Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi Qətnamə — İş №2(060)-3902/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏTNAMƏ Sumqayıt şəhəri İş № 2(060)-3902/2022 16.09.2022 SUMQAYIT ŞƏHƏR MƏHKƏMƏSİ Hakim Tanrıverdiyeva Günel Cəbrayıl qızının sədrliyi, Əsədli İlahə Yusif qızının katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin Uçotu Şöbəsinə qarşı yaşayış sahəsinə istifadə hüququnun tanınması və kirayə müqaviləsinin bağlanması tələbinə dair iddiası üzrə mülki işə 16 sentyabr 2022-ci il tarixdə Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Sumqayıt şəhəri, H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsində yerləşən 1 saylı evin 2 saylı mənzilinə istifadə hüququnun tanınması və kirayə müqaviləsi bağlanması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, Sumqayıt XDS İK-nın 19 avqust 1977-ci il tarixli, 20 saylı protokoluna əsasən H.Zeynalabdin qəsəbəsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən yaşayış evinin istifadəçisi X5 və onun ailə üzvlərinin razılığı ilə 2001-ci ildən ailə üzvləri ilə birlikdə həmin mənzilə köçürülərək həmin vaxtdan orada yaşayır və mənzilin bütün kommunal xərcləri onun tərəfindən ödənilir. Qeyd olunan vaxtdan mənzilin sosial kirayə müqaviləsi üzrə sahibi və istifadəçisi özü və ailə üzvləri həmin mənzildə qeydiyyatda olsalar da, həmin mənzildə yaşamırlar. Qeyd olunan mənzil üzrə sosial kirayə müqaviləsinin ləğv edilməsi (bağlanması) ilə bağlı Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin uçotu şöbəsinə müraciət etmişdir. Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin uçotu şöbəsindən sosial kirayə müqaviləsinin ləğv edilməsindən imtina edilərək məhkəməyə müraciət edilməsi tövsiyyə edilmişdir. Ona görə də məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır. Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəllənin 53-cü maddəsinə görə icarədar ilə birlikdə yaşayan ailə üzvləri onunla bərabər yaşayış sahəsini icarə müqaviləsindən irəli gələn bütün hüquqlara maiikdirlər və bütün vəzifələri yerinə yetirməlidirlər. Həddi-büluğa çatmış ailə üzvləri göstərilən müqavilədən irəli gələn öhdəliklər üzrə icarədar ilə müştərək əmlak məsuiiyyəti daşıyırlar. İcarədarın ailə üzvləri icarədarın arvadı (əri), onların uşaqları və valideynləri hesab olunur. İcarədar ilə biriikdə yaşayıb onunla ümumi təsərrüfat aparan digər şəxslər də icarədarın ailə üzvləri hesab edilə bilərlər. Bu maddənin üçüncü hissəsində göstərilən vətəndaşlar icarədarın ailə üzvləri sırasından çıxıb onun yaşayış sahəsində yaşamaqda davam etdikdə, icarədarın və onun ailə üzvlərinin eyni hüquq və vəzifələrinə onlar da malik olurlar. Həmin Məcəllənin 54-cü maddəsinə görə icarədar özü ilə birlikdə yaşayan ailə üzvlərinin razılığı ilə öz arvadını (ərini), uşaqlarını, valideynlərini, habelə başqa şəxsləri yaşadığı sahəyə müəyyən edilmiş qaydada köçürmək ixtiyarına malikdir. Həddi-buluğa çatmamış uşaqların öz valideynlərinin yanına köçürülməsi üçün ailə üzvlərinin razılığı tələb edilmir. İcarədar və onunla yaşayan ailə üzvləri arasında başqa saziş olmamışsa, bu maddəyə uyğun olaraq yaşayış sahəsinə köçmüş şəxslər həmin yaşayış sahəsindən burada yaşayan digər şəxslərlə bərabər surətdə istifadə etmək hüququ əldə edirlər. Beləliklə, qeyd olunan işin hallarına və qanunvericilik normalarına əsasən, mübahisəli mənzil dövlət mənzil fonduna aid olduğundan və o, 2001-cı ildən hal-hazırkı vaxta kimi həmin mənzildə yaşadığından, göstərilən mənzilə yaşayış