Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(102)-1180/2023 18.05.2023 ALİ MƏHKƏMƏ Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının İddiaçı MMC cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş idarəsinə qarşı iş üzrə QƏRARİ Açar sözlər: topdansatışla məşğul olan vergi ödəyicisinə pərakəndə ticarət fəaliyyətinə görə vergi hesablanması barədə qərarların ləğv edilməsi Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası hakimlər Quliyev Zakir Müslüm oğlu (məruzəçi), Nəbizadə Rahib Sahib oğlu və Kərimov Səyyad Əli oğlundan ibarət tərkibdə, İddiaçı MMC-nin cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidm ətinin İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş idarəsinə qarşı “qərarın ləğv edilməsi” tələbinə dair iş üzrə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 17 yanvar 2023-cü il tarixli, 2-1(103)-652/2023 nömrəli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasiya şikayətinə əsasən işə Ali Məhkəmənin binasında yazılı məhkəmə icraatı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İŞİN HALLARİ
1. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş İdarəsinin "Operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********7066 nömrəli, **********7067 nömrəli qərarı və **********7068 nömrəli qərarlarına əsasən "ALAN” MMC-yə məxsus olan obyektlərdə müvafiq olaraq AZ 1063 Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Lökbatan qəsəbəsi, "Sədərək” Ticarət Mərkəzinin daxilində 11001 nömrəli anbar, 11002 nömrəli mağaza, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Xocəsən yolu, Heybət D/Y stansiyasının cənubu Lökbatan-Xocəsən yolunun cənub-şərq hissəsi 11003 nömrəli anbarda malların Vergi Məcəlləsinin 58.8-ci maddəsində göstərilən sənədlər əsasında alınmasına, malların elektron qaimə- faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə malların elektron təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə- fakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi məsələsi(ləri) üzrə xx.xx.2021-ci il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixədək (xx.xx.2021 tarixi daxil olmaqla) operativ vergi nəzarətinin keçirilməsi qərara alınmışdır.
2. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə N azirliyi tərəfindən aparılan xx.xx.2021-ci il tarixli, KY211618615 nömrəli, KY211618616, KY211618617 nömrəli “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrindən çıxarış”lara əsasən, iddiaçıya məxsus AZ 1063 Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Lökbatan qəsəbəsi, ev. Sədərək TM m. Sədərək TM-nin daxilində yerləşən müvafiq olaraq 11001 nömrəli anbar, 11002 nömrəli mağaza, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Xocəsən yolu, Heybət D/Y stansiyasının cənubu Lökbatan-Xocəsən yolunun cənub-şərq hissəsi 11003 nömrəli anbarda plandankənar (növbədənkənar) operativ vergi nəzarəti, yoxlamanın müddəti: xx.xx.2021-xx.xx.2021-ci il, yoxlanılan dövr cari fəaliyyət, yoxlamanın predmeti və hüquqi əsasları: Vergi Məcəlləsinin 58.8-ci maddəsində göstərilən sənədlər əsasında alınmasına, mallar ın elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaiməfakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi, Vergi Məcəlləsinin 50.1.13-cü maddəsi. Yoxlamanın növü operativ vergi, yoxlamanın tipi: plandankənar (növbədənkənar), plandankənar (növbədənkənar) yoxlamanın təyin edilməsi üçün əsas: vergi orqanları tərəfindən mənbəyi bəlli mənbələrdən əldə edilən məlumatlar, Vergi Məcəlləsinin 50.2.2- ci maddəsi qeyd olunmuşdur.
3. Xronometraj metodu ilə aparılması haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli, **********8673 nömrəli, **********8674 nömrəli və **********8675 nömrəli qərarlarına əsasən "ALAN” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiy yəti (VÖEN **********) məxsus olan "ALAN” MMC-yə məxsus (VÖEN: **********) AZ 1063 Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Lökbatan qəsəbəsi, ev. Sədərək TM m. Sədərək TM-nin daxilində yerləşən müvafiq olaraq 11001 nömrəli anbar, 11002 nömrəli mağaza, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Xocəsən yolu, Heybət D/Y stansiyasının cənubu Lökbatan-Xocəsən yolunun cənub-şərq hissəsi 11003 nömrəli anbarda xx.xx.2021-ci il tarixdən 15 (on beş) iş günündən çox olmayan müddətdə xronometraj metodu ilə müşahidə aparılması qərara alınmışdır.
4. Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən aparılan xx.xx.2021-ci il tarixli, KY211634703 nömrəli, KY211634704 nömrəli və KY211634705 nömrəli “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrindən çıxarış”lara əsasən iddiaçıya məxsus AZ 10 63 Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Lökbatan qəsəbəsi, "Sədərək” Ticarət Mərkəzinin daxilində 11001 nömrəli anbar, 11002 nömrəli mağaza, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Xocəsən yolu, Heybət D/Y stansiyasının cənubu Lökbatan-Xocəsən yolunun cənub-şərq hissəsi 11003 nömrəli anbarda plandankənar (növbədənkənar) operativ vergi nəzarəti, yoxlamanın müddəti: xx.xx.2021- xx.xx.2021-ci il, yoxlamanın predmeti və hüquqi əsasları: İstehsal həcminin və ya satış dövriyyəsinin müəyyənləşdirilməsi və dəqiqləşdirilməsi (xronometraj metodu ilə) Vergi Məcəlləsinin 50-1 -ci maddəsi, yoxlamanın növü operativ vergi, yoxlamanın tipi: plandankənar (növbədənkənar), plandankənar (növbədənkənar) yoxlamanın təyin edilməsi üçün əsas: vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi vergi bəyannamələrində vergi tutulan dövriy yənin əvvəlki hesabat dövriyyələri ilə müqayisədə 30 faizdən çox azalması, yaxud dövriyyə məbləğlərinin vergi ödəyicisinin fəaliyyəti barədə iqtisadi göstəricilərinə, işçilərinin sayına, əmtəə-material ehtiyatlarının həcmin, satış qiymətlərinə və aktivlərinin dəyərinə uyğun olmaması barədə vergi orqanında mənbəyi bəlli məlumatların olması, Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.1 -ci maddəsi qeyd olunmuşdur.
5. Vergi ödəyicisinə məxsus pul vəsaitinin uçotdan gizlədilməsi və ya uçota alınmaması və ona məxsus malların Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilən elektron qaiməfaktura əsasında alınmasına və ya mədaxilinə, malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməs i üçün təsərrüfat daxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi məsələsi üzrə keçirilmiş operativ vergi nəzarətinin nəticəsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli, DVX seriyalı 005436 nömrəli aktda göstərilir ki, "ALAN” MMC-yə (VÖEN **********) məxsus Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, Heybət D/Y St-nın cənubu, Lök-Xoc. yolunun cənubşərq hissəsi-Anbar ünvanında rəhbər Nümayəndə1 Firudin oğlu iştirakı ilə operativ vergi nəzarəti tədbiri keçirildi və nəticə olaraq "ALAN” MMC (VÖEN **********) operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi zamanı xx.xx.2021-ci il tarixdə keçirilmiş OVN zamanı saat 14:00-da vergi ödəyicisinə məxsus anbarda heç bir mal qalığı aşkar edilmədi.
6. Vergi ödəyicisinə məxsus pul vəsaitinin uçotdan gizlədilməsi və ya uçota alınmaması və ona məxsus malların Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilən elektron qaiməfaktura əsasında alınmasına və ya mədaxilinə, malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi məsələsi üzrə keçirilmiş operativ vergi nəzarətinin nəticəsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli, DVX seriyalı 005440 nömrəli aktda göstərilir ki, "ALAN” MMC-yə (VÖEN **********) məxsus Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, Sədərək ticarət mərkəzinin daxilində - anbar Nümayəndə1 Firudin oğlu iştirakı ilə operativ vergi nəzarəti tədbiri keçirildi və nəticə olaraq "ALAN” MMC (VÖEN ******* ***) operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi zamanı xx.xx.2021-ci il tarixdə saat 14:20-də anbarda keçirilmiş OVN tədbiri zamanı ümumi alış dəyəri ilə 45932.6 manat dəyərində sənədli mal aşkar olundu. Nəzarət kitabçasının obyektdə saxlanılması tövsiyə edildi. Nəzarət kitabçası təqdim olunmadı.
