançası olan vaqonlarda isə, həmçinin damın taxtabəndinin tormoz meydançasında çıxan tin divarın örtüyü ilə birləşdiyi yerə xüsusi diqqət yetirilməlidir.
10. Müayinə zamanı aşkar edilmiş deşiklər təbaşirlə haşiyələnməli, nasazlıqlar vaqon təsərrüfatının işçiləri tərəfindən aradan qaldırılmalı, bundan sonra vaqon baxıcısı vaqonun saz olmasına əmin olduqdan sonra vaqonların müayinəsi kitabının 10-cu sütununda vaqonun bu yüklə yüklənməsi üçün yararlı olması haqqında qeyd edir. Vaqonlar vaqon baxıcısı olmayan dalan yollarına ikiqat əməliyyatlar üçün verildikdə, həmçinin göstərilən yüklər vaqon təsərrüfatının işçisinin olmadığı stansiyalarda yükləndikdə vaqonların müayinəsi və hazırlanması, həmçinin hazırlanmış vaqonların yükləmə məntəqələrinə göndərilməsi qaydası yol rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilir.
11. Yükləmək üçün verilmiş vaqon, əgər yük dəmir yolunun vasitələri ilə yüklənirsə dəmir yolunun yükqəbuledicisi tərəfindən əgər yük yükgöndərənin vasitələri ilə yüklənərsə, yükgöndərən tərəfindən kommersiya cəhətdən səylə müayinə edilməlidir.
12. Vaqonların qapı və lyuk yerlərindəki deşiklər maye şüşə kraft kağız və ya keçə araqatları tətbiq edilməklə taxta tamasalar və yapışqanlı şüşə parça ilə tutulur.
Tutulma üsulları bu Qaydaların 8 nömrəli əlavəsində göstərilmişdir.
13. Qaragül yüklənməmişdən əvvəl yükgöndərən qapı yerlərindəki, lyuklardakı və digər yerlərdəki deşikləri kraft kağızla maye şüşə ilə olan məhlulu ilə tutmalı, bundan sonra bütün kuzanın içinə azbest kartondan və şüşə — parçadan örtük çəkilməlidir.
* (13-cü hissədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 8 sentyabr 267 nömrəli Qərarı ilə edilmiş dəyişiklik 2027-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minir.)
14. Stansiya rəisi yükgöndərənə vaqonların daşınmaya hazırlanması üçün, verilən vaqonların sayından asılı olaraq, əlavə vaxt (eyni vaxtda verilmiş vaqon partiyası üçün 1,5 saatdan çox olmaması şərti ilə) verir. Yükgöndərən vaqonların deşiklərinin tutulması üçün azalmayan material (kağız zolaqları, maye şüşə, keçə araqatı ilə hazırlanmış tamasalar, kağız toplar və s.) ehtiyatına malik olmalıdır.
15. Deşiklər tutulduqdan sonra yükgöndərən (yolun vasitələri ilə yükləndiyi zaman stansiyanın yükqəbuledicisi) tərəfindən qapıları və lyukları bağlanmış halda vaqon içəridən yoxlanılmalıdır.
16. Yükləmə başa çatdıqdan sonra qapı yerlərinin xarici çərçivəsinə daha sıx yapışması üçün vaqonların qapıları bayır tərəfdən qapının aşağı bağlama yeri ilə istiqamətləndirici kronşteynlərin arasına vurulan üç taxta pazla bərkidilir.
17. Bu əlavənin 7-ci bəndində göstərilən yığma yüklər vaqonlarda kiçik göndərmələrlə daşınarkən, onlar divarlardan başqa (imkan olduqda bərk taradakı) yüklərlə ayrılmış şəkildə yığılır. Belə yüklər qapılararası yerdə yerləşdirilə bilməzlər. Əgər yüklərin belə yığılması mümkün deyildirsə, vaqon bu əlavənin 1 — 6-cı bəndləri ilə müəyyən edilmiş qaydada hazırlanmalıdır.
18. Bu əlavənin 7-ci bəndində adları çəkilən yüklərlə yüklənməyə verilən konteyner texniki cəhətdən saz olmalı, damında, divarlarında, qapılarında, döşəməsində və konteynerin daxili örtüyündə deşiklər və boşluqlar olmamalıdır. Bağlama qurğuları qapıların möhkəm bağlanmasını təmin etməlidir. Konteynerləri konteyner baxıcısı müayinə edir.
19. Stansiyanın konteyner meydançalarından yüklənmək üçün yükgöndərənin anbarına verilən boş konteynerlərin əvvəlcədən yaxşı işıqlanmış yerdə bayır tərəfi və qapıları bağlı şəkildə içərisi diqqətlə texniki müayinədən keçirilməlidir.
20. Konteynerlər yüklənmək üçün dalan yoluna verildikdə, konteynerin texniki cəhətdən yararlı olması barədə dəmiryolu və yükgöndərən tərəfindən dalan yollarına verilən və qəbuledilən konteynerlərin qeydiyyat kitabında qeyd edilir.
21. Yük yüklənməmişdən əvvəl yükgöndərən verilmiş konteyneri həm bayırdan, həm də içəridən (qapıları bağlı şəkildə) diqqətlə müayinədən keçirməlidir və konteynerin bu yükün daşınması üçün kommersiya cəhətdən yararlı olmasını müəyyən etməlidir. Əgər yükgöndərən konteynerin nasaz olduğunu və belə yüklərin daşınması üçün yararlı olmadığını müəyyən edərsə, yükün bu konteynerə yüklənməsindən imtina etməlidir. Müayinə zamanı qapı yelərində və qapı laylarında aşkar edilmiş boşluqlar və deşiklər yükgöndərən tərəfindən bu Qaydaların 8 nömrəli əlavəsində göstərilənlərə müvafiq olaraq tutulmalıdır. Boşluqların aradan qaldırılması və konteynerin yüklənməsi üçün hazırlanması, stansiya rəisi yükgöndərənə hər konteyner üçün 30 dəqiqəyədək vaxt verir.
22. Yükgöndərən KEU-5 və KEU-16 naryadlarını tərtib edərkən KEU-5 naryadının dublikatının və dublikatın surətinin və ya KEU-16 naryadının yuxarı sol hissəsində bu konteynerin daşıma üçün yararlı olması barədə qeyd etməlidir.
23. Yükləmə başa çatdıqdan sonra yükgöndərən konteynerin qapılarını bağlamalı, kilid millərinin yuvaya keçməsini yoxlamalı, buruntaqları burub bağlamalı və konteyneri plomblamalıdır.
24. Konteyner meydançasının yük qəbuledicisi yüklü konteyneri yükgöndərəndən və ya sürücü-ekspeditordan qəbul etdikdə konteyneri bayırdan diqqətlə müayinə etməli, qapıların möhkəm bağlandığını, plombların və buruntağın düzgün vurulduğunu, həmçinin KEU-5 və KEU-16 naryadlarının müvafiq nüsxələrində konteynerin bu yükün daşınması üçün yararlı olması haqqında yükgöndərənin qeydinin olmasını yoxlamalıdır. Konteynerin texniki və kommersiya nasazlıqlarını aşkar etdikdə, həmçinin naryadda konteynerin bu yükün daşınması üçün yararlı olması haqqında yükgöndərənin qeydi olmadıqda konteyner daşınmaya qəbul edilmir.
I. Örtülü vaqonlardakı deşiklərin maye şüşəli kraft-kağızı ilə tutulması qaydası
1. Deşiklərin bu üsulla tutulması üçün Dövlət standartı üzrə kisəlik kağızdan və ya Dövlət standartı üzrə çəkisi 60 q/m-dan az olmayan kraft-sarğıdan istifadə edilir. Yapışqan qismində istifadə edilən və eyni zamanda odadavamlı tərkibli maye şüşə (texniki silikat natrium, Dövlət standartı) fırça ilə yapışdırılan kağızın bir tərəfindən bütün səthinə çəkilir. Vaqonun kuzasının səthinə bilavasitə yapışdırılan maye şüşənin üzərinə «Maye şüşə» yazılmamış kağızın yapışdırılmasına yol verilmir. Kağız yapışdırılan səth əvvəlcədən tozdan təmizlənməlidir.
2. Vaqonların divarlarındakı çatların və damın taxtabəndinin yan divarlarının taxta örtüyü ilə, tin divarlarının örtüyünün xəfənglərlə, əl tormozu olan vaqonlarda isə damın taxtabəndinin tormoz meydançasına çıxan yan divarın taxta örtüyünün birləşdiyi yerlərdəki deşiklər 15 sm eninə, kağız zolaqları yapışdırmaqla tutulur. Zolaqlar deşiyə simmetrik olaraq onun bütün uzunluğu boyu hər iki sonundan 5 sm-dən az olmayaraq çıxmaqla yapışdırılır. Böyük uzunluqlu çatlar tutularkən zolaqlar birləşdiyi yerlərdə onların ucları 5 — 10 sm uzunluqda bir-birinin üzərinə yapışdırılmalıdır.
3. Lyuklardakı boşluqlar aradan qaldırılmamışdan əvvəl lyukun tayı kip bağlanır və məftil ilə bərkidilən cəftələr ilə bağlanılır. Ölçüsü 50 x 80 sm olan kağız vərəqin bir tərəfinə maye şüşə elə çəkilir ki, kağızın bütün sahəsi örtülsün, bundan sonra bu vərəq lyuk deşiklərinin üzərinə qoyulur və divarın örtüyünə yapışdırılır (şəkil 8.1). Lyuk tərəfdən kağızın səthinin maye şüşə çəkilmədən saxlanılmasına yol verilmir.
