Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-1537/2025 07.10.2025 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdeh Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iş üzrə QƏRARİ (Açar sözlər: “güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi”) Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası, hakimlər Şərafət Asif qızı Məmmədova (sədrlik edən və məruzəçi), Ceyhun Bəşir oğlu Məmmədovdan və X2 ibarət tərkibdə, Türkan Kamran qızı Əmənovanın katibliyi, Cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakları ilə, Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-350/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qərarından iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi. İşin halları
1. İddiaçı dair ИТ-İ seriyalı ******* saylı xx.xx.1976-cı il tarixli əmək kitabçasından görünür ki, xx.xx.1976-cı il tarixdə 169 saylı xx.xx.1976-cı il tarixli əmrə əsasən Bakı Təcrübə X9 mexaniki yığma sexinə üçüncü dərəcəli tornaçı kimi qəbul edilmişdir. xx.xx.1976-cı il tarixdə 241 saylı xx.xx.1976-cı il tarixli əmrə əsasən ordu sıralarına çağırıldığı üçün işdən azad edilmişdir. xx.xx.1979-cu il tarixdə 57 saylı xx.xx.1979-cu il tarixli əmrə əsasən mexaniki yığma sexinə üçüncü dərəcəli tornaçı kimi qəbul edilmişdir. xx.xx.1984-cü il tarixdə 37 saylı xx.xx.1984-cü il tarixli əmrə əsasən öz işində dördüncü dərəcə təqdim olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası DƏK-nin 1438 №-li xx.xx.1998-ci il tarixli sərəncamı ilə Bakı Təcrübəvi X9 "xxxx" X10 Cəmiyyətinə çevrilmişdir. xx.xx.2003-cü il tarixdə 88-şh/k saylı xx.xx.2003-cü il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin “a” bəndinə əsasən öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. xx.xx.2003-cü il tarixdə 83/k saylı xx.xx.2003-cü il tarixli əmrə əsasən "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti 1 saylı sexə 4-cü dərəcəli tornaçı qəbul edilmişdir. xx.xx.2004-cü il tarixdə 28 saylı xx.xx.2004-cü il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. xx.xx.2004-cü il tarixdə 32-şh/k saylı xx.xx.2004-cü il tarixli əmrə əsasən "xxxx" ATSC mexaniki yığma sexinə 4-cü dərəcəli tornaçı qəbul edilmişdir. xx.xx.2005-ci il tarixdə 03a-şh/k saylı xx.xx.2005-ci il tarixli əmrə əsasən 5-ci dərəcəli tornaçı ixtisas dərəcəsi verilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixdə 09a-şh/k saylı xx.xx.2006-cı il tarixli əmrə əsasən 6-cı dərəcəli tornaçı ixtisas dərəcəsi verilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixdə 35-şh/k saylı xx.xx.2006-cı il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin “a” bəndinə əsasən öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixdə 41/k saylı xx.xx.2006-cı il tarixli əmrə əsasən "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti mexanizasiya sahəsinə 6-cı dərəcəli tornaçı peşəsinə işə qəbul edilmişdir. xx.xx.2007-ci il tarixdə 05/k saylı xx.xx.2007-ci il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin “a” bəndinə əsasən (öz xahişi ilə) işdən azad edilmişdir. xx.xx.2007-ci il tarixdə 29/k saylı xx.xx.2007-ci il tarixli əmrə əsasən “Qum adası” Neftqazçıxarma İdarəsinə xüsusi texnika sexinə 5-ci dərəcəli qaldırıcı maşinist peşəsinə qəbul edilmişdir. xx.xx.2007-ci il tarixdə 35/lk saylı xx.xx.2007-ci il tarixli əmrə əsasən həmin sexdə 5-ci dərəcəli təmirçi çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2008-ci il tarixdə 47/k saylı xx.xx.2008-ci il tarixli əmrə əsasən LTSS-də yeni texnikanın tətbiqi briqadasında 5a dərəcəli mədən avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2008-ci il tarixdə 405 saylı xx.xx.2008-ci il tarixli əmrə əsasən həmin sexə 5-ci dərəcəli təmirçi çilingər vəzifəsinə qəbul edilmişdir. xx.xx.2010-cu il tarixdə 894/k saylı xx.xx.2010-cu il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 3-cü hissəsinə əsasən "xxxx" Limited Şirkəti ilə əmək müqaviləsi bağladığı üçün onunla bağlanmış əmək müqaviləsi ləğv edilmişdir. xx.xx.2010- cu il tarixdə 01 saylı xx.xx.2010-cu il tarixli əmrə əsasən "xxxx" Şirkətinin Azərbaycan Nümayəndəliyinin lay təzyiqinin saxlanması sexinə təmirçi çilingər peşəsinə işə qəbul edilmişdir. xx.xx.2011-ci il tarixdə 226 saylı xx.xx.2011-ci il tarixli əmrə əsasən 1 saylı NQÇ sexinə çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2014-cü il tarixdə 01/110 saylı xx.xx.2014-cü il tarixli əmrə əsasən əməliyyat departamentinin HST və LTS sahəsinə maşinist-operator peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2015-ci il tarixdə 196 saylı xx.xx.2015-ci il tarixli əmrə əsasən əməliyyat departamentinin neftin kompleks hazırlanması və nəqliyyat sahəsinə maşinist-operator vəzifəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2020-ci il tarixdə 08 saylı xx.xx.2020-ci il tarixli əmrə əsasən struktur dəyişikliyinə əsasən maşinist-operator nasos qurğusunun maşinisti adlandırılmışdır. xx.xx.2021-ci il tarixdə 99 saylı xx.xx.2021-ci il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin “a” bəndinə əsasən əmək müqaviləsi öz xahişi ilə ləğv edilmişdir.