7. Vergi ödəyicisinə məxsus pul vəsaitinin uçotdan gizlədilməsi və ya uçota alınmaması və ona məxsus malların Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilən elektron qaiməfaktura əsasında alınmasına və ya mədaxilinə, malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi məsələsi üzrə keçirilmiş operativ vergi nəzarətinin nəticəsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli, DVX seriyalı 005450 nömrəli aktda göstərilir ki, "ALAN” MMC-yə (VÖEN **********) məxsus Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, Sədərək ticarət mərkəzinin daxilində Nümayəndə1 Firudin oğlu iştirakı ilə operativ vergi nəzarəti tədbiri keçirildi və nəticə olaraq "ALAN” MMC (VÖEN **********) operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi zamanı xx.xx.2021-ci il tarixdə saat 14:00-da keçirilmiş OVN zamanı vergi ödəyicisinə məxsus təsərrüfat obyektində heç bir mal qalığı aşkar olunmamışdır.
8. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000726 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, bundan əvvəlki xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü ay üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi isə E-qaimə və kassaya əsasən 1783,50:12=148.62 manat təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində аpаrılmış müşahidə zamanı satış müəyyən edilmədi.
9. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000730 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil et mişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən satış müşahidə olunmamışdır
10. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000734 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən satış müşahidə olunmamışdır.
11. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000727 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü ay üzrə orta günlük i stehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi isə E-qaimə və kassaya əsasən 1783,50:12=148.62 manat təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidə zamanı satış müəyyən edilmədi.
12. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000731 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən sat ış müəyyən edilməmişdir.
13. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000735 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində eqaimələrə əsasən 0 manat satış dövriyyəsi müəyyən olundu.
14. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000728 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıf ır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 01- xx.xx.2021-ci il tarixdə eqaimə və kassaya əsasən 1789,50:12=148.62 manat təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən e-qaimə və NKA günlük “Z” hesabatlarına əsasən 13944.41 manat satış dövriyyəsi müəyyən olundu.
15. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000732 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci i l tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən satış müəyyən edilmişdir.
16. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000736 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən o manat satış dövriyyəsi müəyyən olunmuşdur.
17. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000729 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, bundan əvvəlki xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 01.09-xx.xx.2021- ci il tarixdə e-qaimə və kassaya əsasən 1789,50:12=148.62 manat təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən satış müşahidə olunmamışdır.
18. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000733 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, bundan əvvəlki xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçi rildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən satış müəyyən edilməmişdir.
19. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000737 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, bundan əvvəlki xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixli e-qaimələrə əsasən 0 manat satış dövriyyəsi müəyyən olundu.
20. Xronometraj metodu ilə aparıla n müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000742 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, bundan əvvəlki xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi e-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 01.09-xx.xx.2021- ci il tarixdə e-qaimə və kassaya əsasən 1789,50:12=148.62 manat təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidəyə əsasən e-qaimə və kassa satış dövriyyəsi müəyyən olunmamışdır.
21. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000743 nömrəli yekun aktda göstərilir ki, "ALAN” MMC -nin rə hbəri Əliyev X1 ünvanı: ünvan 1ə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E- qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 01.09-xx.xx.2021-ci il tarixdə eqaimə və kassaya əsasən 1789,50:12=148.62 manat təşkil etmişdir. 15-xx.xx.2021-ci il tarixində aparılmış müşahidələrə əsasən e-qaimə və NKA “Z” hesabatlarına əsasən ümumi satış dövriyyəsi 13944,41 manat təşkil etmişdir. Orta günlük (0+0+13944,41+0+0/5=2788,88 manat təşkil edir.
22. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000744 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, bundan əvvəlki xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməmişdir. Hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşkil etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixdə aparılmış müşahidə zamanı satış müəyyən edilməmişdir.
23. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticəsi barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000746 nömrəli günlük aktda göstərilir ki, hazırki müşahidədən əvvəlki hesabat dövrü avqust ayı üzrə orta günlük istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi E-qaimə və kassa əsasən 0 (sıfır), xronometrajın keçirildiyi hesabat dövrü üzrə müşahidənin başlandığı günədək satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi 0 təşk il etmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixli e-qaimələrə əsasən 0 manat satış dövriyyəsi müəyyən olundu.
24. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000745 nömrəli yekun aktda göstərilir ki, yekun müşahidə nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, xx.xx.2021-ci il tarixdən xx.xx.2021- ci il tarixədək aparılmış müşahidə zamanı e-qaiməyə əsasən MMC-nin satış dövriyyəsi 0 manat müəyyən edildi.
25. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticə barədə xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 000747 nömrəli yekun aktda göstərilir ki, yekun müşahidə nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, xx.xx.2021-ci il tarixidə e-qaiməyə əsasən 0 manat, xx.xx.2021-ci il tarixidə e-qaiməyə əsasən 0 manat, xx.xx.2021-ci il tarixidə e-qaiməyə əsasən 0 manat, xx.xx.2021-ci il tarixidə e-qaiməyə əsasən 0 manat, xx.xx.2021-ci il tarixidə e-qaiməyə əsasən 0 manat, orta günlük satış dövriyyəsi (0+0+0+0+0)/5=0 manat müəyyən olundu. İş materiallarına əlavə edilmiş Vergi ödəyicisinə məxsus pul vəsaitinin uçotdan gizlədilməsi və ya uçota alınmaması və ona məxsus malların Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilən elektron qaimə- faktura əsasında alınmasına və ya mədaxilinə, malların elektron qaiməfaktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi məsələsi üzrə keçirilmiş operativ vergi nəzarətinin nəticəsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixli, DVX seriyalı 005449 nömrəli a ktda göstərilir ki, "ALAN” MMC-yə (VÖEN **********) məxsus Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Sədərək ticarət mərkəzi sahibkar Nümayəndə1 Firudin oğlu iştirakı ilə operativ vergi nəzarəti tədbiri keçirildi və nəticəsi olaraq "ALAN” MMC (VÖEN **********) operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi zamanı xx.xx.2021-ci il tarixlə saat 16:00 radələrində 330470,96 manat dəyərində malların üzərinə 10% ticarət əlavəsi qoyulmaqla 18% ƏDV tətbiq edilməklə 428951.30 manat dəyərində olan malı topdan şəkildə E-qaimə olmadan Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü maddəsini pozaraq digər vergi ödəyicilərə satması faktları aşkar olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 16.1.3-cü, 71 -ci və 130-cu maddələrinin tələblərini pozduğuna görə vergi ödəyicisi barəsində Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü m addəsinə əsasən 42895.13 manat məbləğində maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi təklif olunur. Qanunvericiliyin tələblərinə riayət olunmasına tövsiyə olundu.
26. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş idarəsi tərəfindən qəbul edilmiş xx.xx.2021-ci il tarixli **********9788 nömrəli "Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” qərarı ilə "ALAN” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinə əsasən elektron qaimə-faktura təqdim edilməli olduğu halda malların elektron qaimə-faktura verilmədən təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vas itələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilmədən verilməsinə görə Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü maddəsinə əsasən 42895.13 manat məbləğində vergi məsuliyyətinə cəlb edilməsi, xx.xx.2021 -ci il tarixədək 42895,13 manat məbləğin büdcəyə ödənilməsinin təmin edilməsi qərara alınmışdır.
27. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti İdxal- İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş İdarəsinin Bakı İnzibati Məhkəməsinə ünvanladığı xx.xx.2022-ci il tarixli **********555500 nömrəli arayışda göstərilir ki, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş İdarəsinin xx.xx.2021-ci il tarixli, **********066 nömrəli qərarına əsasən "ALAN” MMC-də (VÖEN **********0) Vergi Məcəlləsinin mü vafiq maddəsinə əsasən operativ vergi nəzarəti tədbiri keçirilmişdir. Keçirilmiş operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı anbarda olan mallar sayılmış və xx.xx.2021-ci il tarixinə qeydiyyatda olan 1 (bir) mağazada və 2(iki) anbarda 45932,60 manat dəyərində mal qalığı aşkar olmuşdur. Məlumat üçün bildiririk ki, **********-11002 kodla qeydiyyatda olan mağaza malların pərakəndə satışı üçün yararsız yerdə yerləşmiş, anbar kimi fəaliyyət göstərmiş və malların satışı həyata keçirilən zaman ayrı-ayrı vergi ödəyicilərinə e-qaimə təqdim etməli olduğu halda satılmış malları nəzarət kassa aparatı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Aparılmış araşdırma zamanı xx.xx.2021-xx.xx.2021-ci il tarixdə "ALAN MMC-nin ümumi idxalı 630878,10 manat, e-qaimə ilə satış isə 254474,54 (10% ticarət əlavəsiz) manat təşkil etmişdir. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən İddiaçı MMC-yə xx.xx.2021-ci il tarixdə 42835,13 manat maliyyə sanksiyası hesablanmış və xx.xx.2021-ci il tarixli aktla rəsmiləşdirilmişdir. Maliyyə sanksiyasının hesablama qaydası aşağıdakı kimidir: 630878,10 manat (idxal olunan mal)254474,54 manat (e-qaimə ilə satılan mal 10% ticarət əlavəsiz) -45932,60 manat (anbarında olan mal qalığı) =330470,96 manat x1,10 (10% ticarət əlavəsi) x 1,18 (ƏDV) =428951,30 manat x 0.10 (10% maliyyə sanksiyası)=42895,13 manat. İŞ ÜZRƏ QƏBUL EDİLMİŞ MƏHKƏMƏ AKTLARİ a. birinci instansiya məhkəməsindəki icraat
28. İddiaçı 23 dekabr 2021-ci il tarixdə cavabdehə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında xx.xx.2021-ci il tarixl i **********9788 nömrəli qərarının ləğv olunmasını xahiş etmişdir.
29. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, cavabdehin xx.xx.2021-ci il tarixli **********766 saylı Qərarı əsasında operativ nəzarət tədbiri həyata keçirilmişdir. Tədbir nəticəsində xx.xx.2021-ci il tarixli DVX 005449 nömrəli akt tərtib olunmuş və xx.xx.2021-ci il tarixli **********9788 saylı “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” qərar qəbul olunmuşdur. Vergi orqanlarının səyyar və kameral vergi yoxlamalarından fərqli olaraq, operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı yalnız nəzarət tədbiri keçirilən vaxtda Məcəllənin 50.1.1-50.1.14-cü maddələrində əks olunan məsələlərə əməl olunub-olunmamasına nəzarəti həyata keçirmək hüququ vardır. Eyni zamanda, tərtib olunan aktd a malların digər vergi ödəyicilərinə satıldığı qeyd olunsa da, bu məlumat tamamilə yanlışdır və mallar NKA vasitəsilə vətəndaşlara satılmışdır. Bununla yanaşı, hər hansı malın (işin, xidmətin) hansı həcmdə satışının topdan satış qaydasında olması meyarları qanunvericilikdə müəyyən edilməmişdir. Bu səbəbdən vergi orqanları tərəfindən öz subyektiv yanaşması ilə aparılan əməliyyatın ehtimal üzərində topdansatış qaydasında həyata keçirildiyinə görə maliyyə sanksiyasının tətbiq olunması qanunauyğun deyil.
30. Cavabdeh iddia tələbinə qarşı yazılı etiraz təqdim edərək, qeyd etmişdir ki, uçotbaza məlumatlarına əsasən İddiaçı MMC-nin xx.xx.2021 -ci il tarixindən “İxtisaslaşdırılmamış topdansatış” (əsas) və “Geniş çeşidli malların topdan satışı üzrə agentlik” fəaliyyəti üçün vergi ödəyicisi kimi uço ta alındığı, 01,03.2021-ci il tarixində “Saxlama və anbarlara yığma” fəaliyyəti üçün ilk obyekt qeydiyyatı (sahəsi 80 kv metr) barədə ərizə ilə müraciət etdiyi, xx.xx.2021-ci il tarixində “İxtisaslaşdırılmamış geniş çeşiddə olan malların topdan satışı” və “Sənaye mallarının pərakəndə satışı” fəaliyyəti üçün ikinci obyekt qeydiyyatı (sahəsi 50 kv metr) barədə ərizə ilə müraciət etdiyi, xx.xx.2021-ci il tarixində “Digər qruplara daxil edilməyən ixtisaslaşdırılmamış topdansatış” fəaliyyəti üçün ilk kassa aparatını qeydiyyata qoyduğu, xx.xx.2021-ci il tarixində “Sənaye mallarının topdan satışı” fəaliyyəti üçün üçüncü obyekt qeydiyyatı (sahəsi 120 kv metr) barədə ərizə ilə müraciət etdiyi müəyyən olunur. Dövlət Vergi Xidmətinin İdxal-İxrac Əməliyyatları üzrə Nəzarət Baş İdarəsinin (bundan son ra - Baş idarə) “Operativ vergi nəzarətinin keçirilməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********7066, **********7067 və **********7068 nömrəli qərarları əsasında İddiaçı MMC-nin sahibkarlıq fəaliyyəti göstərdiyi obyektlərdə “Malların Vergi Məcəlləsinin 58.8-ci maddəsində göstərilən sənədlər əsasında alınmasına, malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaiməfakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi” məsələləri üzrə xx.xx.2021-ci il tarixdə həyata keçirilmiş operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı 428951,30 manat dəyərində malların elektron qaimə-faktura verilmədən təqdim edilməsi faktı aşkar edilərək xx.xx.2021-ci il tarixli DVX seriyalı 005449 nömrəli akt tərtib edilmiş, həmin akt İddiaçı MMC-nin rəhbəri Nümayəndə1 tərəfindən imzalanmış və aktın bir nüsxəsi ona təqdim edilmişdir. Operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı İddiaçı MMC-nin rəhbəri Nümayəndə1 xx.xx.2021-ci il tarixli arayışda malların 10 % ticarət əlavəsi və ƏDV tətbiq etməklə topdan qaydada satıldığını, eyni tarixli izahatında elektron qaimə-faktura tətbiq etmədən malların satıldığını etiraf etmişdir. Tərtib edilmiş akt əsasında Baş İdarənin “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********9788 nömrəli qərarı ilə İddiaçı MMC-yə 42895,13 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. “Vergi ödəyicisinin vergi qanunveri ciliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” qərar və “Vergi borcunun, faizlərin, maliyyə sanksiyalarının məbləğlərinin, inzibati cərimələrin ödənilməsi, habelə aşkar edilmiş pozuntuların aradan qaldırılması barədə” Tələbnamə Baş İdarənin xx.xx.2021-ci il tarixli **********712000 nömrəli məktubu ilə İddiaçı MMC-nin qeydiyyatı haqqında sənədlərində sonuncu ünvan kimi qeyd olunmuş ünvana və elektron qutuya göndərilmiş, məktub poçtdan geri qayıtmamış, elektron qutuda isə xx.xx.2021-ci il tarixdə saat 13:20də oxunmuşdur, (elektron qutuda oxunmanı təsdiq edən sənəd qoşmaya əlavə edilib) Həmçinin Baş İdarənin xx.xx.2021-ci il tarixli **********8673, **********8675 və **********8674 nömrəli "xxxx" qərarları əsasında MMC-nin hər üç obyektində xx.xx.2021xx.xx.2021 tarix aralığında (beş gün) xronometraj metodu ilə müşahidə aparılmışdır. Xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticəsi müvafiq aktlar (DVX000747, DVX000734, DVX000735, DVX000736, DVX000737, DVX000746, DVX000730, DVX000731, DVX000732, DVX000733, DVX000744, DVX000745, DVX000727, DVX000726, DVX000728, DVX000729, DVX000742 