4. Sobanın qoruyucu hörgüsünün tutulmasından əvvəl qapağın və dəmir bəndin öz yerinə kip yatması yoxlanılır. Ölçüsü 70 x 70 sm olan vərəqin bir tərəfi maye şüşə qatı ilə örtülür və həmin vərəq sobanın qoruyucu hörgüsünün karkasının izolyasiya örtüyünün üzərinə yapışdırılır (şəkil 8.2).
5. Vaqonun qeyri-işi qapısı aşağıda göstərilən qaydada tutulur: vaqonun qapısı möhkəm bağlanılır, qapı bəndi bağlanılır və bayır tərəfdən taxta laylarla bərkidilir. Qapı ilə qapı yerinin bayır çərçivəsi arxasındakı boşluqlar vaqonun içindən qapı yerinin bütün perimetri boyu 15 sm enlikdə zolaqlarla yapışdırılır.
6. İşçi qapının qapı aralığında olan boşluqlar (deşiklər) aşağıda göstərilən qaydada tutulur: eni 20 sm olan kağız zolağın bir qırağına uzunu boyu 5 sm enində maye şüşə vurulur, sonra həmin zolaq ikiqat şəkildə büküm xətti salmadan qatlanır və qıraqları elə yapışdırılır ki, zolağın orta hissəsi yastıq yaratsın. Belə yapışdırılmış kağız zolaqlar qapı yerinin perimetr üzrə yapışdırılması üçün kifayət qədər hazırlanır. Belə yastıq şəklində hazırlanmış kağız zolaqların yapışdırılmış tərəfinin bir icrasında 5 sm enində maye şüşə vurulur və şaquli qapı dirəklərinə, üst qapı tirinə və vaqonun döşəməsinə elə vurulur ki, bütün eni üzrə valikin zolaqları qapı yerinin bayır çərçivəsinin arasından çıxsın (şəkil 8.3). Yastıqların birləşmə yerləri qırılmamalıdır, bu səbəbdən yastığın ucları bir-birinə 3 — 5 sm ölçüdə taxılır.
Şəkil 8.1. Lyuk deşiyinin kraft-kağızla tutulması: 1 — lyuk atmaları; 2 — halqa; 3 — məftil sarıyıcı; 4 — kraft-kağız; 5 — kağızın yapışdırılma yeri (ştrixlənmişdir).
Şəkil 8.2. Soba qoruyucu hörgüsünün kraft-kağızla örtülməsi: 1 — yapışdırılan yer; 2 — kraft-kağız.
Şəkil 8.3. Vaqonun işçi qapısının qapı yerindəki boşluqlarının tutulması: 1 — yapışdırılan yer; 2 — taxta paz; 3 — kraft-kağızdan olan yastıq
Yastıqlar yapışdırıldıqdan sonra onların üzərinə maye şüşə vurulur.
Yastıqlar vaqonun döşəməsinə yükləmədən sonra yapışdırılır.
Yükləmə başa çatdıqdan sonra qapı səliqə ilə bağlanır ki, qapılara sıx yapışmalı olan və paylarla bərkidilən yastıqlar zədələnməsin (əzilməsin).
II. Örtülü vaqonlardakı deşiklərin neçə qatlar tətbiq edilməklə taxta tamasalar vasitəsi ilə tutulması qaydası
1. Vaqonun kuzasındakı deşiklərin tutulması üçün eni 40 — 50 mm, qalınlığı 10 — 15 mm olan taxta tamasalar tətbiq edilir. Tamasanın uzunluğu deşiyin hər iki tərəfindən 50 mm ölçüdə uzun olmalıdır. Tamasalar uzunluğu 20-dən 50 mm-ə qədər olan mıxlarla mıxlanır. Mıxlar bir-birindən 250 mm-dən çox olmayan məsafədə şahmat qaydasında vurulur. Bu zaman mıxlar vaqonun kuzasının örtüyünü deşib keçməməlidir. Mıx başları taxtanın içinə girənədək vurulmalıdır. Deşiklərin tutulması üçün araqatların qismində Dövlət standartı üzrə keçə işlənilməlidir.
2. Örtük lövhələri arasındakı boşluqlar vaqonun iç tərəfindən mıxlanan taxta plankalarla tutulur. Belə deşiklər faner vasitəsi ilə də tutula bilər, bu zaman mıxların uzunluğu 15 — 20 mm olmalıdır. Əgər vurulan plankalar örtük lövhələrinə sıx yapışarsa örtük lövhələri arasında olan boşluqların tutulması zamanı keçə qatlardan istifadə edilmir.
3. Xəfəngin tin divarlarının örtüyü, taxtabəndin və damın yan divarlarının örtüyü ilə, əl tormozlu vaqonlarda isə həmçinin damın taxtabəndinin tormoz meydançasına çıxan tin divarın örtüyü ilə birləşdiyi yerlərdə deşiklərin tutulması deşik yerlərinə əvvəl keçə qoyulmalı, sonra isə taxta tamasalarla örtülməlidir. (şəkil 8.4. və 8.5.).
4. Lyuklarda olan boşluqlar keçə qatlar və taxta tamasalarla tutulur (şəkil 8.6.). Lyukun tayı kip örtülür və məftillə möhkəmləndirilən cəftələrlə bağlanılır. Lyuklardakı boşluqların tutulması üçün iki taxta planka hazırlanır, biri lyukun cəftəsi üçün, digəri deşiyə keçirmək üçün (kəsiyi olmalıdır). Bu plankalar keçə qatlar ilə lyuk deşiyinin çərçivəsinin şaquli divarlarına kip şəkildə lyukun tayı ilə cəftəsi arasında yerləşdirilir və dəliyin altına keçirilir. Bundan sonra şaquli plankalar iki ədəd dayaqlıq horizontal plankalarla (biri çərçivənin altından, digəri çərçivənin yuxarısından) lyukun tayına kip yerləşdirilərək bərkidilir. Horizontal plankalar şaquli plankalara küncə mıxlanan iki kiçik plankanın köməyi ilə bərkidilir. Bundan sonra çərçivəyə daha kip olması üçün lyukun tayı məftillə əlavə olaraq bərkidilir, həmin məftil hamısından keçirilir və lyukun çərçivəsinin yuxarı plankasına vurulan mıxa dolanılır.
Şəkil 8.4. Xəfəngin tin divarının örtüyü ilə birləşdiyi yerdə (a) və damın taxtabəndinin yan divarının örtüyü ilə birləşdiyi yerdə (b) olan çatların tutulması: 1 — keçə araqatı; 2 — tamasa; 3 — mıxlar.
Şəkil 8.5. Damın taxtabəndi ilə tormoz meydançasına çıxan tin divarının birləşdiyi yerdə olan çatların tutulması: 1 — keçə araqatı; 2 — tamasa; 3 — mıxlar.
Şəkil 8.6. Lyuk deşiyinin taxta tamasalarla tutulması: 1 — horizontal tamasalar; 2 — kəsik şaquli tamasalar; 3 — keçə qatlar; 4 — birləşdirici tamasalar; 5 — mıxlar; 6 — məftil sarıyıcısı.
5. Soba qoruyucu hörgüsü qoruyucu hörgünün örtüyünün altına keçə qoymaqla, sonra isə boltun bərkidilməsi ilə yerinə yetirilir (şəkil 8.7.).
6. Qeyri-işçi qapıdakı boşluqlar yüklənmədən əvvəl vaqonun iç tərəfindən tutulur (şəkil 8.8.). Vaqonun qapısı kip bağlanır, qapı bəndi ilə qıfıllanır və bayır tərəfdən taxta pazlarla möhkəmləndirilir. Şaquli qapı dirəklərinin bütün hündürlüyü boyu keçə qatlı taxta tamasalar vurulur, həmin plankalar qapı yerinin bayır çərçivəsindən 20 — 30 mm irəli (qapı örtüyünə toxunanadək) çıxmalıdır. Metal qapı dirəkli vaqonlarda qapı yerlərində yan boşluqlar kağız yastıqların köməyi ilə tutulur. Aşağı (qapı ilə kandarın arasındakı) boşluğun tutulması üçün qapı yerinin eni boyda uzunluğu olan iki plankadan istifadə edilir, həmin plankaların arasına plankaların tinindən bir tərəfdən 20 — 30 mm kənara çıxan keçə qoyulur. Plankalar mıxla bərkidilir. Bu üsulla hazırlanan qoşalaşmış plankalar vaqonun kandarına qoyulur və üç köməkçi planka ilə bərkidilir, bu plankaların bir ucu uzununa plankalara, digər ucu isə vaqonun armaturlaşdırılmış döşəməsinin döşəkciyinə mıxlanır. Qeyri-işçi qapının yuxarı boşluğu, həmçinin öz aralarında keçə qatlarla birləşdirilmiş iki plankanın köməyi ilə tutulur. Bu plankalar üç qısa kiçik tirin (25 x 50 mm kəsimli) köməkliyi ilə köməkçi planka ilə (köməkçi plankanın uzunluğu qapı yerinin enindən 20 — 30 sm çox olmalıdır) birləşdirilir. Qısa birləşdirici kiçik tirlər bir tərəfdən düzbucaq, digər tərəfdən 45 dərəcə bucaq altında kəsilməlidir. Düz bucaq altında kəsilmiş tərəfdən kiçik tirlərə köməkçi planka, çəp tərəfdən isə keçə qatlı qoşalaşmış plankalar mıxlanır. Bundan sonra köməkçi planka qapı sarğısı səviyyəsində qapı yerlərinin dirəklərinə elə tərzdə vurulur ki, qoşalaşmış plankalar yuxarı qapı tirinə dirənsin, keçə qatının görünən çıxan hissəsi vaqonun qapısına sıx yapışsın. Köməkçi planka qapı yerinin hər dirəyinə dörd tərəfdən az olmayan mıxla mıxlanır. Qoşalaşmış plankalar və yuxarı qapı tiri arasında yaranmış bucağa 3 — 4 sm keçə qatı qoyulur.