və istifadə hüququ tanınmalıdır. Kirayəçi və onunla yaşayan ailə üzvləri arasında başqa saziş olmamışsa, bu maddəyə uyğun olaraq yaşayış sahəsinə köçmüş şəxslər həmin yaşayış sahəsindən burada yaşayan digər şəxslərlə bərabər surətdə istifadə etmək hüququ əldə edirlər. Həmin Məcəllənin 60-cı maddəsinin 7-ci bəndinin 4-cü abzasında qeyd olunmuşdur ki, şəxsin müəyyən edildiyindən artıq müddətə başqa yerə getməsi nəticəsində yaşayış sahəsindən istifadə hüququnu itirmiş hesab edilməsi kirayədarın və ya həmin sahədə yaşamağa qalmış digər daimi istifadəçilərin iddiası üzrə məhkəmə qaydasında həyata keçirilir. Həmin Məcəllənin 123-cü maddəsinə görə, mülkiyyətçinin özünə məxsus olan evə köçürdüyü ailə üzvləri onların köçməsi zamanı başqa qeyd-şərt; göstərilməmişsə, evdə yaşayış sahəsindən onunla bərabər istifadə etmək ixtiyarına malikdir. Bu Məcəllənin 53-cü maddəsində göstərilən şəxslər mülkiyyətçinin ailə üzvləri sayılırlar. Ailə üzvləri mülkiyyətçi tərəfındən onlıara verilən yaşayış sahəsinə öz həddi-büluğa çatmamış uşaqların köçürmək ixtiyarına malikdirlər; digər ailə üzvlərinin köçürülməsinə yalnız mülkiyyətçinin razılığı ilə yol verilir. Həmin şəxslərin yaşayış sahəsindən istifadə hüququ yaşayış evinin mülkiyyətçisi ilə ailə münasibətlərinə xitam verildiyi halda da saxlanılır. Yaşayış sahəsindən istifadə haqqında və xərclərdə iştirakın məbləği haqqında mülkiyyətçi ilə onun ailə üzvləri arasında münasibətlər məhkəmə qaydasında həll edilir. Hazırkı işdən görünür ki, mübahisəli mənzilin icarədarının və icarədarın ailə üzvlərinin razılığı ilə həmin mənzildə yerləşməklərinə, yaşamaqlarına etiraz olunmamış, orada yaşamaqlarına və əşyalarının yerləşdirilməsinə, birgə təsərüfatın idarə edilməsinə şərait yaradılmış və 2001-ci ildən hazırki vaxta kimi Sumqayıt şəhəri H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsində yerləşən 1 saylı evin 2 saylı mənzilində yaşayırlar. İcarədar və onun ailə üzvləri isə həmin vaxtdan qeyd olunan mənzildə yaşamırlar və kommunal xərcləri ödəmirlər. Qüvvədə olmuş Mənzil Məcələsinin 60-cı maddəsinə əsasən icarədar və onun ailə üzvləri müvvəqəti başqa yerə getdikdə onların yaşayış sahəsi 6 ay saxlanılır. Yaşayış sahəsinin daha uzun müddətə saxlanılması barədə həmin maddənin digər müddaəlarında göstərilən üzrlü hallar konkret olaraq icarədarda mövcud deyildir. İcarədar və onun ailə üzvləri üzürlü səbəblərə görə 6 aydan artıq müddətə başqa yerə getdikdə, bu müddət başqa yerə gedenin ərizəsi üzrə kirayədar tərəfindən, mübahisə yarandıqda isə məhkəmə tərəfindən uzadıla bilər. Şəxsin müəyyən edildiyindən artıq müddətə başqa yere getməsi nəticəsində yaşayış sahəsindən istifadə hüququnu itirmiş hesab edilməsi kirayədarın və ya həmin sahədə yaşamağa qalmış digər daimi istifadəçilərin iddiası üzrə məhkəmə qaydasında həyata keçirilir. Sözügedən mənzil Sumqayıt şəhəri H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai Küçəsində yerləşən 1 saylı evin 2 saylı mənzil yaşayıjş sahəsi 30.05 kv metr olan 2 otaqdan ibarət olmaqla Sumqayıt XDS İK-nm 19 avqust 1977-ci il tarixli, 20 saylı protokoluna əsasən verilmişdir. Mənzil dövlət fonduna aid olmaqla orderi X1 adınadır və həmin orderdə 3 nəfər - X14, X5 və X16 qeyd edilmişdir. Lakin onlar həmin mənzildən istifadə etməmiş, uzun müddət başqa ünvanda yaşamaqla mübahisəli mənzildən istifadə hüququnu itirmişlər. Belə ki, mübahisəli mənzildə qeydiyyatda olan X14, X5 və X16 daimi yaşamaq üçün başqa yerə getmələrinə baxmayaraq 2001-ci ildən