və DVX000743 nömrəli) ilə rəsmiləşdirilmişdir. Qeyd olunan aktlardan müəyyən olunur ki, MMC-də keçirilən xronometraj metodu ilə müşahidə zamanı 5 günlük dövr ərzində pərakəndə qaydada mal təqdim edilməmişdir. Yalnız xx.xx.2021-ci il tarixində 13944,41 manat satış dövriyyəsi olmuşdur ki, onu da topdan qaydada (elektron qaimə-faktura təqdim etməklə) həyata keçirmişdir, (aktlar qoşmaya əlavə edilib) Beləliklə, MMC-nin rəhbərinin izahatından və xronometraj metodu ilə müşahidənin nəticəsi ndən müəyyən olunur ki, vergi ödəyicisi malları yalnız topdan qaydada digər vergi ödəyicilərinə elektron qaimə-faktura təqdim etmədən satmışdır. Həmçinin vergi ödəyicisi tərəfindən xx.xx.2021-xx.xx.2021-ci il tarix aralığında 632819,90 manat (ƏDV-siz) gömrük dəyəri ilə mal idxal edildiyi, elektron qaimə faktura tətbiq olunmaqla 11965,45 manat (ƏDV-siz) dəyərində malların (iş, xidmət) alındığı, həmin dövrdə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunmuş ƏDV bəyannamələrinə əsasən təqdim edilmiş malların dəyərinin 490071,52 manat (ƏDV-siz) olduğu, cəmi 279922,26 manat (ƏDV-siz) məbləğində malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edildiyi və operativ vergi nəzarəti zamanı mal qalığının 45932,60 manat olduğu, qeyd olunan dövr ərzində ümumilikdə 193 çek üzrə 249579,62 manat nəzarət-kassa apar atına mədaxil olunduğu (1 çek üzrə orta hesabla 1293,15 manat), çeklərin günün eyni vaxtlarında və qısa vaxt aralığında kassaya vurulması halları aşkar olunmuşdur. Beləliklə, qeyd olunan hallar üzrə malların fiziki şəxslərə nəzarət kassa-aparatının çeki ilə rəsmiləşdirilməklə satılması faktiki olaraq topdan qaydada digər sahibkarlıq subyektlərinə və ya qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə sənəd verilmədən (elektron qaimə-faktura tərtib edilmədən) malların satışı əməliyyatının pərdələnməsidir. İddiaçı iddia ərizəsində qeyd etmişdir ki, “vergi orqanının operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı yalnız nəzarət tədbiri keçirilən vaxtda Məcəllənin 50.1.1-50.1.14-cü maddələrində əks olunan məsələlərə əməl olunub-olunmamasına nəzarəti həyata keçirmək hüququ vardır”. Bununla bağ lı qeyd edilir ki, Vergi Məcəlləsinin 50.1-ci maddəsinə əsasən operativ vergi nəzarəti sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərin gəlir götürmək üçün istifadə etdikləri, yaxud vergi tutulan obyektlərin və ya əmtəə-material ehtiyatlarının saxlanılması ilə bağlı olan anbar, ticarət və bu qəbildən olan digər binalarında (ərazilərində) (yaşayış binaları (sahələri) istisna olmaqla), nəqliyyat vasitələrində (sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə edilməyən şəxsi nəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) həyata keçirilən vergi nəzarəti formasıdır. Həmin Məcəllənin 56.1-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin tələblərinin (məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları istisna olmaqla) pozulması anından 3 il (xaricdə əldə olunan gəlirlər üzrə xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanlarından müvafiq məlumatlar daxil olduğu hallarda həmin gəlirlər üzrə 5 il, Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq təyin edilən vergi yoxlamalarında isə Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinə müvafiq olaraq cinayət məsuliyyətinə cəlb etmə müddəti) keçmişdirsə, şəxs həmin hüquq pozuntusunun törədilməsinə görə məsuliyyətə cəlb edilə bilməz və vergi öhdəlikləri yarana bilməz. Yuxarıda qeyd olunan maddədən aydın olur ki, vergi orqanı Vergi Məcəlləsinin tələblərinin pozulması anından 3 il ərzində vergi ödəyicisini həmin hüquq pozuntusunun törədilməsinə görə məsuliyyətə cəlb edə bilər. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2014-cü il 3 aprel tarixli 94 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Azərb aycan Respublikasında ticarət, ictimai iaşə, məişət və digər növ xidmət Qaydaları”na əsasən topdansatış - şəxsi, ailə, məişət və digər bu kimi istehlak təyinatı istisna olmaqla, sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədi ilə malların satışını həyata keçirən ticarət fəaliyyəti, pərakəndə satış - bilavasitə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı olmayan, yalnız şəxsi, ailə, məişət və digər bu kimi məqsədlər üçün malların satışını həyata keçirən ticarət fəaliyyətidir. Eyni zamanda həmin Qaydaların 5.1-ci bəndinə əsasən topdansatış ticarəti ilə məşğul olan ticarət obyektlərində malların pərakəndə satışı qadağandır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 73-cü maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş vergiləri və başqa dövlət ödənişlərini tam həcmdə və vaxtında ödəmək hər bir kəsin borcudur. Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 16.1-ci maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş vergiləri ödəmək, bu Məcəllə və qanunlarla müəyyən edilmiş digər vəzifələri yerinə yetirmək vergi ödəyicisinin vəzifəsidir. Vergi Məcəlləsinin 13.2.62-ci maddəsinə əsasən pərakəndə satış - malların alıcıya satışının (təqdim edilməsinin) son istehlak məqsədi ilə və yalnız bu Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada qəbz və ya nəzarət-kassa aparatının çeki təqdim edilməklə həyata keçirilməsi üzrə ticarət fəaliyyətidir. Vergi Məcəlləsinin 13.2.63-ci maddəsinə görə topdansatış - malların alıcıya satışının (təqdim edilməsinin) onun sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün və yalnız bu Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada elektron-qaimə faktura təqdim edilməklə həyata keçirilməsi üzrə ticarət fəaliyyətidir. Vergi Məc əlləsinin 23.1.1-ci maddəsinə əsasən vergi orqanlarının bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada operativ vergi nəzarətini keçirmək hüququ vardır. Vergi Məcəlləsinin 24.0.1-ci və 24.0.2-ci maddələrinə əsasən vergi orqanları vergilərin düzgün hesablanmasına, tam və vaxtında ödənilməsinə nəzarət etməyə, vergi qanunvericiliyinə tam və dəqiq riayət etməyə, vergi ödəyicilərinin hüquqlarını və qanuni mənafelərini gözləməyə və müdafiə etməyə borcludur. Vergi Məcəlləsinin 58.13cü maddəsində göstərilmişdir ki, bu Məcəlləyə əsasən elektron qaimə-faktura təqdim edilməli olduğu halda malların elektron qaimə-faktura verilmədən təqdim edilməsinə, topdansatış ticarət və istehsal obyektlərindən, habelə anbarlardan malların pərakəndə satış qaydasında rəsmiləşdirməklə təqdim edilməsinə, habelə mal ların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilmədən verilməsinə görə - malları təqdim edən şəxsə təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə təqdim edilmiş malların satış qiymətinin 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. Göstərilənləri və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 32.2-ci və 48-ci maddələrini rəhbər tutaraq iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsi xahiş edilir.