Şəkil 8.7. Soba qoruyucu hörgüsünün keçə araqatları vasitəsilə tutulması: 1 — keçə araqatı; 2 — soba qoruyucu hörgüsünün qapağı
Şəkil 8.8. Vaqonun qapı yerlərindəki boşluqların ensiz taxta tamasalar vasitəsilə tutulması: 1 — aşağı boşluqların tutulması üçün köməkçi tamasalar; 2 — şaquli ensiz taxta tamasa; 3 — mıxlar; 4 — yuxarı köməkçi planka; 5 — birləşdirici kiçik tirlər; 6 — qoşalaşmış horizontal tamasalar; 7 — taxta paz; 8 — keçə araqatı.
Şəkil 8.9. Taxta (a) və metal (b) konteynerin qapı yerində boşluqların kraft-kağızla tutulması: 1 — kraft-kağızdan hazırlanmış yastıq; 2 — yapışdırılan yer.
Şəkil 8.10. Taxta (a) və metal (b) konteynerin qapı yerində boşluqların taxta tamasalar ilə tutulması: 1 — taxta tamasalar; 2 — mıxlar.
7. İşçi qapının tutulması qeyri-işçi qapının tutulması qaydasında yerinə yetirilir. Bu zaman işçi qapının yuxarı və aşağı boşluqlarının tutulması vaqon yükləndikdən sonra həyata keçirilir. İşçi qapı keçə qatlarının görünən (çıxan) hissələrinin zədələnməsi üçün ehtiyatla bağlanmalıdır. Qapı bağlandıqdan sonra qapının aşağı sarğısı ilə istiqamətləndirici kronşteynlərin arasına vurulan taxta pazlarla bərkidilir.
III. Konteynerlərdəki boşluqların tutulması qaydası
1. Konteynerlərdəki boşluqlar maye şüşə kağızla taxta tamasa və ya fanerlərlə, yapışqan əsaslı şüşə-parça ilə tutula bilər.
2. Konteynerin divarlarındakı boşluqlar kağızla bu əlavənin 1-ci və 2-ci bəndlərində müəyyən edilmiş qaydada tutulur. Qapı yerlərindəki və qapı tayları arasındakı boşluqlar bu əlavənin 6-cı bəndində göstərilən qaydada hazırlanan kağız yastıqlarla tutulur. Qapı yerlərindəki və tayları arasındakı boşluqlar bu əlavənin 6-cı bəndində göstərilən qaydada hazırlanan kağız yastıqlarla tutulur. Valiklər içəridən konteynerə — taxta konteynerdə — sağ və sol qapı dirəklərinə, qapaq çərçivənin yuxarı tirinə və konteynerin döşəməsinə, metal konteynerdə — sağ və sol orta qabaq dirəklərinə, konteynerin tavanına və döşəməsinə yapışdırılır. Bundan başqa yastıqlar konteynerin içində qapının sağ və sol taylarının birləşdiyi yerdə — taxta konteynerdə — qapının sol tayının şaquli dirəyinə metal konteynerdə — sol tayın şaquli kiçik tirinə yapışdırılır. (şəkil 8.3.) Ventilyasiya dirəklərə 130 x 130 mm ölçüdə, maye şüşə sürtülmüş kağız vərəq ilə yapışdırılır.
3. Konteynerlərəki boşluqlar həmçinin taxta tamasalar və fanerlə tutula bilər. Qapı yerlərindəki və qapı tayları arasındakı boşluqlar eni 30 — 40 mm və qalınlığı 10 mm olan taxta tamasalar ilə tutulur. Tamasalar konteynerlərin içində — taxta konteynerdə — sağ və sol qapı dirəklərində, qabaq çərçivənin yuxarı tirinə və konteynerin döşəməsinə, metal konteynerdə — sağ və sol orta qabaq dirəklərində, konteynerin döşəməsinə və tavanına mıxlanır. Taylar arasındakı boşluqları tutmaq üçün taxta tamasalar taxta konteynerdə qapının sol tayının şaquli dirəyinə, metal konteynerdə isə qapının sol tayının şaquli kiçik tirinə mıxlanır. (şəkil 8.10.). Metal konteynerin faner örtüyündəki ventilyasiya deşikləri 130 x 130 mm ölçüdə faner təbəqələrlə mıxlanaraq tutulur. Mıxlar başları taxtaya girənədək mıxlanmalıdır.
4. Konteynerlərdəki boşluqlar yapışqan əsaslı parça şüşə ilə bu əlavənin 18-ci bəndində müəyyən edilmiş qaydada tutulur. Konteynerin divarlarındakı boşluqlar bu əlavənin 19-cu və 22-ci bəndlərinə müvafiq qaydada tutulur. Qapı yerlərindəki boşluqlar (çatlar) yükləmə başa çatdıqdan sonra bu əlavənin 23-cü və 24-cü bəndlərinə müvafiq şəkildə tutulur.
IV. Örtülü vaqonlardakı çatların və boşluqların yapışqan əsaslı parça-şüşə ilə tutulması
1. Çatların tutulması üçün Dövlət standartı üzrə şüşə parçadan (boşaldılmamış strukturlu istənilən markadan olan) və benzollu və K-9 polimerli koaqulyum (20; 80) və polimer K-9 və maye şüşə (70; 30) benzollu K-9 polimerli və maye şüşəli koaqulyun (10; 70; 20) hazırlanmış üç növ yapışqandan istifadə edilir. Maye şüşə Dövlət standartı üzrə, K-9 polimeri TŞ 113-03-17-02-83 üzrə istehsal edilir, koaqulyum — kauçuk istehsalının tullantılarıdır. Yapışqan alınması üçün digər yanğın təhlükəsizliyi təbəqələrinə cavab verən digər bağlayıcılar da tətbiq edilə bilər. Şüşə parça yapışdırılacaq səth əvvəlcədən tozdan təmizlənməlidir.
2. Yan divarın lyukunun tutulması (bax şəkil 8.11) yan lyukun ölçülərindən 10 — 12 sm böyük ölçülü şüşə parça təbəqə ilə aşağıda göstərilən texnologiya üzrə həyata keçirilir: lyukun tayı kip bağlanılır və məftillə bərkidilən cəftə ilə kilidlənir. Bundan sonra müvafiq ölçüdə şüşə-parça kəsilir və lyukun üzərindən divarın örtüyünə yapışdırılır.
3. Sobanın qoruyucu hörgüsünün tutulmasından əvvəl damın və dəmir bəndin kip yapışması yoxlanılır. Sonra sobanın qoruyucu hörgüsünün ölçülərindən 10 — 12 sm böyük ölçüdə şüşə parça kəsilir və sobanın qoruyucu hörgüsünə yapışdırılır (şəkil 8.12).
4. Qapı yerlərinin və qapı yerinin kandarının tutulması aşağıda göstərilən qaydada aparılır: eni 20 — 25 sm olan şüşə parça zolaqlar hazırlanır və onlar dirəyin və tirli qapının, qapının tayı ilə birləşdiyi yerə (şəkil 8.13) döşəmənin qapı tayı ilə qapı yerinin kandarının birləşdiyi yerə (şəkil 8.14) yapışdırılır.
5. Yan divara (şəkil 8.15) 10 — 12 sm enində şüşə parça zolaqları damın tayı ilə və yan divar ilə birləşdiyi yerlərə bütün uzunluğu boyu ucları axırdan ən azı 3 — 5 sm çıxmaqla yapışdırılmaqla tutulur.
Şəkil 8.11. Yan divarın lyukunun tutulması: 1 — yan divarın lyuku; 2 — məftillər; 3 — maye parça şüşə.
Şəkil 8.12. Qoruyucu soba hörgüsünün mərkəzinin (a) və kənarlarının (b) taxta tir ilə tutulması: 1 — lyukun qırağı; 2 — məftil; 3 — parça şüşə; 4 — 40 x 40 x 600 mm ölçüdə taxta tir.
Şəkil 8.13. Qapı yerinin tutulması: 1 — tirli taxta dirək; 2 - tirli qapı; 3 — parça şüşə.
Şəkil 8.14. Qapı yerinin kandarının tutulması: 1 — vaqonun çərçəvəsinin uzununa; 2 — döşəmə; 3 — parça şüşə; 4 — qapı tayı; 5 — qapı yerinin kandarı.
Şəkil 8.15. Yan divarın tutulması: 1 — dam; 2 — tay; 3 — yan divar; 4 — parça şüşə.
Şəkil 8.16. Qapı yerinin yuxarı hissəsinin tutulması: 1 — qapı yeri üstündəki yan divar tiri; 2 — parça şüşə; 3 — damın uzununa sarğısı; 4 — rels; 5 — qapı tayı.
Şəkil 8.17. Qapı tayları arasında qalan boşluqların tutulması: 1 — tirli sol qapı tayı; 2 — sağ qapı tayı; 3 — parça şüşə.
Şəkil 8.18. Damın taxtabəndi ilə tin divar arasındakı boşluğun tutulması: 1 — damın köndələn sarğısı; 2 — tin divarı; 3 — parça şüşə.
