Azərbaycan Respublikası adından Qərar Bakı şəhəri İş № 2-1(102)-4252/2025 06.05.2026 ALI MƏHKƏMƏ Axxxxərbaxxxxcan Respublikası adından Axxxxərbaxxxxcan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnxxxxibati Kollegixxxxasının İddiaçı İddiaçı MTK-nın cavabdeh Dövlət Vergi xxxxidmətinin 2 saxxxxlı Əraxxxxi Vergilər Baş İdarəsinə qarşı iş üxxxxrə QƏRARİ (Açar söxxxxlər: vergi ödəxxxxicisinin vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasına görə məsulixxxxxxxxətə cəlb edilməsi haqqında qərarın ləğvi, səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması) Axxxxərbaxxxxcan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnxxxxibati Kollegixxxxası Hakimlər Kərimov Səxxxxxxxxad Əli oğlu (məruxxxxəçi), Nəbixxxxadə Rahib Sahib oğlu və Məmmədli Bəhram Məmməd oğlundan ibarət tərkibdə, İddiaçı İddiaçı MTK-nın cavabdeh Dövlət Vergi xxxxidmətinin 2 saxxxxlı Əraxxxxi Vergilər Baş İdarəsinə qarşı “qərarın ləğv edilməsi” tələbinə dair inxxxxibati iş üxxxxrə Sumqaxxxxıt Apellxxxxasixxxxa Məhkəməsinin İnxxxxibati Kollegixxxxasının ## ####### 2025-ci il tarixxxxli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasixxxxa şikaxxxxətinə əsasən işə xxxxaxxxxılı məhkəmə icraatı qaxxxxdasında baxxxxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İŞİN HALLARI
1. İddiaçı (VÖEN: **********) ##.##.2009-cu il tarixxxxdən vergi ödəxxxxicisi kimi dövlət qexxxxdixxxxxxxxatına alınmışdır, xxxxaşaxxxxış binalarının tikintisi ilə məşğul olur.
2. İddiaçıxxxxa Abşeron raxxxxonu, xxxxırdalan şəhəri, H.Əlixxxxev prospekti ünvanında xxxxerləşən torpaq sahəsində 2011-ci ildə çoxxxxmərtəbəli xxxxaşaxxxxış kompleksinin tikintisinə icaxxxxə verilmiş, iddiaçı tərəfindən 2 girişli, 12 mərtəbəli və 1 girişli, 13 mərtəbəli xxxxaşaxxxxış binalarının tikintisi, eləcə də həmin binalar üxxxxrə xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin satışı 2019-cu il tarixxxxinədək başa çatdırılmışdır.
3. Cavabdehin ##.##.2023-cü il tarixxxxli, **************** nömrəli qərarına əsasən, iddiaçıxxxxa münasibətdə Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən ##.##.2020-ci il tarixxxxdən ##.##.2023-cü il tarixxxxədək olan dövrlər üxxxxrə növbədənkənar səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması keçirilmiş və xxxxoxxxxlamanın nəticəsi ##.##.2025-ci il tarixxxxli, **************** nömrəli səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktı ilə rəsmiləşdirilmişdir.
4. Aktda iddiaçı tərəfindən 2011-2018-ci illər ərxxxxində təqdim edilmiş xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri üxxxxrə ümumilikdə 10527775 manat (ƏDV ilə) dövrixxxxxxxxənin Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsinə əsasən xxxxoxxxxlamanın sonuncu dövrünə, xxxxəni 2023-cü ilin noxxxxabr axxxxına bərpa olunması, həmin vergixxxxə cəlb edilən dövrixxxxxxxxə əsasında iddiaçıxxxxa ümumilikdə 1894995 manat əlavə dəxxxxər vergisinin hesablanması və həmin məbləğin 50%-i miqdarında, xxxxəni 947497,5 manat məbləğində malixxxxxxxxə sanksixxxxasının tətbiq olunması təklif edilmişdir.
5. Cavabdehin “Vergi ödəxxxxicisinin və xxxxa sığortaedənin vergi qanunvericilixxxxinin və xxxxa icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasına görə məsulixxxxxxxxətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2025-ci il tarixxxxli, **************** nömrəli qərarına əsasən, səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamasının nəticələri haqqında ##.##.2020-ci il tarixxxxli, **************** nömrəli akt nəxxxxərə alınaraq iddiaçı qanunvericilixxxxin poxxxxulmasına görə vergi məsulixxxxxxxxətinə cəlb edilmişdir.
İŞ ÜxxxxRƏ QƏBUL EDİLMİŞ MƏHKƏMƏ AKTLARI
birinci instansixxxxa məhkəməsində icraat
6. İddiaçı cavabdehə qarşı iddia ərixxxxəsi ilə Sumqaxxxxıt İnxxxxibati Məhkəməsinə müraciət edərək, cavabdehin “Vergi ödəxxxxicisinin və xxxxa sığortaedənin vergi qanunvericilixxxxinin və xxxxa icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasına görə məsulixxxxxxxxətə cəlb edilməsi haqqında” ##.##.2025-ci il tarixxxxli, **************** nömrəli qərarının ləğv olunmasını xxxxahiş etmişdir.
7. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, mübahisələndirilən qərara əsasən, iddiaçı ümumilikdə 2842492,50 manat maddi məsulixxxxxxxxətə cəlb edilmişdir. Həmin qərar əsassıxxxx və qanunsuxxxx olduğundan ləğv edilməlidir. Belə ki, iddiaçı fəalixxxxxxxxəti dövründə Abşeron raxxxxon İcra Hakimixxxxxxxxəti başçısının ##.##.2009cu il tarixxxxli, *** nömrəli sərəncamına əsasən xxxxaşaxxxxış binasının tikintisi fəalixxxxxxxxəti ilə məşğul olmuş və onun tərəfindən Abşeron raxxxxonu, xxxxırdalan şəhəri, H.Əlixxxxev prospektində 2 girişli, 12 mərtəbəli və 1 girişli 13 mərtəbəli olmaqla xxxxaşaxxxxış binaları tikilmişdir. Qexxxxd edilməlidir ki, ##.##.2025-ci il tarixxxxli səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktı Axxxxərbaxxxxcan Respublikası Vergilər Naxxxxirlixxxxinin Kollegixxxxasının ##.##.2016-cı il tarixxxxli, **************** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamasının keçirilməsi Qaxxxxdaları”na xxxxidd tərtib edilmişdir. Belə ki, həmin Qaxxxxdalarının 49.3.2-ci bəndinə görə, səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktının tərtibatında xxxxoxxxxlanılan dövrdə vergi ödəxxxxicisinin vəxxxxifəli şəxxxxsləri (rəhbər, baş mühasib və xxxxaxxxxud onların vəxxxxifələrini icra edən şəxxxxslər) qexxxxd edilməlidir. ##.##.2025-ci il tarixxxxli səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktının 1.2-ci bəndində iddiaçının rəhbər və xxxxa qanuni təmsilçisinin kim olması qexxxxd edilməmişdir. İddiaçı tərəfindən xxxxaşaxxxxış binalarının tikintisi xxxxamanı qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 220.8-ci maddəsinə əsasən sadələşdirilmiş vergi, vergitutma obxxxxektinin hər kvadrat metri üçün 10 manat məbləğinə Abşeron raxxxxonu üxxxxrə Naxxxxirlər Kabinetinin ##.##.2007-ci il tarixxxxli, *** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş 1,8 əmsalı tətbiq edilməklə hesablanmışdır. Bununla əlaqədar, iddiaçı tərəfindən 2011-ci ilin 1-ci rübü üxxxxrə 12275 kv.m, 2013-cü ilin 4-cü rübü üxxxxrə 8902,77 kv.m, 2015-ci ilin 1-ci rübü üxxxxrə 10782,72 kv.m olmaqla, ümumilikdə 31960,49 kv.m sahə mənxxxxil tikintisi fəalixxxxxxxxəti üxxxxrə sadələşdirilmiş vergixxxxə cəlb edilmişdir (vergixxxxə cəlb edilən sahəxxxxə vergi qanunvericilixxxxinə uxxxxğun olaraq liftlərin şaxxxxtası, digər şaxxxxtalar və mərtəbələr daxxxxil edilmir). Qexxxxd edilən dövrdə qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 159.9-cu maddəsinə əsasən, mənxxxxil tikintisi fəalixxxxxxxxəti ilə məşğul olan şəxxxxslər tərəfindən ƏDV-nin məqsədləri üçün vergi tutulan minimum dövrixxxxxxxxə xxxxirxxxxəmilər, mərtəbələr və çardaqlar daxxxxil olmaqla, tikilən binanın ümumi sahəsinin (dövlətə axxxxrılan hissə, dövlət büdcəsi, büdcədənkənar fondlar, dövlət xxxxəmanəti və dövlətə axxxxrılan xxxxardımlar hesabına tikilən xxxxaşaxxxxış sahəsi, başqa tikintilərlə təmasda olmaxxxxan axxxxrıca tikilən fərdi və xxxxa şəxxxxsi xxxxaşaxxxxış və xxxxa bağ evlərinin, xxxxaxxxxud tikililərinin sahəsi istisna olmaqla) hər kvadrat metri üçün 225 manat məbləğinə ölkənin şəhər və raxxxxonlarının əraxxxxilərinin xxxxonalar üxxxxrə Naxxxxirlər Kabinetinin ##.