Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-1469/2024 14.05.2024 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: X1 Səmədovun sədrliyi və məruzəsi ilə, Xəyalə Adil qızı Cəmilova və X2 ibarət tərkibdə, Eldarzadə Şirazı Elxan oğlunun katibliyi, İddiaçının nümayəndəsi və vəkili Vəkil, Cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə iştirakları ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı "güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi" tələbinə dair inzibati iş üzrə Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2- 1(112)-5532/2023 nömrəli, 06 noyabr 2023-cü il tarixli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən inzibati işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında, açıq şifahi məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək 60 yaşı tamam olduğu, yəni 2020-ci ilin may ayından güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Mərkəzi Filialına həvalə edilməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəz Filialına müraciət etmiş, müraciətinin nəticəsi barədə 03 noyabr 2022-ci il tarixli cavab məktubu təqdim edilərək onun güzəştli iş stajı olmadığından güzəştli şərtlərlə pensiya təyin edilməsindən imtina edilmişdir. Bildirmişdir ki, onun 60 yaşı tamam olduqdan sonra yəni 2020-ci ilin may ayında güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ yaranmışdır. Həmin əmək stajının 13 (on üç) il 01 (bir) ay 14 (on dörd) gün müddətini Azərbaycan X4 QSC-nın 27 oktyabr 2009-ci il tarixdən 05 oktyabr 2022-ci il tarixədək elektrik radio quraşdırıcısı və gəmi elektrik quraşdırıcısı işləyir. O, 1978-ci il tarixdən 05 iyul 1983-cü il tarixə kimi Azərbaycan Texniki Universitetində ali təhsil almış, 25 noyabr 1983-cü il tarixdən 31 avqust 1990-cı il tarixə kimi Bakı Radio Zavodunda, 03 sentyabr 1990-cı il tarixdən 29 aprel 1993-cü il tarixə kimi Radioqayırma Zavodunda mühəndis və aparatura tənzimçisi, 01 yanvar 1998-ci ildən 14 fevral 2002-ci il tarixə kimi “Orion” firmasında elektrik montyoru, 18 mart 2002-ci il tarixdən 02 sentyabr 2002-ci il tarixə kimi “Qum Qalası” Dəniz Qazma işlər idarəsində elektrik avadanlığı və təchizatçı təmir prokat sexinə elektrik montyoru, 01 fevral 2007-ci il tarixdən 06 aprel 2009-cu il tarixədək "xxxx" MMC-də (2 il 2 ay 05 gün zərərli) gəmi elektriki, 27 oktyabr 2009-cu il tarixdən hal hazıradək “X4” QSC Bibiheybət Gəmitəmiri Zavodunda gəmi radioelektron aparatlarının və cihazların tənzimləyicisi vəzifəsində işləyir. Onun 2020-ci ilin may ayında ümumilikdə 25 (iyirmi beş) ildən artıq əmək stajı və həmin əmək stajının 12 il 06 aydan artıq əmək şəraiti zərərli işlər təşkil edir. Sonradan iddiaçının nümayəndəsi və vəkili iddia tələbinə dəqiqləşmə barədə ərizə təqdim edərək İddiaçı pensiya hüququ xx.xx.2020-ci ildən yarandığından həmin tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi dəqiqləşdirilmiş şəkildə icraata qəbul edilmişdir Cavabdeh iddiaya dair yazılı etiraz təqdim edərək, iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etmişdir. Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən, axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Sözügedən maddəninin mətnindən aydın olur ki, güzəştli şərtlərlə yasa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün, 2 əsas eyni anda mövcud olmalıdır: 1) İddiaçının yaşı bu qanunda göstərilən yaş həddinə çatmalıdır; 2) Azı 25 il sığorta stajına malik olmalı və bu müddətin azı 12 il 6 ayını güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən işlərdə çalışmalıdır. İddiaçı münasibətdə birinci əsasla bağlı qeyd olunmalıdır ki, iş materiallarına əlavə edilmiş AZE seriyalı ******** nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin təsdiq edilmiş surətindən görünür ki, İddiaçı xx.xx.1960-cı il tarixdə anadan olmuşdur. İddiaçı xx.xx.2020-ci il tarixdə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün tələb olunan yaş həddinə çatmışdır. İkinci əsasla bağlı qeyd olunmalıdır ki, iddiaçı qanunvericiliklə tələb olunan ümumi stajının azı 12 il 6 ayını güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən işlərdə çalışmamışdır. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinə görə yeraltı islər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın Qazanxana, gəmi gövdəsi, gəmiqayırma və gəmi təmiri işləri bölməsinin (11.6) fəhlələr bəndində (a) sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilməsi zamanı bölmələrin daxili işlərində bilavasitə məşğul olan fəhlələr: istilik texniki nəzarət sistemlərinin və atom energetik qurğularının avtomatik tənzimlənməsinin sazlayıcıları, gəmi radioquraşdırıcıları, radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyiciləri vəzifəsi nəzərdə tutulmuşdur. İddiaçının Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi sənədlərdə xx.xx.2009-cu il tarixindən bu günədək “Azərbaycan X4” QSC-nin “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunda radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi vəzifəsində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Göründüyü kimi, iddiaçının işlədiyi sahə yuxarıda qeyd olunan sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilməsi sahəsinə aid deyil. Bu səbəbdən də iddiaçının güzəştli iş stajı yoxdur. 