6. Qapı yerinin yuxarı hissəsi yükləmə qurtarandan sonra damın sarğısının qapı yerinin üstündəki divarın uzununa tiri ilə və qapı tayının relslə birləşdiyi yerlərə parça şüşəni yapışdırmaqla tutulur. (şəkil 8.16).
7. Qapı taylarının arasının tutulması (şəkil 8.17) araya bütün uzunluğu boyu eni 20 sm-dək olan parça-şüşə zolağının yapışdırılması ilə həyata keçirilir.
8. Damın sarğısı ilə tin divarın arasındakı araların tutulması (şəkil 8.18) araya bütün uzunluğu boyu eni 20 sm-dək olan şüşə-parça zolağının yapışdırılması ilə həyata keçirilir.
Bir daşınmaya etibarlıdır
Həqiqətən bu şəhadətnamə ______________________________________________________ nömrəli vaqonun (konteynerin) _________________________________________________ istehsal edilmiş
______________________________________________________________ tutumu (qabı) və ya kuzası ______________________________________________________________________________________
Əsaslı təmirdən və texniki müayinədən keçdiyini, _______________________________________ ______________________________________________________________ tutumu (qabı) və ya kuzası ______________________________________________________________________________________
Depo təmirindən və texniki müayinədən keçdiyini, kuzasının, tutumunun (qabının) işçi və konstruktiv avadanlıqları da daxil olmaqla, onların texniki vəziyyətinin sazlığını və dəmir yolu nəqliyyatı ilə təhlükəli yükünün təhlükəsiz ___________________________________ ______________________________________________________________________________________
daşınmasına zəmanət verildiyini təsdiqləyir.
«____» _________________ 200 ____ il
___________/_______________________
(vaqon və konteynerlərin texniki vəziyyətinə məsul xidmət rəisi)
Partlayış işləri üçün elektriksiz kapsul- detonator
Partlayış işləri üçün elektrikli kapsul- detonator
Kapsul- detonator sənaye kumulyativ partlayıcı maddələri
Detonasiya edən elastik qaytanlar
Neft quyuları üçün detonatorsuz partlayıcı torpedolar
Neft quyuları üçün kapsul- detonatorsuz perfokatorlu mərmilər
Neft quyuları üçün patronlar
Metal örtüklü detonasiya edən qaytan
Mexanizmləri işə salmaq üçün patronlar
Qoruyucu elementləri olan detonasiya edən borucuqlar
Kapsul- detonatorsuz sənaye kumulyativ partlayıcı maddələri
Kapsul- detonatorsuz sənaye partlayıcı maddələri
1. Bağlamaların nişanlanması BMT rəyinin 2,9,10-cu fəsillərinə əsasən qəbul edilib. Bu fəslin müddəalarına uyğun olmayan, lakin aparılmış sınaqların nəticələrinə görə, istifadə üçün təhlükəsiz sayılmış bağlama komplektlərinə 5 ilə qədər keçid dövrü müddətinə E 103 (9.1.7-ci bəndə bax) işarəsi verilib.
2. Qeyd edilən partlayıcı materiallar daşındıqda vaqonların avtomatik tormozlarının dayandırılması tələb olunmur.
1. Əlavə təhlükəlilik BMT-nin tövsiyəsinə əsasən 2-ci hissədə müəyyən edilib.
2. «Xüsusi şərtlər» sütununda aşağıdakı qeydlərdən istifadə edilib:
2 — bu maddədə, BMT-nin tövsiyyələrinin 2-ci hissəsində göstərilənlərdən spirt, su və fleqmatizator az olarsa, Fövqəladə Hallar Nazirliyinin razılığı olmadan nəql edilməməlidir;
15 — qablaşdırılmasından asılı olaraq az miqdarda tərkibində 10%-dən çox su olan çəkisi 500 qramdan çox olmayan maddələr 4.1 yarımsinifə aid edilə bilər;
16 — PM-ın yeni növlərinin nümunələri nəmləndirilməmiş və ya desensibilizasiya edilməmiş halda Fövqəladə Hallar Nazirliyinin razılığına əsasən xırda bağlamalarda, hər bir bağlamanın çəkisi 10 kq-dan çox olmamaqla ümumi çəkiləri göndərmədə 25 kq ola bilər;
105 — tərkibində 25% spirt, 18% plastik maddəsi və 12,6% azot olan nitroselyuloza tutumlarda yerləşdirilmiş qablar elə hazırlanmalıdır ki, daxildə təzyiq yüksək olduqda partlayışa səbəb olmasın, belə yüklər 4.1 yarımsinifə aid edilə bilər;
109 — belə PM tərkibləri Fövqəladə Hallar Nazirliyi və yaxud yükgöndərən tərəfindən öyrənildikdən sonra müəyyən olunmuş təsnifata aid edilə bilər;
131 — fleqmatik maddələr quru PETN-lərə nisbətən az təsiredici qabiliyyətə malik olmalıdır;
178 — göstərilən adlar başqa siyahılarda olmadığı halda yalnız Fövqəladə Hallar Nazirliyinin razılığı ilə göndərilə bilər.
3. Bağlamaların nişanlanması BMT tövsiyəsinin 2, 9, 10-cu hissəsinə əsasən qəbul edilib. Qablaşdırılması həmin başlıqlarda göstərilmədən sınaqdan keçirilmiş maddələr üçün 5 il müddətinə E-103 (bax bənd 9.1.7) işarəsi verilir.
4. Əgər PM bağlamalarda daşınırsa, məhdudlaşdırılmış halda uyğunlaşma qrupu S olan maddələrlə daşına bilər (məhdudlaşdırılmış daşınmalar mötərizədə göstərilibdir);
5. S* işarəsi göstərir ki, S qrupu A və L işarəli yüklərdən başqa bütün yüklərlə daşına bilər.
6. Göstərilən partlayıcı materiallar daşınan zaman vaqonun avtomatik tormozunun söndürülməsi tələb olunmur.
Səlahiyyətli milli orqanın göstərişi üzrə. Beynəlxalq daşima zamanı avtonəqliyyət vasitələri üçün adından səlahiyyətli orqanın çıxış etdiyi dövlətin fərqlənmə nişanı daşıma sənədinə daxil edilməlidir və «Bağlama dəstinə səlahiyyətli orqan icazə vermişdir…» sözlərini əks etdirilməlidir.
Hazır məmulat olan və metaldan, plastmastdan və ya tərkibində brizant PM və ya brizant VV ilə plastikləndirici əlavələrin qarışığı olan kartondan hazırlanmış qapalı borucuqlardan ibarət ikinci detonatorlar.
(1) Əgər 5N2, 5N3 və ya 5N4 kisələri istifadə edilirsə, daxili bağlama komplekti məçburi deyildir.
(2) 5N2 və ya 5N3 kisələrindən istifadə edilirsə, daxili bağlama komplekti məçburi deyildir.
Qeyd: «Bağlamaya qoyulan xüsusi tələblər və istisnalar» sütununda aşağıda göstərilən işarələr verilmişdir:
1 — Suda həll olunan maddələr qablaşdırılarkən suburaxmayan qablara yerləşdirilməlidir;
2 — Qabların tərkibində qurğuşun olmamalıdır;
8 — Metal bağlama komplektlərinin daxili səthi sinklənməli, rənglənməli və ya digər vasitələrlə mühafizə edilməlidir, təmiz polad atıcı, partlayıcı maddələrlə təmasda olmamalıdır;
9 — Polad barabanlar və kanistrlər elə quraşdırılmalıdır ki, onlarda tüstüsüz barıtın düşə və qala biləcəyi yarıqlar və oyuqlar olmasın;
10 — Metal tutumlar elə quraşdırılmalıdır ki, xarici və ya daxili səbəblərdən daxili təzyiqin artması nəticəsində partlayış təhlükəsinin azalmasını təmin etsinlər;
11 — Daxili bağlama komplektləri kip bağlanmalıdır;
12 — Xarici taxta yeşiklər ağ dəmir içliyə və kip bağlanan qapaqlara malik ola bilər;
13 — Daxili bağlama komplektlərinin açıq ucları yumşaq qatlı qapaqlarla örtülməli və ya xarici bağlama komplekti yumşaq araqatlarına malik olmalıdır;
21 — Aralıq bağlama komplektinə 10 ədəddən çox olmayan sayda daxili bağlama komplektləri yerləşdirilməlidir;
22 — Daxili və ya aralıq bağlama komplektləri xarici bağlama komplektlərindən kiçik dayaqlar (plankalar) və ya taxta kəpəklər kimi aralıq materialları vasitəsilə ən azı 25 mm aralıqda yerləşdirilir;
23 — Daxili bağlama komplekti xarici sahədən aralıq materialı — oduncaq yonqarları, taxta kəpək və s. vasitəsilə doldurulmuş ən azı 25 mm boşluq ilə ayrılmalıdır;
24 — Xarici metal bağlama komplektlərindəki kapsul-detonatorlar hər iki tərəfdən aralıq materiallar ilə möhkəmləndirilir;
28 — Xarici metal bağlama komplektləri aralıq materialı ilə mühafizə edilməlidir;
30 — Kumulyativ güllələr elə qablaşdırılmalıdır ki, bir-birlərinə toxunmasın;
31 — Kumulyativ güllələrin konusşəkilli oyunqları təsadüfi təhriketmə zamanı güllənin kumulyativ təsirinin minimuma endirilməsi üçün cüt-cüt və ya qruplarla içəri istiqamətlənməlidir;
32 — Məmulatların ucları izolyasiya edilməli və ya daxili bağlama dəstləri qismində polimer kisələrdən istifadə edilməlidir;
33 — Detonasiyaedici qaytanın ucları izolyasiya edilməli və möhkəm bağlanmalıdır;
34 — Detonasiyaedici qaytanın ucları izolyasiya edilməlidir. Boş yerlər bağlama materialı ilə doldurulmalıdır;
35 — Suyun daxil olmaması üçün bağlama komplektləri germetik bağlanmalıdır;
36 — Məmulatların bir-birlərinə toxunmalarının qarşısının alınması üçün aralıq qatları olmalıdır;
37 — Raketlərin (pirotexnik vasitələrin) borucuqları kip bağlanmalı, alovlanma vasitələri tam mühafizə edilməlidir;
38 — Partlayıcılar bağlama komplektlərində bir-birindən daxili ayrılmalıdır;
41 — Kapsullar zərbənin enerjisini udan və xarici bağlama komplektində dağılmanın qarşısını alan fetr, kağız və ya plastmas qatlar vasitəsilə qablaşdırılmalıdır;
43 — İşarə vasitələri (petardalar) bir-birlərindən və xarici bağlama komplektlərinin dibindən, divarlarından və qapağından aralıq materialları ilə ayrılmalıdır;
44 — Əgər petardalar avtomatik qurğulara qoyulmaq üçün maqazinlərə düzülmüşlərsə, bu maqazinlər aralıq materiallarından istifadə edilərsə, daxili bağlama komplektini əvəz edə bilər;
45 — Tənəkədən hazırlanmış daxili bağlama komplekti lehimlənməlidir;
46 — Səs qurğuları bir-bir büzməli karton vərəqlərə bükülməli və ya fibra-kartondan hazırlanmış borulara yerləşdirilməlidir;
47 — Uducu aralıq material tətbiq edilməlidir;
48 — Tuşlayıcı yüksüz və alovlandırıcı və ya inisiaredici vəsaitlərsiz böyük məmulatlar qablaşdırılmadan daşına bilər;
49 — Təhrikedici vasitələrsiz və ya təhrikedici vasitəli, iki ədəddən az olmayaraq effektli qoruyucu qurğulara malik böyük məmulatlar qablaşdırılmamış daşına bilər;
52 — Suaktivləşdirici məmulatlara münasibətdə E 123 metoduna bax;
53 — Möhkəm kisələr (5N2) yalnız xırda lövhəşəkilli kristallar şəklində olan və ya dənə şəklində maksimum netto çəkisi 30 kq olan quru trinitroluol daşınması zamanı istifadə edilir;
55 — Daxili bağlama komplektinə çəkisi 50 qramdan artıq olmayan maddələr yerləşdirilir;
56 — Fibra-kartondan hazırlanmış yeşiklər (46) 0106 və ya 0107 nömrələri üçün xarici bağlama komplekti qismində istifadə edilməməlidir;
57 — Örtük qatının və ya daxili örtüyün olması zəruridir.