sonra bir gün də olsun həmin mənzildə yaşamadıqlarına və mənzildə onlara məxsus heç bir əşyanın olmadığından onların həmin mənzilə yaşayış-istifadə hüququ itirilmiş hesab edilməli və həmin mənzilin pasport qeydiyyatından çıxarılmalıdırlar. Çünki, onların həmin mənzilə qeydiyyatı formal xarakter daşıyır və bu isə, öz növbəsində onun mülkiyyət hüququna əsassız müdaxilə təşkil edir, o, onlara görə adambaşına hesaba alınan kommunal xidmət haqları ödəməli olur. Bu isə onun üçün əlavə xərcdir və buna imkanı çatmır. Göründüyü kimi, Sumqayıt şəhəri H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsində yerləşən 1 saylı evin 2 saylı mənzildən istifadə hüququ yaranmış, həmçinin icarədarın həmin mənzildən istifadə hüquqları itirilmişdir. Hesab edir ki, iddiası əsaslıdır və təmin edilməlidir. Göstərilənlərə əsasən iddiaçı iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddia tələbini müdafiə etdiyini bildirdi və əlavə olaraq qeyd etdi ki, 2000-2001-ci illərdə anası ilə birlikdə mənzil bazarına getmiş, ev alqı satqısı ilə məşğul olan şəxslə tanış olmuş, daha sonra onun vasitəsi ilə hazırkı mənzili bəyənib almışdırlar. Mənzilin alqısatqısı üçün əvvəlcə 500 manat beh vermişdir. Daha sonra satıcı yoldaşının xəstəliyi ilə əlaqədar pula ehtiyacı olduğunu bildirmişdir və daha 3000 manat pul ödəmiş və etibarnamə ilə evi almış, lakin evin alqı-satqısı rəsmi qaydada aparılmamışdır. Qarşı tərəf evi 2-3 ay ərzində özəlləşdirəcəyinə söz versə də buna əməl etməmiş, Rusiyaya çıxıb getmiş, daha sonra isə həbs olunmuşdur. Mübahisəli mənzil orderli mənzildir. Qeyd edir ki, mənzili əvvəlki ev sahibi 1977-ci ildə almışdır, o, alqı-satqı etdiyi şəxsin razılığı ilə həmin mənzilə köçürülmüşdür. Hal-hazırda da həmin mənzildə yaşayır, kommunal xərclərini ödəyir. Əlavə olaraq bildirir ki, o idmançı olmuş, nailiyyətlər əldə etmişdir. O vaxt Prezidentin Sərəncamına əsasən yüksək nailiyyətləri olan idmançılar üçün mənzil məsələsi problemsiz həll edilirdi. Məsələ ilə əlaqədar İcra Hakimiyyətinə gedəndə nailiyyətlərinin köhnə olduğunu bildirmiş və daha sonra isə məsələni inzibati qaydada mübahisələndirməli olduğunu tövsiyyə etmişdirlər. Bu səbəbdən o Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinə müraciət etmiş, həmin məhkəmə isə iddiasını mümkünsüz hesab edərək, rayon məhkəməsinə müraciət etməsini tövsiyə etmişdir. Göstərilənlərə əsasən, iddiaçı tələbinin təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etdi. Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı məhkəməyə etiraz ünvanlayaraq bildirmişdir ki, İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfatı və Mənzillərin uçotu şöbəsinə qarşı «mənzilə istifadə hüququnun tanınması» tələbinə dair iddia ərizəsinin təmin edilməsinə aşağıda göstərilənlərə əsasən etiraz olunur. Müəyyən edilmişdir ki, İddiaçı tərəfindən şəhər icra Hakimiyyətinə xx.xx.2020-ci il tarixdə H-294-068 saylı ərizə daxil olmuşdur. Ərizəçi müraciətində Gülnaz Rəsulova adlı şəxslə arasında həyata keçirilmiş qeyri-rəsmi alqı-satqı nəticəsində əldə etdiyi H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsi, ev 1 ünvanında yerləşən mənzil 2-də 2001-ci ildən yaşadığını bildirərək, qeydiyyata alınmasına köməklik göstərilməsini xahiş etmişdir. Araşdırma nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, mübahisə predmeti olan mənzil dövlət mənzil fonduna aiddir və həmin mənzilə dair İddiaçı adına hər hansı hüquqmüəyyənedici sənəd mövcud deyildir. Göstərilən səbəbdən xahişinin müsbət həllinin mümkün olmadığı barədə şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən ona xx.xx.2021-ci il tarixli H-294-068 saylı yazılı cavab məktubu göndərilmişdir. Qeyd edilənlər nəzərə alınaraq, İddiaçı H.Zeynalabdin qəsəbəsi, ünvan 1 ünvanında yerləşən mənzilə istifadə hüququnun tanınmasına dair iddia tələbi etirazla qarşılanır. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilməsinə baxmayaraq iş üzrə cavabdeh Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin Uçotu Şöbəsinin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmiş və məhkəmə iclasının nümayəndəsinin iştirakı olmadan keçirilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası MPM-in 185.5-ci maddəsinə əsasən işə cavabdehin nümayəndəsinin olmadan baxmağı mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə tərəfindən işin halları müəyyən edilərkən aşağıdakı sübutlara istinad olunmuşdur: İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının Aparatının xx.xx.2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, İddiaçı onun Gülnaz Rəsulova ilə aralarında həyata keçirilmiş alqı-satqı nəticəsində əldə etdiyi H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsi, ev 1 ünvanında yerləşən mənzil 2-yə dair kirayə müqaviləsi bağlanmasına köməklik göstərilməsini xahiş etmiş, göstərilən mənzilə dair İddiaçı adına hər hansı hüquqməyyənedici sənəd mövcud olmadığından onun xahişinin təmin edilməsinin mümkün olmadığı bildirilmişdir. İşdə olan 21 saylı Mənzil Kommunal Sahəsinin 170 nömrəli, xx.xx.2019-cu il tarixli ailə tərkibi haqqında arayışın surətindən görünür ki, X11 2001-ci ildən ailə üzvləri ilə birlikdə ünvan 3 ünvanında qeydiyyatsız yaşayır. İşdə olan Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2-1(118)-2063/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qərarından görünür ki, həmin qərarla İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər Polis idarəsinə qarşı iddiaçının ünvan 6, 2 saylı məzilə pasport qeydiyyatına alınması öhdəliyinin cavabdeh Sumqayıt şəhər Polis İdarəsinin üzərinə qoyulması” barədə iddiası təmin edilməmişdir. İş materiallarında olan 21 saylı Mənzil Kommunal Sahəsinin 699 nömrəli, xx.xx.2022ci il tarixli ailə tərkibi haqqında arayışından görünür ki, İddiaçı ünvan 3 ünvanında qeydiyyatsız yaşayır. İşdə olan Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsi 2 saylı Sumqayıt Ərazi İdarəsinin 04 iyul 2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, ünvan 5 ünvanında yerləşən 2 saylı mənzil daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmamışdır. İşdə olan Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının Aparatının xx.xx.2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, ünvan 6 ünvanında yerləşən mənzil 2-yə dair verilmiş orderin surəti şöbənin və ərazi üzrə 21 saylı Mənzil Kommunal Sahəsinin arxivində aşkarlanmamışdır. İş materiallarında olan Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2-1(118)-793/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qərardadından görünür ki, həmin qərardadla İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyətinə qarşı mənzilə qeydiyyata alınması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə iddiası mümkün sayılmamışdır. İşdə olan Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2-1(118)-2132/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qərardadından görünür ki, həmin qərardadla İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Sumqayıt şəhər icra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin Uçota Şöbəsinə qarşı “cavabdeh orqan Azərbaycan Respublikası Sumqayıt şəhər Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərın Uçotu Şöbəsinin hərəkət (hərəkəlsizliyini) qanunsuz hesab edib, Zeynalabdin qəsəbəsi, ünvan 7 ünvanına dair iddiaçı ilə kirayə (sosial) rnüqaviləsinin bağlanması vəzifəsinin cavabdeh orqanın üzərinə qoyulması" barədə iddiası mümkün sayılmamışdır. Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-1227/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsindən görünür ki, həmin qətnamə ilə İddiaçı cavabdehlər X2 və X12 qarşı təmirtikinti işlərinə çəkilmiş xərcin alınmasına dair iddiası təmin edilməmişdir. Məhkəmə iddiaçını dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq belə nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi təmin edilməməlidir. Belə ki, məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, Sumqayıt Xalq Deputatları Soveti İcraiyyə Komitəsinin 387 saylı, xx.xx.1977-cı tarixli qərarı ilə X2 3 nəfər ailə tərkibi ilə yaşayış sahəsi ayrılmışdır. Hazırda iddiaçı 2001-ci ildən ailə üzvləri ilə birlikdə həmin mənzildə yaşadığını bildirərək, mübahisəli mənzilə istifadə hüququnun tanınması və onunla kirayə müqaviləsi bağlanması barədə qətnamə çıxarılmasını xahiş edir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217.2-ci maddəsinin tələbinə görə qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Mənzil Məcəlləsinin 8-ci maddəsində mənzil hüquq və vəzifələrinin əmələ gəlməsinin əsasları müəyyən edilərək göstərilir ki, mənzil hüquq və vəzifələri bu Məcəllədə, digər qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulmuş əsaslardan, habelə mənzil münasibətləri iştirakçılarının belə aktlarda nəzərdə tutulmasa belə, lakin mənzil qanunvericiliyinin ümumi əsasları və mahiyyətinə görə mənzil hüquq və vəzifələri doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir. Mənzil hüquq və vəzifələrinin əmələ gəlməsi əsasları aşağıdakılardır: qanunla nəzərdə tutulmuş müqavilə və digər əqdlər, habelə qanunla nəzərdə tutulmasa belə, ona zidd olmayan müqavilə və əqdlər; mənzil qanunvericiliyi ilə mənzil hüquq və vəzifələrinin əmələ gəlməsi əsası kimi nəzərdə tutulmuş dövlət orqanlarının və bələdiyyələrin aktları; mənzil hüquq və vəzifələrini müəyyən edən məhkəmə qərarları; qanunla yol verilən əsaslarla yaşayış sahələrini mülkiyyət hüququ ilə əldə etmə; mənzil-tikinti kooperativində üzvlük; mənzil münasibətləri iştirakçılarının hərəkətləri (hərəkətsizlikləri) və qanunun və ya digər normativ hüquqi aktın mənzil münasibətlərinin əmələ gəlməsi ilə bağladığı hadisələrin baş verməsi. Mənzil hüququndan məhrum etmənin yolverilməzliyi barədə Konstitusiyanın 43-cü maddəsində müəyyən olunmuş prinsip, Mənzil Məcəlləsinin 1-ci maddəsində əksini tapan mənzil təhlükəsizliyi, onun toxunulmazlığı, əsassız olaraq mənzil hüququndan məhrum etmənin yolverilməzliyi, mənzil hüquqlarının maneəsiz həyata keçirilməsi, habelə qanunvericilikdən və ya mövcud münasibətlərin məzmunundan başqa hal irəli gəlmirsə, yaşayış sahəsinə sahiblik, ondan istifadə və barəsində sərəncam verilməsi üzrə mənzil qanunvericiliyi ilə tənzimlənən münasibətlərin iştirakçılarının bərabərliyi, pozulmuş yaşayış hüquqlarının bərpası, onların məhkəmə müdafiəsinin təmin edilməsi kimi hüquqlarla təmin olunur. Əsassız olaraq mənzil hüququndan məhrum etmənin yolverilməzliyi prinsipi dedikdə, heç kəsin qanunla müəyyən olunmuş hallardan başqa yaşayış sahəsindən