11 dekabr 2017-ci il tarixdə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları»na 2 nömrəli Əlavənin 2.4.1-cü bəndinə görə, müraciət edən şəxs “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışını təqdim etməlidir. Yəni güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin göstərilən normalarına uyğun olaraq iddiaçının işlədiyi müəssisədən onun zərərli əmək şəraitində işləməsinə dair arayış (güzəştli iş arayışı) tələb edilməli və həmin sənəd iş materiallarına əlavə olunmalıdır. Bu arayışın təyinatı, şəxsin işlədiyi peşənin və istehsalat sahəsinin sözügedən siyahılarda nəzərdə tutulmuş zərərli istehsalat sahələri və ya peşələrlə uyğunluğunu dürüstləşdirməkdir. Bu arayışın məzmunu sadəcə şəxsin çalışdığı peşənin və istehsalat sahəsinin siyahıda göstərilən hər hansı bölməyə aid olmasından ibarət olmalı deyil, işçinin gördüyü işin siyahılara uyğunluğunu müəyyən etmək üçün nəticəyə gəlməyə əsas verən zəruri qiymətləndirici istehsalat-texnoloji məlumatları, eyniləşdirmə üçün zəruri olan meyar əlamətlərini əks etdirməli, əsaslandırılmış olmalıdır. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi tərəfindən İnzibati məhkəmələrə ünvanlanmış icmal məktubda məhkəmələrə izah olunmuşdur ki, iş yerindən əldə edilən sənəd məzmunca iddiaçının arayışda qeyd olunan işlərdə və müddətlərdə zərərli əmək şəraitində işləməsini müəyyən etməyə imkan verməli, ümumi ifadələrdən istifadə edilməməli, iddiaçının işlədiyi sahələr, peşələr və vəzifələrin müvafiq icra hakimiyyətinin təsdiq etdiyi siyahılarda təsbit olunmuş aidiyyəti kodlara uyğunluğu göstərilməlidir. Lakin onu da nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəmələr iş yerindən təqdim edilmiş belə arayışı heç də həmişə birmənalı sübut kimi qəbul etməməlidir. Məhkəmədə Azərbaycan Respublikası İPM-in 58.6-cı maddəsinə uyğun olaraq işə baxılarkən həmin arayışın məzmunu diqqətlə tədqiq edilməli və qiymətləndirilməli, zərurət yaranarsa, sənədi vermiş müəssisədən əlavə məlumat, vəzifə təlimatları tələb edilməklə və ya digər müvafiq araşdırma aparılmaqla iddiaçının həqiqətən güzəştli şərtlə pensiyaya hüquq verən sahədə və peşədə işləyibişləmədiyi mötəbər qaydada müəyyən etməlidir. Oxşar işlər üzrə artıq formalaşmış Ali Məhkəmənin mövqeyinə görə, məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğunluğu dəqiq göstərilməlidir. Bu halda, məhkəmə iddiaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada, söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin (işin) eyniliyinin müəyyən olunmasından gedir. Funksional vəzifənin (işin) eyniliyi isə iş yerindən və ya səlahiyyətli orqanlardan bu barədə əldə edilmiş vəzifə təlimatlarına əsasən müəyyən edilə bilər. Qeyd olunmalıdır ki, sözügedən arayış güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə qanunla tələb edilən müddətdə (hazırkı halda azı 12 il 6 ay) çalışmasını müəyyən etməyə imkan verməlidir. Qeyd olunanlara əsasən, iddiaçı tərəfindən təqdim edilən əmək kitabçasına və arayışa əsasən xx.xx.2009-cu il tarixdən bu günədək “Azərbaycan X4” QSC-nin “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunda radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi vəzifəsində işlədiyi qeyd olunmuşdur. İddiaçının işlədiyi sahə 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısının Qazanxana, gəmi gövdəsi, gəmiqayırma və gəmi təmiri işləri bölməsinin (11.6) fəhlələr bəndində qeyd olunan sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilməsi sahəsinə aid deyil. Beləliklə, iddiaçıya güzəştli şərtlərlə yasa görə əmək pensiyası təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu sosial təminat hüququnun məzmununu dəfələrlə təhlil edərək qeyd etmişdir ki, Konstitusiyada təsbit olunmuş digər hüquqlarla (şəxsi, iqtisadi, siyasi və mədəni) bərabər, sosial hüquqlarının eyni qaydada qorunmasına və müdafiəsinə təminat verilməsinə baxmayaraq, həmin hüquqların təmin edilməsində və həyata keçirilməsində bir sıra səciyyəvi xüsusiyyətlər mövcuddur. Belə ki, şəxsi və siyasi hüquqlardan fərqli olaraq sosial hüquqların səmərəli həyata keçirilməsi dövlətin bu hüquqları təmin edə biləcək maliyyə imkanları ilə bağlıdır (Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 8.1-ci və 8.3cü maddələrinin Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 1 dekabr 2010-cu il tarixli Qərarı). Lakin bütün hallarda pensiya təyin edilməsi və ödənilməsinin qanunverici tərəfindən tənzimlənməsi bərabərlik hüququna, o cümlədən Konstitusiyada normativ hüquqi aktların hüquqa və haqq-ədalətə (bərabər mənafelərə bərabər münasibətə) əsaslanmalı və Konstitusiyaya zidd olmaması tələblərinə uyğun həyata keçirilməlidir. Eyni zamanda, Qərarda qeyd olunur ki, sosial təminat sahəsində münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsi zamanı eyni hüquqi vəziyyətdə olan subyektlər arasında ayrı-seçkiliyə yol verilməsi belə tənzimləmənin bütün subyektlərə münasibətdə qüsurlu olmasına gətirib çıxara bilər. Göründüyü kimi iddiaçının əmək pensiya hüququ yaranmadığından iddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının hesablanıb ödənilməsindən ibarət iddia tələbi əsassız və qanunsuz hesab olunmalı və məhkəmə tərəfindən təmin edilməməlidir. Yuxarıda qeyd edilənləri, İPM-in 47-ci maddəsinin tələblərini rəhbər tutaraq məhkəmədən İddiaçı “güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsi xahiş edilmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-5532/2023 nömrəli, 06 noyabr 2023-cü il tarixli qərarı ilə (hakim A.