1. Stansiyaların PM-in yüklənməsi, boşaldılması və yenidən yüklənməsi üçün ayrılmış yerləri, həmçinin belə yüklü vaqonların qatarlardan və ya tərtib edilmiş düzümlərdən kənarda dayanması üçün ayrılmış yerlər (PM yüklü vaqonların yığılma üçün dayana bildiyi çeşidləmə yolları istisna olmaqla) yaşayış və istehsalat tikililərindən, dartı yarımstansiyaların ərazisindən, yük anbarlarından, ümumi yükləmə, boşaltma və saxlama yerlərindən, təhlükəli maye yüklərin doldurulması və boşaldılması yerlərindən, baş stansiya yollarından ən azı 125 m məsafədən aralıda yerləşməlidir.
2. Elektrikləşdirilmiş sahələrdə bu məqsədlər üçün, bir qayda olaraq, elektrikləşdirilməmiş yollar ayrılır. Belə yolların ayrılması mümkün olmayanda, elektrikləşdirilmiş yollardan istifadə edilə bilər. Bu yolların kontakt şəbəkəsi, əlavə torpaqlama biçağı ilə təchiz edilmiş ayrıca seksiya ayırıcısı vasitəsi ilə müstəqil elektriklə qidalanma qrupuna ayrılmalıdır.
Elektrikləşdirilmiş yollarda elektrodetanatorların yüklənməsi və boşaldılması, həmçinin qaldırıcı mexanizmlərdən və qurğulardan istifadə edilməklə bu yollarda bütün yükləmə-boşaltma işləri; insanların, yüklərin, mexanizmlərin, qurğuların kontakt şəbəkəsinə 2 metrdən az məsafəyə yaxınlaşması ilə görülən işlər yalnız kontakt şəbəkəsində gərginlik söndürüldükdən sonra həyata keçirilir. Belə hallarda yükləmə və ya boşaltma işlərinə rəhbərlik edən şəxslərə gərginliyin söndürülməsi və naqilin torpaqlanması haqqında stansiya rəisindən və ya stansiya növbətçisindən bildiriş almadan işlərə başlanması qadağan edilir.
PM-in yüklənməsi-boşaldılması işlərinin yerinə yetirilməsi üçün ayrılmış yerlərdə lazımı yanğınsöndürmə vasitələri və armaturlu və yanğın təhlükəsizliyinə cavab verməklə düzəldilmiş çıraqlı stasionar və daşınan elektrik işıqlandırıcısı olmalıdır. Müstəsna hallarda PM sistematik göndərilməyən və ya qəbul edilməyən məntəqələrdə belə yüklərin yükləmə, boşaldılma və yığılma yerlərindən ən azı 10 m məsafədə yerləşdirilə və açıq düzəldilmiş çıraqlarla təchiz edilə bilərlər.
Stasionar və ya daşınan elektrik işıqlandırılması Texniki İstismar Qaydalarının (TİQ-ın) tələblərinə və aidiyyəti müəssisələrin, idarələrin, təşkilatların müəyyən etdikləri təhlükəsizlik tədbirlərinə müvafiq olaraq icra edilməlidir.
Yükləmə və boşaltma yerlərinə avtomobil nəqliyyatının yaxınlaşması üçün əlverişli giriş yolları olmalıdır.
3. Stansiyalarda göstərilən yerlərin seçilməsi və onların istismara verilməsi tərkibinə stansiya rəisi, dəmir yolu sahəsinin və stansiyanın hərbi komendantı, stansiyanın sanitar-epidemiologiya nümayəndələri, yolun yanğın mühafizə dəstəsinin, DİN XDŞ-nin, «Dövlətdağtexnəzarət» komitəsinin nümayəndəsi olan komissiya tərəfindən yerinə yetirilir və yerli hakimiyyət orqanları ilə razılaşdırılır.
4. 1—3-cü bəndlərin tələblərinə cavab verən yerlər olmadıqda komissiya göstərilən tələblərdən kənara çıxmaqla bu məqsədlər üçün ən əlverişli yeri müəyyən edə bilər.
Bu halda komissiya yerli şəraitdən asılı olaraq əlavə təhlükəsizlik tədbirləri müəyyən edə bilər.
Yerin müəyyən edilməsi aktla rəsmiləşdirilir və bu akt komissiya üzvləri tərəfindən imzalanır.
Bu Qaydaların 3.6.14-cü bəndinə əsasən müəyyən edilmiş yerlər, həmçinin təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonların dayanması üçün yollar stansiyanın texniki-sərəncam aktında göstərilir.
5. Müəssisələrin, idarələrin, təşkilatların dalan yollarında, həmçinin stansiyanın xüsusi ayrılmış yerlərində (əgər bu yerlər lazımi qaydada zəruri işıqlandırılırsa) PM gecə-gündüz yüklənir və boşaldılır.
Əgər stansiyanın xüsusi ayrılmış yerlərində yükün yüklənməsi və boşaldılması yeri kifayət qədər işıqlandırılmırsa, PM yalnız günün işıqlı vaxtı yüklənir və boşaldılır. Qaranlıq düşdükdə bu işlər dayandırılır.
Qəzaya uğramış vaqonlar və ya vaqonlarda yükün yerləşdirilməsinin pozulmasının aşkar əlamətləri olduqda PM yalnız günün işıqlı vaxtında yüklənir, boşaldılır və yenidən yüklənir. Yükləmə, boşaltma, yenidən yükləmə və təmir yerlərindəki işıqlandırılma səviyyəsi İnşaat norma və qaydalarına (İN və Q), eləcə də dövlət standartına uyğun olmalıdır.
Vaqonların yalnız işıqlı vaxtda boşaldılmasının zəruri olması haqqında stansiya rəisi yükü müşayiət edən mütəxəssisin və ya keşik dəstəsinin rəisinin, yükalanın nümayəndəsinin iştirakı ilə, MN-nin yükləri haqqında isə — bu dəmir yolu sahəsinin və əgər bu stansiya da varsa stansiyanın hərbi komendantının, DİN və Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin yükləri üzrə isə DİN, DSX, XDŞ-nin dəmir yolundakı nümayəndəsinin iştirakı ilə akt tərtib edir.
6. PM ilə işlər görülən zaman istifadə edilən bütün növlərdən olan yükləmə və yükqaldırma vasitələri (arabalar, arabacıqlar, transportyorlar, kranlar, akkumlyator yükvuranlar və s.) tamamilə saz olmalıdır və yükün düşməsinin qarşısını alan qurğulara və ləvazimatlara malik olmalıdır.
PM-in yüklənməsi və boşaldılması ştatda olan və belə yüklərlə iş üçün xüsusi ayrılmış və zərbə olduqda qığılcım verməyən qaldırıcı takelajlarla və ləvazimatlarla həyata geçirilir.