31. Bakı İnzibati Məhkəməsinin (hakim A.Ə.Əhədova) 8 iyul 2022-ci il tarixli, 21(112)-3290/2022 nömrəli qərarı ilə iddia təmi n edilmiş, cavabdehin vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında xx.xx.2021ci il tarixli **********9788 nömrəli qərarı ləğv edilmişdir.
32. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi üçün Vergi Məcəlləsinin 50.2-ci maddəsi ilə müəyyən olunan aşağıdakı əsaslardan birinin olması mütləq şərtdir. Cavabdehin həyata keçirdiyi operativ nəzarət tədbiri üzrə yoxlamaların vahid məlumat reyestrindən çıxarışda həmin tədbirin əsası kimi Vergi Məcəllənin 50.2.2- ci maddəsi, yəni vergi orqanları tərəfindən mənbəyi bəlli mənbələrdən əldə etdikləri məlumatlar göstərilsə də, iş materiallarında həmin mənbəyi bəlli məlumatı təsdiq edən hər hansı sübut yoxdur. İş materiallarından müəyyən olunur ki, cavabdeh B akı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Sədərək ticarət mərkəzində iddiaçıya məxsus obyektlərdə operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi zamanı 428951.30 manat dəyərində olan malların topdan şəkildə elektron qaimə-faktura təqdim edilmədən digər vergi ödəyicilərə satması faktları aşkar etdiyini bununla da Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü maddəsinin tələbini pozduğu qənaətinə gələrək 42895,13 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq etmişdir Halbuki, məhkəmə qeyd edir ki, cavabdeh qeyd olunan satış həcmini operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı müəyyən etməmiş, əvvəlki dövrlərdə aparılan satış əməliyyatlarının topdansatış ticarət qaydasında iddiaçı ilə ayrı-ayrı vergi ödəyiciləri arasında həyata keçirildiyini ehtimal edərək maliyyə sanksiyasını tətbiq etmişdir. Cavabdeh tərəfindən operat iv vergi nəzarəti tədbiri xx.xx.2021-ci il tarixdə həyata keçirilsə də, həmin vaxtda iddiaçı tərəfindən malların elektron qaimə-faktura ilə digər vergi ödəyicisinə satılması halı müəyyən olunmamışdır. İş materiallarında olan yoxlamaların vahid məlumat reyestrindən çıxarışda operativ vergi nəzarəti tədbirinin yoxlanılan dövrü vergi qanunvericiliyinə uyğun olaraq “cari fəaliyyət” kimi əks olunmuşdur. Cavabdeh isə iddiaçının cari fəaliyyətini deyil, tədbirindən əvvəlki dövrü operativ vergi nəzarəti tədbiri ilə əhatə etməklə faktiki olaraq səyyar vergi yoxlaması aparmış, bununla da vergi qanunvericiliyinin tələblərini pozmuşdur. Bununla belə, vergi orqanının xx.xx.2021-ci il tarixli **********8673, **********8675 və **********8674 nömrəli "xxxx" qərarları əsasında iddiaçının hər üç obyektində xx.xx.2021-xx.xx.2021 tarix aralığında (beş gün) xronometraj metodu ilə müşahidə aparılmış, xronometraj metodu ilə aparılan müşahidənin nəticələrinə dair aktlarda iddiaçıda keçirilən xronometraj metodu ilə müşahidə zamanı 5 günlük dövr ərzində pərakəndə qaydada mal təqdim edilmədiyi, yalnız xx.xx.2021-ci il tarixində 13944,41 manat satış dövriyyəsi olduğu, onun da iddiaçı tərəfindən topdan qaydada elektron qaimə-faktura təqdim edilməklə satıldığı müəyyən olunmuşdur. Başqa sözlə, cavabdeh operativ vergi nəzarəti gedişində iddiaçının e-qaimə olmadan mal təqdim etdiyini sübuta yetirə bilməmişdir. Cavabdeh operativ nəzarəti tədbirindən əvvəlki dövrdə həyata keçirilən satış dövriyyələrini nəzərə almaqla operativ vergi nəzarəti tədbirinin Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən olunan mahiyyətinə zidd olan xx.xx.2021-ci il tarixli qərar qəbul etmişdir.
33. Cavabdeh həmin qərardan apellyasiya şikayəti verərək, qərarın ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin olunmamasını xahiş etmişdir. b. apellyasiya instansiyası məhkəməsindəki icraat
34. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının (hakimlər: M.N.Tağızadə /sədrlik edən və məruzəçi/ A.P.Oruczadə və P.A.Hüseynov) 17 yanvar 2023-cü il tarixli, 21(103)-652/2023 nömrəli qərarı ilə cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Bakı İnzibati Məhkəməsinin 8 iyul 2022-ci il tarixli, 2-1(112)-3290/2022 nömrəli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır.
35. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmin hissədə birinci instansiya məhkəməsinin hüquqi mövqeyi ilə razılaşmış və əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, vergi orqanı tərəfindən iddiaçının fəali yyəti üzrə operativ vergi nəzarəti keçirilərkən və iddiaçı tərəfindən malların elektron qaimə-faktura ilə digər vergi ödəyicisinə satılması halının müəyyən edilməsi əsası ilə (maddə 58.13) vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilmə haqqında qərar qəbul edilərkən, hər hansı mənbəyi bəlli cari rəsmi məlumata əsaslanması halı müəyyən edilmir. Apelyasiya şikayətində vurğulanan vergi ödəyicisinin rəhbərindən alınmış izahat isə vergi məsuliyyətinə cəlb edilmə üçün mənbəyi bəlli olan rəsmi məlumat qismində qəbul edilə bilməz. Hazırki mübahisə üzrə vergi orqanı tərəfindən iddiaçıya müvafiq qərarlar üzrə vergi borcu hesablanarkən yuxarıda sadalanan normaların tələblərinin kobud surətdə pozulması müəyyən edilir.
36. Cavabdeh həmin qərardan kassasiya şikayəti verərək, qərarın l əğv edilməsini və iddianın rədd edilməsi barədə yeni qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. KASSASİYA ŞİKAYƏTİNİN VƏ ONA QARŞİ ETİRAZİN DƏLİLLƏRİ a) kassasiya şikayətinin dəlilləri
37. Cavabdeh kassasiya şikayətində işin hallarını və iddia tələbinə etirazın dəlillərini təkrarlamış, əlavə olaraq göstərmişdir ki, iri həcmli mal partiyalarının fiziki şəxslərə nəzarət kassa-aparatının çeki ilə rəsmiləşdirilməklə satılması faktiki olaraq topdan qaydada digər sahibkarlıq subyektlərinə və ya qanunsuz sahibkarlara sənəd verilmədən (elektron qaiməfaktura tərtib edilmədən) malların satışı əməliyyatının pərdələnməsidir və birbaşa “kölgə iqtisadiyyatını yaradan əsas amillərdəndir. Faktiki olaraq topdan qaydada satılan malların pərakəndə ticarət kimi rəsmiləşdirilməsi nəticəsində həmin mal partiyaları “qara bazara” paylanır və vergi orqanı tərəfindən bu mal partiyasının hərəkətinin izlənməsi və sonrakı satış dövriyyəsindən vergilərin hesablanması mümkün olmur və dövlət büdcəsi əsaslı itkilərə məruz qalır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq vergi orqanları tərəfindən qeyd olunan hallar aşkar olunduğu halda malları “pərakəndə satış” adı altında rəsmiləşdirən vergi ödəyicilərinə Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü maddəsində nəzərdə tutulan maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi qanuni və əsaslı hesab edilir.