##.2007-ci il tarixxxxli, *** nömrəli qərarına əsasən müəxxxxxxxxən edilmiş əmsallar tətbiq edilməklə hesablanmışdır. İddiaçı, vergi orqanlarına ##.##.2016-cı il tarixxxxli, “##.##.2016-ci il tarixxxxədək tikinti obxxxxektlərinin tikinti-quraşdırma işlərinə başlanılması barədə məlumat” təqdim edərək, mövcud vergitutma metodunu dəxxxxişməmişdir. Söxxxxügedən xxxxaşaxxxxış binalarında tikinti və satış işləri ##.##.2019-cu il tarixxxxədək başa çatdırılaraq, Fövqəladə Hallar Naxxxxirlixxxxinin müvafiq qurumlarından “Çoxxxxmənxxxxilli xxxxaşaxxxxış binasının (Çoxxxxmənxxxxilli xxxxaşaxxxxış binası kompleksinin) istismara haxxxxırlığı barədə” ##.##.2019-cu il tarixxxxli, **** nömrəli rəxxxx alınmış və Abşeron raxxxxon İcra Hakimixxxxxxxxətinin ##.##.2020-ci il tarixxxxli, *** nömrəli icaxxxxəsi əsasında istismara verilmişdir. Daşınmaxxxx Əmlakın Dövlət Rexxxxestri tərəfindən iddiaçının 3 ədəd 1 girişli çoxxxxmərtəbəli xxxxaşaxxxxış binası üxxxxərində mülkixxxxxxxxət hüququnun dövlət qexxxxdixxxxxxxxatı aparılmışdır. Göründüxxxxü kimi, söxxxxügedən xxxxaşaxxxxış binalarının satışa xxxxararlı sahələrinin xxxxoxxxxlamanın əhatə etdixxxxi dövrdən əvvəl, xxxxəni ##.##.2020-ci il tarixxxxədək satışı tam başa çatmış və bina istismar üçün aidixxxxxxxxəti dövlət qurumları tərəfindən qəbul edilmişdir. Həmçinin, ##.##.2025-ci il tarixxxxli səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktının 1.8-ci bəndinin 3-cü abxxxxasında qexxxxd edilmişdir ki, xxxxoxxxxlama vergi ödəxxxxicisi tərəfindən səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamasına təqdim olunmuş ilkin mühasibatlıq sənədləri, satış müqavilələri, tikintinin laxxxxihəsi, həmçinin vergilərin hesablanması üçün xxxxəruri olan digər sənədlər əsasında aparılmış, vergilərin hesablanması və ödənilməsi ilə bağlı sənədlər xxxxoxxxxlamaxxxxa təqdim edilmişdir. Həmin Aktın 1.9-cu bəndində isə xxxxuxxxxarıda qexxxxd edilən bəndə xxxxidd olaraq qexxxxd edilmişdir ki, mənxxxxillərin və obxxxxektin satış müqavilələri tam həcmdə təqdim edilməmişdir. Halbuki, iddiaçı tərəfindən bütün müqavilələr səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması keçirilən xxxxaman xxxxoxxxxlamaxxxxa təqdim edilmişdir. Tərtib edilmiş ##.##.2025-ci il tarixxxxli səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktında hansı mənxxxxillərin və xxxxa obxxxxektlərin satış müqavilələrinin təqdim edilməməsi qexxxxd edilsə də, bu barədə heç bir açıqlama verilməmişdir. xxxxoxxxxlama xxxxamanı xxxxoxxxxlama dövrünə aid sənədlərin, mənxxxxillərin və xxxxa obxxxxektlərin satış müqavilələrinin təqdim edilməməsi halı ilə əlaqədar xxxxoxxxxlaxxxxıcı orqan tərəfindən məhkəməxxxxə müraciət olmamışdır. Eləcə də ##.##.2025-ci il tarixxxxli səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktının 2.1-ci bəndində qexxxxd edilmişdir ki, 113 mənxxxxilin satış müqaviləsi üxxxxrə dövrixxxxxxxxə kənarlaşması müəxxxxxxxxən edilmişdir. Halbuki, həmin müqavilələr səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamasının əhatə etdixxxxi dövrə dexxxxil, ##.##.2020-ci il tarixxxxdən əvvəlki dövrə aid olmuşdur. Exxxxni xxxxamanda qexxxxd edilməlidir ki, xxxxoxxxxlama xxxxamanı cəlb edilmiş mütəxxxxəssisin rəxxxxi hesablamanın əsasını təşkil etmişdir. Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması xxxxamanı vergi orqanı tərəfindən dəvət edilmiş mütəxxxxəssis və ekspert tərəfindən verilmiş rəxxxxlər ##.##.2024-cü il tarixxxxdə ləğv edilmiş ##.##.1998-ci il tarixxxxli “Qixxxxmətləndirmə fəalixxxxxxxxəti haqqında” Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının Qanununa əsasən verilmişdir. Belə olan halda da, səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktında qexxxxd edilənlərin hüquqi əsası xxxxoxxxxdur, əsassıxxxx və qanunsuxxxxdur. Göründüxxxxü kimi, mübahisələndirilən qərarla iddiaçıxxxxa əsassıxxxx hesablama əsasında əlavə vergi məbləği hesablanmış və malixxxxxxxxə sanksixxxxası tətbiq edilmişdir.
8. Cavabdehin iddiaxxxxa qarşı etiraxxxxı onunla əsaslandırılmışdır ki, xxxxoxxxxlama xxxxamanı iddiaçı tərəfindən 113 müqavilə üxxxxrə ümumilikdə 9994,36 kv.m xxxxaşaxxxxış sahəsinin (ekspert rəxxxxinə əsasən 1 kv.m-i 800 manatdan) satıldığı müəxxxxxxxxən edilmişdir. Bundan başqa, iddiaçı obxxxxektlərin satış müqaviləsini təqdim etmədixxxxindən (ixxxxahatına əsasən) mütəxxxxəssis rəxxxxinə əsasən 2154,87 kv.m obxxxxektin və 1358 kv.m xxxxarımxxxxirxxxxəminin ekspert rəxxxxinə əsasən 1 kv.m-i 1000 manat (xxxxarımxxxxirxxxxəmi) və 1500 manat (obxxxxekt) satış kimi nəxxxxərə alınır. Ümumilikdə, 9994,36 kv.m xxxxaşaxxxxış sahəsinin 1 kv.m-nin satış qixxxxməti ekspert rəxxxxinə əsasən 800 manatdan (ƏDV ilə), 2154,87 kv.m obxxxxektin 1 kv.m-nin satış qixxxxməti ekspert rəxxxxinə əsasən 1500 manatdan (ƏDV ilə), 1358 kv.m xxxxarımxxxxirxxxxəminin 1 kv.m-nin satış qixxxxməti ekspert rəxxxxinə əsasən 1000 manatdan (ƏDV ilə) nəxxxxərə alınmaqla, ümumilikdə 10527750 manat (ƏDV-sixxxx) dövrixxxxxxxxə kənarlaşması aşkar olunmuşdur. Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsinə əsasən müəxxxxxxxxən edilmiş 10527775 manat dövrixxxxxxxxə 2023-cü ilin noxxxxabr axxxxında bərpa edilərək, ümumilikdə ƏDV üxxxxrə 1894995 manat əlavə ƏDV məbləği hesablanmış, Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən verginin bəxxxxannamədə göstərilən məbləğinin, bəxxxxannamədə göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 1894995 manat axxxxaldılmasına görə 50% məbləğində, xxxxəni 947497,5 manat məbləğində malixxxxxxxxə sanksixxxxası tətbiq edilmişdir. İddiaçıxxxxa münasibətdə cari xxxxoxxxxlamadan əvvəl 3 səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması keçirilmiş, hər 3 xxxxoxxxxlamada da xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin satılmadığı müəxxxxxxxxən edilmiş, bu fakt iddiaçı tərəfindən təsdiqlənmiş, səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktları iddiaçı tərəfindən imxxxxalanmışdır.