Əgər PM-in yüklənməsi və boşaldılması zamanı dəmir və polad stroplardan və digər tutucu alətlərdən istifadə edilməsi zəruri olarsa, belə yüklərlə işləmək üçün texniki sənədlərlə nəzərdə tutulmuş və lazımi izolyasiyası olan qurğulardan (mexanizmlərdən) istifadə edilir.
PM ilə yükləmə-boşaltma işlərində istifadə edilməsi olan yükqaldırma və yükvurma vasitələrinin yararlılığı və sazlığı bu işlərdən əvvəl yükgöndərənin (yükalanın) xüsusi ayrılmış və göstərilən işləri yerinə yetirən məsul işçisi tərəfindən yoxlanılır.
7. PM ilə yükləmə-boşaltma işləri çox ehtiyatla aparılır. Yük yerlərini zərbəyə, silkələnməyə, təkanlara məruz qoymaq olmaz. Onların qaldırılması və endirilməsi yavaş-yavaş və səlis yerinə yetirilməlidir.
Yüklər əl ilə və son dərəcə ehtiyatla daşınmalıdır.
Yalnız istisna hallarda ağır yük yerlərinin çox böyük ehtiyatla, hamar taxta döşəmə üzərində sürüdülməsinə yol verilir.
Yerin buz bağlaması zamanı fəhlələrin sürüşməsinin qarşısını almaq üçün PM-in yükləmə, boşaldılma yerlərinin ərazisinə mütləq qum və kül səpilməlidir.
PM yüklü vaqonların yükləmə-boşaltma cəbhəsi boyu və ya dayanma yollarında yerinin əl ilə dəyişdirilməsi qadağandır.
PM yüklü vaqonların stansiyalarda və dalan yollarında kabestanlar, elektrik şpilləri və digər mexaniki vasitələrlə hərəkət qaydası Dəmir yolunun hissə və Daşıma Birliyinin rəisləri və ya tabeliyində dalan yolu olan müəssisənin, idarənin, təşkilatın rəhbəri tərəfindən təsdiq edilmiş xüsusi təlimatlarla müəyyən edilir.
8. Təyinat məntəqəsinə gəlmiş PM yüklü vaqonlar yükalana təhvil verildikdə yükalan tərəfindən, yük dəmir yolunun hərbiləşdirilmiş mühafizəsi ilə müşayiət edildikdə isə həmçinin stansiyanın qəbul-təhvilçisi tərəfindən kuzanın, qapıların, kilidlərin və plombların saz olmasının müəyyən edilməsi üçün yoxlanılmalıdır.
Vaqona girdikdə yükalan onun içinə baxmalı və taranın toxunulmazlığına və dağılmış (axmış) PM-in olmadığına əmin olmalıdır.
9. Əgər yükləmə-boşaltma işləri aparılarkən PM-in bir hissəsinin dağılması (bağlamadan çıxması) və ya axması aşkar edilərsə, bu işlərin rəhbəri bu yükün qəza kartoçkasına müvafiq olaraq təhlükəsizlik tədbirlərini rəhbər tutmalıdır.
Qəza kartoçkası _______________
Partlayıcı maddələrin siyahısı
Partlayıcı maddə _______________________________________________________________
Əsas xassələri və təhlükə növləri: _________________________________________________
Partlayış və yanğın təhlükəsi ____________________________________________________
İnsan üçün təhlükə _______________________________________________________________
Fərdi mühafizə vasitələri:
Qəza kartoçkasının arxa tərəfi
Qəza vəziyyətlərində zəruri hərəkətlər:
Ümumi xarakterli qəza vəziyyətlərində _____________________________________________
Dağılma və səpələnmə (tökülmə zamanı) ____________________________________________
Yanğın və alışma zamanı ________________________________________________________
Təcili tibbi yardım tədbirləri:
_________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________
(1) Qəza kartoçkalarının tərtib edilməsi və doldurulma qaydası 386 nömrəli Dəmiryolu nəqliyyatında daşıma qaydaları və tariflər toplusunda göstərilmişdir.
1. Yükün texniki, kimyəvi adı, onun sinonimləri (əsas adın altından xətt çəkilsin), BMT nömrəsi ____________________________________________________________________
2. Dövlət standartının və ya texniki şərtlərin (TŞ nə vaxt və hansı təşkilat tərəfindən təsdiq olunmuşdur) nömrəsi ___________________________________________
3. Göndərmə növü (vaqonla, xırda partiyalarla, konteynerlə) _______________________
4. Yükün daşınması üçün təklif olunan örtülü vaqonun (xüsusi, dəmir yolu parkından olan ixtisaslaşdırılmış), xüsusi konteynerin növü _______________________________ _________________________________________________________________________________
5. Ay ərzində daşınmanın həcmi, t ______________________________________________
6. Yükün göndərilmə stansiyası və yolu ____________________________________________
7. Yükün təyinat stansiyası və yolu _______________________________________________
8. Dövlət standartı üzrə təhlükəli yüklərin təsnifatına müvafiq olaraq maddənin (məmulatın) aid olduğu sinifin, yarımsinifin, uyğunluq qrupunun nömrəsi, Dövlət standartı üzrə təhlükəlilik sinfi ________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________
9. Maddənin aqreqat vəziyyəti (maye, dənəvər maddə, bərk cisim və s.) və hansı vəziyyətdə daşınır (quru, nəmləndirilmiş), sıxlığı, rəngi, iyi ______________________________ _________________________________________________________________________________
10. Məmulatın xarici görünüşü (üst örtükdə və s.) _________________________________
11. Maddənin, buxarın, yanma, partlama məhsullarının Dövlət standartı üzrə zəhərliliyi ______________________________________________________________________
12. Suda həll ola bilmə __________________________________________________________
13. Su ilə qarşılıqlı təsiri ___________________________________________________
14. Qaynama temperaturu, °S ______________________________________________________
15. 20°S temperaturda sıxlığı, kq/m _____________________________________________
16. -10°S, +10°S, +20°S, +50°S temperaturlarda buxarın elastikliyi, PA ____________ _________________________________________________________________________________
17. Ərimə temperaturu, °S ________________________________________________________
Yanğın təhlükəsi və partlayıcı xassələri
18. Dövlət standartı üzrə alışma temperaturu, °S ________________________________
19. Mexaniki təsirlərə həssaslığı: 1-ci cihaza zərbə ___________________________ mm, 2-ci cihaza zərbə _________________________________ mm, K-44-Ş cihazında sürtünməyə _________________________________________________________________________________
BMT 4 (V) metodu üzrə 12 m. hündürlükdən atılma ilə sınağı ________________________ _________________________________________________________________________________
20. Dövlət standartı üzrə termodayanıqlıq _______________________________________
21. Alova qarşı həssaslıq (BMT metodu üzrə, sınaq seriyası 3) _____________________ _________________________________________________________________________________
22. Dövlət standartı üzrə yanmadan partlayışa, detonasiyaya keçid (1.3-cü yarımsinifə aid olan PM üçün) ___________________________________________________
23. Dövlət standartı üzrə elektrik boşalmasına qarşı həssaslıq (1.3-cü yarımsinifinə aid olan PM üçün) (minimum alışma enerjisi), mq. __________________ _________________________________________________________________________________
24. Vaqon tam yükləndikdə (normativ sənədlər üzrə) PM kütləsi ilə detonasiyası və ya qəlpələrin uçması zamanı 1.1, 1.2, 1.5-ci yarımsinif, aid maddələr üçün, (1.3-cü yarımsinifə aid maddələr yandıqda) təhlükə zonasının radiusu, m. __________________ _________________________________________________________________________________
25. Bu Qaydaların 11 nömrəli əlavəsinə və NS-ə müvafiq olaraq bağlamanın növü _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________
26. Dövlət standartı (1.2-ci yarımsinifə aid olan PM üçün) üzrə nəql edilmənin imitasiyası zamanı təhlükəsizliyin qiymətləndirilməsi ____________________________ _________________________________________________________________________________
27. PR-in yarımsinifinə olan münasibətdə sınağın nəticələri (BMT materialları üzrə sınaq seriyaları 5, 6, 7) ______________________________________________________ _________________________________________________________________________________
28. Yanğınsöndürmə vasitələri ___________________________________________________
Nəql edilmə, daşınmaya olan tələblər
29. Ayrıca yük yerinin kütləsi, kq; ilkin taranın tutumu və onun doldurulma norması _________________________________________________________________________________
30. Birgə daşınmanın mümkünlüyü _______________________________________________
31. Boşaltdıqdan sonra vaqonun (konteynerin) təmizləmə üsulu, yuyulma və zərərsizləşdirmə zəruriliyi, bu hansı qüvvələrlə və vasitələrlə həyata keçirilməlidir _________________________________________________________________________________
32. Fərdi mühafizə vasitələri ___________________________________________________
33. Yükün yüklənilməsi, boşaldılması və saxlanması zamanı təhlükəsizlik texnikasının tələbləri __________________________________________________________
Xarakteristikanın təqdim edilmə tarixi __________________________________________
Yükgöndərən — müəssisənin rəhbərinin imzası _____________________________________
Yolun ______________________________________________________________________ hissəsinin rəisinə _________________________________________________________________ stansiyasının rəisi vasitəsi ilə _________________________________________________________________ d.y. (sahəsinin, stansiyasının) hərbi komendantına__________________________________________________________________ d.y.-da DİN XDŞ rəisinə
Yük ________________________________________________________________________________________________________________
müşayiəti ilə daşınır (gedir).
«Mənə, bir yük göndərən kimi və həmçinin yükü müşayiət edən şəxslərə dəmir yolu ilə partlayıcı maddələrinin daşınma qaydası məlumdur. Bu sifarişdə adı çəkilən yüklər keyfiyyətinə və bağlamasının növünə görə standartın (texniki şərtlərin) tələblərinə müvafiqdir».
