Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-1259/2023 26.09.2023 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iş üzrə QƏRARİ İş № 2-1(103)-1259/2023 (Açar sözlər: “57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” ) Bakı şəhəri 26 sentyabr 2023-cü il Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası, hakimlər Şərafət Asif qızı Məmmədova (sədrlik edən və məruzəçi), Cahangir Afər oğlu Yusifovdan və X1 ibarət tərkibdə, Mərziyyə Tofiq qızı Bağırlının katibliyi, İddiaçının vəkili (nümayəndəsi) Vəkil2, Cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə iştirakları ilə, Bakı İnzibati Məhkəməsinin 03 noyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(112)- 5006/2020 saylı qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə 26 sentyabr 2023-cü il tarixdə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. İddiaçıya məxsus ДЖ seriyalı, 156821 nömrəli hərbi biletə əsasən iddiaçı 1973- 1975ci il tarixlərdə Sovet Ordusu sıralarında həqiqi hərbi xidmət keçmişdir.
2. İddiaçıya məxsus 30 iyun 1966-ci il tarixli əmək kitabçasına əsasən o: - xx.xx.1964-cü il tarixdə 1 saylı X6 1 saylı şöbədə mühasibin şagirdi təyin olunmuş, xx.xx.1967-ci il tarixdə öz xahişi ilə verdiyi ərizəyə əsasən xx.xx.1967-ci ildən işdən azad olunmuşdur; - 09.1967-ci ildən 06.1973-cü ilədək Azərbaycan politexnik institutunda inşaat fakültəsinin tələbəsi olmuşdur; - 1973-cü ildən 1975-ci ilədək Çelyabinsk şəhəri Kranoarmeyskiy rayonunda Sovet Ordusunda xidmət etmiş, inşaat üzrə əsgər və iş icraçısı olmuşdur (h/hissə 04201); xx.xx.1976-cı ildən “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X2 yaşayış sahəsinə usta işinə qəbul olunmuş, xx.xx.1977-ci ildə yaşayış sahəsinə iş icraçısı köçürülmüş, xx.xx.1984-cü ildə zavodun sahə rəisi köçürülmüş, xx.xx.1986-cı ildən Tikinti- Quraşdırma sahəsinə baş mühəndisin v.m.i. edən köçürülmüş, xx.xx.1987-ci ildən baş iş icraçısı köçürülmüş, xx.xx.2003-cü il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir; - xx.xx.2003-cü il tarixdə “İstiliklenerjitikintiquraşdırma” SC-nə sahə rəisi vəzifəsinə fərdi əmək müqaviləsi ilə işə qəbul edilmiş, xx.xx.2005-ci il tarixdə vəzifəsindən azad edilmişdir; - xx.xx.2006-cı il tarixdə "xxxx" BMMM-nin Bölgə direktorunun tabeliyində Təmir-Tikinti üzrə baş mütəxəssis vəzifəsinə qəbul edilmiş, xx.xx.2006-cı il tarixdə aparatda əsaslı tikinti şöbəsinin rəisi vəzifəsinə keçirilmiş, xx.xx.2009-cu il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir; - xx.xx.2009-cu il tarixdə “X5” Limited Şirkəti Aparatında əsaslı Tikinti Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə qəbul edilmiş, xx.xx.2013-cü il tarixdə şirkətin filialının prezidentinin tikinti üzrə müşaviri vəzifəsinə keçirilmiş, xx.xx.2014-cü il tarixdə əmək müqaviləsinə xitam verilmişdir.
3. İddiaçı 17 yanvar 2020-ci il tarixdə, daha sonra isə 3 mart 2020-ci il tarixdə cavabdehə müraciət edərək ona 57 yaşdan, yəni xx.xx.2007-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmiş, cavabdeh isə iddiaçıya xx.xx.2020-ci il tarixli **********1 nömrəli və xx.xx.2020-ci il tarixli **********2 nömrəli məktublar ünvanlayaraq onun müraciətindən imtina etmişdir.
4. Cavabdeh imtinasını belə əsaslandırmışdır ki, Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 11 dekabr 2017-ci il tarixli, 17 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları”na 2 nömrəli əlavənin tələblərinə uyğun olaraq əmək pensiyası hüququ olan şəxsə pensiya təyinatı vətəndaşın ərizəsi, şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd, ümumi iş stajını təsdiq edən sənədlər, həmçinin “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinə əsasən güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı əsasında həyata keçirilir. Müraciətdə qeyd edilənlərin əksinə olaraq, pensiya təyinatı ilə bağlı ona aid sənədlərin əsli təqdim edilməmişdir. İddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi məsələsinə yuxarıda göstərilən qaydaların tələblərinə uyğun olaraq müvafiq sənədlərin əsillərinin tam şəkildə təqdim edilməsindən sonra baxıla bilər.
5. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 30 mart 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli- Bayramlı Tikinti-X7 adlı qurum dövlət qeydiyyatından keçməmişdir.
6. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 07 aprel 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X4 sənədləri arxivə təhvil verilməmişdir.
7. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 35 saylı Ərazi Vergilər İdarəsinin 14 aprel 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X7 adlı qurum və ya varisi barədə məlumat mövcud deyildir.
8. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna Azərbaycan Respublikasının Şirvan şəhər İcra Hakimiyyətinin 19 iyun 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X7 adlı qurum və ya varisi barədə məlumat mövcud deyildir.
9. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin 31 iyul 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X7 barədə hər hansı məlumat aşkar edilməmişdir.
10. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna "xxxx" MMC-nin 24 avqust 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki: -tikinti və quraşdırma işləri üzrə ustanın əmək funksiyalarının xarakteri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində qeyd olunan yeni tikinti və quraşdırma işlərinin ustalarının əmək funksiyaları ilə eyni xarakterlilik təşkil edir və 2 nömrəli Siyahıda qeyd edilmiş 2290000b-23419 peşə şifrəsinə uyğundur. -iş icraçısının əmək funksiyalarının xarakteri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində qeyd olunan iş icraçılarının əmək funksiyaları ilə eyni xarakterlilik təşkil edir və 2 nömrəli Siyahıda qeyd edilmiş 2290000b-24441 peşə şifrlərinə uyğundur.
İş üzrə qəbuledilmiş məhkəmə aktı
a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
11. İddiaçı cavabdehə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək onun güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ yarandığı xx.xx.2007-ci il tarixdən, 57 yaşdan xx.xx.2017-ci il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.8-ci maddəsinə əsasən xx.xx.2010-cu il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” qanunun 27.1-ci maddəsinə, əmək haqqına əsasən pensiya təyin edilməsinin və həmin tarixdən hal-hazıradək yenidən hesablanaraq yaranmış fərqin birdəfəlik ödənilməsinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
12. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, o, xx.xx.1950-ci il tarixdə Ermənistan Respublikasında anadan olmuşdur. Hal-hazırda Şirvan şəhər sakini olmaqla yaşayır. O, xx.xx.1964-xx.xx.2014-cü il tarixə kimi işləməklə ümumi 49 il 08 ay əmək stajı vardır. Həmin əmək stajının xx.xx.1976-xx.xx.1977-ci ilə kimi Əli Bayramlı Tikinti-Təmir İdarəsində usta, xx.xx.1977-xx.xx.1984-cü ilə kimi həmin idarədə iş icraçısı və xx.xx.1987-xx.xx.2003-cü ilə kimi həmin İdarədə böyük iş icraçısı vəzifələrində işləmişdir. İşlədiyi vəzifələr ağır iş olduğundan, ona xx.xx.2007-ci il tarixdə, 55 yaşında güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməli idi. Lakin ƏƏSMN-nin yanında DSMFnun Şirvan şəhər şöbəsi tərəfindən ona xx.xx.2014-cü il tarixdən, 63 yaşdan yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmişdir. O, xx.xx.2006-cı ilə kimi ümumi 25 il və 12 il 06 ay xüsusi iş stajı topladığına görə hesab edir ki, onun xx.xx.2007-ci il tarixdən, 57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Çünki, xx.xx.2017-ci il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.8ci maddəsinə əsasən xx.xx.2006-cı ilə kimi qüvvədə olmuş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanununun 13-cü maddəsinin “b” bəndi ilə xx.xx.2010-cu il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 27.1-ci maddəsinə əsasən hüquqi yaranmış şəxslər güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiyaya çıxmaq üçün xx.xx.2006-cı il tarixə kimi qüvvədə olmuş Nazirlər Kabinetinin 1993-cü il 21 iyun tarixli, 320 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 2 saylı Siyahısı”nın XXVİİ. Bina, qurğu və digər obyektlərin inşası, yenidən qurulması, texniki təchizatı, bərpası və təmiri: “yeni tikinti və quraşdırma işlərinin ustaları (2290000b—23419)” və “iş icraçıları (2290000b—24441)” vəzifələrinə əsasən 12 il 06 aydan çox zərərli əmək sahəsində əmək stajı və 25 ildən çox ümumi əmək stajını xx.xx.2006-cı il tarixə kimi toplamışlarsa, kişilər 57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiyaya çıxmaq hüququ yaranır. O, cavabdeh təşkilata xx.xx.2020-ci il tarixli ərizə və ona əlavə edilmiş şəxsiyyət vəsiqəsinin, əmək kitabçasının və hərbi biletin notarial təsdiq edilmiş surətləri ilə müraciət edərək, ona xx.xx.2007-ci il tarixdən, 57 yaşdan xx.xx.2017-ci il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanununun 9.8-ci maddəsinə əsasən xx.xx.2006-cı il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinin “b” bəndinə əsasən xx.xx.2010-cu il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanununun 27.1-ci maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh isə ona xx.xx.2020-ci il tarixli, **********1 saylı məktubla cavab olaraq müvafiq sənədlərin əsli təqdim edildikdən sonra baxıla bilinməsi barədə bildirilmişdir. Bundan sonra, o, xx.xx.2020-ci il tarixdə ərizəsinə əlavə edilmiş sənədlərin notarial təsdiq edilmiş surətlərini və sənədlərin əslini cavabdeh orqana təqdim etmiş, lakin sənədlərin əslinin nəzərdən keçirilməsinə baxmayaraq cavabdeh orqan ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsinin mümkünsüz olduğunu və bunu əmək kitabçalarında qeyd edilən müəssisə və təşkilatlardan həmin yerlərdə işləməsini təsdiq edən arayışların olmadığını və həmçinin güzəştli arayışın olmadığını bildirmişlər. Lakin, ona rəsmi imtina verməkdən imtina etmişlər. Bunu da, onunla əsaslandırmışlar ki, yalnız işləməsini təsdiq edən arayışlar və güzəştli arayışlar təqdim edildikdən sonra güzəştli pensiyanın təyin edilib-edilməməsinə baxılması mümkün olacaqdır.