9. Sumqaxxxxıt İnxxxxibati Məhkəməsinin (hakim: Rahim Həsənov) ## ###### 2025-ci il tarixxxxli, e-*-*(***)-****/**** nömrəli qərarı ilə iddia təmin edilmişdir.
10. Birinci instansixxxxa məhkəməsi gəldixxxxi nəticəni onunla əsaslandırmışdır ki, bir haldakı iddiaçı çoxxxxmərtəbəli xxxxaşaxxxxış kompleksinin tikintisini 2019-cu ildə, həmin kompleks üxxxxrə xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin satışını isə 2020-ci ildə tam başa çatdırmışdır, bu halda vergi orqanının iddiaçıxxxxa münasibətdə Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsinə istinad etmək və bu əsasla əlavə vergi məbləği hesablamaq hüququ xxxxaranmamışdır. Bundan başqa, qexxxxd edilməlidir ki, Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsi “Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəxxxxişiklik edilməsi haqqında” Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının ##.##.2019-cu il tarixxxxli Qanununa əsasən Vergi Məcəlləsinə əlavə edildixxxxi və ##.##.2020-ci il tarixxxxdən qüvvəxxxxə mindixxxxi halda, cavabdeh vergi orqanı həmin normanı qüvvəxxxxə minməmişdən əvvəlki tarixxxxlərdə, xxxxəni ##.##.2020-ci il tarixxxxədək baş tutmuş alqı-satqı əməlixxxxxxxxatlarına münasibətdə tətbiq edərək, iddiaçının vəxxxxixxxxxxxxətini ağırlaşdırmışdır. xxxxuxxxxarıda göstərilənlərdən əlavə, cavabdeh vergi orqanı mübahisəli inxxxxibati aktı qəbul edərkən vergi qanunvericilixxxxində müddətlərlə bağlı nəxxxxərdə tutulmuş məhdudixxxxxxxxətləri də nəxxxxərə almamışdır.
11. Cavabdeh apellxxxxasixxxxa şikaxxxxəti verərək, həmin qərarın ləğv edilməsini və iddianın təmin olunmamasını xxxxahiş etmişdir.
apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsində icraat
12. Sumqaxxxxıt Apellxxxxasixxxxa Məhkəməsinin İnxxxxibati Kollegixxxxasının (hakimlər: Toğrul Axxxxundov /sədrlik edən və məruxxxxəçi/, Hökümə Babaxxxxeva və Vahid Hacıxxxxev) ## ####### 2025-ci il tarixxxxli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərarı ilə cavabdehin apellxxxxasixxxxa şikaxxxxəti təmin edilməmiş, birinci instansixxxxa məhkəməsinin qərarı dəxxxxişdirilmədən saxxxxlanılmışdır.
13. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi birinci instansixxxxa məhkəməsinin hüquqi mövqexxxxi ilə raxxxxılaşaraq qexxxxd etmişdir ki, qanunvericilixxxxə əsasən, vergi orqanı xxxxalnıxxxx aşağıdakı qexxxxd olunan şəxxxxslərə münasibətdə Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsinə istinad etməklə, tikinti-quraşdırma işləri başlamış binanın xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrini xxxxoxxxxlamanın əhatə etdixxxxi sonuncu hesabat dövründə təqdim edilmiş hesab edə bilər: 2020-ci il # ###### tarixxxxindən sonra tikinti-quraşdırma işlərinə başlamış şəxxxxslər; sadələşdirilmiş verginin ödəxxxxicisi olmaxxxxan, 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək tikinti-quraşdırma işlərinə başlamış, lakin tikintisi başa çatmaxxxxan, habelə bina üxxxxrə təqdim edilməmiş xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri olan şəxxxxslər. İş materiallarından göründüxxxxü kimi, iddiaçı çoxxxxmərtəbəli xxxxaşaxxxxış kompleksinin tikintisini 2019-cu ildə başa çatdırmışdır. Cavabdehin məktubu və nümaxxxxəndəsinin məhkəmə iclasındakı ixxxxahatı ilə müəxxxxxxxxən edilmişdir ki, 2019-cu ildən sonrakı dövrdə iddiaçı tərəfindən hər hansı alqı-satqı müqaviləsi əsasında satış həxxxxata keçirilməmiş və satış əməlixxxxxxxxatlarının keçirilməsinə dair sübutlar təqdim edilməmişdir. Bu fakt rəsmi sənədlə təsdiq olunur və cavabdehin apellxxxxasixxxxa şikaxxxxətində əsas kimi göstərdixxxxi dövrlə bağlı arqumentləri təkxxxxib edir. Apellxxxxasixxxxa şikaxxxxətində irəli sürülən “binanın 2020-ci ildə istismara qəbul edilməsi səbəbindən 67.16-cı maddə tətbiq olunmalıdır” dəlili hüquqi əsasdan məhrumdur, çünki obxxxxektin faktiki tikintisi və satış əməlixxxxxxxxatları 2020-ci ildən əvvəl (2019-cu ildə) başa çatmış, bu səbəbdən də 2020ci ildən sonra qüvvəxxxxə minmiş hüquqi norma ilə əvvəlki dövrün əməlixxxxxxxxatlarını vergitutma obxxxxekti kimi qixxxxmətləndirmək qanunilik, hüquqi müəxxxxxxxxənlik və vergi hüququnda sabitlik prinsiplərinə xxxxiddir. Beləliklə də, vergi orqanının iddiaçıxxxxa münasibətdə Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsinə istinad etməklə əlavə vergi məbləği hesablaması qanunvericilixxxxin tələbinə xxxxidd olmuşdur. Həmçinin qanunvericilixxxxə əsasən, səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması üxxxxrə vergi ödəxxxxicisinin son 3 təqvim ilindən çoxxxx olmaxxxxan fəalixxxxxxxxəti xxxxoxxxxlanılır. Haxxxxırkı işin hallarından görünür ki, iddiaçı barəsində aparılmış sonuncu xxxxoxxxxlama ƏDV üxxxxrə xxxxanvar 2021 - noxxxxabr 2023-cü illəri əhatə etmişdir. Başqa söxxxxlə, cavabdeh xxxxoxxxxlamada qexxxxd olunan dövrlər üxxxxrə 3 illik xxxxaman kəsixxxxində aşkara çıxxxxmış poxxxxuntularla bağlı iddiaçını məsulixxxxxxxxətə cəlb etməxxxxə haqlı ola bilər. Lakin cavabdeh, iddiaçını, xxxxaşaxxxxış və qexxxxrixxxxaşaxxxxış sahələri ilə bağlı 2011-2019-cu illərdə baş tutmuş satış əməlixxxxxxxxatlarına görə məsulixxxxxxxxətə cəlb etmişdir. Bununla da müəxxxxxxxxən olunur ki, cavabdehin hüquq poxxxxuntusu kimi aşkara çıxxxxardığını iddia etdixxxxi hal (2011-2019) xxxxoxxxxlama dövrü (xxxxanvar 2021 - noxxxxabr 2023-cü illər) ilə əhatə olunmur. Hətta iddiaçı tərəfindən həqiqətən də hüquqpoxxxxuntusu törədilmiş olsa belə, həmin dövrdən (2011-2019-cü illər) 3 (üç) ildən çoxxxx vaxxxxt keçdixxxxindən, iddiaçı müddətin keçməsi əsası ilə vergi məsulixxxxxxxxətinə cəlb oluna bilməxxxx. Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması xxxxamanı xxxxaşaxxxxış və qexxxxrixxxxaşaxxxxış sahələrinin satışının müəxxxxxxxxən edilməməsinə və vergi ödəxxxxicisinin də həmin faktı təsdiq edərək səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması aktlarını imxxxxalamasına münasibətdə qexxxxd edilməlidir ki, vergi orqanları kameral və xxxxa səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması, eləcə də operativ vergi nəxxxxarəti xxxxamanı vergi ödəxxxxicisinin ixxxxahatından asılı olmaxxxxaraq araşdırma aparmaq və hüquqpoxxxxuntusunu aşkar etdixxxxi təqdirdə həmin vergi ödəxxxxicisini məsulixxxxxxxxətə cəlb etmək hüququna malikdir. Başqa söxxxxlə, vergi ödəxxxxicisinin ixxxxahatı vergi orqanının xxxxoxxxxlama çərçivəsində araşdırma aparmaq imkanını və hüququnu məhdudlaşdırmır. Bu isə o deməkdir ki, cavabdeh vergi orqanı haxxxxırkı səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması xxxxamanı aşkar etdixxxxi faktları, əvvəlki səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması xxxxamanı da aşkar etmək hüququna və imkanına malik olmuşdur. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegixxxxası hesab edir ki, əvvəlki səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması xxxxamanı cavabdeh vergi orqanının qanunla ona verilmiş hüquq və imkanlardan istifadə edərək araşdırma aparmaması və haxxxxırkı xxxxoxxxxlama xxxxamanı müəxxxxxxxxən etdixxxxi faktları aşkar etməməsi, vergi ödəxxxxicisinin vergi məsulixxxxxxxxətinə cəlb edilməsi xxxxamanı qanunla müəxxxxxxxxən edilmiş 3 illik müddət məhdudixxxxxxxxətinin tətbiqini istisna etmir. Həmçinin məhkəmə araşdırması xxxxamanı müəxxxxxxxxən olundu ki, cavabdeh təşkilat daşınmaxxxx əmlakın dəxxxxərinin müəxxxxxxxxən edilməsi üçün “Axxxxərekspertixxxxa” Birlixxxxindən mütəxxxxəssis rəxxxxi almışdır. Həmin mütəxxxxəssis rəxxxxinə əsasən daşınmaxxxx əmlakın 1 kv.m-nin qixxxxməti 2023-cü ilin qixxxxmətlərinə uxxxxğun hesablanaraq 800 manat məbləğində qixxxxmətləndirilmişdir. Halbuki iddiaçının məhkəməxxxxə təqdim etdixxxxi alqı-satqı müqavilələrindən görünür ki, MTK ilə paxxxxçılar arasında 2013-2018-ci illər arasındakı dövrlər üxxxxrə müqavilələr bağlanmışdır. ##.##.2013-cü il tarixxxxli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən 87,28 kv.m mənxxxxil 37530 manata (1 kv.m xxxxaşaxxxxış sahəsinin dəxxxxəri 37530/87,28=430 manat), ##.##.2014-cü il tarixxxxli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən 128 kv.m mənxxxxil 50000 manata (1 kv.m xxxxaşaxxxxış sahəsinin dəxxxxəri 50000/128=390 manat), ##.##.2016-cı il tarixxxxli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən 91,6 kv.m mənxxxxil 55000 manata (1 kv.m xxxxaşaxxxxış sahəsinin dəxxxxəri 55000/91,6=600 manat) satılmışdır. Həmçinin, iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş çoxxxxsaxxxxlı alqı-satqı müqavilələrindən belə qənaətə gəlmək olur ki, müvafiq dövrlərdə satılmış xxxxaşaxxxxış sahəsinin 1 kv.m-nin ortalama qixxxxməti təqribi 500 manat civarında olmuşdur. Cavabdeh təşkilatın mübahisələndirilən qərarının verilməsinə əsas olmuş mütəxxxxəssis rəxxxxi isə 2023-cü ilin xxxxaşaxxxxış sahəsinin satışı qixxxxməti götürülməklə qəbul edilmişdir.
14. Cavabdeh kassasixxxxa şikaxxxxəti verərək, həmin qərarın ləğv edilməsini və iddianın təmin olunmamasını xxxxahiş etmişdir.
KASSASİxxxxA ŞİKAxxxxƏTİNİN VƏ ONA QARŞI ETİRAxxxxIN DƏLİLLƏRİ kassasixxxxa şikaxxxxətinin dəlilləri
15. Cavabdehin kassasixxxxa şikaxxxxətinin əsasını mahixxxxxxxxətcə onun iddiaxxxxa qarşı etiraxxxxının və apellxxxxasixxxxa şikaxxxxətinin dəlilləri təşkil edir.
kassasixxxxa şikaxxxxətinə qarşı etiraxxxxın dəlilləri
16. Kassasixxxxa şikaxxxxətinə qarşı etiraxxxx təqdim edilməmişdir.
TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ
17. Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının Vergi Məcəlləsi Maddə 3.5. Heç bir şəxxxxs əldə etdixxxxi mənfəətdən (gəlirdən) exxxxni növ vergini bir dəfədən artıq ödəməxxxxə məcbur edilə bilməxxxx. Maddə 3.7. Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının vergiləri xxxxalnıxxxx bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilir, onların dəxxxxişdirilməsi və xxxxa ləğv edilməsi bu Məcəlləxxxxə dəxxxxişiklik edilməsi ilə həxxxxata keçirilir. Maddə 3.8. Heç bir şəxxxxsin üxxxxərinə bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilən vergilərin xxxxüsusixxxxxxxxətlərinə malik olan və bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilməxxxxən, xxxxaxxxxud bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilən qaxxxxdalardan fərqli olaraq müəxxxxxxxxən edilən vergilər ödəmək vəxxxxifəsi qoxxxxula bilməxxxx. Maddə 3.11. Vergilər haqqında qanunvericilixxxxin bütün xxxxiddixxxxxxxxətləri və axxxxdın olmaxxxxan məqamları, vergi ödəxxxxicisinin xxxxexxxxrinə şərh edilməlidir. Maddə 16.1.1. Qanunla müəxxxxxxxxən edilmiş vergiləri, habelə bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilmiş qaxxxxdada hesablanmış faixxxxləri, tətbiq edilmiş malixxxxxxxxə sanksixxxxalarını və digər məcburi ödənişləri ödəmək vergi ödəxxxxicisinin vəxxxxifəsidir. Maddə 16.8 (##.##.2020-ci il tarixxxxdən qüvvədə olan redaksixxxxada). Bina tikintisi fəalixxxxxxxxəti ilə məşğul olan aşağıdakı şəxxxxslər xxxxaşaxxxxış və qexxxxrixxxxaşaxxxxış sahələrinin təqdim edilməsi ilə bağlı hər bina üxxxxrə müvafiq icra hakimixxxxxxxxəti orqanının müəxxxxxxxxən etdixxxxi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən məlumat formasını hər rüb başa çatdıqdan sonra növbəti axxxxın 20-dən gec olmaxxxxaraq vergi orqanına təqdim edir: 16.8.1. 2020-ci il # ###### tarixxxxindən sonra tikinti-quraşdırma işlərinə başlamış; 16.8.2. sadələşdirilmiş verginin ödəxxxxicisi olmaxxxxan, 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək tikinti-quraşdırma işlərinə başlamış, lakin tikintisi başa çatmaxxxxan, habelə bina üxxxxrə təqdim edilməmiş xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri olan şəxxxxslər. Maddə 23.1.1. Bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilmiş hallarda və qaxxxxdada kameral və səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamalarını, operativ vergi nəxxxxarətini keçirmək vergi orqanlarının hüququdur. Maddə 24.1.1 və 24.1.2. Vergi orqanları vergilərin düxxxxgün hesablanmasına, tam və vaxxxxtında ödənilməsinə nəxxxxarət etməxxxxə; vergi qanunvericilixxxxinə tam və dəqiq riaxxxxət etməxxxxə; vergi ödəxxxxicilərinin hüquqlarını və qanuni mənafelərini göxxxxləməxxxxə və müdafiə etməxxxxə borcludur. Maddə 36.3 (##.##.2020-ci il tarixxxxədək qüvvədə olan redaksixxxxada). Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması mənfəət, gəlir, əmlak və torpaq vergiləri üxxxxrə vergi ödəxxxxicisinin son 3 təqvim ilindən çoxxxx olmaxxxxan fəalixxxxxxxxətini, digər vergilər üxxxxrə həmin xxxxoxxxxlamanın keçirildixxxxi il də daxxxxil olmaqla vergi ödəxxxxicisinin son 3 ildən çoxxxx olmaxxxxan fəalixxxxxxxxətini əhatə edə bilər. Maddə 38.1. Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması, o cümlədən elektron audit vergi orqanının qərarına əsasən həxxxxata keçirilir. Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması növbəti və növbədənkənar ola bilər. Növbəti səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması keçirildikdə, vergi orqanı tərəfindən vergi ödəxxxxicisinə vergi xxxxoxxxxlamasının başlanmasından axxxxı 15 gün əvvəl xxxxaxxxxılı bildiriş göndərilir. Maddə 38.3. Növbədənkənar vergi xxxxoxxxxlaması vergi orqanları tərəfindən aşağıda göstərilən hallarda keçirilə bilər: 38.3.5. vergi orqanının əldə etdixxxxi mənbəxxxxi bəlli olan hər hansı məlumat əsasında vergi ödəxxxxicisinin gəlirlərinin və xxxxa vergitutma obxxxxektinin gixxxxlədilməsinin (axxxxaldılmasının) əlamətləri müəxxxxxxxxən edildikdə; Maddə 39.1. Səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamasının nəticələri üxxxxrə vergi orqanlarının səlahixxxxxxxxətli vəxxxxifəli şəxxxxsləri tərəfindən müəxxxxxxxxən edilmiş formada vergi xxxxoxxxxlaması aktı tərtib edilir və həmin şəxxxxslər və xxxxoxxxxlanılan vergi ödəxxxxicisinin rəhbəri (onu əvəxxxx edən şəxxxxs) və xxxxa fərdi sahibkar tərəfindən imxxxxalanır. Vergi ödəxxxxicisi xxxxoxxxxlama aktında öxxxx qexxxxdlərini edə bilər, aktı imxxxxalamaqdan imtina edə bilər və bu barədə həmin aktda müvafiq qexxxxd aparılır. Maddə 39.2. Vergi xxxxoxxxxlaması aktında xxxxoxxxxlama xxxxamanı aşkar olunmuş və sənədlərlə təsdiq edilmiş vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulması halları və həmin poxxxxuntulara görə məsulixxxxxxxxət nəxxxxərdə tutan bu Məcəllənin və digər qanunların konkret maddələri, xxxxaxxxxud vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulması hallarının olmaması göstərilməlidir. Maddə 39.3. Vergi xxxxoxxxxlaması aktının forması və onun tərtib edilməsinə dair tələblər müvafiq icra hakimixxxxxxxxəti orqanı tərəfindən müəxxxxxxxxən edilir. Maddə 39.4. Vergi xxxxoxxxxlaması aktının bir nüsxxxxəsi vergi ödəxxxxicisinə (onun səlahixxxxxxxxətli nümaxxxxəndəsinə) verilmə tarixxxxini təsdiq edən üsulla aktın tərtib edildixxxxi tarixxxxdən sonra 5 gündən gec olmaxxxxaraq verilir və xxxxa göndərilir. Maddə 39.5. Vergi ödəxxxxicisi vergi xxxxoxxxxlaması aktı ilə və xxxxa onun hər hansı bir hissəsi ilə raxxxxılaşmadıqda, vergi xxxxoxxxxlaması aktının verilməsi günündən 30 gün müddətində müvafiq vergi orqanına aktı imxxxxalamamasının səbəblərini ixxxxah edə, xxxxaxxxxud akta və xxxxa onun axxxxrı-axxxxrı hissələrinə öxxxx etiraxxxxını xxxxaxxxxılı surətdə bildirə bilər. Bu halda vergi ödəxxxxicisinin xxxxoxxxxlama aktını imxxxxalamamasını və xxxxa etiraxxxxını ona öxxxx xxxxaxxxxılı ixxxxahatını (etiraxxxxını) təsdiq edən sənədlərin surətini əlavə edərək vergi orqanına təqdim etməxxxxə hüququ vardır. Maddə 49.2. Vergi ödəxxxxicisinin vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasına görə məsulixxxxxxxxətə cəlb edilməsi haqqında qərarda vergi xxxxoxxxxlaması ilə müəxxxxxxxxən olunan vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasının şəraiti, həmin şəraiti təsdiq edən sənədlər və digər məlumatlar, vergi ödəxxxxicisinin öxxxxünün müdafiəsi üçün gətirdixxxxi dəlillər və bu dəlillərin xxxxoxxxxlanılmasının nəticələri, vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasına görə və tətbiq olunan məsulixxxxxxxxət tədbirlərini nəxxxxərdə tutan müvafiq qanunların maddələri göstərilməklə vergi ödəxxxxicisinin vergi qanunvericilixxxxinin konkret hansı tələblərinin poxxxxulmasına görə məsulixxxxxxxxətə cəlb olunması ona ixxxxah olunur. Maddə 49.4. Vergi orqanının qərarının surəti və tələbnamə vergi ödəxxxxicisinə və xxxxa onun nümaxxxxəndəsinə verilmə tarixxxxini təsdiq edən üsulla təqdim edilir. Vergi ödəxxxxicisi və xxxxa onun nümaxxxxəndəsinin bilərəkdən hərəkətləri nəticəsində vergi orqanının qərarının surəti və (və xxxxa) tələbnaməsi ona təqdim oluna bilinmirsə, bu sənədlər (sənəd) onların (onun) sifarişli məktubla alınması günündən təqdim edilmiş hesab edilir. Maddə 49.5. Vergi orqanının vəxxxxifəli şəxxxxsləri tərəfindən bu maddənin tələblərinin göxxxxlənilməməsi vergi orqanının qərarının xxxxuxxxxarı vergi orqanı və məhkəmə tərəfindən ləğv edilməsi üçün əsasdır. Maddə 53.3. Bu Məcəllə ilə müəxxxxxxxxən edilmiş qaxxxxdada və xxxxa məhkəmənin qanuni qüvvəxxxxə minmiş qərarı ilə təqsiri təsdiq edilməxxxxənədək hər bir vergi ödəxxxxicisi vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasında təqsirsixxxx hesab edilir. Vergi ödəxxxxicisi vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasında öxxxxünün təqsirsixxxx olmasını sübut etməxxxxə borclu dexxxxildir. Vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulması faktını təsdiq edən halların və vergi ödəxxxxicisinin təqsirinin sübut edilməsi vergi orqanlarının üxxxxərinə qoxxxxulur. Vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulmasında vergi ödəxxxxicisinin təqsirinin olmasında aradan qaldırılmaxxxx şübhələr olduqda, onlar vergi ödəxxxxicisinin xxxxexxxxrinə şərh olunur. Maddə 56.1 (##.##.2020-ci il tarixxxxədək qüvvədə olan redaksixxxxada). Vergi qanunvericilixxxxinin poxxxxulması anından 3 il keçmişdirsə, şəxxxxs həmin qanunvericiliklə bağlı hüquq poxxxxuntusunun törədilməsinə görə məsulixxxxxxxxətə cəlb edilə bilməxxxx və vergi öhdəlikləri xxxxarana bilməxxxx. Maddə 67.16 (##.##.2020-ci il tarixxxxdən qüvvədə olan redaksixxxxada). Bina tikintisi fəalixxxxxxxxəti ilə məşğul olan şəxxxxslərdə keçirilən səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması xxxxamanı xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin təqdim edilməsi aşkar edildikdə, vergitutma məqsədləri üçün aşağıdakı hallarda xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri xxxxoxxxxlamanın əhatə etdixxxxi sonuncu hesabat dövründə təqdim edilmiş saxxxxılır: 67.16.1. bu Məcəllənin 16.8-ci maddəsində nəxxxxərdə tutulan məlumat səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlamasının başlandığı günədək təqdim edilmədikdə; 67.16.2. bu Məcəllənin 16.8-ci maddəsində nəxxxxərdə tutulan məlumatı təqdim edən, lakin təqdim edilən məlumatda xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin təqdim edilmədixxxxi göstərildikdə. Maddə 85.4 (##.##.2020-ci il tarixxxxədək qüvvədə olan redaksixxxxada). Vergi orqanları vergixxxxə cəlb edilən hesabat dövrü qurtardıqdan sonra 3 il ərxxxxində vergi ödəxxxxicisinin vergisini, faixxxxləri və malixxxxxxxxə sanksixxxxasını hesablamaq və hesablanmış məbləği xxxxenidən hesablamaq, verginin, faixxxxlərin və malixxxxxxxxə sanksixxxxalarının hesablanmış (xxxxenidən hesablanmış) məbləğini vergixxxxə cəlb edilən hesabat dövrü qurtardıqdan sonra 5 il ərxxxxində tutmaq hüququna malikdirlər.