Yük göndərənin imzası ____________________________
Qeyd: Radioaktiv maddələrdən monolit və ya radioaktiv maddəli qapalı (lehimlənmiş quruluşlu) hazırlanmış kapsullar şəklində qapalı radioizotop şüalanma mənbələri — xüsusi növ radioaktiv maddələr adlanır. Monolit və ya kapsul müvafiq TŞ və DÜST-lərin tələbləri ilə xüsusi növ radioaktiv maddələr üçün nəzərdə tutulmuş sınaqların tələblərinə cavab verməlidir.
Qeyd: Yol verilən məsafə müəyyən edilərkən, nəzərə almaq lazımdır ki, orta sıxlığı suyun sıxlığına yaxın olan adi yüklərlə ekranlaşdırma yükün qalınlığı 0,7 m olduqda şüalanmanı 10 dəfə, yükün qalınlığı 1,15 m olduqda şüalanmanı 100 dəfə zəiflədir.
Benzin, açıq rəngli neft məhsul-ları
Benzin, açıq rəngli neft məhsul-ları
Benzin, açıq rəngli neft məhsul-ları
Açıq rengli neft məhsul-ları
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN (tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü: Boş halda, mm
Qazanın parametrləri:
Gövdə təbəqələrinin qalınlığı:
Dibinin qalınlığı, mm
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi, t
Ağırlıq % təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Tutumun parametrləri:
Divarının qalınlığı, mm
Gövdəsinin parametrləri:
Divarının qalınlığı, mm
Doldurulan mayenin kütləsi, t
Tutumda işçi təzyiq Mpa (kqq/sm)
Öz-özünə buxarlanmadan məhsulun itkisi sutkada
Boşaldılma tempi m/dəq
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
Silindrik hissəsinin,mm
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Sınaq təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
(1) 1984-cü ildə 19 ədəd hazırlanıb, bir daha buraxılmayıb.
3 nömrəli cədvəlin ardı
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-12-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı (1)
Silindrik hissəsinin,mm
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Sınaq təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
(1) Qəzanın gövdə səthinin üst və orta hissələrinin qalınlığı — 9 mm, aşağı hissəsininki isə 11 mm-dir.
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
4 nömrəli cədvəlin ardı
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxudan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Yüklənilən məhsulun icazə verilən maksimal temperaturu °S
Qazanda işçi temperatur
İzolənin qalınlığı, mm
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
5 nömrəli cədvəlin ardı
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Yüklənilən məhsulun icazə verilən maksimal temperaturu °S
Qazanda işçi temperatur
İzolənin qalınqığı, mm
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
Üst orta (yan) alt dibi
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Sınaq təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
6 nömrəli cədvəlin ardı
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
Üst orta (yan) alt dibi
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Sınaq təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
6 nömrəli cədvəlin ardı
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
Üst orta (yan) alt dibi
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Sınaq təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
6 nömrəli cədvəlin ardı
Yükgötürmə qabiliyyəti, t
Vaqon-sisternin kütləsi (çəkisi), t
Təkər cütü oxundan relsə düşən, kN/(tq)
Bir p/metr yola düşən kN/m (tq/m)
Qazanın parametrləri:
Təbəqələrin qalınlığı:
İşçi təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Sınaq təzyiqi, Mpa (kqq/sm)
Relsin başlığından vaqon-sisternin ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü:
Seriyalı istehsalın başlanğıc ili
İstehsaldan çıxarılma ili
* Cədvəldə Kiril əlifbası ilə göstərilmiş işarələr, "Azərbaycan Dəmir Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinda istifadə edilən və Rusiya Federasiyasından alınan nəqliyyat vasitələrinin standartlarına uyğun olaraq verilir.
Tam hüquqi adını və poçt ünvanını göstərməklə müəssisənin, təşkilatın künc ştampının yeri
Bu vəsiqə verilib _____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
_____________________________________________________ daşınması üçün istifadə olunan
______________________________ №-li vaqonla ___________________________________________
vaqonun, konteynerin növü ______________________________________________________________ modelin nömrəsi ___________________________________________________________- __________ vaqonun (konteynerin) qazanın (çənin) və ya gövdəsinin əsaslı təmiri və ___________________
_______________________________________________________________________________________
keçirilmişdir. _______________________________ vaqonun (konteynerin) qazanın (çənin) və ya
gövdəsinin depo təmiri və _____________________________________________________________
(texniki yoxlanılmanın növünü və kipliyə sınaq təzyiqini göstərməli)
texniki yoxlama keçirilmişdir.
İşçi və konstruktiv qurğular daxil olmaqla, vaqonun (konteynerin) gövdəsinin, qazanının təmiri tam həcmdə yerinə yetirilmişdir və normativ-texniki sənədlərin tələblərinə cavab verir.
Qeyd. Vəsiqə, təmir edən müəssisə tərəfindən 2 nüsxədə tərtib olunur, biri vaqon (konteyner) sahibinə və ya vaqon təmiri müəssisəsinə (ekipaj hissəsinin təmirini aparan), başqası təmir edən müəssisədə (təşkilatda) qalır.
Aktı № _________________________
_________________________________________________________ d.y. _________________________
______________________________________________________________________________________
___________________________________________ tərtib olunmuşdur.
Vaqon, zavod nömrəsi __________________________________________________________________
Hazırlayan zavod _____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Vaqonun adı, hansı təhlükəli yük üçün müəyyən olunmuşdur _______________________________ ______________________________________________________________________________________
Layihənin nömrəsi ____________________________________________________________________
Texniki şərtlər ______________________________________________________________________
Vaqonun növü _________________________________________________________________________
Vaqonun modeli _______________________________________________________________________
Yükqaldırma qabiliyyəti, t _____________________________________________________________
Vaqonun kütləsi (qab), t ________________________________________________________________
təkər cütündən relsə düşən, kN (tq) _____________________________________________________
bir metr yolun uzununa düşən, kN/m (tq/m) _______________________________________________
Konstruktiv sürət, km/saat _____________________________________________________________
Qabariti _____________________________________________________________________________
Vaqonun bazası, mm ___________________________________________________________________
Uzunluğu, mm: _________________________________________________________________________
avtoqoşqunun qoşma oxu üzrə __________________________________________________________
çərçivənin kənar tirinin oxu üzrə _____________________________________________________
Relsin başlığının üstü səviyyəsindən maksimal hündürlük, mm ___________________________
Oxların sayı, dənə ____________________________________________________________________
4 oxlu arabacığın modeli _____________________________________________________________
Avtoqoşqunun növü və metalın markası ________________________________________________
Keçid meydançasının olması __________________________________________________________
Əl tormozunun olması _________________________________________________________________
Dayanacaq tormozunun olması __________________________________________________________
Hava bölüşdürücüsünün növü ___________________________________________________________
Ling ötürücüsü tənzimləyicisinin növü ________________________________________________
Avtorejimin növü ____________________________________________________________________
Hopdurucu aparatın növü _____________________________________________________________
Qazanın (gövdənin) həcmi, m, tam ______________________________________________________
sərfəli ______________________________________________________________________________
Qazanın daxili diametri, mm __________________________________________________________
Qazanın xarici uzunluğu, mm ___________________________________________________________
Qazanın divarının qalınlığı (yan tərəfi və dibi) _____________________________________
Gövdənin qabarit ölçüləri (xarici, daxili) _____________________________________________
Vaqonun ağırlıq mərkəzinin hündürlüyü, mm:
boş halda ____________________________________________________________________________
yüklənmiş halda ______________________________________________________________________
Xüsusi həcmi, m/t ____________________________________________________________________
Üst lyukların sayı (dənə) ______________________________________________________________
Qazanın aşağı boşaltma cihazına mailliyinin olması _________________________________
Qazanda şərti işçi təzyiq (qoruyucu klapanın nizamlayıcısı ilə) Mpa (kqq/sm) ___________ ______________________________________________________________________________________
Sıxılmış hava ilə kipliyə sınaq vaxtı
qazanda yaradılan təzyiq Mpa (kqq/sm) __________________________________________________
Hidravlik sınaq vaxtı qazanda yaradılan təzyiq, Mpa (kqq/sm) ___________________________
Qazanın (gövdənin) materialı _________________________________________________________
sertifikat № _________________________________, kim tərəfindən, nə vaxt ________________ ______________________________________________________________________________________
Qazanın bölmələrinin sayı, dənə _______________________________________________________
Buxarqızdırıcı köynəyin olması ______________________________________________________
İzolyasiya qatı, mm ___________________________________________________________________
Gölgə örtüyünün olması________________________________________________________________
Qoruyucu klapanın olması, zavod nömrəsi, modeli, tənzimləyici təzyiqi, onun sınaq tarixi və yeri, təsdiqləyici sənədinin nömrəsi _________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Qoruyucu-xaric etmə klapanı, modeli, zavod nömrəsi, tənzimləyici təzyiqi, sınağın tarixi və yeri, təsdiqləyici sənədin nömrəsi ___________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Tökmə və boşaltma üsulu (yükləmə, boşaltma) ____________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Nərdivanların sayı, ədəd: xarici ______________________________________________________
Daxili _______________________________________________________________________________
Kalibr növü __________________________________________________________________________
Yüklənmiş məhsulun mümkün maksimal temperaturu, °S ___________________________________
Xarici və (və ya) daxili qoruyucu örtüyünün çəkilməsi tarixi və yeri, qoruyucu örtüyünün materialı, örtüyün keyfiyyətini təsdiqləyən sənədin nömrəsi ______________________________ ______________________________________________________________________________________
Qazanın möhkəmliyə hidravlik sınağının tarixi, yeri və möhkəmlik xüsusiyyətlərini təsdiqləyən sənədin nömrəsi ___________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Dəstləşdirmə yoxlanılıb
______________________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________________
Dəstə istismar sənədləri əlavə olunur:
Texniki pasport ______________________________________________________________________
Vaqonun texniki təsvri və istismarı üzrə təlimatlar ___________________________________ ______________________________________________________________________________________
Vaqon-sisternin, qazanın ümumi görünüşünün cizgiləri və möhkəmliyə görə hesablamalar əlavə olmaqla, təzyiq altında işləyən tutumun pasportu (№) ______________________________ ______________________________________________________________________________________
Qoruyucu klapanın pasportu, texniki təsviri və istismarı üzrə təlimat (və ya başqa təhlükəsizlik qurğuları), № ___________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Normativ-texniki sənədlərin əsasında texniki ekspertiza müəyyən edib: vaqon DÜİST-in tələblərinə, müəyyən növ vaqonun texniki şərtlərinə və müəyyən qayda üzrə təsdiqlənmiş işçi cizgilərə uyğun gəlir.