13. Cavabdeh iddia tələbinə yazılı etirazında göstərmişdir ki, şəxsə güzəştli əmək pensiyası hüququ verən peşələrdə işləməsini təsdiq edəcək iş yerindən arayışların təqdim edilməsi həmçinin hal hazırda qüvvədən düşən “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun tətbiq edilməsi müddətində də tələb edilmiş və qüvvədə olmuşdur. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 25 noyabr 1992-ci il tarixli 638 saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş «Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun qüvvəyə minməsi ilə əlaqədar «Pensiya təyinatı üçün əmək stajının təsdiq edilməsi qaydası barədə» Əsasnamənin 19-cu bəndində qeyd edilmişdir ki, “Əmək kitabçasında xalq təsərrüfatının ayrı-ayrı sahələri üzrə imtiyazlı pensiya və ya xidmət illərinə görə pensiya hüququnu müəyyən etmək üçün lazım olan faktlar (məsələn: isti iş sahələrində, isti işlərdə işləmək, müəyyən təhlükə dərəcəsi olan maddələrlə işləmək, yeraltı işlərdə çalışmaq, müəyyən üsullarla iş aparmaq və s.) barədə tam məlumat olmadıqda xüsusi əmək stajının təsdiqi üçün idarə və müəssisənin dəqiqləşdirici arayışı qəbul olunur. Arayışda göstərilməlidir: xüsusi staja daxil olan dövr; peşə və ya vəzifəsi; görülən işin xarakteri, həmin iş dövrünün hansı siyahının bölməsi, hansı yarım bölməsi bəndinə daxil olması, həmin arayışın verilməsinə əsas olan ilkin sənədlər. İddiaçının İdarəyə təqdim etdiyi əmək kitabçasının surətindən onun işlədiyi peşələrin ona güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən peşələr olması müəyyən edilə bilməz. Belə ki, qeyd edilən əmək kitabçasının surətinin bir qismi rus dilində tərtib edilmiş, digər bir hissəsində isə qeyd edilmiş peşələrin güzəştli peşə olması əmək kitabçasında qeyd edilmədiyindən ona idarə tərəfindən haqlı olaraq xx.xx.2020-ci il tarixdə müvafiq sənədlərin tam şəkildə verilməsi məzmununda, xx.xx.2020-ci il tarixdə isə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən işdə işləməsi barədə arayışlar təqdim edilməsindən sonra iddiaçının müraciətinə baxılacağı barədə cavab məktubu verilmişdir. Həmin xx.xx.2020-ci il tarixdə verilmiş cavabda qeyd edilmişdir ki, iddiaçı müraciətində sənədlərin əsillərini verməsi barədə qeydinə cavab olaraq İdarə tərəfindən həmin sənədlərin tam verilməməsini göstərilmişdir. Cavabdehin iddiaçıya ünvanladığı cavab məktublarının məzmunundan göründüyü kimi, qeyd edilən məktubla cavabdeh iddiaçının tələbindən imtina etməmiş, ona sadəcə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş sənədlərin veriləcəyi təqdirdə onun müraciətinə baxılacağını bildirmişdir. Cavabdeh İdarə həmin cavabı ilə iddiaçının heç bir hüququnu və qanunla qorunan hər hansı bir maraqlarını pozmamışdır. Əmək pensiyalarının ödənilməsi məcburi dövlət sosial sığorta ayırmaları üzrə daxil olmalar hesabına həyata keçirilir ki, bu da hər ay üçün sığortaedənlər tərəfindən ödənilən vəsaitlər hesabına formalaşır. Keçmiş dövr üçün yaranmış böyük borc məbləğləri isə hissə-hissə ödənilir. Həmin məbləğin birdəfəlik ödənilməsi üçün əlavə vəsait tələb olunur ki, bunun da Fondun büdcəsində birdəfəlik ödənilməsi nəzərdə tutulmamışdır. Lakin keçmiş dövrlər üçün yığılmış borcun ödənilməsi faktiki olaraq vətəndaşın müraciət etdiyi tarixdə hüququ yarandığı tarixdən hesablanır, gecikmiş ayların sayına bölünməklə aparılır. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 6-cı maddəsinə əsasən - “əmək pensiyası ödənişinin maliyyə mənbələri” və maddə 6.2. - “əmək pensiyasının sığorta və yığım hissələri, bu Qanunun 20- ci maddəsi ilə müəyyən olunan (hərbi qulluqçular və xüsusi rütbəli şəxslər) qulluq stajına görə əmək pensiyasına əlavələr məcburi dövlət sosial sığortası vəsaitləri hesabına maliyyələşdirilir. Əlavə olaraq həmin Qanunun 6.3-cü maddəsində qeyd edildiyi kimi “əmək pensiyasının yığım hissəsinin ödənilməsi müvafiq vəsait olduğu halda həyata keçirilir”. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununda birdəfəlik olaraq ödəniş nəzərdə tutulmamışdır.
14. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 3 noyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(112)-5006/2020 nömrəli qərarı (hakim A.A.Abdullayeva) ilə iddia qismən təmin edilmiş, iddiaçıya yaşa görə güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının 57 yaşdan, yəni xx.xx.2007-ci il tarixdən, xx.xx.2010- cu il tarixə kimi qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 27.1-ci maddəsinə əsasən, yəni əmək haqqına əsasən təyin edilməsi, eləcə də, iddiaçıya yaranmış pensiya fərqinin onun müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməsi öhdəliyi cavabdehə həvalə edilmiş, iddia qalan hissədə təmin edilməmişdir.
15. Birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, iddiaçının xx.xx.2006-cı ilə qədər 25 ildən artıq ümumi və 12 il 6 aydan artıq güzəştli iş stajı mövcuddur. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 11 dekabr 2017-ci il tarixli 17 nömrəli qərarı ilə “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları təsdiq edilmişdir. Həmin Qaydaların 1.3-cü bəndinə əsasən 2017-ci ilin iyulun 1-dək pensiya hüququ əldə etmiş, lakin pensiya təyinatı üçün 2017-ci ilin 1 iyulundan sonra müraciət etmiş şəxslərə Qanunun həmin tarixədək qüvvədə olmuş normaları əsasında təyin edilir. Adıçəkilən Qaydaların 2 nömrəli Əlavəsinə əsasən pensiya hüququ olan şəxsə pensiya təyinatı vətəndaşın ərizəsi, şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd, ümumi iş stajını təsdiq edən sənədlər, həmçinin həmin Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən peşələrdə işlədiyinə dair arayış əsasında həyata keçirilir. İddiaçının güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ 2007-ci il tarixdə yarandığından ona münasibətdə bu Qaydalar tətbiq oluna bilməz. İddiaçının işlədiyi vəzifələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində (Bina, qurğu və digər obyektlərin inşası, yenidən qurulması, texniki təchizatı, bərpası və təmiri) 2290000b-24441 (yeni tikinti və quraşdırma işlərinin ustaları) və 290000b-24441 (iş icraçıları) peşə şifrlərinə uyğundur. İddiaçıya münasibətdə 2 nömrəli Siyahının müddəaları tətbiq olunmalıdır.
16. Məhkəmə həmçinin qeyd etmişdir ki, iddiaçının pensiya hüququ artıq xx.xx.2007-ci il tarixdə yarandığından, ona münasibətdə həmçinin “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun xx.xx.2010-cu il tarixə kimi qüvvədə olmuş 27.1-ci maddəsi şamil edilməli, yəni ona əmək haqqı əsasında pensiya təyin edilməlidir.
17. Məhkəmə, iddia tələbinin yaranmış fərqin birdəfəyə ödənilməsi hissəsi ilə bağlı göstərmişdir ki, ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 32.1-1- ci maddəsinə tətbiqinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 03/2020 saylı, xx.xx.2020-ci il tarixli qərardadına əsasən «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməli olduğundan, iddiaçıya yaranmış pensiya fərqi onun müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməlidir.
18. Cavabdeh həmin qərardan apellyasiya şikayəti verərək qərarın ləğv edilməsini və iddia tələbinin rədd olunmasını xahiş etmişdir.
b) Apellyasiya instansiya məhkəməsində birinci icraat
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
19. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 16 iyun 2022-ci il tarixli, 2- 1(103)-81/2022 nömrəli qərarı (hakimlər: A.Ə.Hüseyn /sədrlik edən və məruzəçi/, S.İ.Bəktaşi və A.S.Hüseynov) ilə cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Bakı İnzibati Məhkəməsinin 3 noyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(112)-5006/2020 nömrəli qərarı pensiyanın ödənilməsi hissəsində dəyişdirilmiş, iddiaçıya yaranmış pensiya fərqinin onun müraciət etdiyi xx.xx.2020-ci il tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməsi öhdəliyi cavabdehə həvalə edilmişdir.
20. Apellyasiya instansiya məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin hüquqi mövqeyi ilə razılaşmış və əlavə olaraq göstərmişdir ki, birinci instansiyası məhkəməsi qərarında iddianı qismən təmin edərək keçmiş 3 illik müddət üçün ödənilməmiş pensiya məbləğinin ödənilməsini qeyd etmiş, lakin pensiya məbləğinin hansı tarixdən hesablanmasını müəyyən etməmişdir. İddiaçının güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək – 2007-ci il tarixdən yarandığından, əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün isə inzibati orqana xx.xx.2020-ci il tarixində müraciət etdiyindən istinad olunan qanunvericiliyin tələbinə görə iddiaçı həmin tarixdən keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyası məbləği müraciət edilən tarixdən əvvəlki üç il üçün hesablanaraq ödənilməlidir. İddiaçının pensiyası onun ilkin müraciət etdiyi (xx.xx.2020ci il) vaxtdan 3 il əvvəlki tarixdən, yəni xx.xx.2017-ci il tarixdən hesablanıb ödənilməlidir.