38. Vergi ödəyicisinə məxsus olan təsərrüfat subyektlərinin (obyektlərinin) icarə müqaviləsində operativ vergi nəzarətinin həyata keçirildiyi Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Sədərək TM 2-ci ərazi 17/18-ci sıra 3-cü korpus 88/89 nömrəli (anbar) obyektin “Anbartopdan satış”, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Sədərək TM 2-ci ərazi 17/18-ci sıra 3-cü korpus 82 nömrəli obyektin “Anbar” kimi icarəyə götürüldüyü qeyd edilmişdir. Həmçinin, yuxanda qeyd olunan sözügedən obyektlər üzrə yoxlamanın əhatə etdiyi dövrdə fəaliyyət növləri ixtisaslaşdırılmamış topdansatış olmuşdur ki, bu fəaliyyət növləri də məhz iddiaçının müraciətləri əsasında obyektlər üzrə qeydiyyata alınmışdır. Belə ki, baza məlumatlarına əsasən cəmiyyətin əsas fəaliyyət sahəsi 46901 kod altında “İxtisaslaşdırılmamış topdansatış” kimi qeyd edilmişdir.
39. İddiaçının vergi orqanına təqdim etdiyi xx.xx.2021-ci il tarixli **********164000 nömrəli “Vergi ödəyicisinin Təsərrüfat subyektinin (obyektinin) qeydiyyatı” haqqında ərizəsi əsasında cəmiyyətin təsərrüfat obyekti ******* kod altında “Malların saxlanması və anbarlara yığılması üzrə f əaliyyət”, 05.04,2021-ci il tarixli **********474500 nömrəli “Vergi ödəyicisinin Təsərrüfat subyektinin (obyektinin) qeydiyyatı” haqqında ərizəsi əsasında cəmiyyətin təsərrüfat obyekti ******* kod altında “İxtisaslaşdırılmamış geniş çeşiddə olan malların topdan satışı” və xx.xx.2021 -ci il tarixli **********987700 nömrəli “Vergi ödəyicisinin Təsərrüfat subyektinin (obyektinin) qeydiyyatı” haqqında ərizəsi əsasında cəmiyyətin təsərrüfat obyekti ******* kod altında “Sənaye mallarının topdan satışı” kimi qeydiyyata alınmışdır.
40. İş materiallarında mövcud olan sənədlərə əsasən (operativ vergi nəzarəti tədbiri zamanı müəyyən edilən mal qalığının siyahısı və digər sənədlərə) təqdim edilən əksər malların (şurup) bir vahidinin alış qiyməti 1,00-6,00 manat aralığında olmuşdur. Eyni zamanda iş mat eriallarına əlavə edilmiş NKA-nın məlumatlarında əks olunan çeklərin ümumi say və cəm məbləği nəzərə alındıqda bir çek üzrə məbləğin 12,00-22.400,00 manat aralığında (orta hesabla 1293,15 manat) olması müəyyən olunur. Nəzərə alsaq ki, iddiaçının satdığı malların böyük əksəriyyətinin dəyəri 1,00-6,00 manatdır o zaman bir nəfərin şəxsi istehlak məqsədləri üçün minimum dəyəri 1.293,15 manatdan yuxarı mal alması ziddiyyət doğurur və ağlabatan deyildir.
41. Vergi ödəyicisinin fərqli şəxslərə pul vəsaitlərinin nəzarət-kassa aparatına eyni vaxtlarda, qısa vaxt aralığında və böyük məbləğdə mədaxil edərək pərakəndə qaydada mal satması qeyri-mümkündür. Reallıqda ay ərzində yalnız bir neçə halda, məsələn 3-4 halda mümkündür ki, hər hansı bir şəxs anbara müraciət edərək pərakəndə qaydada öz şəxsi is tehlakı üçün mal alsın. Sübuta ehtiyacı olmayan haldır ki, anbardan malları yalnız sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər müraciət edərək topdan alır. Sözügedən hal faktiki olaraq topdan qaydada satılan və elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilməli olan əməliyyatın pərakəndə satış kimi rəsmiləşdirilməklə əqdin faktiki mahiyyətinin pərdələnməsi kimi qiymətləndirilir.
42. Həmçinin geri qaytarılan ƏDV məbləğlərinə dair məlumatlara əsasən nəzarətkassa aparatına mədaxil olunmuş 129.938,42 manat məbləğində 161 sayda çeklərin cəmi 8 şəxs arasında bölüşdürülməsi halları aşkar olunmuşdur. İş materiallarına əlavə olunan geri qaytarılmış ƏDV məbləğlərinə dair məlumatlara nəzər yetirmiş olsaq (əlavə olunan cədvələ uyğun çeklərin sayı üzrə azalan sıra ilə), görərik ki, nəzarət kassa aparatına ümumi dəyəri 67.630,24 manat olan 83 sayda, ümumi dəyəri 24.214,28 manat olan 40 sayda, ümumi dəyəri 15.898,97 manat olan 18 sayda, ümumi dəyəri 5.824,00 manat olan 9 sayda, ümumi dəyəri 13.043,93 manat olan 6 sayda, ümumi dəyəri 800,00 manat olan 2 sayda, ümumi dəyəri 756,00 manat olan 1 sayda, ümumi dəyəri 1.771,00 manat olan 1 sayda çeklər eyni şəxslərə (cədvəldə FİN nömrələri qeyd olunub) verilmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçının ümumilikdə 129.938,42 manat məbləğində 161 sayda çekin cəmi 8 şəxsə pərakəndə qaydada mal satması qeyri-mümkündür. Sübuta ehtiyacı olmayan haldır ki, malları bu cür (iri həcmdə, iri partiyalarla) sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər müraciət edərək topdan alır.
43. Sonuncu olaraq, vergi qanunvericiliyində operativ vergi nəzarəti zamanı tədbir görülməs i üçün aşkar olunan hər hansı hüquq pozuntusuna dair tələb kimi həmin pozuntunun yoxlama keçirilən müddət ərzində baş verməsi tələb olunmur. b) kassasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
44. Kassasiya şikayətinə qarşı etiraz təqdim edilməmişdir. TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ
45. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi: (operativ vergi yoxlaması keçirilən zaman qüvvədə olan redaksiya) Maddə
13. Bu Məcəllədə istifadə edilən əsas anlayışlar.... 13.2.62. pərakəndə satış – malların alıcıya satışının (təqdim edilməsinin) son istehlak məqsədi ilə və yalnız bu Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada qəbz və ya nəzarət-kassa aparatının çeki təqdim edilməklə həyata keçirilməsi üzrə ticarət fəaliyyəti; 13.2.63. topdansatış – malların alıcıya satışının (təqdim edilməsinin) onun sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədlər i üçün və yalnız bu Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada elektron-qaimə faktura təqdim edilməklə həyata keçirilməsi üzrə ticarət fəaliyyəti.... Maddə
50. Operativ vergi nəzarəti 50.1. Operativ vergi nəzarəti sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərin gəlir götürmək üçün istifadə etdikləri, yaxud vergi tutulan obyektlərin və ya əmtəə-material ehtiyatlarının saxlanılması ilə bağlı olan anbar, ticarət və bu qəbildən olan digər binalarında (ərazilərində) (yaşayış binaları (sahələri) istisna olmaqla), nəqliyyat vasitələrində (sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə edilməyən şəxsi nəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) həyata keçirilən və aşağıdakı məsələləri (maddə 50.1.1-50.1.14) əhatə edən vergi nəzarəti formasıdır.... 50.1.13. Malların bu Məcəllənin 58.8-ci maddəsində gö stərilən sənədlər əsasında alınmasına, malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaiməfakturasının tərtib edilməsinə nəzarət edilməsi;... 50.2. Operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır: 50.2.1. vergi orqanı tərəfindən keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı aşkar edilmiş faktlar; 50.2.2. vergi orqanları tərəfindən mənbəyi bəlli mənbələrdən əldə etdikləri məlumatlar; 50.2.3. vergi ödəyicisi tərəfindən vergi qanunvericiliyinin pozulması hallarının aradan qaldırılması barədə vergi orqanlarının tələblərini bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş müddətdə yerinə yetirmədikdə; 50.2.4. vergi orqanlarının bu Məcəllənin 50.1-ci maddədə göstərilən məsələlər barədə qanunvericiliyin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən pozulması barədə kifayət qədər əsası olduqda; 50.2.5. vergi ödəyicisi riskli vergi ödəyicisi olduğu halda. 50.3. Operativ vergi nəzarəti vergi orqanının əsaslandırılmış qərarına əsasən həyata keçirilir. Həmin qərarda vergi ödəyicilərinin yerləşdiyi ərazi, habelə operativ vergi nəzarəti ilə əhatə olunmalı olan məsələ (məsələlər), operativ vergi nəzarətinin müddəti və operativ vergi nəzarətini həyata keçirən vergi orqanının vəzifəli şəxsi (şəxsləri) göstərilir. 50.4. Operativ vergi nəzarəti vergi ödəyicisinə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən başlanır və vergi ödəyicilərinin faktiki iş vaxtı həyata keçirilir. Operativ vergi nəzarətini həyata keçirən vergi orqanının vəzifəli şəxsi nəzarətə başladıqdan sonra bu Məcəllənin 50.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş vergi orqanının qərarını vergi ödəyicisinə dərhal təqdim etməlidir. Maddə
53. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətin ümumi əsasları 53.3. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada və ya məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə təqsiri təsdiq edilməyənədək hər bir vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında təqsirsiz hesab edilir. Vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında özünün təqsirsiz olmasını sübut etməyə borclu deyildir. Vergi qanunvericiliyinin pozulması faktını təsdiq edən halların və vergi ödəyicisinin təqsirinin sübut edilməsi vergi orqanlarının üzərinə qoyulur. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasında vergi ödəyicisinin təqsirinin olmasında aradan qaldırılmaz şübhələr olduqda, onlar vergi ödəyicisinin xeyrinə şərh olunur. Maddə
58. Vergilərin azaldılmasına və digər vergi hüquqpozmalarına görə maliyyə sanksiyaları... 58.13. Bu Məcəlləyə əsasən elektron qaimə-faktura təqdim edilməli olduğu halda malların elektron qaimə-faktura verilmədən təqdim edilməsinə, topdansatış ticarət və istehsal obyektlərindən, habelə anbarlardan malların pərakəndə satış qaydasında rəsmiləşdirməklə təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilmədən verilməsinə görə – malları təqdim edən şəxsə təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yo l verdikdə təqdim edilmiş malların satış qiymətinin 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.