Vaqon təmiri zavodunun, deposunun rəisi
Qeyd: Akt üç nüsxədə tərtib olunur: birinci texniki ekspertizanı keçirən müəssisədə (təşkilatda) qalır, ikinci və üçüncü vaqon sahibinə verilir; ikinci nüsxə vaqonun pasportunda saxlanılır, üçüncü nüsxə vaqonun ümumi istifadə yollarında işləməyə icazə almaq üçün ADY-nə verilir.
Bu şəhadətnamə təsdiq edir ki, ____________________________________ №-li vaqon (konteyner) ____________________________________________________________________ hazırlanmışdır.
Qazanın (tutumun) və ya gövdənin əsaslı təmiri və texniki yoxlanılması __________________ ______________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
Qazanın (tutumun) və ya gövdənin depo təmiri və texniki yoxlanılması ____________________ ______________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________
işçi və konstruktiv qurğuları daxil etməklə gövdənin, qazanın (tutumun) texniki vəziyyəti sazdır və ____________________________________________________________________________
dəmir yolu nəqliyyatında təhlükəsiz daşınmasına təminat verir.
______________________________________________________________________________________
Bir daşınmaya etibarlıdır.
Tarix, Vaxt (saat, dəq.)
ADY, d/y şöbəsi, məntəqə, stansiya Dövdağmədəntexnəzarət Komitəsinin müfəttişliyi və qəza və ya münaqişə baş verən ərazi dairəsi
Təhlükəli yüklərlə baş verən qəzaların, münaqişələrin şəraiti (qatarın hərəkət sürəti, qatarın hərəkət rejimi, lokomotiv briqadası haqqında məlumat, ekoloji şəraiti göstərməklə hadisənin təsviri və s.)
Qatarın nömrəsi, onun indeksi, çəkisi, şərti uzunluğu, qatarda TY və ya MY-li vaqonun yerləşdiyi yer, MY-ə əmrin olması və onun nömrəsi
Vaqonun(ların) və konteynerin(lərin) nömrəsi, yükün növü, TY və MY-in qəza vərəqəsinin nömrəsi, müdafiə şifri, müşayiətin olması, vaqonun məxsusluğu (müəssisə, təşkilat)
Göndərilən dəmir yolu, göndərən stansiya yükgöndərən və onun məxsusluğu
Qəbul edən dəmir yolu, qəbul etmə stansiyası yükü qəbul edən
a) yükün itkisi və onun həcmi (çəkisi)
b) çirklənmə və ya zədələnmə sahəsi (m)
c) hərəkətdə fasilə (saat, dəq.)
ç) ləngidilmiş qatarların sayı (saat)
d) ziyan çəkənlərin sayı:
(onlardan iş yerində dəmiryolçular)
23 nömrəli əlavənin ardı
Hazırlanma tarixi və yeri,
Parkdan kənar edilib (vaq. və kont)
Cəmi, o cümlədən TY-lə və MY-lə birlikdə
Texniki xüsusiyyətlər (relslər, şpallar, çınqıllar)
Axırıncı planlı təmirin tarixi, yeri və onun növü
Plan: Düz, əyri (radius, yüksəklik, keçid əyrisinin uzunluğu)
Dayaqların sayı (dənə)
HD-nin sahibi və icarədarı
Əsaslı təmir olunmalıdır (vaq. və kont)
Cəmi, o cümlədən TY-lə və MY-lə birlikdə
Kəsik; yoxuş, eniş (maillik %-lə)
İxtisas. Qatar üzərində təhlükəlilik işarələrinin daşınan yükün növünə uyğun gəlməsi
Axırıncı təmir növü və onun aparılma tarixi
Rabitə və MBS-i qurğusu
Axırıncı texniki yoxlanma, təmiri TMM-i və ona qədər olan məsafə (km)
Depo təmiri (vaq. və kont.)
Cəmi, o cümlədən TY-lə və MY-lə birlikdə
Texniki vasitələrlə axırıncı yoxlama
Dəmir yolu nəqliyyatı və başqa obyektlərin bina və qurğuları (mülkiyyətin bütün növləri)
Axırıncı nəzarət məntəqəsinin «Disk», BQNAC-dan (Buksanın qəza nasazlığını aşkar edən cihaz) məsafəsi, km-lə
TY və ya MY daşıyan vaqonların (qazanının, gövdəsinin) yoxlanılması (harada, nə vaxt, hansı müəssisədə)
Cəmi, o cümlədən TY-lə və MY-lə birlikdə
Yaranan qəza və münaqişədən dəymiş maddi ziyan (manatla)
IV və V dərəcə nasazlıqlar
Əlavə 2-nin məlumatına uyğun
Cəmi, o cümlədən TY-lə və MY-lə birlikdə
Yolun bal ilə qiyməti
Xəbərdarlığın olması və onların fəaliyyət vaxtı
Dəmir yolu nəqliyyatında nəzarət üzrə müfəttişliyin rəisi:
1. TY — təhlükəli yük, MY — 1-ci sinifli təhlükəli yük.
2. Əgər təhlükəli yüklə yüklənmiş vaqonlarla qəza hadisəsinin səbəbi, ekipaj hissəsinin və ya qəzanın, onun işçi və ya konstruktiv qurğularının nasazlığından baş veribsə, onda vaqonun hadisəyə səbəb olan hissəsinin konkret adı, onun hazırlanma yeri və tarixi, axırıncı planlı təmir növünün yeri və tarixi, (texniki yoxlanmanın növü) və qəza hadisəsinin səbəblərini aydınlaşdırmaq üçün vacib olan digər məlumatlar.
3. Məlumatlar 2 nüsxədə tərtib olunur: biri Fövqəladə Hallar Nazirliyinə göndərilir, o biri onun ərazi müfəttişliyində qalır.
1. 07 noyabr 2002-cı il tarixli 173 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2002-ci il, № 11, maddə 675)
2. 02 iyun 2003-cü il tarixli 73 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2003-cü il, № 6, maddə 342)
3. 13 sentyabr 2006-cı il tarixli 207 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2006-cı il, № 9, maddə 822)
4. 7 avqust 2009-cu il tarixli 122 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009-cu il, №08, maddə 675)
5. 4 sentyabr 2009-cu il tarixli 132 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2009-cu il, №9, maddə 736)
6. 22 sentyabr 2016-cı il tarixli 360 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Azərbaycan” qəzeti 30 sentyabr 2016-cı il, № 214, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2016-cı il, № 9, maddə 1585)
7. 28 sentyabr 2017-ci il tarixli 387 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 30 sentyabr 2017-ci il, № 213, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2017-ci il, № 9, maddə 1742)
8. 17 aprel 2018-ci il tarixli 154 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 20 aprel 2018-ci il, № 88, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2018-ci il, №4, maddə 802)
9. 24 noyabr 2018-ci il tarixli 498 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 27 noyabr 2018-ci il, № 267, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2018-ci il, № 11, maddə 2448)
10. 10 sentyabr 2019-cu il tarixli 404 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 12 sentyabr 2019-cu il, № 200, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2019-cu il, № 9, maddə 1558)
11. 30 sentyabr 2020-ci il tarixli 366 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 3 oktyabr 2020-ci il, № 202, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2020-ci il, № 9, maddə 1238)
12. 30 oktyabr 2021-ci il tarixli 326 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (“Xalq” qəzeti, 2 noyabr 2021-ci il, № 237, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2021-ci il, № 10, maddə 1193)
13. 28 iyul 2023-cü il tarixli 245 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 29 iyul 2023-cü il, “Xalq” qəzeti, 30 iyul 2023-cü il, № 159, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2023-cü il, № 7, maddə 1084)
14. 12 yanvar 2024-cü il tarixli 6 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 15 yanvar 2024-cü il, “Azərbaycan” qəzeti, 16 yanvar 2024-cü il, № 8, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2024-cü il, № 1, maddə 73)
15. 29 iyul 2026-cı il tarixli 245 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 29 iyul 2026-cı il, “Xalq” qəzeti, 6 avqust 2026-cı il, № 139)
16. 8 sentyabr 2026-cı il tarixli 267 nömrəli Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyinin (AZƏRTAC-ın) rəsmi internet saytı, 8 sentyabr 2026-cı il, “Xalq” qəzeti, 12 sentyabr 2026-cı il, № 166) (Bu Qərar 2027-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minir.)