Əhədova) iddia tələbi təmin edilmiş və İddiaçı xx.xx.2020-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilməsi qərara alınmışdır. Cavabdehin apellyasiya şikayəti iddiaya dair yazılı etiraza uyğun əsaslandırılmış və qeyd olunmuşdur ki, məhkəmə iddiaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğunu (eyniliyi) müəyyən etməmişdir. Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları: Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini və iddia tələbinin rədd edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi və vəkili apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Əsaslandırıcı hissə: Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Məhkəmə kollegiyası işdə iştirak edən şəxsləri dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdırıb, hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. İş materiallarında olan: - AZE seriyalı ******** nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin məlumatlarına əsasən xx.xx.1960-cı il təvəllüdlü İddiaçı ünvan 1 ünvanında qeydiyyatdadır. - ИВ 040886 nömrəli, xx.xx.1983-cü il tarixli diplomun surətinə əsasən İddiaçı 1978ci ildə Ç.İldırım adına Azərbaycan politexnik institutuna daxil olmuş və xx.xx.1983-cü ildə elektron hesablayıcı maşınları ixtisasını bitirmişdir. - iddiaçıya məxsus xx.xx.1977-ci il tarixli əmək kitabçasının surətinə əsasən İddiaçı xx.xx.1977-ci ildə Xəlil k/m fəhlə qəbul edilib, xx.xx.1977-ci ildə işdən azad edilmiş, xx.xx.1977-ci ildə fəhlə qəbul edilmiş, xx.xx.1978-ci ildə işdən azad edilmişdir. xx.xx.1978ci ildə 2-ci dərəcəli suvaqçı vəzifəsinə qəbul edilmiş, xx.xx.1978-ci ildə işdən azad edilmiş, xx.xx.1998-ci ildə “Orion” firmasına 5-ci dərəcəli elektrik montyoru peşəsinə qəbul edilmiş, xx.xx.2002-ci ildə işdən azad edilmiş, xx.xx.2002-ci ildə “Qum adası” Dəniz Qazma İdarəsinə elektrik avadanlığının və təchizatının təmiri prokat sexinə təmir üzrə 5-ci dərəcəli elektrik montyoru işinə qəbul edilmiş, xx.xx.2002-ci ildə işdən azad edilmiş, xx.xx.2007-ci ildə "xxxx" MMC-də 6-cı dərəcəli elektrik vəzifəsinə təyin edilmiş, xx.xx.2009-cu ildə işdən azad edilmiş, xx.xx.2009-cu ildə “X7 Donanması” Gəmi Təmiri zavodunda elektrik quraşdırma sexinə 5-ci dərəcəli REA və cihazların tənzimləyicisi qəbul edilmiş, xx.xx.2014cü ildə Bibiheybət gəmi təmiri zavodunun elektrik quraşdırma sexinə beşinci dərəcəli REA və cihazlarının tənzimləyicisi keçirilmiş, xx.xx.2022-ci il tarixli qeydə əsasən hal-hazırda işləyir. - iddiaçıya məxsus ИТ № ******* nömrəli xx.xx.1983-cü il tarixli əmək kitabçasının surətinə əsasən İddiaçı xx.xx.1983-cü ildə Bakı Radio Zavodu 1 nömrəli yığmaquraşdırma sexinə 3-cü dərəcəli tənzimçi qəbul edilmiş, xx.xx.1984-cü ildə həmin sexdə 3cü dərəcəli mühəndis-tənzimçi keçirilmiş, xx.xx.1987-ci ildə 6 nömrəli yığma-quraşdırma sexinə 3-cü (üçüncü) dərəcəli mühəndis-tənzimçi keçirilmiş, xx.xx.1988-ci ildə 1 nömrəli yığma-quraşdırma sexinə 3-cü dərəcəli mühəndis-tənzimçi keçirilmiş, xx.xx.1989-cu ildə işdən azad edilmişdir. xx.xx.1989-cu ildə “Radio qayırma” BİB məhdulların dövlət qəbul orqanı “Radioqayırma” BİB köçürmə yolu ilə DQO nümayəndəsi qəbul edilmiş, xx.xx.1990cı ildə “Radioqayırma” BİB köçürmə yolu ilə azad edilmiş, xx.xx.1990-cı ildə “Radioqayırma” BİB Bakı radio zavodu “Radioqayırma” BİB Dövlət qəbulundan köçürmə ilə TNŞ İ dərəcəli keyfiyyət üzrə mühəndis qəbul edilmiş, xx.xx.1992-ci ildə 1 №-li sexə 4cü (dördüncü) dərəcəli r/aparatura təmzimçisi keçirilmiş, xx.xx.1992-ci ildə 21 №-li sexə 4cü (dördüncü) dərəcəli r/aparatura təmzimçisi keçirilmiş, xx.xx.1993-cü ildə işdən azad edilmişdir. - “Azərbaycan X4” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunun xx.xx.2023-cü il tarixli, 13-3-3/2- 197/2023 nömrəli məktubu ilə göndərilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli, A-29 nömrəli Şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair arayışda bildirilmişdir ki, İddiaçı Azərbaycan Respublikasının əmək pensiyaları qanunvericiliyinə uyğun olaraq güzəştli şərtlə yaşa görə pensiya hüququ verən gəmi radioelektron aparatlarının və cihazların təmizləyicisi vəzifəsində "xxxx" QSC “Bibiheybət” Gəmi Təmiri zavodunda işə qəbul əmri № 97, xx.xx.2009-cu il tarixli olmaqla xx.xx.2022-ci il hal-hazırda işləyir. İşlədiyi vəzifə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 11-ci bəndində 11.6 (yarımbəndində) a) vəzifə kodunda müəyyən edilmiş sahənin və vəzifənin xüsusiyyətləri ilə eynidir. - “Azərbaycan X4” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunun xx.xx.2023-cü il tarixli, 13-3-3/2- 420/2023 nömrəli məktubu ilə göndərilmiş sənədlərin surətindən görünür ki: xx.xx.2023-cü il tarixli, A-47 nömrəli Şəxsin güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair Arayışda bildirilmişdir ki, İddiaçı Azərbaycan Respublikasının əmək pensiyaları qanunvericiliyinə uyğun olaraq güzəştli şərtlə yaşa görə pensiya hüququ verən gəmi radioelektron aparatlarının və cihazların quraşdırıcısı (təmizləyicisi) vəzifəsində "xxxx" QSC “Bibiheybət” Gəmi Təmiri zavodu xx.xx.2009 işə qəbul əmr № 97, xx.xx.2009cu il xx.xx.2022-ci il hal-hazırda işləyir. İşlədiyi vəzifə üzrə sosial sığorta stajı 12 il 11 ay 9 gün. İşlədiyi vəzifənin güzəştli pensiya hüququna əsas olan xüsusiyyətləri: Gəmilərin qapalı sahələrində elektrik radio aparatların quraşdırılması, təmiri, tənzimləmə və sazlaması ilə məşğul olur. Gəmi elektrik radio aparatlarının kabel yollarını vaxtaşırı quraşdırılaraq nizamlanması və bərkidilməsi. Gəmi elektrik və radioavadanlıqların mürəkkəb sxemlərinin quraşdırılması və qoşulması. Mürəkkəb radioaparatların içindəki mexaniki və elektrik zədələnmələrinin və qüsurların tapılması, aradan qaldırılaraq yenidən quraşdırılması. Elektrik mexanizmlərinin iş rejiminin yoxlanılması. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 11-ci bənd, 11.6-cı yarımbənd, a) bölməsinin 11-ci abzası. Gəmi elektrik radioquraşdırıcıları, gəmi elektrik quraşdırıcısı vəzifələrinə uyğundur. “Azərbaycan X4” QSC Bibiheybət Gəmi Təmiri zavodunun xx.xx.2014-cü il tarixli 63 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunun Elektrik quraşdırma bölməsi Radioelektron aparatların və cihazların quraşdırıcısı (tənzimləyicisi) peşəsinin 5-ci dərəcə işlərin xüsusiyyəti: -Gəmi elektrik radioavadanlığının, kabel yollarının qurulma yerlərinin nişanlanması, orta gəmilərdə magistral kabelin çəkilməsi, düzülməsi və bərkidilməsi. Bütün növlərdən olan antena girəcəklərinin qurulması. Kabel uclarının hissələrə ayrılması və elektrik radioavadanlıqlarına daxil edilməsi, kabel naqillərinin kontaktlarının işlənməsi və uclarının mühafizəsi, mürəkkəb gəmi sxemlərinin qoşulması. Elektromexaniki və radiotexniki qurğu və sistemlərin nizamlayıcısı ilə birlikdə generatorların, parametrlərinin avtomatik nizamlanması ilə sabit və dəyişən cərəyanın elektrik maşın dəyişdiricilərinin işə salınması, işdə yoxlanması, nizamlanması və qəbul-təhvil sınaqları. Təhvil vermə sınaqları zamanı mürəkkəb aqreqatlara, qəbuledici ötürücü rabitə aparaturalarının paylaşdırıcı qurğularına, akkumlyatorlara və xarici qurğulara xidmət. Mürəkkəb aparaturaların güc hissəsinin iş rejiminin müşahidə edilməsi vəziyyətinin yoxlanması və ölçü cihazlarının göstərişlərinə əsasən elektrik mexanizmlərinin iş xasiyyətnaməsinin tərtib edilməsi. Yüksək tezlikli naqillərin tədarükü və antena girəcəyinin şaxtasında çəkilməsi. Radiotexnika aparaturalarının ayrı-ayrı şəbəkələrinin dəyişdirilməsi və ya təmiri. Aparaturaların şəbəkələrinin hissələrə ayrılması və yığılması, antena qurğularının nizamlanması. Mürəkkəb elektrik avadanlığı və radio aparaturaların işindəki xırda qüsurların tapılması, aradan qaldırılması. 1 kBt-a qədər gücə malik ötürücülərin, qəbuledicilərin yoxlanması və nizamlanması, qəbul-təhvil sınaqlarının keçirilməsi. Naviqasiya sistemlərinin nizamlanması və sınaqları zamanı işlədilən bütün ölçü cihazları və qurğularından istifadə qaydaları. Gəmi elektrik və radio avadanlığının mürəkkəb sxemlərinin quraşdırılması, qoşulması. Elektrik enerjisi kanalizasiyasının, kabel yollarının, cihaz və aparaturalarının yerləşməsinin, həmçinin elektrik naqillərinin, paylaşdırıcı qurğuların birləşdirmə və qoşulma sxemlərinin mürəkkəb, prinsipial quraşdırma sxem və çertyojlarının oxunması. Elektrik mexanizmlərinin iş rejiminin yoxlanması. Yoxlama ölçüləri, elektrik mexanizmlərinin işindəki qüsurların tapılması və aradan qaldırılması. Mürəkkəb gəmi elektrik avadanlığının ölçü cihazlarının, telefoniyanın, mühafizə qurğuları sxemlərinin, siqnalizasiya və avtomatikanın qüsurlarının müəyyənləşdirilməsi, təmir cədvəllərinin tərtib edilməsi. Elektrotexniki və radiotexniki qurğu və sistemlərin nizamlayıcısı ilə birlikdə gəmi elektrik avadanlığının mürəkkəb sxemlərinin texniki xüsusiyyətlərinin və avadanlığın iş parametrlərinin tərtib edilməsi ilə stend sınaqlarına hazırlanması və stenddə yoxlanması. - Kaskad-3 şirkətinin 17 dekabr 2021-ci il tarixli 001 nömrəli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, verilir İddiaçı ondan ötəri ki, o, həqiqətən xx.xx.2002-ci il tarixdən xx.xx.2005-ci il tarixədək “Kaskad-3” İKŞ-də (VÖEN **********) quraşdırıcı vəzifəsində çalışmışdır. Aylıq əmək haqqı köhnə hesabla 150.000 (bir yüz əlli min) manat olmuşdur. - "xxxx" MMC-nin xx.xx.2023-cü il tarixli məktubu ilə göndərilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli, 06 nömrəli Güzəştli arayışında qeyd olunmuşdur ki, verilir 1960-cı il təvəllüdlü İddiaçı, ondan ötrü ki, o, həqiqətən xx.xx.2007-ci il (09-K saylı əmrə əsasən) tarixindən xx.xx.2009-cu ilə (16-K saylı əmrə əsasən) kimi "xxxx" MMC-də 6-cı dərəcəli gəmi elektriki peşəsində tam iş günü ərzində, ağır və zərərli əmək şəraitində çalışmışdır. "xxxx" MMCnin əsas fəaliyyət növü gəmilərin təmiri və texniki xidmətidir. İddiaçı işlədiyi dövr ərzində əmək funksiyaları aşağıda göstərilənlərdən ibarət olmuşdur:
1. Mürəkkəb elektrik avadanlıqlarının təmiri və sınağı; Gəmi elektrik avadanlıqlarının təmir edilməsi; Müxtəlif elektrik quraşdırma işlərinin yerinə yetirilməsi; Elektrik aparatlarında, siqnalizasiya sistemində, işıqlandırmada, kabellərdə yaranmış nasazlıqların aradan qaldırılması; Elektrik və ya elektronik naqilləri, avadanlıqları, aparatları, birləşmələrinin əl və ya elektrik avadanlıqlarından istifadə edərək yığılması, quraşdırılması, sınaqdan keçirilməsi və sazlanması; Düzgün olmayan sistemləri, avadanlıqları və hissələri sınaq və əl avadanlıqlarından istifadə edərək yoxlayır, nasazlığın səbəbini və yerini aşkarlayır və problemi həll edir; Avadanlığın davamlı istifadəsinin təhlükəli olub-olmadığını məsləhət görür;
2. Yüksək voltlu elektrik avadanlıqlarının təmiri və sınağı. Xüsusi elektrik avadanlıqları və maşınlarının quraşdırılması, təmir edilməsi və xidmət göstərilməsi; Elektrik sistemlərini, avadanlıqları və hissələri təhlükələrin, qüsurların müəyyən edilməsi, təmirə ehtiyacı olub olmadıqlarını yoxlamaq və qanunauyğun olduqlarını yoxlamaq məqsədi ilə sınaqdan keçirir; Elektrik sistemini və elektrik dövrələrinin hərəkətini sınaqdan keçirmək məqsədilə və sistemin uyğunluğunu və təhlükəsizliyini yoxlamaq üçün ommetr, voltmetr, osiloqraf və s. kimi avadanlıqlardan istifadə edərək ölçmələr aparır;
3. Elektrik mühərriklərinin təmiri və sınağı. Elektrik mühərriklərinin, transformatorların və s. avadanlıqların təmir olunması; Yüksək gərginlikli kabel sisteminin quraşdırılması; Dövrə elektrik diaqramlarının oxunması; Elektrik naqillərini elektrik açarına, transformatorlarına və digər hissələrə birləşdirir; İddiaçı gəmidə elektrik quraşdırma işlərini qapalı və açıq sahələrdə yerinə yetirmişdir. Ümumilikdə, gəmilərdə əmək şəraiti ağır və zərərli olan işlərlə iş stajı 2 il 2 ay 5 gündür. Göstərilən iş yeri, peşə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007ci il tarixli 12 saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş «Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı»nın 11 -ci bəndi: 11.6 yarımbəndi a) bölməsinin 11-ci abzasında - gəmi elektrik quraşdırıcıları vəzifəsinə uyğundur. - Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının xx.xx.2023-cü il tarixli 3-17-1/2-1247733/2023 nömrəli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, İddiaçı 60 yaşının tamam olduğu xx.xx.2020-ci il tarixinə xx.xx.2006-cı il tarixinədək olan əmək stajına uyğun hesablanmış pensiya kapitalı 10923,25 manat, həmin tarixdən sonrakı dövr üçün isə fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınan 34432,89 manat olmaqla cəmi pensiya kapitalı 45356,14 manat təşkil edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 27.1-ci maddəsinə əsasən sığortaolunanların (əmək pensiyası təyin olunmuş şəxslər istisna olmaqla) 2006-cı il yanvarın 1dək qazanmış olduqları pensiya hüquqları pensiya kapitalına çevrilməklə onların fərdi hesablarında nəzərə alınır. Bu zaman həmin dövrə aid olan ümumi iş stajının hər ili üçün 306 manat (il tam olmadıqda isə bu məbləğ natamam ildəki iş stajı aylarının sayına mütənasib olaraq hesablanmaqla) pensiya kapitalı hesablanır və sığortaolunanların fərdi hesablarının sığorta hissəsində 2006-cı ilin 1 yanvar tarixinə qeydə alınır. Sığortaolunanların, o cümlədən işləyən əmək pensiyaçılarının 2006-cı il 1 yanvar tarixindən 2017-ci il 1 iyul tarixinədək olan dövr üzrə fərdi hesabının sığorta hissəsində toplanan və istifadə olunmamış (əmək pensiyasının sığorta hissəsinin hesablanmasında nəzərə alınmamış) pensiya kapitalı 80% artırılmaqla, 2017-ci il 1 iyul tarixinə fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınır. Bununla əlaqədar olaraq İddiaçı 1 yanvar 2006-cı il tarixinədək olan 14 il 8 ay 25 gün iş stajı pensiya kapitalına çevrilməklə hesablanmış və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq illər üzrə sərəncamlarına əsasən indeksləşdirilərək 10923,25 manat müəyyən edilmişdir. Adıçəkilən şəxsin həmin tarixdən sonrakı işlədiyi dövr üzrə fərdi hesabında 34432,89 manat pensiya kapitalı qeydə alınmışdır. Eyni zamanda, adıçəkilən şəxsin ümumi iş stajı 27 il 2 ay 25 gün (xx.xx.2006-cı il tarixinədək 14 il 8 ay 25 gün əmək stajı (xx.xx.1977-xx.xx.1978-ci il, xx.xx.1978-xx.xx.1978-ci il, xx.xx.1983-xx.xx.1989-xx.xx.1990-cı il, xx.xx.1990-xx.xx.1993-cü il, xx.xx.1998-xx.xx.2002-ci il, xx.xx.2002-xx.xx.2002-ci il tarixləri arasındakı dövrlər), həmin tarixdən sonra 12 il 6 ay sığorta stajı) təşkil edir. - İnzibati icraat materialları ilə təqdim olunmuş İddiaçı xeyrinə hesablanmış və ödənilmiş məcburi dövlət sosial sığorta haqları barədə məlumatlardan görünür ki, "xxxx" MMC tərəfindən 2006-cı ilin dekabr, 2007-ci ilin yanvar, 2008-ci ilin yanvar ayları üçün, "xxxx" MMC tərəfindən 2007-ci ilin fevral-dekabr, 2008-ci ilin yanvar-dekabr, 2009-cu ilin yanvar-aprel ayları üçün, X7 Donanma İdarəsinin Gəmi Təmiri Zavodu tərəfindən 2009-cu ilin oktyabr-dekabr, 2010-2013-cü illərin yanvar-dekabr və 2014-cü ilin yanvar ayı, X3 tərəfindən 2010-cu ilin sentyabr-noyabr, 2011-ci ilin fevral-aprel, iyun-iyul, sentyabr, 2012ci ilin fevral, iyun, iyul, sentyabr, oktyabr