46. İnzibati Prosessual Məcəllə: Maddə
91. Mübahisə ilə bağlı işə kasasiya qaydasında yenidən baxılmasının hədləri Ali Məhkəmə mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində baxır və yalnız apelyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düzgün tətbiq edilməsini yoxlayır. Maddə
94. Kassasiya şikayətinin verilməsinə dair tələblər 94.1. Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay, məhkəmə qərardadının təqdim olunduğu gündən, həmçinin bu Məcəllənin 131.3-cü və 132.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda 10 gün müddətində müvafiq apellyasiya inst ansiyası məhkəməsi vasitəsi ilə verilir. 94.2. Şikayətdə mübahisə edilən məhkəmə qərarı və ya qərardadı barədə məlumatlar göstərilməli və şikayət əsaslandırılmalıdır.... Maddə 94.4. Şikayətin əsaslandırma hissəsində şikayəti verən şəxsin tələbi göstərilməlidir. Maddə
96. Ali Məhkəmədə icraat... 96.8. Şikayət əsassızdırsa, Ali Məhkəmə şikayətin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edir. 96.9. Ali Məhkəmə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarını (qərardadını) dəyişdirmədən saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarı, həmin qərara qarşı verilmiş şikayətlə tələb edilən həddə (həcmdə) dəyişdirilə bilər. Maddə
98. Ali Məhkəmənin inzibati mübahisələrə dair iş üzrə qərarı 98.1. Ali Məhkəmənin in zibati mübahisələrə dair iş üzrə qərarı qətidir. KASSASİYANİN MÜMKÜNLÜYÜ, KASSASİYA BAXİŞİNİN HƏDLƏRİ
47. Kassasiya şikayəti vaxtında verilmiş, formal baxımdan lazımi qaydada əsaslandırılmış və şikayətçinin tələbləri göstərilmişdir. Ona görə də, şikayət mümkün hesab edilmişdir.
48. Şikayətdə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarının bütövlükdə ləğv edilməsi tələb edildiyindən, hazırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının bütövlükdə qanuniliyi və əsaslılığı yoxlanılacaqdır. KASSASİYA İNSTANSİYASİ MƏHKƏMƏSİNİN MÖVQEYİ
49. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən işə baxılan zaman prosessual hüquq normalarının tələblərinə riayət edilmiş, habelə mübahisəli hüquq münasibətini tənzimləyən maddi hüquq normaları düzgün tətbiq olunmuşdur. Apellyasiya ins tansiyası məhkəməsinin qərarının ləğv olunması və ya dəyişdirilməsi üçün əsas yoxdur.
50. Avropa İnsan hüquqları Məhkəməsinin mövqeyinə görə, şikayətdə fundamental vacib hüquqi məsələlərin qaldırılmadığı təqdirdə, yuxarı instansiya məhkəmələrinin, xüsusən məhkəmə baxışının predmetini yalnız hüquqi məsələlərin təşkil etdiyi kassasiya instansiyası məhkəmələrinin şikayəti yalnız ona aid müvafiq qanunvericiliyə istinad etməklə rədd etmələri məqbul hesab oluna bilər (Avropa İnsan hüquqları Məhkəməsinin “Məzahir Cəfərov Azərbaycana qarşı” işi üzrə).
51. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, kassasiya şikayətində irəli sürülən mahiyyətcə eyni dəlillər üzrə apellyasiya məhkəməsinin araşdırmalarını yetərli hesab edərək, onun qəbul etdiyi qərarın nəticələri ilə razılaşmaq mümkündür. Bununla yanaşı, məhk əmə kollegiyası oxşar işlər üzrə formalaşmış məhkəmə təcrübəsini bir daha xatırlatmağı zəruri hesab edir.
52. Vergi Məcəlləsi vergi ödəyicilərinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmasına nəzarət etmək və büdcədən vergi məbləğlərinin yayındırılmasının qarşısının alınması ( o cümlədən, vergilərin hesablanması üçün) məqsədilə vergi orqanına müxtəlif tədbirlər həyata keçirmək səlahiyyəti vermişdir ki, bunlar: kameral vergi yoxlaması, səyyar vergi yoxlaması və operativ vergi yoxlamasıdır. Vergi qanunvericiliyi hər üç yoxlamanın keçirilmə şərtlərini, qaydalarını tənzimləmiş və vergi orqanı qanunvericiliyin yol verdiyi hədlərdə qeyd edilən yoxlamalardan hər hansı birini seçməkdə diskresion səlahiyyətə malikdir. Bununla yanaşı, vergi orqanı bu və ya digər yoxlama tədbirini seçərkən həmin tədb irin həyata keçirilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslara istinad etməlidir.
53. Hazırkı iş üzrə cavabdeh vergi orqanı iddiaçı barəsində operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi qərarına gəlmiş və bu barədə “operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********7066 nömrəli, **********7067 nömrəli qərarı və **********7068 nömrəli qərarlar qəbul etmişdir.
54. Vergi Məcəlləsinin 50.2-ci maddəsində operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi üçün əsasların dəqiq siyahısı göstərilmişdir (vergi orqanı tərəfindən keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı aşkar edilmiş faktlar; vergi orqanları tərəfindən mənbəyi bəlli mənbələrdən əldə etdikləri məlumatlar; vergi ödəyicisi tərəfindən vergi qanunvericiliyinin pozulması hallarının aradan qaldırı lması barədə vergi orqanlarının tələblərini bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş müddətdə yerinə yetirmədikdə; vergi orqanlarının bu Məcəllənin 50.1-ci maddədə göstərilən məsələlər barədə qanunvericiliyin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən pozulması barədə kifayət qədər əsası olduqda; vergi ödəyicisi riskli vergi ödəyicisi olduğu halda).
