Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(103)-1040/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-1040/2024 21.05.2024 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: X3 Səmədovun sədrliyi və məruzəsi ilə, Xəyalə Adil qızı Cəmilova və X4 ibarət tərkibdə, Eldarzadə Şirazı Elxan oğlunun katibliyi, İddiaçı, Cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakları ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “güzəşli şərtlərə yaşa görə əmək pensiyasının 57 yaşdan təyin edilməsi” tələbinə dair inzibati iş üzrə Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8119/2023 nömrəli, 27 sentyabr 2023-cü il tarixli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən inzibati işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında, açıq şifahi məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və bu hüquq yarandığı vaxtdan müvafiq kompensasiya ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, ərizəsinə əlavə edilmiş əmək kitabçasına görə onun sığorta (əmək) stajı 36 il 9 ay təşkil edir. Həmçinin, həmin sənəddən müəyyən edilmişdir ki, o, xx.xx.1984-cü ildən Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin İnzibati-xidməti obyektində işləyir. Bu rejimli obyektdir və o, orada rabitə üzrə montyor qismində işə başlamışdır. Hazırda elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis vəzifəsində çalışır. İşinin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o, növbəliliklə, səhər 8-dən axşam 8-dək, ya da axşam 8-dən səhər 8-dək işləyir. Hər dəfə işə başlamaq üçün xüsusi geyimdə lift vasitəsilə 50 metr yerin altına düşür. Orada isə yüksək elektrik gərginliyi, süni havalandırma və süni işıqlandırma şəraitində vəzifəsini icra edir. Beləliklə, onun əməyi ağır və zərərli işlə bağlıdır və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli, 12 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin" Siyahının 1.1.2 bəndinin "b" bölməsinin, 15-ci, 18-ci və 3 -cü bəndlərinə nəzərdə tutulan vəzifəsinə uyğundur. Azərbaycan Respublikasının "Əmək pensiyaları haqqında" Qanununun 7 və 9.1-ci maddələrinə əsasən o, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququna malikdir. Onun qeyd edilən şəraitdəki iş stajı 12 il 6 aydan çox təşkil edir. Bu Qanunda nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Qeyd etdiyi halları nəzərə alaraq, güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin olunması üçün o, cavabdehə müraciət etmişdir. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli 3-17-1/1-Q-10989/2023 nömrəli cavabı ilə ona müvafiq sənədlərin toplanıb baxılması üçün onlara təqdim olunmasını tövsiyə etmişdir. O, elə də etmiş və bütün zəruri sənədləri (iş yerindən güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməsinə dair arayış, əmək kitabçamın əsli və s.) cavabdehə təqdim etmişdir. Məsələnin müsbət həll olunacağına ümid bəsləyirdi. Lakin, bunun əvəzində cavabdeh ona güzəştli şərtlərlə əmək pensiya təyinatından imtina haqqında xx.xx.2023-cü il tarixli 3-17-3/2-Q-45639/2023 nömrəli məktub göndərmişdir. İmtinanın əsas səbəbi kimi, guya Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin İnzibati-xidmət Obyektində elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis vəzifəsindəki işi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli, 12 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısının Dağ-mədən işləri bölməsində nəzərdə tutulmaması göstərilir. Bu imtina ilə razı deyil və onu qeyri-qanuni hesab edir. İş yerindən verilmiş "Şəxsin güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə çalışmasına dair" arayışa əsasən o, elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis (xx.xx.1995- hal hazırki vaxtadək), sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki (xx.xx.1985-xx.xx.1995) vəzifələrində işləmişdir. Həmin arayışda eyni zamanda qeyd olunmuşdur ki, həftə ərzində 36 saatlıq yeraltı şəraitdə (il ərzində 50%-dən çoxu) işləmişdir. Yəni xüsusi şəraitdə işlədiyi üçün ona qısaldılmış iş həftəsi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli, 12 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı"nın 1.1.2 bəndinin "b" bölməsinin, 3-cü, 15-ci və 18-ci bəndlərinə əsasən onun güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası almağa hüququ vardır. Beləliklə, hesab edir ki, qaldırdığı məsələnin həllində əsas amil kimi işinin zərərli şəraitdə olması nəzərə