ayları, “Azərbaycan X4” QSC tərəfindən 2014-cü ilin fevral-dekabr, 2015-2022-ci illərin yanvar-dekabr, 2023-cü ilin yanvar-iyun ayları üçün məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə ödənişlər edilmişdir. - Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının iddiaçıya ünvanladığı məktubda bildirilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nın Qazanxana, gəmi gövdəsi, gəmiqayırma və gəmi təmir işləri bölməsinin (11.6) fəhlələr bəndində (a) sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilməsi zamanı bölmələrin daxili işlərində bilavasitə məşğul olan fəhlələr: istilik texnik nəzarət sistemlərinin və atom energetik qurğularının avtomatik tənzimlənməsinin sazlayıcıları gəmi radioquradırıcıları, radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyiciləri vəzifəsi nəzərdə tutulmuşdur. Mərkəzi Filiala təqdim olunmuş sənədlərdə iddiaçının xx.xx.2009-cu il tarixindən bu günədək “Azərbaycan X4” QSC-nin “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunda radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi vəzifəsində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Göründüyü kimi onun işlədiyi sahə yuxarıda qeyd olunan sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilmə sahəsinə aid deyil. Bu səbəbdən də iddiaçının güzəştli iş stajı yoxdur. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşır. Belə ki, qüvvədə olan “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun tələblərinə görə 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Qeyd. Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır. Göründüyü kimi 29 iyun 2022-ci il tarixindən qüvvədə olan Qanunun 9.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün kişilər üçün yaş 60 yaşın tamam olması (Qanunun 7-ci maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş 1 iyul 2020-ci il tarixdən kişilər üçün 65 yaş həddi 5 il azaldılmaqla), 25 il ümumi iş stajı və 12 il 06 ay güzəştli iş stajı toplaması tələb olunur. Həmçinin, xx.xx.2017-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinin redaksiyasına əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 55 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçı ona xx.xx.2020-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etdiyindən həmin vaxtda qüvvədə olmuş ƏPQ-nun 9.1-ci maddəsinin tələbləri əsasında iddiaçının pensiya hüququnun mövcudluğuna qiymət verilməlidir. Beləliklə, hazırkı iddia tələbi üzrə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün iddiaçı xx.xx.2020-ci il tarixə 25 il ümumi iş stajı toplamalı, bunun 12 il 06 ayını zərərli işlərdə işləməli, həmçinin tələb olunan azı 60 yaş həddinə çatmalı və əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verən pensiya kapitalına malik olmalıdır ki, qeyd olunan şərtlər iddiaçıya münasibətdə ödənilir. İlk növbədə qeyd edilməlidir ki, iddiaçı xx.xx.1960-cı il təvəllüdlü olmaqla xx.xx.2020-ci il tarixdə 60 yaşını tamamlamışdır. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 67-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət və təsərrüfatçılıq formalarından asılı olmayaraq müəssisələrdə, idarələrdə, təşkilatlarda və kooperativlərdə əmək müqaviləsi və ya üzvlük əsasında əmək fəaliyyəti xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq ümumi iş stajına daxil edilir. Həmin Qanunun 67-ci maddəsinin “ğ” bəndinə əsasən ali, orta ixtisas; texniki peşə məktəblərini bitirmiş şəxslərin təhsil müddəti, habelə kadr hazırlayan kurslarda, ixtisasartırma və yenidən ixtisaskeçmə kurslarında, aspiranturada, doktoranturada və klinik ordinaturada təhsil müddəti iş stajına daxil edilir. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1.0.2-ci maddəsinə görə sosial sığorta stajı (bundan sonra - sığorta stajı) əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur. Həmin Qanunun 21.1-ci maddəsinə görə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. Hüquq münasibətlərinin yarandığı dövr qüvvədə olmuş Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 11 dekabr 2017-ci il tarixli 17 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları”nın: -3.1-ci bəndinə əsasən sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi xx.xx.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün ümumi iş stajı; 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı tarixədək olan müddət üzrə sosial sığorta stajı. -3.2-ci bəndinə görə 2006-cı il yanvarın 1-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara əsasən müəyyən edilir: 3.2.1. əmək kitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı. Göründüyü kimi əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı “Əmək pensiyaları haqqında” Qanun qüvvəyə mindikdən sonra əldə edilən sosial sığorta stajı müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödənildikdə və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusuna əsasən nəzərə alınır. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun qüvvədə olduğu dövrdə sığortaolunanların sığorta stajını əhatə etdiyi dövr isə onun ümumi iş stajı ilə müəyyən edilir. İş materiallarından görünür ki, iddiaçının xx.xx.1978-xx.xx.1983-cü ilədək təhsil dövrü 04 il 09 ay 10 gün, əmək fəaliyyəti dövrü xx.xx.1977- xx.xx.1977-ci ilədək 02 ay 05 gün, xx.xx.1977- xx.xx.1978-ci ilədək 02 ay 17 gün, xx.xx.1978- xx.xx.1978-ci ilədək 04 ay 08 gün, xx.xx.1983- xx.xx.1989-cu ilədək 05 il 05 ay 09 gün, xx.xx.1989- xx.xx.1990-cı ilədək 01 il 03 ay 28 gün, xx.xx.1990-xx.xx.1993-cü ilədək 02 il 07 ay 27 gün, xx.xx.1998xx.xx.2002-ci ilədək 04 il 01 ay 14 gün,xx.xx.2002- xx.xx.2002-ci ilədək 05 ay 15 gün, xx.xx.2006-cı il tarixdən sonra xx.xx.2007- xx.xx.2009- cu ilədək 02 il 02 ay 06 gün, xx.xx.2009- xx.xx.2020-ci ilədək (60 yaşınadək) 10 il 02 ay 19 gün olmaqla işlədiyi dövr üzrə məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödənildiyi əmək fəaliyyəti dövrləri də nəzərə alınmaqla ümumilikdə 40 ildən çox ümumi iş stajı toplamışdır. Cavabdehin apellyasiya şikayətinin də dəlili olan iddiaçının işləmiş olduğu “Bibiheybət" Gəmi Təmiri Zavodunda işlədiyi radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi vəzifəsinin güzəştli pensiya təyinatına əsas verən zərərli peşə hesab olunmaması ilə bağlı məhkəmə kollegiyası aşağıdakıları qeyd edir: İş materiallarında olan iddiaçının güzəştli iş stajı ilə bağlı 2 iş yerindən arayış təqdim edilmişdir 1."xxxx" MMC-nin xx.xx.2023-cü il tarixli, 06 nömrəli Güzəştli arayışında qeyd olunmuşdur ki, iddiaçının 6-cı dərəcəli gəmi elektriki peşəsində işlədiyi dövrü işəgötürən müəssisə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş «Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı»nın 11-ci bəndinin 11.6 yarımbəndində a) bölməsinin 11-ci abzasında - gəmi elektrik quraşdırıcıları -vəzifəsinə uyğunlaşdırılmışdır. Təqdim edilmiş müəssisənin güzəştli arayışı və həmin peşənin vəzifə təlimatında iddiaçının gəmi elektriki peşəsində əsas fəaliyyət növünün gəmidə elektrik quraşdırma işlərini həyata keçirdiyi, müxtəlif elektrik quraşdırma işlərinin təmiri və texniki xidməti ilə məşğul olduğu qeyd edilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, cavabdeh iddiaçının "xxxx" MMC-dəki xx.xx.2007-xx.xx.2009cu il tarixləri arasındakı dövr fəaliyyətini güzəştli iş stajı kimi qəbul etmişdir. 2.”Azərbaycan X4” QSC-nin “Bibiheybət” Gəmi Təmiri Zavodunun verdiyi güzəştli arayışda radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi vəzifəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 11-ci bənd, 11.6-cı yarımbənd, a) bölməsinin 11-ci abzası. Gəmi elektrik radioquraşdırıcıları, gəmi elektrik quraşdırıcısı vəzifələrinə uyğunlaşdırılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Siyahının 11.6-cı yarımbəndi “Qazanxana, gəmi gövdəsi, gəmiqayırma və gəmi təmiri işləri” bölməsində: a) fəhlələr yarımbölməsində: -sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilməsi zamanı bölmələrin daxili işlərində bilavasitə məşğul olan fəhlələr: istilik texniki nəzarət sistemlərinin və atom energetik qurğularının avtomatik tənzimlənməsinin sazlayıcıları, gəmi radioquradırıcıları, radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyiciləri; -gəmi elektrik radio quraşdırıcıları, gəmi elektrik quraşdırıcıları vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. İddiaçının işlədiyi vəzifənin adı “gəmi radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi” vəzifəsidir. Cavabdeh iddiaçının əmək kitabçasında qeyd edilən vəzifənin (hərfi mənada) adı ilə birəbir eyni olan gəmi radioquraşdırıcıları, radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyiciləri vəzifəsinin məhz yuxarıda qeyd edilən “sualtı qayıqların quraşdırılması, təmiri və modernləşdirilməsi zamanı bölmələrin daxili işlərində bilavasitə məşğul olan fəhlələr” hissəsində göstərildiyini əsas götürmüş, iddiaçının işlədiyi gəminin də bilavasitə sualtı qayıq olmadığını nəzərə alaraq iş yerindən təqdim edilmiş güzəştli arayışı qəbul etməyərək iddiaçının işlədiyi vəzifəni güzəştli iş stajına daxil etməmişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 2-703/20 saylı icmal məktubunda göstərilmişdir ki, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin normalarına uyğun olaraq iddiaçının işlədiyi müəssisədən onun zərərli əmək şəraitində işləməsinə dair arayış (güzəştli iş arayışı) tələb edilməli və həmin sənəd iş materiallarına əlavə olunmalıdır. İş yerindən əldə edilən həmin sənəd məzmunca iddiaçının arayışda qeyd olunan işlərdə və müddətlərdə zərərli əmək şəraitində işləməsini müəyyən etməyə imkan verməli, ümumi ifadələrdən istifadə edilməməli, iddiaçının işlədiyi sahələr, peşələr və vəzifələrin müvafiq icra hakimiyyətinin təsdiq etdiyi siyahılarda təsbit olunmuş aidiyyəti kodlara uyğunluğu göstərilməlidir. Məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğun olması dəqiq göstərilməlidir. Bu halda məhkəmə iddiaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin (işin) eyniliyinin müəyyən olunmasından gedir. Göründüyü kimi iddiaçının əmək fəaliyyətinə dair sənədlər və təqdim edilmiş güzəştli iş arayışları onun zərərli əmək şəraitində işləməsini müəyyən etməyə imkan verir. Belə ki, iddiaçının işlədiyi vəzifə gəmi radioelektron aparatlarının və cihazlarının tənzimləyicisi olmaqla əsas funksiyası gəmilərdə elektrik radio aparatların