çıxarılmasının, yaşayış sahəsindən istifadə hüququnun məhdudlaşdırılmasının mümkünsüzlüyü başa düşülür. Mənzil Məcəlləsinin 3-cü maddəsinə görə mənzil hüquqları yalnız qanuna əsasən mənəviyyatın, sağlamlığın, digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, ölkənin müdafiəsinin və dövlətin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədləri üçün zəruri olan həddə məhdudlaşdırıla bilər. Vətəndaşların yaşamaq üçün sərbəst yaşayış sahəsini seçmək hüququnun məhdudlaşdırılmasına yalnız bu Məcəllə, digər qanun əsasında yol verilir. Mənzil Məcəlləsinin 9.1-ci maddəsinə görə mənzil hüquqlarının müdafiəsi qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada və hallarda məhkəmə qaydasında həyata keçirilir. Bu cür müdafiə üsulları kimi Mənzil Məcəlləsinin 9.2.1-ci maddəsində mənzil hüququnun tanınması, 9.2.2-ci maddəsində mənzil hüququnun pozulmasınadək mövcud olan vəziyyətin bərpası və bu hüququ pozan və ya onun pozulması təhlükəsini yaradan hərəkətlərin qarşısının alınması müəyyən edilmişdir. Yaşayış sahəsindən istifadə hüququnun tanınması və yaşayış evinə köçürülməsi barədə iddialara baxılarkən, istifadə hüququnun tanınması və ya köçürülməsi tələb olunan yaşayış sahəsinin hüquqi statusu, yəni kimə məxsus olması mütləq müəyyən olunmalıdır. Çünki, mənzil fondu Məcəllədə özəl mənzil fondu, dövlət mənzil fondu və bələdiyyə mənzil fondu kimi təsnifatlaşdırılmışdır və onların hüquqi rejiminin tənzimlənməsində fərqli cəhətlər vardır. Mənzilin hüquqi statusunun müəyyən olunması bir tərəfdən mübahisə tərəflərinin düzgün müəyyənləşdirilməsi, bununla da prosessual hüquq normalarına əməl olunması baxımından əhəmiyyətlidirsə, digər tərəfdən mübahisənin həlli üçün maddi hüquq normasının düzgün seçilməsi nöqteyi-nəzərindən zəruridir. 01 oktyabr 2009-cu il tarixədək qüvvədə olan AR Məcəlləsinin 51-ci maddəsinə əsasən dövlət və ictimai mənzil fondu evlərinə yaşayış sahəini icarə müqaviləsi yaşayış sahəsi orderi əsasında kirayədarla—mənzil-istismar təşkilatı (belə təşkilat olmadıqda isə müvafiq müəssisə, idarə, təşkilat) ilə icarədar — adına order verilmiş vətəndaş arasında yazılı şəkildə bağlanır. Həmin Məcəllənin 53-cü maddəsinə əsasən icarədar ilə birlikdə yaşayan ailə üzvləri onunla bərabər yaşayış sahəsini icarə müqaviləsindən irəli gələn bütün hüquqlara malikdirlər və bütün vəzifələri yerinə yetirməlidirlər. İcarədarın ailə üzvləri icarədarın arvadı (əri), onların uşaqları və valideynləri hesab olunur. İcarədar ilə birlikdə yaşayıb onunla ümumi təsərrüfat aparan digər şəxslər də icarədarın ailə üzvləri hesab edilə bilərlər. Həmin Məcəllənin 54-cü maddəsinə əsasən icarədar özü ilə birlikdə yaşayan ailə üzvlərinin razılığı ilə öz arvadını (ərini), uşaqlarını, valideynlərini, habelə başqa şəxsləri yaşadığı sahəyə müəyyən edilmiş qaydada köçürmək ixtiyarına malikdir. İcarədar və onunla yaşayan ailə üzvləri arasında başqa saziş olmamışsa, bu maddəyə uyğun olaraq yaşayış sahəsinə köçmüş şəxslər həmin yaşayış sahəsindən burada yaşayan digər şəxslərlə bərabər surətdə istifadə etmək hüququ əldə edirlər. Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 68.1-ci maddəsinə əsasən sosial kirayə müqaviləsi üzrə yaşayış sahəsi kirayəçisinin ailə üzvlərinə kirayəçi ilə birlikdə yaşayan əri (arvadı), habelə onun uşaqları və valideynləri aiddirlər. Digər qohumlar, əmək qabiliyyəti olmayan himayədə olanlar o halda sosial kirayə müqaviləsi üzrə yaşayış sahəsi kirayəçisinin ailə üzvləri hesab edilir ki, onlar kirayəçi tərəfindən yaşayış sahəsinə köçürülmüşlər və onunla birgə təsərrüfat aparırlar. Müstəsna hallarda digər şəxslər məhkəmə qaydasında sosial kirayə müqaviləsi üzrə yaşayış sahəsi kirayəçisinin ailə üzvləri hesab edilə bilərlər. Həmin Məcəllənin 68.2-ci maddəsində deyilir ki, sosial kirayə müqaviləsi üzrə yaşayış sahəsi kirayəçisinin ailə üzvləri kirayəçi ilə bərabər hüquq və vəzifələrə malikdirlər. Sosial kirayə müqaviləsi üzrə yaşayış sahəsi kirayəçisinin mülki hüquqi fəaliyyət qabiliyyətli ailə üzvləri sosial kirayə müqaviləsindən irəli gələn öhdəliklər üzrə kirayəçi ilə birgə məsuliyyət daşıyırlar. Məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, mübahisəli - Sumqayıt şəhəri, H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsində yerləşən 1 saylı evin 2 saylı mənzili dövlət mənzil fonduna aid olmaqla X5 və onun ailə üzvlərinə yaşayış üçün ayrılmışdır. İddiaçı tərəfindən sözügedən mənzillə bağlı müxtəlif vaxtlarda müxtəlif cavabdehlərə qarşı çoxsaylı iddia tələbləri qaldırılmışdır. Belə ki, Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)- 1227/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsinin məzmunundan görünür ki: - Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-4983/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi ilə ilkin iddia üzrə cavabdeh İddiaçı Sumqayıt şəhəri, Z.Tağıyev qəsəbəsi, ünvan 1-dən çıxarılması, iddiaçılar X5 və X10 həmin mənzilə köçürülməsi qət edilmiş və qarşılıqlı iddia tələbi üzrə İddiaçı cavabdehlər X5 və X12 qarşı cavabdehlərə verilmiş orderin etibarsız hesab edilməsi və mənzildən istifadə hüquqlarının itirilmiş hesab edilməsi tələbinə dair iddiası təmin edilməmişdir. Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin 2(105)- 354/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli qətnaməsi ilə Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-4983/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsindən qarşılıqlı İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)- 4983/2021 saylı, xx.xx.2021 -ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. - Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-7314/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı cavabdehlər X12 və qeyrilərinə qarşı X7 və qeyrilərini maraqlı şəxs qismində cəlb etməklə mənzildən istfadə hüququnun tanınması tələbinə dair iddiası rədd edilmişdir. Sumqayıt Apeliyasiya Məhkəməsinin 2(105)-473/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qətnaməsi ilə İddiaçı Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-7314/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsindən verdiyi apeilyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)- 7314/2019 saylı, xx.xx.2019-cu il tarixli qətnaməsi ləğv edilmiş, iş üzrə yeni qətnamə qəbul edilmiş, iddia rədd olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2(102)-4709/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qərarı ilə İddiaçı Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin 2(105)-473/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qətnaməsindən verdiyi kassasiya şikayəti təmin edilməmiş, Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinin 2(105)-473/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qətnaməsi dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. - Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-176/2018 saylı, xx.xx.2018-ci il tarixli qətnaməsi ilə, X10 X8, X4 və X9 qarşı dəymiş maddi və mənəvi ziyanın ödənilməsi tələbinə dair ilkin iddia ərizəsi və X6 və X3 X12 qarşı dəymiş maddi və mənəvi ziyana görə təzminatın ödənilməsi tələbinə dair qarşılıqlı iddia ərizələri rədd edilmişdir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 82.4-cü maddəsinə əsasən məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü, habelə cinayət təqibi üzrə qüvvəyə minmiş digər qərarı mülki işə və iqtisadi mübahisəyə baxılarkən məhkəmə üçün hadisənin olub-olmaması və şəxsin həmin hadisəyə aidiyyəti hissəsində məcburidir. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqeyinə əsasən preyudisiya institutunun əsas funksiyası eyni faktiki hallar arasındakı qarşılıqlı əlaqəni və məhkəmə qərarları arasındakı stabilliyi təmin etməkdir. Preyudisiya institutunun mülki prosesdə eyni faktiki hallar arasındakı qarşılıqlı əlaqəni təmin etmək funksiyasının mahiyyəti eyni faktiki halların təkrarən, lüzumsuz olaraq araşdırılması və onlar barəsində yenidən nəticəyə gəlinməsinin qarşısını almaqdan ibarətdir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Q.Məmmədova və digərlərinin şikayəti üzrə 15 iyul 2015-ci il tarixli Qərarı). Məhkəmə iş materiallarında olan məhkəmə aktlarına əsasən müəyyən etmişdir ki, mübahisəli mənzilə dair X5 (və ailə üzvləri ilə) və iddiaçının ailə üzvləri arasında məhkəmə mübahisələri olmuş və məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi ilə iddiaçının ailə üzvlərinin həmin mənzildən çıxarılması qət edilmişdir. Eyni zamanda şəxsən İddiaçı Sumqayıt şəhəri, Z.Tağıyev qəsəbəsi, ünvan 1-dən çıxarılması barədə Sumqayıt Şəhər Məhkəməsinin 2(060)-4983/2021 saylı, xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsi də qanuni qüvvəsini almışdır. Buna baxmayaraq İddiaçı mübahisəli mənzilə istifadə hüququnun tanınması barədə müxtəlif cavabdehlərə qarşı iddia qaldırmış, onun iddiaları təmin edilməmişdir. Hazırda iddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin Uçotu Şöbəsinə qarşı istifadə hüququnun tanınması barədə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə iş materiallarında olan qanuni qüvvəsini almış məhkəmə aktlarının preyudisiallığını və mənzil qanunvericiliyinin tələblərini nəzərə alaraq hesab edir ki, Sumqayıt şəhəri, H.Zeynalabdin qəsəbəsi, Xətai küçəsində yerləşən 1 saylı evin 2 saylı mənzilinə iddiaçının istifadə hüququnun tanınması və onunla kirayə müqaviləsi bağlanması üçün əsaslar olmadığından iddia tələbi təmin edilməməlidir. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası MPM-in 119.1-ci maddəsinə istinad edərək hesab edir ki, iddiaçının məhkəməyə müraciət etmək üçün dövlət rüsumu kimi ödədiyi 100 manat iddiaçının özünə aid edilməlidir. Azərbaycan Respublikası MPM-nin 217-ci maddəsinə müvafiq olaraq, məhkəmənin qətnaməsi qanuni və əsaslı olmalıdır. Qətnamə iş üzrə müəyyən edilmiş həqiqi hallara və tərəflərin qarşılıqlı münasibətinə uyğun əsaslandırılmalıdır. Məhkəmə (hakim) öz qətnaməsini yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası Mülki-Prosessual Məcəlləsinin 216-220 və 360-cı maddələrini rəhbər tutub, məhkəmə qət etdi: İddiaçı cavabdeh Sumqayıt şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatı Mənzil Təsərrüfat və Mənzillərin Uçotu Şöbəsinə qarşı yaşayış sahəsinə istifadə hüququnun tanınması və kirayə müqaviləsinin bağlanması tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. Qətnamə rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Sumqayıt Şəhər Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Günel Tanrıverdiyeva