alınmalıdır, vəzifəsinin adı yoxdur. Hazırda onun 66 yaşı var. Bugünədək həmin oyektdə və həmin şəraitdə işləyir. Səhhətində bu ağır və zərərli iş şəraitinə görə problemlər yaranmaqdadır. Şəkər xəstəliyinə düçar olmuş, baş ağrıları və təzyiqin tez-tez dəyişməsi müşayiət olunur. Sonradan iddiaçı iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə ilə müraciət edərək ona 57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Dəqiqləşmiş ərizə icraata qəbul edilmişdir Cavabdeh iddiaya dair yazılı etiraz təqdim edərək, iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı Fondun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi ilə bağlı ərizə ilə müraciət etmişdir. Müraciətə aidiyyəti üzrə Mərkəzi filial tərəfindən baxılaraq, xx.xx.2023-cü il tarixli 3-17- 1/2-Q-45639/2023 nömrəli məktubla ərizəçiyə imtina cavabı verilmişdir. Həmin məktuba əsasən ərizəçinin qanunvericiliklə tələb olunan güzəştli iş stajının mövcud olmaması səbəbindən əmək pensiyasının təyin edilməsinin qanunvericiliyə əsasən mümkün hesab edilmədiyi bildirilmişdir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrində, yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin həmin Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən 65 yaşına çatmış kişilərin fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Eyni zamanda bildirirlər ki, Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə X2 uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanlarını və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativ-hüquqi aktlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin əmr və sərəncamlarını, X6 qərarlarını, X6 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinə əsasən yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın Dağ-mədən işləri bölməsinin (1) tikintidə, rekonstruksiyada, yenidən texniki təchizatda və əsaslı təmirdə: dağ-mədən yerlərində, metropolitenlərdə, yeraltı arxlarda, tunellərdə və s. yeraltı qurğularda yeraltı işlər bəndinin (1.1.2) il ərzində (hesablanma dövründə) iş vaxtının 50 faizini və daha çoxunu yeraltı işlərdə məşğul olan rəhbərlər, mütəxəssislər, qulluqçular və fəhlələr (b) yarımbəndində şaxta rəisləri, onların müavinləri (köməkçiləri), yeraltı sahələrin texnikləri, keçiddə məşğul olan dağ-mədən avadanlığının quraşdırıcıları markşeyder işlərində dağmədən fəhlələri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. İddiaçı tərəfindən Mərkəzi Filiala təqdim edilən Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin arayışında xx.xx.1985-ci il tarixdən xx.xx.1995-ci il tarixədək olan dövr ərzində sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki, xx.xx.1995-cı il tarixdən bugünədək isə elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Göründüyü kimi, iddiaçının işlədiyi Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin fəaliyyət sahəsi sözügedən arayışda istinad edilən, yuxarıda qeyd olunan Qərarla təsdiq olunmuş siyahıda nəzərdə tutulan dağ mədən işləri sahəsinə uyğun deyil. Bu səbəbdən İddiaçı güzəştli iş stajı mövcud deyildir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2022-ci il tarixli 175 №-li Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”nın 4.1.20-ci bəndinə əsasən əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə iş müddəti - bu Qaydanın 4.1.1-ci yarımbəndində nəzərdə tutulmuş sənədlərə və şəxsin güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməsinə dair işəgötürənin forması bu Qaydaya 2 nömrəli Əlavə ilə müəyyən edilmiş arayışına əsasən nəzərə alınır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx.xx.2020-ci il tarixli icmal məktubuna əsasən məcburetmə və ya öhdəliyin icrası haqqında iddialar üzrə mübahisələr həll olunarkən cavabdeh inzibati orqanın imtinasının qanuni və əsaslı olub-olmadığının müəyyən edilməsi ilə yanaşı, iddiaçının mövcud hüquqi vəziyyətin dəyişdirilməsini (arzuladığı inzbati aktın qəbul edilməsini, öhdəliyin icrasını) tələb etməkdə nə dərəcədə haqlı olduğu müəyyən edilir. Buna görə də, məhkəmələr işə baxarkən cavabdehin imtina, etiraz və apellyasiya şikayətlərinin dəlillərinə münasibət bildirməli olsalar da, yalnız həmin dəlillərin araşdırılması və qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmayaraq, işin mahiyyəti üzrə həll edilməsinə təsir edən hissədə, yəni iddiaçıya arzuladığı pensiyanın təyin edilməsinə və ya yenidən hesablanmasına imkan verən bütün zəruri faktiki halların mövcudluğunu müəyyən etməli və onlara tətbiq edilməli hüquq normaları əsasında məsələyə qiymət verməlidirilər. Nəticə etibarilə nəzərə alınmalıdır ki, cavabdeh inzibati orqanın şəxsə ünvanladığı imtinada istinad olunan əsaslardan, eləcə də daha sonra məhkəmə icraatının gedişində tərəflərin verdiyi izahatlardan və etirazlardan, həmçinin apellyasiya şikayətinin dəlilərindən asılı olmayaraq, hər bir halda iddiaçının qanunla tələb olunan ümumi və xüsusi iş stajına malik olub-olmaması məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil edir. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx.xx.2020-ci il tarixli icmal məktubuna əsasən məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğun olması dəqiq göstərilməlidir. Bu halda məhkəmə iddaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edilə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada, söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin eyniliyinin müəyyən olunmasından gedir. Funksional vəzifənin eyniliyi isə iş yerindən və ya səlahiyyətli orqanlardan bu barədə əldə edilmiş vəzifə təlimatlarına əsasən müəyyən edilməlidir. Belə olan halda, İddiaçı güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələblərinə əsasən mümkün hesab edilməmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8119/2023 nömrəli, 27 sentyabr 2023-cü il tarixli qərarı ilə (hakim A.Abdullayeva) iddia tələbi təmin edilmiş və İddiaçı 57 yaşdan, yəni hüququnun yarandığı xx.xx.2014-cü il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki üç il üzrə ödənilməmiş pensiya məbləğinin hesablanaraq ödənilməsi öhdəliyi Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilməsi qərara alınmışdır. Cavabdeh həmin qərardan apellyasiya şikayəti verərək, qərarın ləğv edilməsini və iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdehin apellyasiya şikayəti iddiaya dair yazılı etiraza uyğun əsaslandırılmış və qeyd olunmuşdur ki, iddiaçının işlədiyi Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin fəaliyyət sahəsi sözügedən arayışda istinad edilən, yuxarıda qeyd olunan Qərarla təsdiq olunmuş siyahıda nəzərdə tutulan dağ mədən işləri sahəsinə uyğun deyil. Bu səbəbdən İddiaçı güzəştli iş stajı mövcud deyildir. Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları: Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini və iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Əsaslandırıcı hissə: Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Məhkəmə kollegiyası işdə iştirak edən şəxsləri dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdırıb, hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. İş materiallarında olan: - Azərbaycan Respublikası vətəndaşının AZE seriyalı 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinə əsasən İddiaçı xx.xx.1957-ci il təvəllüdlüdür - İddiaçının adına açılmış ИТ-İ seriyalı ******* nömrəli əmək kitabçasına əsasən əmək faəliyyəti aşağıdakı kimi olmuşdur: xx.xx.1979-xx.xx.1979, xx.xx.1981- xx.xx.1981, xx.xx.1981-xx.xx.1982, xx.xx.1982-xx.xx.1984, xx.xx.1984 – hal-hazıradək. -Cavabdeh tərəfindən iddiaçının müraciətinə cavab olaraq verilmiş 03 mart 2023-cü il tarixli 3-17/1/2-Q-45639/2023 nömrəli “Güzəştli şərtlərlə pensiya təyinatından imtina haqqında” məktuba əsasən, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrində, yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin həmin Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən 65 yaşına çatmış kişilərin fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın Dağ-mədən işləri bölməsinin (1) tikintidə, rekonstruksiyada, yenidən texniki təchizatda və əsaslı təmirdə: dağ-mədən yerlərində, metropolitenlərdə, yeraltı arxlarda, tunellərdə və s. yeraltı qurğularda yeraltı işlər bəndinin (1.1.2) il ərzində (hesablanma dövründə) iş vaxtının 50 faizini və daha çoxunu yeraltı işlərdə məşğul olan rəhbərlər, mütəxəssislər, qulluqçular və fəhlələr (b) yarımbəndində şaxta rəisləri, onların müavinləri (köməkçiləri), yeraltı sahələrin texnikləri, keçiddə məşğul olan dağ-mədən avadanlığının quraşdırıcıları markşeyder işlərində dağ-mədən fəhlələri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin ona dair arayışında xx.xx.1985-xx.xx.1995-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki, xx.xx.1995-cı il tarixindən bugünədək isə elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. İşlədiyi Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin fəaliyyət sahəsi sözügedən arayışda istinad olunan, yuxarıda qeyd olunan Qərarla təsdiq olunmuş siyahıda nəzərdə tutulan dağ mədən işləri sahəsinə uyğun deyil. Bu səbəbdən onun güzəştli iş stajı yoxdur. Qeyd olunanları nəzərə alaraq ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyekti tərəfindən verilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”na 2 nömrəli Əlavəyə uyğun olaraq tərtib edilmiş “Şəxsin güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququ verən işdə çalışmasına dair” arayışa əsasən, İddiaçı “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa uyğun olaraq güzəştli şərtlələ yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə (vəzifədə) elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis (xx.xx.1995-hal-hazırki vaxtadək), sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki (xx.xx.1985-xx.xx.1995) işləmişdir. İşlədiyi vəzifə üzrə sosial sığorta stajı 36 il 9 ay təşkil edir. İşlədiyi vəzifənin güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququna əsas olan xüsusiyyətləri ağır yeraltı şəraitli 36 saatlıq iş həftəsi əmək funksiyalarını yeraltı şəraitdə yerinə yetirir. 55 kVA-lıq drenaj nasosların təmiri, yeraltı çirkab suların mərkəzi kanalizasiya sisteminə vurulması, yeraltı sistemlərin təmiri, şaxtaların təmizlənməsi və təmiri ibarət olmaqla, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 1.1.2-ci bəndinin “b” bölməsinin 15-ci, 18-ci və 3-cü bəndində nəzərdə tutulan vəzifəsinə uyğundur. Arayışın qeyd hissəsində həftə ərzində 36 saatlıq yeraltı şəraitdə (il ərzində iş vaxtının 50 %-dən çoxu) işləmişdir. - İddiaçı ilə Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin İnzibati Xidmət obyekti arasında bağlanmış əmək müqaviləsi haqqında məlumatlara əsasən İddiaçı əsas iş yeri üzrə mühəndis vəzifəsinə qəbul edilmiş, onun əmək funksiyası ağır zərərli olmaqla, ağır şəraitli iş yerində icra etdiyi üçün əmək haqqına 102.46 manat məbləğində əlavə müəyyən edilir. - Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyekti tərəfindən verilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”na 2 nömrəli Əlavəyə uyğun olaraq tərtib edilmiş “Şəxsin güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququ verən işdə çalışmasına dair” 31 iyul 2023-cü il tarixli 3-52-11/2-28/2023 nömrəli arayışa əsasən, İddiaçı “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa uyğun olaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə (vəzifədə) elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis (xx.xx.1995-xx.xx.2023), sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki (xx.xx.1985- xx.xx.1995) tarixləri arasındakı dövr ərzində işləmişdir. İşlədiyi vəzifə üzrə sosial sığorta stajı 37 il 5 ay təşkil edir. İşlədiyi vəzifənin güzəştli əmək pensiyası hüququna əsas olan xüsusiyyətləri ağır yeraltı şəraitli 36 saatlıq iş həftəsi əmək funksiyalarını yeraltı şəraitdə yerinə yetirir. 55 kVa-lıq drenaj nasosların təmiri, yeraltı çirkab suların mərkəzi kanalizasiya sisteminə vurulması, yeraltı sistemlərin təmiri, şaxtaların təmizlənməsi və təmiri ibarət olmaqla, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 saylı qərarının 1 nömrəli siyahısı üzrə 1010100d- 25410, 1010100d-25455 bəndləri və xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 1.1.2-ci bəndinin “b” bölməsinin 15-ci, 18-ci bənddə nəzərdə tutulan vəzifəsinə uyğundur. Arayışın qeyd hissəsində göstərilmişdir ki, həftə ərzində 36 saatlıq yeraltı şəraitdə (il ərzində iş vaxtının 50%-dən çoxu) işləmişdir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşır. Belə ki, hazırki iddia üzrə mübahisə predmeti iddiaçıya xx.xx.2017-ci il tarixədək qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən 57 yaşdan yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi təşkil edir. xx.xx.2017-ci il tarixədək qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 57 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 52 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Hazırkı işin hallarından görünür ki, iddiaçı cavabdehə hazırki tələblə bağlı ərizə ilə müraciət etmiş, cavabdeh tərəfindən iddiaçının müraciətindən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın Dağ-mədən işləri bölməsinin (1) tikintidə, rekonstruksiyada, yenidən texniki təchizatda və əsaslı təmirdə: dağ-mədən yerlərində, metropolitenlərdə, yeraltı