21. Cavabdeh həmin qərardan kassasiya şikayəti verərək qərarın ləğv edilməsi və iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir.
c) Kassasiya instansiya məhkəməsində icraat
22. Azərbaycan Respublikası adından Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(102)-1935/2022 saylı, 25 oktyabr 2022-ci il tarixli Qərarı ilə cavabdehin kassasiya şikayəti qismən təmin edilməsi, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 16 iyun 2022-ci il tarixli, 2- 1(103)-81/2022 nömrəli qərarı ləğv edilməsi, iş təkrar baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilməsi, cavabdehin kassasiya şikayəti qalan hissədə təmin edilməməsi qərara alınmışdır.
a) Apellyasiya instansiya məhkəməsində ikinci icraat b) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
23. Yeni apellyasiya baxışı zamanı apellyasiya şikayəti birinci apellyasiya baxışı ilə eyni məzmunda əsaslandırılmışdır.
c) Apellyasiya şikayətinə qarşı etirazın dəlilləri
24. Apellyasiya şikayətinə birinci apellyasiya baxışı zamanı iddia ərizəsi ilə oxşar məzmunda yazılı etiraz daxil olmuşdur.
ç) Prosses iştirakçılarının izahatları
25. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək apellyasiya şikayətinin təmin olunmasını xahiş etmişdir.
26. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiaçının vəkili apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını xahiş etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
27. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə 38. Sosial təminat hüququ I. Hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. ... II. İİİ. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. ...
28. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə 9. Güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququ olan digər şəxslər Maddə 9.1. Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 55 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. ... Maddə 9.8 Bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunun 9-cu maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə təyin edilir. (xx.xx.2010-cu il tarixə qədər qüvvədə olmuş redaksiyada) Maddə 27. Qanunun qüvvəyə mindiyi günədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması 27.1. Bu Qanunun qüvvəyə mindiyi günədək qüvvədə olmuş qanunvericilik üzrə hər bir sığortaolunanın bu Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixə qazanılmış əmək pensiyası hüququnun (əmək stajı, əməkhaqqı və sosial sığorta göstəriciləri) bu Qanunun müddəalarına uyğun şərti çevrilməsi aparılır. Bu zaman bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək qüvvədə olmuş qanunvericiliyə uyğun şərti qaydada hesablanan əmək pensiyasının ümumi məbləğindən əmək pensiyasının baza hissəsi çıxıldıqdan sonra yerdə qalan məbləğ qanun qüvvəyə mindiyi günədək qazanılmış əmək pensiyasının sığorta hissəsi kimi müəyyənləşdirilir. Bu Qanunun qüvvəyə mindiyi günədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir və bu zaman bu qanun qüvvəyə mindikdən sonra əmək pensiyası təyin olunmuş şəxslərə pensiya hesablanması üçün orta aylıq əmək haqqına (bu qanunun 20-ci maddəsində göstərilən vəzifələr üzrə əmək haqqı istisna olmaqla) məhdudiyyət tətbiq edilmir. Maddə 32. Əmək pensiyasının təyin edilməsi müddətləri ... 32.1-1. Əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. ... Maddə 37. Əmək pensiyasının və əmək pensiyasına əlavənin ödənilməsi (çatdırılması) qaydaları ... 37.7. Keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyasının məbləği bu Qanunun 32.1-1-ci maddəsində göstərilən şərt nəzərə alınmaqla ödənilir.
29. Qüvvədən düşmüş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə 13. Əmək şəraitinə görə güzəştli pensiyalar Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququna aşağıdakılar malikdir: ... b) əmək şəraiti zərərli və ağır olan digər işlərdə çalışan işçilər—istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunan 2 nömrəli siyahısı üzrə: kişilər – 55 yaşına çatdıqda və azı 25 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışarsa; qadınlar – 50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışarsa. ...
30. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinə 13 iyun 1997-ci il tarixli 321-İQD nömrəli Qanunla edilmiş dəyişikliyə əsasən həmin maddədə nəzərdə tutulan yaş həddi 01 avqust 1997-ci ildən başlayaraq 01 avqust 2000-ci ilədək hər il 6 ay artırılmışdır.
31. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 11 dekabr 2017-ci il tarixli 17 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları: 3.1. Sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi xx.xx.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün ümumi iş stajı; 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı tarixədək olan müddət üzrə sosial sığorta stajı. 3.2. 2006-cı il yanvarın 1-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara əsasən müəyyən edilir: 3.2.1. əmək kitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı; ...
32. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları”na 2 nömrəli əlavə:
2. Pensiyanın təyin edilməsi üçün növlər üzrə aşağıdakı sənədlər də təqdim edilməlidir: ... 2.4. Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün: 2.4.1. şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı; ...
33. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 iyun 1993-cü il tarixli, 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa, qocalığa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 2 nömrəli Siyahısı”: 22900000 – XXVİİ. Bina, qurğu və digər obyektlərin inşaası, yenidən qurulması, texniki təchizatı, bərpası və təmiri ... 2290000b – b) rəhbərlər və mütəxəssislər ... 2290000b—24441 – iş icraçıları ...
34. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsi Maddə 68.1- məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Maddə 68.2-məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Maddə 82. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim olunmuş sübutları (sübutetmə vasitələrini) və faktları (faktiki halları) da nəzərə alır. Maddə 87.6 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Maddə 87.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, bir qayda olaraq, mübahisə ilə bağlı işə mahiyyəti üzrə baxaraq həll edir. Məhkəmə icraatının davam etdirilməsinin zəruri olduğu aşağıdakı müstəsna hallarda apellyasiya instansiyası məhkəməsi, barəsində şikayət verilmiş məhkəmə qərarını ləğv edərək işi müvafiq inzibati məhkəməyə göndərə bilər: Maddə 87.7.1. inzibati məhkəmədə icraat zamanı yol verilmiş ciddi prosessual pozuntular səbəbindən əhəmiyyətli sayda və ya geniş həcmdə sübutların araşdırılması tələb olunduqda; Maddə 87.7.2. inzibati məhkəmə tərəfindən mahiyyəti üzrə qərar qəbul edilmədikdə; Maddə 87.8. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərarını əsaslandırmağa borcludur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibət bildirilməlidir. Maddə 94.1 Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay, məhkəmə qərardadının təqdim olunduğu gündən, həmçinin bu Məcəllənin 131.3-cü və 132.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda 10 gün müddətində müvafiq apellyasiya instansiyası məhkəməsi vasitəsi ilə verilir.
Apellyasiya baxışının hədləri
35. Apellyasiya şikayətində qərar tam mübahisələndirildiyindən birinci instansiya məhkəməsinin aktı bütövlükdə yoxlanılır.
36. Qanunun tələbinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
37. Əvvəla məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçının iddiası mümkünlük şərtlərinə cavab verir.İddia mümkün iddiadır.
38. İddianın mahiyyəti və apellyasiya şikayətinin dəlilləri ilə bağlı məhkəmə Kollegiyası aşağıdakıları qeyd edir:
39. Sadalanan qanunvericilik müddəalarının mübahisəyə tətbiqi göstərir ki, iddiaçının 57 yaşdan əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün 4 şərtə birlikdə əməl olunmalıdır: 1) 2 nömrəli Siyahıda nəzərdə tutulan peşələrdə iş stajı minimum 12 il 6 ay olmalı; 2) ümumi iş stajı minimum 25 il olmalı; 3) xüsusi və ümumi iş stajı xx.xx.2006-cı il tarixədək mövcud olmalı; 4) güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı inzibati orqana təqdim edilməlidir.
40. Məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, hazırkı iş üzrə apellyasiya instansiyasının Qərarını ləğv edərək işi yeni apellyasiya baxışına qaytararkən Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(102)-1935/2022 saylı, 25 oktyabr 2022-ci il tarixli Qərarında hüquqi mövqe olaraq qeyd edilmişdir ki, “...iddiaçının işlədiyi “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X4 fəaliyyət göstəribgöstərməməsi ilə bağlı müvafiq qurumlara – vergi xidmətinə, statistika idarəsinə, dövlət arxivinə, daşınmaz əmlakın dövlət reyestr xidmətinə və s. sorğular verməmiş, müəssisə fəaliyyət göstərmədiyi təqdirdə hüquqi varisini müəyyənləşdirməmişdir. 34. Şəxsin işlədiyi peşələrin siyahıda göstərilən peşələrə uyğunlaşdırılmasında çətinlik yarandıqda məhkəmə, işçinin gördüyü işin siyahılara uyğunluğunu müəyyən etmək üçün nəticəyə gəlməyə əsas verən zəruri qiymətləndirici istehsalat-texnoloji məlumatları, işçinin əmək funksiyaları və eyniləşdirmə üçün zəruri olan digər meyar əlamətlərini əks etdirməklə arayış verilməsini tələb edə bilər. 35. Məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğun olması dəqiq göstərilməlidir. Bu halda, məhkəmə iddiaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin (işin) eyniliyinin müəyyən olunmasından gedir. Funksional vəzifənin (işin) eyniliyi isə iş yerindən və ya səlahiyyətli orqanlardan bu barədə əldə edilmiş vəzifə təlimatlarına əsasən müəyyən edilməlidir. 36. Göründüyü kimi, apellyasiya instansiya məhkəməsi iddiaçının işlədiyi müəssisənin fəaliyyət göstərmədiyi və arxiv sənədlərinin müəyyən olunmadığı halda iddiaçının işlədiyi peşənin əmək funksiyalarının və müvafiq siyahıya uyğunluğunun yoxlanılması ilə bağlı analoji müəssisələrdə mövcud olan eyni adlı peşələrin müqayisəli təhlilini aparmamış, heç bir əsas olmadan iddiaçının işlədiyi vəzifənin güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən vəzifəyə aid etmişdir...”
41. Göstərilənlərə əsasən yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna: - Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 30 mart 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli- Bayramlı Tikinti-X7 adlı qurum dövlət qeydiyyatından keçməmişdir. -Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 07 aprel 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X4 sənədləri arxivə təhvil verilməmişdir. -Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 35 saylı Ərazi Vergilər İdarəsinin 14 aprel 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X7 adlı qurum və ya varisi barədə məlumat mövcud deyildir. -Azərbaycan Respublikasının Şirvan şəhər İcra Hakimiyyətinin 19 iyun 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X7 adlı qurum və ya varisi barədə məlumat mövcud deyildir. -Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin 31 iyul 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X7 barədə hər hansı məlumat aşkar edilməmişdir.
42. Yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna "xxxx" MMC-nin 24 avqust 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki: -tikinti və quraşdırma işləri üzrə ustanın əmək funksiyalarının xarakteri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində qeyd olunan yeni tikinti və quraşdırma işlərinin ustalarının əmək funksiyaları ilə eyni xarakterlilik təşkil edir və 2 nömrəli Siyahıda qeyd edilmiş 2290000b-23419 peşə şifrəsinə uyğundur. -iş icraçısının əmək funksiyalarının xarakteri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində qeyd olunan iş icraçılarının əmək funksiyaları ilə eyni xarakterlilik təşkil edir və 2 nömrəli Siyahıda qeyd edilmiş 2290000b-24441 peşə şifrlərinə uyğundur.
43. Beləliklə, işin faktiki hallarından görünür ki, İddiaçı xx.xx.1950-ci il tarixdə doğulmuş, xx.xx.1964-cü il tarixdə 1 saylı X6 1 saylı şöbədə mühasibin şagirdi təyin olunmuş, xx.xx.1967-ci il tarixdə öz xahişi ilə verdiyi ərizəyə əsasən xx.xx.1967-ci ildən işdən azad olunmuş, 09.1967-ci ildən 06.1973-cü ilədək Azərbaycan politexnik intitutunda inşaat fakültəsinin tələbəsi olmuş, 1973-cü ildən 1975-ci ilədək Çelyabinsk şəhəri Kranoarmeyskiy rayonu Sovet Ordusunda xidmət etmiş, inşaat üzrə əsgər və iş icraçısı, h/hissə 04201, xx.xx.1976-cı ildən “Azərenerji” tikinti trestinin Əli-Bayramlı Tikinti-X2 yaşayış sahəsinə usta işinə qəbul olunmuş, xx.xx.1977-ci ildə yaşayış sahəsinə iş icraçısı köçürülmüş, xx.xx.1984-cü ildə zavodun sahə rəisi köçürülmüş, xx.xx.1986-cı ildən Tikinti-Quraşdırma sahəsinə baş mühəndisin v.m.i. edən köçürülmüş, xx.xx.1987-ci ildən baş iş icraçısı köçürülmüş, xx.xx.2003-cü il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilmiş, xx.xx.2003-cü il tarixdə “İstiliklenerjitikintiquraşdırma” SCnə sahə rəisi vəzifəsinə fərdi əmək müqaviləsi ilə işə qəbul edilmiş, xx.xx.2005-ci il tarixdə vəzifəsindən azad edilmiş, xx.xx.2006-cı il tarixdə "xxxx" BMMM-nin Bölgə direktorunun tabeliyində Təmir-Tikinti üzrə baş mütəxəssis vəzifəsinə qəbul edilmiş, xx.xx.2006-cı il tarixdə aparatda əsaslı tikinti şöbəsinin rəisi vəzifəsinə keçirilmiş, xx.xx.2009-cu il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilmiş, xx.xx.2009- cu il tarixdə “X5” Limited Şirkəti Aparatında əsaslı Tikinti Şöbəsinin rəisi vəzifəsinə qəbul edilmiş, xx.xx.2013-cü il tarixdə şirkətin filialının prezidentinin tikinti üzrə müşaviri vəzifəsinə keçirilmiş, xx.xx.2014-cü il tarixdə əmək müqaviləsinə xitam verilmişdir.
44. Cavabdeh iddiaçının işlədiyi xx.xx.1976-cı ildən “Azərenerji” tikinti trestinin Əli- Bayramlı Tikinti-X2 yaşayış sahəsində usta işində, xx.xx.1977-ci ildə yaşayış sahəsində iş icraçısı, (xx.xx.1984-cü ildə zavodun sahə rəisi köçürülmüş, xx.xx.1986cı ildən Tikinti-Quraşdırma sahəsinə baş mühəndisin v.m.i. edən köçürülmüş) xx.xx.1987-ci ildən xx.xx.2003-cü il tarixə kimi baş iş icraçısı vəzifələrinin güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verməsini mübahisələndirir.
45. İddiaçının işlədiyi sahə və peşələrə dair məlumatlar (Siyahıda qeyd edilən məzmunda) əmək kitabçasında göstərilmişdir.
46. Bundan başqa Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2- 1(102)-1935/2022 saylı, 25 oktyabr 2022-cü il tarixli Qərarında hüquqi mövqeyə uyğun olaraq yeni apellyasiya baxışı zamanı Bakı Apellyasiya məhkəməsinin sorğusuna cavab olaraq "xxxx" MMC-nin 24 avqust 2023-cü il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki:
47. -tikinti və quraşdırma işləri üzrə ustanın əmək funksiyalarının xarakteri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində qeyd olunan yeni tikinti və quraşdırma işlərinin ustalarının əmək funksiyaları ilə eyni xarakterlilik təşkil edir və 2 nömrəli Siyahıda qeyd edilmiş 2290000b-23419 peşə şifrəsinə uyğundur.
48. -iş icraçısının əmək funksiyalarının xarakteri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş 2 nömrəli Siyahının XXVİİ Bölməsində qeyd olunan iş icraçılarının əmək funksiyaları ilə eyni xarakterlilik təşkil edir və 2 nömrəli Siyahıda qeyd edilmiş 2290000b-24441 peşə şifrlərinə uyğundur.