55. Hazırkı iş üzrə cavabdehin “operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********7066 nömrəli, **********7067 nömrəli qərarı və **********7068 nömrəli qərarlarında Vergi Məcəlləsinin 50.2-ci maddəsində qeyd edilən hər hansı əsasa istinad edilməmişdir (yalnız reyestrdən çıxarışda 50.2.2-ci maddə (vergi orqanları tərəfindən mənbəyi bəlli mənbələrdən əldə etdikləri məlumatlar) qeyd ed ilmiş, lakin bununla bağlı hər hansı sübut təqdim edilməmişdir).
56. Həmin qərarlarda 50.2-ci maddədə göstərilən əsaslardan birinə istinad olunsa belə, qeyd edilməlidir ki, operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi haqqında qərar qəbul edərkən vergi orqanının sadəcə qanunun konkret normasına istinad etməsi yetərli sayıla bilməz. Hüquqi müəyyənlik prinsipinin tələbləri baxımından cavabdeh istinad etdiyi normada nəzərdə tutulmuş halları və məlumatları açıqlamağa, habelə yoxlamanın başlanılmasını zəruri edən halları və məlumatları öz qərarında əsaslandırmağa borcludur.
57. Belə ki, operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi əsaslarının qanunvericiliklə dəqiq və həm də qapalı şəkildə müəyyən edilməsi, bir tərəfdən, sahibkarlıq fəaliyyətinə yersiz müdaxilələrin qarşısının alınması, əlver işli investisiya mühitinin yaradılması, sahibkarlıq fəaliyyəti üzərində administrativ təzyiqin azaldılması məqsədlərinə, digər tərəfdən isə vergi ödəyicisinin hüquqlarının müdafiəsi məqsədlərinə xidmət edir. Məhz bu baxımdan, sahibkarlıq fəaliyyəti subyektlərinə münasibətdə aparılan yoxlamaların əsasları qanunvericiliklə dəqiq tənzimlənmişdir və vergi orqanı inzibati orqan kimi hər bir halda yoxlamanın keçirilməsi barədə öz qərarını əsaslandırmağa borcludur. Bu zaman həm də nəzərə almaq lazımdır ki, diskresion səlahiyyət əsasında qərar (inzibati akt) qəbul etdiyi hallarda, inzibati orqan öz mülahizələrini dəqiq və aydın şəkildə izah etməli, diskresion səlahiyyətlərindən niyə məhz bu cür istifadə etdiyini əsaslandırmalıdır.
58. Əlavə olaraq, yuxarıda qeyd edildiyi kimi, cavabdeh vergi orqan ı bu və ya digər növ yoxlamanı seçməkdə, həmçinin VM-nin 50.2-ci maddəsində sadalanan əsaslardan birinə görə, operativ vergi yoxlamasının keçirilməsi ilə bağlı qərar qəbul etməkdə diskresion səlahiyyətə malikdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, inzibati orqan diskresion səlahiyyətə malik olduğu hallarda həmin səlahiyyəti qanunvericiliklə, o cümlədən vergi qanunvericiliyi ilə müəyyən olunmuş hüdudlar çərçivəsində və həmin səlahiyyətlərin məqsədinə uyğun şəkildə düzgün həyata keçirməyə borcludur. Belə olan halda, hazırkı mübahisəyə münasibətdə diskresion səlahiyyətlərin məhz operativ vergi nəzarətinin təyin edilməsi qaydasında həyata keçirilməsini zəruri edən şərtlərin mövcudluğu inzibati orqan tərəfindən əsaslandırılmalıdır. Belə ki, səlahiyyətverici normanın məzmununa görə, cavabdeh belə yoxla manı keçirə bilər, lakin bunu bütün hallarda və həmişə etməyə borclu deyil. Əgər, inzibati orqan operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi barədə qərara gəlmişdirsə, onda VM-nin 38.3-cü və 14.3-cü maddələrinin müddəaları baxımından diskresion səlahiyyətindən niyə məhz bu qaydada istifadə etməsini açıqlamaq və əsaslandırmaq öhdəliyi daşıyır. Bu zaman həm də nəzərə alınmalıdır ki, şəxsin, o cümlədən də iddiaçının inzibati orqandan diskresion səlahiyyətlərin düzgün həyata keçirilməsini tələb etmək hüququ vardır. İnzibati orqanların fəaliyyəti üzərində məhkəmə nəzarəti həmin orqanlar, o cümlədən cavabdeh tərəfindən diskresion səlahiyyətlərin düzgün həyata keçirilməsinin yoxlanılmasını da ehtiva edir. İnzibati orqanın diskresion səlahiyyətə malik olduğunu bilmədiyi və ya həmin səlahiyyətdən düzgün istifadə etmədiyi hallarda inzibati orqan tərəfindən qəbul olunmuş qərar qanunsuz hesab olunur.
59. Qeyd edildiyi kimi, hazırkı iş üzrə cavabdehin “operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********7066 nömrəli, **********7067 nömrəli qərarı və **********7068 nömrəli qərarlarında Vergi Məcəlləsinin 50.2-ci maddəsində qeyd edilən hər hansı əsasa istinad edilməmiş, beləliklə də, cavabdeh tərəfindən operativ vergi nəzarətinin həyata keçirilməsini zəruri edən şərtlərin mövcudluğu əsaslandırılmamışdır ki, bu da “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 61-ci maddəsinin tələblərinə ziddir.
60. Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsinə əsasən operativ vergi nəzarəti sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərin gəlir götürmək üçün istifadə etdik ləri, yaxud vergi tutulan obyektlərin və ya əmtəə-material ehtiyatlarının saxlanılması ilə bağlı olan anbar, ticarət və bu qəbildən olan digər binalarında (ərazilərində) (yaşayış binaları (sahələri) istisna olmaqla), nəqliyyat vasitələrində (sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə edilməyən şəxsi nəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) həyata keçirilən vergi nəzarəti formasıdır (maddə 50.1). Həmin Məcəllənin 50.1.13-cü maddəsinə əsasən malların bu Məcəllənin 58.8-ci maddəsində göstərilən sənədlər əsasında alınmasına, malların elektron qaimə-faktura əsasında təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilməsinə nəzar ət edilməsinin aşkar edilməsi üçün operativ nəzarət tədbiri həyata keçirilir. Göründüyü kimi, operativ vergi nəzarəti Vergi Məcəlləsinin 50.1.1-50.1.14-cü maddələrində əks olunmuş hallara vergi ödəyicisi tərəfindən tədbir anında riayət edilib-edilməməsini yoxlamaq məqsədilə həyata keçirilən nəzarət tədbiridir.
61. Hazırkı iş üzrə isə, cavabdehin keçirdiyi operativ yoxlamanın müddəti 03 sentyabr 2021-ci ildən 30 sentyabr 2021-ci ilədək müddəti əhatə etsə də, nəzarət tədbiri zamanı tədbir anında olan deyil, yoxlama başlananadək olan əməliyyatlar əsasında iddiaçıya maliyyə sanksiyası hesablanmışdır. Başqa sözlə, vergi orqanı operativ vergi nəzarətinin faktiki olaraq həyata keçirilmədiyi dövr üzrə həyata keçirilən əməliyyatlara görə maliyyə sanksiyası tətbiq etmişdir.
62. Beləliklə, vergi orqa nının mübahisələndirilən qərarı maddi hüquq normalarının pozulması ilə qəbul edildiyindən, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, cavabdehin xx.xx.2021-ci il tarixli **********9788 nömrəli “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” qərarının qəbulunun vergi ödəyici kimi iddiaçının hüquqlarının pozulmasına səbəb olması barədə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin nəticəsi qanuni və əsaslı olmuşdur.
63. Yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdehin kassasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 17 yanvar 2023-cü il tarixli, 21(103)-652/2023 nömrəli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərar qətidir.