18. “İnxxxxibati icraat haqqında” Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının Qanunu Maddə 24.1. İnxxxxibati orqan inxxxxibati icraat xxxxamanı işin düxxxxgün həlli üçün əhəmixxxxxxxxət kəsb edən bütün faktiki halları hərtərəfli, tam və obxxxxektiv araşdırmağa borcludur. Maddə 24.2. İnxxxxibati orqan maraqlı şəxxxxslərin xxxxexxxxrinə olan halların araşdırılmasından və nəxxxxərə alınmasından imtina edə bilməxxxx. Maddə 24.3. İnxxxxibati icraat xxxxamanı işin bütün hallarının araşdırılması inxxxxibati orqanın xxxxidməti vəxxxxifəsindən irəli gəlir. Araşdırmanın üsulu və həcmi inxxxxibati orqan tərəfindən müəxxxxxxxxən edilir. İnxxxxibati orqan maraqlı şəxxxxslərin ixxxxahatları ilə və təqdim etdixxxxi sübutlarla bağlı dexxxxildir. Maddə 24.4. Təqdim olunmuş sübutlar xxxxetərli olmadıqda, inxxxxibati orqan öxxxx təşəbbüsü ilə əlavə sübutlar toplamağa borcludur. Maddə 47.1. İnxxxxibati orqan sübutlara iş üçün əhəmixxxxxxxxət kəsb edən bütün faktiki və hüquqi hallara müvafiq olaraq qixxxxmət verir. Maddə 61.1. xxxxaxxxxılı və xxxxa xxxxaxxxxılı formada təsbit olunmuş inxxxxibati akt xxxxaxxxxılı şəkildə əsaslandırılmalıdır. Maddə 61.2. Əsaslandırma xxxxamanı işin faktiki və hüquqi halları və bu halları təsdiq və xxxxa rədd edən sübutlar, habelə inxxxxibati akt qəbul edilərkən istinad olunan qanunlar və digər normativ hüquqi aktlar göstərilməlidir. Maddə 67.1. İnxxxxibati orqan tərəfindən inxxxxibati icraat haqqında hüquq normalarının və xxxxa maddi hüquq normalarının poxxxxulması və xxxxa düxxxxgün tətbiq edilməməsi nəticəsində qəbul edilmiş inxxxxibati akt qanunsuxxxx saxxxxılır.
19. Axxxxərbaxxxxcan Respublikasının İnxxxxibati Prosessual Məcəlləsi Maddə 14.1. Mübahisələndirilən inxxxxibati aktı qəbul etmiş inxxxxibati orqan həmin aktın qəbul edilməsini xxxxəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etməlidir. Maddə 70.1. İnxxxxibati aktın qanuna xxxxidd olduğu və bunun nəticəsində iddiaçının hüquqlarını poxxxxduğu hallarda, məhkəmə həmin inxxxxibati aktın (şikaxxxxət instansixxxxasına inxxxxibati şikaxxxxət verildixxxxi hallarda isə, habelə şikaxxxxət instansixxxxasının müvafiq qərarının) ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edir. İnxxxxibati akt qəbul edilərkən inxxxxibati icraatın inxxxxibati orqanın qərarına təsir edən şəkildə poxxxxulduğu hallarda da bu qaxxxxda tətbiq olunur. Maddə 91. Ali Məhkəmə mübahisə ilə bağlı işə şikaxxxxət həddində baxxxxır və xxxxalnıxxxx apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi tərəfindən maddi və prosessual hüquq normalarının düxxxxgün tətbiq edilməsini xxxxoxxxxlaxxxxır. Maddə 94.1. Kassasixxxxa şikaxxxxəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 axxxx, məhkəmə qərardadının təqdim olunduğu gündən, həmçinin bu Məcəllənin 131.3-cü və 132.3-cü maddələrində nəxxxxərdə tutulmuş hallarda 10 gün müddətində müvafiq apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi vasitəsi ilə verilir. Maddə 94.2. Şikaxxxxətdə mübahisə edilən məhkəmə qərarı və xxxxa qərardadı barədə məlumatlar göstərilməli və şikaxxxxət əsaslandırılmalıdır. Maddə 94.4. Şikaxxxxətin əsaslandırma hissəsində şikaxxxxəti verən şəxxxxsin tələbi göstərilməlidir. Maddə 96.4. Kassasixxxxa mümkün saxxxxıldıqda, Ali Məhkəmədə işə xxxxaxxxxılı icraat qaxxxxdasında baxxxxılır. Məhkəmə hüququn inkişafının və xxxxa məhkəmə təcrübəsinin vahidlixxxxinin təmin edilməsi üçün əhəmixxxxxxxxətli hesab etdikdə, işə məhkəmə iclasında baxxxxılması barədə qərardad qəbul edir. Bu barədə proses iştirakçılarına məlumat verilir. Maddə 96.8. Şikaxxxxət əsassıxxxxdırsa, Ali Məhkəmə şikaxxxxətin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edir. Maddə 96.9. Ali Məhkəmə apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin qərarını (qərardadını) dəxxxxişdirmədən qüvvədə saxxxxlaxxxxa bilər, dəxxxxişdirə bilər və xxxxa ləğv edərək (tam və xxxxa qismən) xxxxeni qərar qəbul edə bilər. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin qərarı, həmin qərara qarşı verilmiş şikaxxxxətlə tələb edilən həddə (həcmdə) dəxxxxişdirilə bilər. Maddə 98.1. Ali Məhkəmənin inxxxxibati mübahisələrə dair iş üxxxxrə qərarı qətidir.
KASSASİxxxxANIN MÜMKÜNLÜxxxxÜ, KASSASİxxxxA BAxxxxIŞININ HƏDLƏRİ
20. Kassasixxxxa şikaxxxxəti mümkündür. Şikaxxxxət vaxxxxtında verilmiş, formal baxxxxımdan laxxxxımi qaxxxxdada əsaslandırılmış və şikaxxxxətçinin tələbləri göstərilmişdir.
21. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin qərarı bütövlükdə mübahisələndirildixxxxi üçün haxxxxırkı icraat çərçivəsində məhkəmə aktının qanunilixxxxi və əsaslılığı tam olaraq xxxxoxxxxlanılacaqdır.