quraşdırılması, təmiri, tənzimləmə, sazlaması, gəmi elektrik radio aparatlarının kabel yollarını vaxtaşırı quraşdırılaraq nizamlanması və bərkidilməsi, gəmi elektrik və radioavadanlıqların mürəkkəb sxemlərinin quraşdırılması və qoşulması, mürəkkəb radioaparatların içindəki mexaniki və elektrik zədələnmələrinin və qüsurların tapılması, aradan qaldırılaraq yenidən quraşdırılması, elektrik mexanizmlərinin iş rejiminin yoxlanılması və s. təşkil edir. Sözügedən əmək funksiyaları peşə təlimatına uyğun olaraq yuxarıda adıçəkilən “gəmi elektrik radio quraşdırıcıları, gəmi elektrik quraşdırıcıları” vəzifəsinin funksiyaları ilə eynidir. Məhkəmə kollegiyası həmçinin qeyd edir ki, iddiaçının “Bibiheybət” Gəmi Təmiri zavodunda işlədiyi vəzifənin əmək funskiyaları, işin zərərli xüsusiyyətləri cavabdehin özünün mübahisələndirmədiyi "xxxx" MMC-dəki gəmi elektrik quraşdırıcıları vəzifəsinin əmək funksiyaları ilə eynidir. Başqa sözlə, iddiaçının işləmiş olduğu vəzifə adı hərfi baxımdan siyahıda sualtı qayıqların quraşdırılması başlığında göstərilmiş olsa da, görülən işin (xidmətin) xüsusiyyətləri əsasında vəzifələrin uyğunlaşdırılması mümkündür və bu halda işlədiyi vəzifə funksional təyinatı baxımından işəgötürən müəssisənin də təqdim etdiyi kimi siyahıda müstəqil olaraq qeyd edilmiş “gəmi elektrik radio quraşdırıcıları, gəmi elektrik quraşdırıcıları” vəzifələrinə uyğunlaşdırılmalıdır. İddiaçının “Bibiheybət” Gəmi Təmiri zavodunda xx.xx.2009-cu ildən xx.xx.2020-ci il tarixədək işlədiyi vəzifə üzrə güzəştli sığorta stajı 10 il 02 ay 19 gün təşkil edir. Göründüyü kimi iddiaçının xx.xx.2007-xx.xx.2009-cu il tarixləri və xx.xx.2009-cu ildən xx.xx.2020-ci il tarixədək güzəştli iş stajı ümumilikdə 12 il 06 ay təşkil edir. Yuxarıda qeyd edilənlərə məcmu halda qiymət verən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçı qanunla tələb olunan ümumi sığorta stajı və yaş həddini daha əvvəl tamamlamış olsa da, lakin tələb olunan 12 il 06 ay güzəştli stajını xx.xx.2020-ci il tarixdə tamamladığından onun güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ da həmin tarixdən yaranmış hesab olunur. İddiaçının güzəştli şərtlərlə pensiya təyinatı üçün tələb olunan pensiya kapitalına gəlincə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, ƏPQ-nun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə əmək pensiyası təyin olunan şəxslərin əmək pensiyasının sığorta və yığım hissələrinin hesablanmasında gözlənilən pensiya ödənişi müddəti aylarının sayı güzəştli şərtlərlə pensiyaya çıxma yaşı ilə bu Qanunun 7-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş pensiya yaşı arasındakı ayların sayı qədər artırıldığıdan, iddiaçı üçün pensiya ödənişi müddəti aylarının sayı 205-ə (65 yaş (Qanunun 7-ci maddəsi ilə həmin dövrə (01 iyul 2020-ci ildən pensiya yaşı) çıxılsın 60 yaş 01 ay (iddiaçının güzəştli şərtlərlə pensiyaya çıxma yaşı) =61 ay (05 il x12 ay+01 ay)+144 ay = 205 ay) bərabərdir. xx.xx.2019-cu ildən xx.xx.2022-ci il tarixədək yaşa görə minimum pensiya məbləği 200 manat olduğundan pensiya təyinatı üçün tələb olunan minimum pensiya kapitalı 41000 (200 man x 205 ay) təşkil edir. İddiaçının 60 yaş 01 aydan pensiya təyinatı üçün tələb olunan kapital 41000 manat olduğu halda iddiaçının xx.xx.2006-cı il tarixinədək olan əmək stajına uyğun hesablanmış pensiya kapitalı 10923,25 manat, həmin tarixdən sonrakı dövr üçün isə fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınan 34432,89 manat olmaqla, cəmi pensiya kapitalı 45356,14 manat təşkil edir. Göründüyü kimi iddiaçı xx.xx.2020-ci il tarixədək tələb olunan 25 il ümumi sığorta stajı, 12 il 06 ay güzəştli iş stajını toplamışdır, iddiaçının fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verir. İddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyini üçün tələb olunan şərtlər ödənilir. Cavabdehin pensiya təyinatından imtinası əsassız olmaqla iddiaçının qanunla qorunan hüquqlarının pozulmasına səbəb olmuşdur. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası iş üzrə toplanmış və tədqiq edilmiş sübutlara məcmu halda qiymət verərək hesab edir ki, hazırkı mübahisəyə baxılarkən birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən işin faktiki halları düzgün araşdırılmış, sübutlara düzgün hüquqi qiymət verilmiş, maddi hüquq normalarının tətbiqində səhvə yol verilməmiş və düzgün nəticəyə gəlinmişdir. Odur ki, hazırkı inzibati işə apellyasiya qaydasında baxan məhkəmə kollegiyası yuxarıda qeyd olunanlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri işin halları və qanunvericiliklə təkzib olunur, həmin dəlillər qərarın ləğvinə əsas vermir. Bununla bağlı olaraq, şikayət təmin edilməməli, qərar dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
Nəticəvi hissə:
Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87, 90 və 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası
QƏRARA ALDİ:
Cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-5532/2023 nömrəli, 06 noyabr 2023-cü il tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardan onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər.
Sədrlik edən: Rəşid Səmədov Hakimlər: Xəyalə Cəmilova Elvin Əliyev