arxlarda, tunellərdə və s. yeraltı qurğularda yeraltı işlər bəndinin (1.1.2) il ərzində (hesablaşma dövründə) iş vaxtının 50 faizini və daha çoxunu yeraltı işlərdə məşğul olan rəhbərlər, mütəxəssislər, qulluqçular və fəhlələr (b) yarımbəndində şaxta rəisləri, onların müavinləri (köməkçiləri), yeraltı sahələrin texnikləri, keçiddə məşğul olan dağ-mədən avadanlığının quraşdırıcıları markşeyder işlərində dağ-mədən fəhlələri vəzifələrinin nəzərdə tutulmasına, Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin ona dair arayışında xx.xx.1985-xx.xx.1995-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki, xx.xx.1995-ci il tarixindən bugünədək isə elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. İşlədiyi Bakı şəhər İcra hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin fəaliyyət sahəsi sözügedən arayışda istinad olunan, yuxarıda qeyd olunan qərarla təsdiq olunmuş siyahıda nəzərdə tutulan dağ mədən işləri sahəsinə uyğun olmamasına, bu səbəbdən güzəştli iş stajının olmamasına istinad edilməklə imtina edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası cavabdehin imtinasının eyni zamanda apellyasiya şikayətinin dəlili olan iddiaçının güzəştli iş stajına malik olmaması ilə bağlı qeyd edir ki, sözügedən dövrlər işin birinci instansiya icraatı zamanı məhkəmə tərəfindən araşdırılmış, iddiaçının müvafiq müəsissədə əmək fəaliyyəti ilə bağlı sorğu göndərilmiş və daxil olmuş cavab məktubuna və ona əlavə edilmiş sənədlərə əsasən müəyyən edilmişdir ki, həqiqətən iddiaçı “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa uyğun olaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə (vəzifədə) elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis (xx.xx.1995-xx.xx.2023), sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki (xx.xx.1985-xx.xx.1995) tarixləri arasındakı dövr ərzində işləmişdir. İşlədiyi vəzifə üzrə sosial sığorta stajı 37 il 5 ay təşkil edir. İşlədiyi vəzifənin güzəştli əmək pensiyası hüququna əsas olan xüsusiyyətləri ağır yeraltı şəraitli 36 saatlıq iş həftəsi əmək funksiyalarını yeraltı şəraitdə yerinə yetirir. 55 kVa-lıq drenaj nasosların təmiri, yeraltı çirkab suların mərkəzi kanalizasiya sisteminə vurulması, yeraltı sistemlərin təmiri, şaxtaların təmizlənməsi və təmiri ibarət olmaqla, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 saylı qərarının 1 nömrəli siyahısı üzrə 1010100d- 25410, 1010100d-25455 bəndləri və xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 1.1.2-ci bəndinin “b” bölməsinin 15-ci, 18-ci bənddə nəzərdə tutulan vəzifələrə uyğundur. Həftə ərzində 36 saatlıq yeraltı şəraitdə (il ərzində iş vaxtının 50%dən çoxu) işləmişdir. Bundan əlavə, iş materiallarına əlavə edilmiş iddiaçının əmək müqaviləsinə əsasən müəyyən edilmişdir ki, iddiaçı ağır zərərli iş şəraitində işlədiyinə görə onun əmək haqqına 102.46 manat məbləğində əlavə ödənilir. Həmçinin, işin hazırkı apellyasiya icraatı zamanı məhkəmə sorğusuna cavab olaraq Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektinin Rəisinin xx.xx.2024-cü il tarixli cavab məktubunda qeyd edilmişdir ki, “Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati Xidmət Obyektində çalışmış İddiaçı “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq, güzəştli şərtlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə elektrik avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə mühəndis, sanitar texniki avadanlıqlarının elektrik mexaniki işləmişdir (xx.xx.1985- xx.xx.2023) İşlədiyi vəzifənin güzəştli əmək pensiyası hüququna əsas olan xüsusiyyətləri ağır yeraltı şəraitli 36 saatlıq iş həftəsi əmək funksiyalarını yeraltı şəraitdə yerinə yetirir. 55 kv-lıq drenaj nasosların təmiri, yeraltı çirkab suların mərkəzi kanalizasiya sisteminə vurulması, yeraltı sistemlərin təmiri, şaxtaların təmizlənməsi və təmirindən ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 1.1.2 bəndinin “b” yarım bölməsinin 3-cü, 15-ci və 18-ci sıralarda nəzərdə tutulan vəzifələrə uyğundur. Qeyd: həftə ərzində 36 saatlıq yeraltı şəraitdə (il ərzində iş vaxtının 50%-dən çoxu) işləmişdir.” Göründüyü kimi, iddiaçının ağır zərərli iş şəraitində, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa uyğun olaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə işləməsi onun işlədiyi müəssisə tərəfindən verilmiş arayışla təsdiq olunur. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il 28 aprel tarixli 175 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları”na əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması və bir növdən başqa növünə keçirilməsi üçün müraciət etmiş şəxslər həmin müraciətlərinə pensiyanın növündən asılı olaraq zəruri sənədlər (Qaydaya 2 nömrəli Əlavə) əlavə edirlər. Qeyd edilən 2 saylı Əlavəyə əsasən Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı müraciət edən şəxs tərəfindən təqdim edilməlidir ki, iş materiallarına əlavə olunmuş iddiaçının işlədiyi Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti İnzibati-Xidmət Obyektinin Rəisi tərəfindən verilmiş arayışlar güzəştli şərtlərlə hüququ verən işdə çalışmasını təsdiq edən arayışlardır və həmin arayışlar mötəbər sübut kimi qiymətləndirilməlidir. Belə ki, məhkəmə həmin arayışdakı məlumatları araşdırarkən müəyyən etmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1993-cü il tarixli, 320 saylı qərarına 1 №-li Əlavə, “Yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və xüsusilə ağır olan işlərdə çalışanlara, dənizdə çalışan neftçilərə yaşa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 1 №-li Siyahısının 1-ci bəndinin “d” yarımbəndində “il ərzində (hesablanma dövründə) iş vaxtının 50 faizini və daha çoxunu yeraltı şəraitdə iş görən idarələrin, partiyaların, kontorların və s. müəssisə və təşkilatların, onların filiallarının rəhbərləri, mütəxəssisləri” bölməsində nəzərdə tutulmuş peşələrin funksiyaları və ağırlıq dərəcələri iddiaçının işlədiyi peşələrin ağırlıq dərəcəsi və funksiyaları ilə eynilik təşkil edir. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçının həmin Qanuna əsasən pensiya hüququ yarandığı xx.xx.2014-cü il tarixə 12 il 6 aydan çox güzəştli iş stajı (xx.xx.1985xx.xx.2014-cü il tarixədək) və 25 ildən çox ümumi (xx.xx.1979- xx.xx.1979, xx.xx.1981xx.xx.1981, xx.xx.1981-xx.xx.1982, xx.xx.1982-xx.xx.1984, xx.xx.1984 – xx.xx.2014-cü il tarixədək) iş stajı olmuşdur. Yuxarıda qeyd edilənlərə məcmu halda qiymət verən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçının tələbi əsaslı olduğundan birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq iddia tələbini təmin etmişdir. Həmçinin, iddiaçının əvvəlki dövr üzrə ödənilməyən pul məbləğinin ödənilməsi ilə bağlı tələbinə münasibətdə qeyd edilməlidir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun xx.xx.2017-ci il tarixdən qüvvədə olan redaksiyasının 32.1-ci maddəsinə əsasən yaşa görə əmək pensiyası, buna hüququ olan şəxsin müraciəti əsasında ömürlük təyin edilir. Həmin Qanununun 37.7-ci maddəsinə əsasən keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyasının məbləği bu Qanunun 32.1-1-ci maddəsində göstərilən şərt nəzərə alınmaqla ödənilir. Həmin Qanununun 32.1-1-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 32.1-1-ci maddəsinin tətbiqinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 03/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qərardadına əsasən «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1-ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməli olduğundan, iddiaçıya yaranmış pensiya fərqi onun müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməlidir Göründüyü kimi iddiaçının tələbi həmin hissədə də əsaslı hesab edilməklə təmin edilməlidir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası iş üzrə toplanmış və tədqiq edilmiş sübutlara məcmu halda qiymət verərək hesab edir ki, hazırkı mübahisəyə baxılarkən birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işin faktiki halları düzgün araşdırılmış, sübutlara düzgün hüquqi qiymət verilmiş, maddi hüquq normalarının tətbiqində səhvə yol verilməmiş və düzgün nəticəyə gəlinmişdir. Odur ki, hazırkı inzibati işə apellyasiya qaydasında baxan məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunanlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri işin halları və qanunvericiliklə təkzib olunur, həmin dəlillər qərarın ləğvinə əsas vermir. Bununla bağlı olaraq, şikayət təmin edilməməli, qərar dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Nəticəvi hissə: Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87, 90 və 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8119/2023 nömrəli, 27 sentyabr 2023-cü il tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardan onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Rəşid Səmədov Hakimlər: Xəyalə Cəmilova Elvin Əliyev