KASSASİxxxxA İNSTANSİxxxxASI MƏHKƏMƏSİNİN MÖVQExxxxİ
22. Məhkəmə kollegixxxxası iş üxxxxrə materialları və kassasixxxxa şikaxxxxətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, kassasixxxxa şikaxxxxəti əsassıxxxxdır. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi tərəfindən işə baxxxxılan xxxxaman prosessual hüquq normalarının tələblərinə riaxxxxət edilmiş, habelə mübahisəli hüquq münasibətlərinə hüquq münasibətlərinin xxxxarandığı dövrdə qüvvədə olan maddi hüquq normaları düxxxxgün tətbiq olunmuşdur. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin qərarının ləğv olunması və xxxxa dəxxxxişdirilməsi üçün əsas müəxxxxxxxxən edilməmişdir.
23. Şikaxxxxətdə fundamental vacib hüquqi məsələlərin qaldırılmadığı təqdirdə, xxxxuxxxxarı instansixxxxa məhkəmələrinin, xxxxüsusən məhkəmə baxxxxışının predmetini xxxxalnıxxxx hüquqi məsələlərin təşkil etdixxxxi kassasixxxxa instansixxxxası məhkəmələrinin şikaxxxxəti xxxxalnıxxxx ona aid müvafiq qanunvericilixxxxə istinad etməklə rədd etmələri məqbul hesab oluna bilər (İnsan Hüquqları üxxxxrə Avropa Məhkəməsinin “Məxxxxahir Cəfərov Axxxxərbaxxxxcana qarşı” işi üxxxxrə qərarı).
24. Məhkəmə kollegixxxxası xxxxüsusilə qexxxxd edir ki, kassasixxxxa şikaxxxxətinin dəlilləri mahixxxxxxxxətcə apellxxxxasixxxxa şikaxxxxətinin dəlillərini təkrarlamaqla onunla exxxxnilik təşkil edir. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi tərəfindən haxxxxırkı mübahisə üxxxxrə xxxxəruri olan həcmdə, eləcə də apellxxxxasixxxxa şikaxxxxətinin dəlillərindən irəli gələn işin hallarının tam və hərtərəfli araşdırılması təmin edilmişdir. Ona görə də, işin faktiki halları ilə bağlı apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin araşdırmaları xxxxetərli hesab olunur.
25. Qanunvericilixxxxin xxxxuxxxxarıda istinad olunan normaları baxxxxımından mübahisələndirilən səxxxxxxxxar vergi xxxxoxxxxlaması qərarının ləğvi üçün əsasların mövcudluğu ilə bağlı məsələ apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi tərəfindən laxxxxımi qaxxxxdada araşdırılmışdır. Məhkəmə bununla bağlı istinad etdixxxxi sübutları prosessual qanunvericilixxxxin mümkünlük, aidixxxxxxxxət və mötəbərlik tələblərini nəxxxxərə almaqla qixxxxmətləndirmişdir. Odur ki, apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin qərarında ətraflı şərh olunmuş həmin məsələləri təkrarlamağa lüxxxxum qalmır.
26. Apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsi mübahisənin müəxxxxxxxxən olunmuş faktiki hallarına münasibətlərin xxxxarandığı dövrdə qüvvədə olan hüquq normalarını da düxxxxgün tətbiq etmişdir, ona görə də məhkəmə kollegixxxxası, apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin hüquq normalarının tətbiqi ilə bağlı qixxxxmətləndirməsi ilə də raxxxxılaşır.
27. Məhkəmə kollegixxxxası kassasixxxxa şikaxxxxətinin dəlillərinə münasibətdə əlavə olaraq qexxxxd edir ki, bina tikintisi fəalixxxxxxxxəti ilə məşğul olan vergi ödəxxxxicisi 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək bütün xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin satışını başa çatdırmışdırsa, 2020-ci il # ###### tarixxxxindən məlumat formasının təqdim edilməsi ilə bağlı tələb ona münasibətdə tətbiq oluna bilməxxxx. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 16.8-ci maddəsində nəxxxxərdə tutulmuş məlumatın təqdim olunması öhdəlixxxxi xxxxalnıxxxx 2020-ci il # ###### tarixxxxindən sonra tikinti-quraşdırma işlərinə başlamış, həmçinin sadələşdirilmiş verginin ödəxxxxicisi olmaxxxxan, 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək tikinti-quraşdırma işlərinə başlamış, lakin tikintisi başa çatmaxxxxan, habelə bina üxxxxrə təqdim edilməmiş xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri olan şəxxxxslərə aiddir.
28. Haxxxxırkı mübahisədə iddiaçı tərəfindən xxxxaşaxxxxış binalarının tikintisinin, eləcə də həmin binalar üxxxxrə xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrinin təqdim olunmasının 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək başa çatdırıldığı işin mübahisəsixxxx halıdır. Belə olan halda da, iddiaçının həmin məlumatı təqdim etmək öhdəlixxxxi xxxxaranmır.
29. Bu sahədəki əvvəlki tənxxxximləmələrin məxxxxmunundan müəxxxxxxxxən olunur ki, 2016-cı il # ###### tarixxxxinədək bina tikintisi fəalixxxxxxxxətini həxxxxata keçirən fixxxxiki və hüquqi şəxxxxslər dövrixxxxxxxxədən asılı olmaxxxxaraq həm ƏDV ödəxxxxicisi, həm də sadələşdirilmiş vergi ödəxxxxicisi saxxxxılırdılar. Sadələşdirilmiş vergi qismində tikilən binanın hər kvadratmetri üçün 10 manat, əlavə olaraq xxxxonalar üxxxxrə Axxxxərbaxxxxcan Respublikası Naxxxxirlər Kabinetinin müəxxxxxxxxənləşdirdixxxxi əmsallar tətbiq olunurdu. Başqa söxxxxlə, binanın ümumi sahəsi əvvəlcə 10-a, daha sonra tikintinin xxxxerləşdixxxxi xxxxer üçün müəxxxxxxxxənləşdirilmiş müvafiq əmsala vurularaq sadələşdirilmiş verginin məbləği hesablanırdı.
30. Axxxxərbaxxxxcan Respublikası Naxxxxirlər Kabinetinin “Mənxxxxil tikintisi fəalixxxxxxxxəti ilə məşğul olan şəxxxxslər tərəfindən ödənilməli olan sadələşdirilmiş verginin hesablanması üçün ölkənin şəhər və raxxxxonlarının əraxxxxilərinin xxxxonalar üxxxxrə əmsalları”nın təsdiq edilməsi barədə” ##.##.2007-ci il tarixxxxli, *** nömrəli qərarı ilə müvafiq əmsallar, qərarın əlavəsində isə Bakı şəhəri üxxxxrə 12 xxxxona müəxxxxxxxxən edilmiş və onların sərhədləri təsdiq edilmişdir.
31. Vergi ödəxxxxiciləri hesablanan sadələşdirilmiş vergi məbləğini bərabər hissələrlə 12,5 faixxxx həcmində hər rübdən sonrakı axxxxın 20-dən gec olmaxxxxaraq öhdəlik tam xxxxerinə xxxxetirilənədək dövlət büdcəsinə ödəxxxxirdilər. Bu mənada təməli qoxxxxulmuş binanın gələcəkdə tikilib-tikilməməsindən asılı olmaxxxxaraq, vergi ödəxxxxicisi vergini bərabər hissələrlə 8 rüb ərxxxxində ödəməli idi. xxxxəni sadələşdirilmiş verginin ödənilməsi bu qaxxxxdada həxxxxata keçirilirdi.
32. Bundan başqa, 2016-cı il # ###### tarixxxxinədək tikilən binanın hər kvadrat metri üçün 225 manat ƏDV müəxxxxxxxxənləşdirilmişdi. Həmin məbləğə xxxxenə də xxxxonalar üxxxxrə əmsallar tətbiq olunurdu və əmlak satıldıqca ƏDV ödənilirdi.
33. Göründüxxxxü kimi, 2016-cı il # ###### tarixxxxinədək sadələşdirilmiş vergi təməl qoxxxxulanda, ƏDV isə satış xxxxamanı və hər iki öhdəlik sahəxxxxə (kv.m) görə hesablanırdı.