49. Beləliklə, iddiaçı xx.xx.1950-ci il təvəllüddür. Onun xx.xx.2007-ci il il tarixdə 57 yaşı olmuş, iddiaçının xx.xx.2006-cı il tarixədək 25 ildən artıq ümumi, 12 il 6 aydan artıq isə xüsusi əmək stajı olmuşdur. Bununla da, o, 01 yanvar 2006-cı il tarixədək qüvvədə olmuş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinin 1-ci abzasının “b” yarımbəndinə əsasən güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ qazanmışdır. Bu səbəbdən də, ona 57 yaşdan yaşa görə güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası təyin edilməlidir.
50. Həmçinin, birinci instansiya məhkəməsi haqlı olaraq qeyd etmişdir ki, iddiaçının pensiya hüququ artıq xx.xx.2007-ci il tarixdə yarandığından, ona münasibətdə həmçinin “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun xx.xx.2010-cu il tarixə kimi qüvvədə olmuş 27.1-ci maddəsi şamil edilməli, yəni ona əmək haqqı əsasında pensiya təyin edilməlidir.
51. Birinci instansiya məhkəməsi iddianın ikinci hissəsinə-hazırkı dövrədək yaranmış fərq məbləğinin ödənilməsi tələbinə münasibətdə qeyd etmişdir ki, İddiaçı əmək pensiyası təyin olunarkən ödənilməmiş məbləğinin ödənilməsi üzrə ona münasibətdə «Əmək pensiyaları haqqında» AR Qanununun 32.1-1, 37.7-ci maddələrinin tələbləri tətbiq olunmalıdır. Məhkəmə kollegiyası qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, birinci instansiyası məhkəməsi qərarında iddianı qismən təmin edərək keçmiş 3 illik müddət üçün ödənilməmiş pensiya məbləğinin ödənilməsini qeyd etmiş, lakin pensiya məbləğinin hansı tarixdən hesablanmasını müəyyən etməmişdir.
52. Halbuki, Azərbaycan Respublikası İPM-nin 13-cü maddəsinə əsasən məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur.
53. Həmin Məcəllənin 52-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir.
54. Qeyd edilməlidir ki, iddiaçının pensiya hüququna malik olduğu müəyyən edilərək, ödənilməmiş pensiya məbləğinin ödənilməsi ilə bağlı iddia tələbi təmin edilərsə, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 08 oktyabr 2020-ci il tarixli qərardadında ifadə olunmuş hüquqi mövqe nəzərə alınmalıdır.
55. Həmin qərardada əsasən, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.1-1-ci maddəsinin 1-ci cümləsində nəzərdə tutulan “müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə” müddəası pensiya hüququ 2017-ci il 01 yul tarixədək yaranmış, lakin əmək pensiyasının təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması üçün inzibati orqana həmin tarixdən sonra müraciət etmiş şəxslərə münasibətdə də tətbiq edilməlidir.
56. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının həmin qərardadında ifadə olunmuş mövqeyə görə, keçmiş dövr üçün alınmamış pensiyaların konkret müddətlə (3 illə) məhdudlaşdırılması hüquqi müəyyənlik və sabitliyin təmin edilməsi baxımından da ümumən hüquqda qəbul edilmiş yanaşmaya uyğun hesab olunmalıdır.
57. Belə ki, müddətlər (qanunvericinin dairəsini konkret müəyyən etdiyi iddia müddətlərinin şamil edilmədiyi münasibətlər istisna olmaqla) hüquq münasibətləri iştirakçılarını intizamlandırmaqla, onlardan qeyri-müəyyən istənilən dövr ərzində deyil, konkret müddətlər daxilində hüquqlarını həyata keçirmək üçün real hərəkətlər etmələrini tələb edir Yuxarıda da qeyd edildiyi kimi iddiaçının güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ 2017-ci il 01 iyul tarixədək - 2007-ci il tarixdən yarandığından, əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün isə inzibati orqana xx.xx.2020-ci il tarixində müraciət etdiyindən istinad olunan qanunvericiliyin tələbinə görə iddiaçı həmin tarixdən keçmiş müddət üçün alınmamış əmək pensiyası məbləği müraciət edilən tarixdən əvvəlki üç il üçün hesablanaraq ödənilməlidir.
58. Odur ki, iddiaçının pensiyası onun ilkin müraciət etdiyi (xx.xx.2020-ci il) vaxtdan 3 il əvvəlki tarixdən, yəni xx.xx.2017-ci il tarixdən hesablanıb ödənilməlidir.
59. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87.6-cı maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər.
60. Qeyd edilənlərə əsasən, məhkəmə kollegiyası belə nəticəyə gəlir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı pensiyanın ödənilməsi tarixi dəqiqləşdirilməklə, yəni İddiaçı yaranmış pensiya fərqinin onun müraciət etdiyi xx.xx.2020-ci il tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməsi öhdəliyi Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilməklə Bakı İnzibati Məhkəməsinin 03 noyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(112)- 5006/2020 saylı qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
61. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İPM-nin 68.1-ci, 68.2-ci, 68.3-cü, 87.6-cı, 87.8-ci, 94.1.-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası
qərara aldı:
Apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. İddiaçı yaranmış pensiya fərqinin onun müraciət etdiyi xx.xx.2020-ci il tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməsi öhdəliyi Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilməklə Bakı İnzibati Məhkəməsinin 03 noyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(112)- 5006/2020 saylı qərarı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardan, Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına verilə bilər.