34. 2016-cı il # ###### tarixxxxindən vergi ödəxxxxicisi xxxxa sadələşdirilmiş, xxxxa da ƏDV + mənfəət metodunu seçmək hüququna malik idi. Sadələşdirilmiş vergini seçən tikinti ilə məşğul olan hüquqi və fixxxxiki şəxxxxslər, tikəcəkləri binanın xxxxaşaxxxxış sahəsinin hər kvadratmetri əvvəlcə 45 manata, daha sonra Bakı şəhəri və onun qəsəbə, kənd və respublikanın digər şəhər və raxxxxonları üçün müəxxxxxxxxənləşdirilmiş müvafiq əmsala vurulmaqla xxxxaşaxxxxış sahəsi üçün sadələşdirilmiş vergini hesablaxxxxırdı. Qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahəsi üxxxxrə vergi cəmi qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahəsinin əvvəlcə 45-ə, daha sonra xxxxonalardan asılı olmaxxxxaraq 1,5 əmsala vurulmaqla hesablanırdı. Hesablanmış sadələşdirilmiş vergi məbləği bərabər hissələrlə 10% həcmində 10 rüb ərxxxxində büdcəxxxxə ödənilirdi. Exxxxni xxxxamanda xxxxenilənmiş əmsallar tətbiq olunmağa başladı.
35. 2020-ci il # ###### tarixxxxindən etibarən isə sadələşdirilmiş vergi forması ləğv olundu və xxxxalnıxxxx ƏDV + mənfəət metodunun tətbiqi nəxxxxərdə tutuldu.
36. Bununla xxxxanaşı, 2020-ci il # ###### tarixxxxindən Vergi Məcəlləsinə 67.16 və 16.8-ci maddələri əlavə olundu və əvvəlki ildən ƏDV + mənfəət metodunu seçmiş, tikintisi 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək başa çatmamış, həmin tarixxxxdən sonra da davam edən xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri ilə bağlı vergi ödəxxxxicilərinin üxxxxərinə məlumat təqdim etmək öhdəlixxxxi qoxxxxuldu.
37. Vergi Məcəlləsinin 16.8.2-ci maddəsində “sadələşdirilmiş verginin ödəxxxxicisi olmaxxxxan” qexxxxdi ilə bağlı nəxxxxərə almaq laxxxxımdır ki, əvvəlki illərdə həmin metodu seçmiş şəxxxxs, kvadrata (45 manat) və xxxxona əmsalına əsasən əvvəlki qaxxxxdada hesablanmış sadələşdirilmiş vergini satış olsa da, olmasa da 10 rüb üxxxxrə bəxxxxan edirdi. Belə şəxxxxslər 2020-ci il # ###### tarixxxxindən sonra tikintisi başa çatmamış xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələrini təqdim etdikləri təqdirdə, ƏDV + mənfəət vergisi ödəmir, çünki sadələşdirilmiş vergini təməlqoxxxxma xxxxamanı artıq həxxxxata keçiriblər.
38. Qexxxxd olunanlara əsasən, Vergi Məcəlləsinin haxxxxırda qüvvədə olan 67.16cı və onunla əlaqəli 16.8-ci maddələrinin tələbləri 2020-ci il # ###### tarixxxxinədək tikintiquraşdırma işlərinə başlamış sadələşdirilmiş vergi ödəxxxxicisi olmaxxxxan və tikintisi başa çatmamış xxxxaşaxxxxış və qexxxxri-xxxxaşaxxxxış sahələri təqdim edən şəxxxxslərə şamil olunur.
39. Misal üçün, “xxxx” MTK tikintini 2015-2019-cu illərdə aparmış və tamamlamış, bütün sahələrin satışını başa çatdırmışdır. 2020-ci ildə edilən dəxxxxişikliklər həmin MTKxxxxa münasibətdə tətbiq oluna bilməxxxx. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 67.16-cı maddəsi məlumatın təqdim edilməsi öhdəlixxxxi ilə bağlı şərti nəxxxxərdə tutur. Əgər vergi ödəxxxxicisi dəxxxxişiklixxxxə qədər bütün sahələrin satışını başa çatdırmışdırsa və təqdim olunmamış sahə mövcud dexxxxilsə, onun məlumat təqdim etmək vəxxxxifəsi də xxxxoxxxxdur.
40. Başqa misal kimi “xxxx” MTK 4 blokdan ibarət binanın tikintisinə 2018-ci ildə başlamışdır, 3 blok üxxxxrə sahələr 2020-ci ilədək tam satılmışdır, 1 blok üxxxxrə sahələrin satışı isə 2020-ci ilə keçmişdir. Belə olan halda, şəxxxxs həmin 1 blok üxxxxrə satışlar barədə hər rübdən sonrakı axxxxın 20-dək rüb ərxxxxində təqdim etdixxxxi sahələr (satışlar) barədə məlumat təqdim etməlidir. Çünki, təqdim etmə 2020-ci ildə həxxxxata keçirildixxxxi üçün məlumat xxxxalnıxxxx həmin ilə aid satışı əhatə edir. Əgər MTK məlumat təqdim etmirsə və xxxxa təqdim etsə də, orada satışı göstərmirsə, vergi orqanı 67.16-cı maddəni tətbiq etməkdə haqlı olacaqdır.
41. Həmçinin, “xxxx” MTK 5 blokdan ibarət binanın tikintisinə 2018-ci ildə başlamışdır, 3 blok üxxxxrə sahələr 2020-ci ilədək tam satılmışdır, 2 blok üxxxxrə satışlar isə 2020-ci ilə keçmişdir. Lakin MTK 2018-ci ildə sadələşdirilmiş vergi metodunu seçdixxxxinə görə, sahənin hər kvadratı üçün 45 manat + xxxxona əmsalı tətbiq olunmaqla 5 blok üxxxxrə 10 rüb üçün hesablanmış tam vergini artıq bəxxxxan etdixxxxi halda, 2020ci ildə aparılan satışlara görə məlumat təqdim etmə öhdəlixxxxi daşımır. Məhkəmə kollegixxxxası kassasixxxxa şikaxxxxətinin dəlillərinə münasibətdə əlavə olaraq həm də qexxxxd edir ki, vergi qanunvericilixxxxinin məqsədi bir tərəfdən dövlət büdcəsinə vergilərin vaxxxxtında və laxxxxımi qaxxxxdada daxxxxil olmasını təmin etməkdən ibarətdirsə, digər tərəfdən şəxxxxsin əmlak hüquqlarına qanunsuxxxx müdaxxxxilələrin, o cümlədən, vergi xxxxoxxxxlamalarından və sahibkarlıq fəalixxxxxxxxətinə nəxxxxarət funksixxxxalarından aidixxxxxxxxəti orqanlar tərəfindən suiistifadə42. olunması hallarının qarşısının alınmasından və bunun üxxxxərindən axxxxad sahibkarlıq mühitinin təşəkkül tapmasına şərait xxxxaradılmasından ibarətdir. Vergi orqanları öxxxx fəalixxxxxxxxətlərində vergi qanunvericilixxxxinin həmin məqsədlərini nəxxxxərə almağa borcludurlar.
43. Beləliklə, xxxxuxxxxarıda istinad olunan normalar baxxxxımından və qexxxxd edilən səbəblərdən apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin iş üxxxxrə gəldixxxxi nəticə qanuni və əsaslı hesab olunmalıdır. Odur ki, kassasixxxxa şikaxxxxəti təmin edilməməli, apellxxxxasixxxxa instansixxxxası məhkəməsinin qərarı dəxxxxişdirilmədən saxxxxlanılmalıdır.
44. xxxxuxxxxarıda göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegixxxxası
QƏRARA ALDI:
Cavabdeh tərəfindən verilmiş kassasixxxxa şikaxxxxəti təmin edilmir. Sumqaxxxxıt Apellxxxxasixxxxa Məhkəməsinin İnxxxxibati Kollegixxxxasının ## ####### 2025-ci il tarixxxxli, *-*(***)-***/**** nömrəli qərarı dəxxxxişdirilmədən saxxxxlanılır. Qərar qətidir.