2. İddiaçı dair H3 saylı ******* saylı xx.xx.1976-cı il tarixli hərbi biletin surəti məhkəməyə təqdim edilmişdir.
3. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən İddiaçı ünvanlanmış **********0 saylı xx.xx.2021-ci il tarixli məktubda bildirilmişdir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) kişilər 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verirsə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə X4 uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezdentinin fərmanlarını və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, Əmək və X6 Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativhüquqi aktlarını, əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin əmr və sərəncamlarını, X7 qərarlarını, X7 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci madddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı’nın neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsinin (10) neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı bəndində (10.2) neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. Mərkəzi Filiala təqdim edilmiş 13 avqust 1976-cı il tarixli ИТ-İ ******* nömrəli əmək kitabçasında xx.xx.2008-xx.xx.2008-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində lay təzyiqinin saxlanması sexində çilingər, xx.xx.2020- 31.05 2021-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində isə "xxxx" şirkətində nasos qurğusunun maşinisti vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Göründüyü kimi işlədiyi vəzifələr qeyd olunan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələrinə uyğun deyil. Bu səbəbdən də güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (12 il 2 ay 26 gün (xx.xx.2007-xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008- xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010- xx.xx.2020-ci il tarixləri arasındakı dövrlər)) təşkil edir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Müraciətə baxılmasının bu məktubda əks olunan nəticəsi ilə bağlı qərarla razı olmadığı təqdirdə 30 gün müddətində yuxarı inzibati orqana və ya məhkəməyə müraciət etmək hüququ var.
4. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən İddiaçı ünvanlanmış **********8 saylı xx.xx.2022-ci il tarixli məktubda bildirilmişdir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan kişilər 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayıru həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verirsə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə X4 uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezdentinin fərmanlarını və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, Əmək və X6 Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativ-hüquqi aktlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin əmr və sərəncamlarını, X7 qərarlannı, X7 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci madddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007- ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısının neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsinin (10) neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı bəndində (10.2) neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. Mərkəzi Filiala təqdim edilən 13 avqust 1976-cı il tarixli ИТİ ******* nömrəli əmək kitabçasında xx.xx.2008-xx.xx.2008-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində Lay təzyiqinin saxlanması sexində çilingər, xx.xx.2014-xx.xx.2021-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində isə "xxxx" şirkətində nasos qurğusunun maşinisti vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. İşlədiyi vəzifələr yuxarıda qeyd olunan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələrinə uyğun deyil. Bu səbəbdən də güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (5 il 6 ay 13 gün (xx.xx.2007xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008-xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010-xx.xx.2014-ci il tarixləri arasındakı dövrlər)) təşkil edir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Müraciətə baxılmasının bu məktubda əks olunan nəticəsi ilə bağlı qərarla razı olmadığı təqdirdə 30 gün müddətində yuxarı inzibati orqana və ya məhkəməyə müraciət etmək hüququ var.
5. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat İdarəsi tərəfindən İddiaçı ünvanlanmış **********4 saylı xx.xx.2020-ci il tarixli məktubda bildirilmişdir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istesalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olan siyahısı üzrə) kişilər 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verirsə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Qanunun qeyd olunan maddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusi ilə ağır olan işlər Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunan siyahı üzrə müəyyən edilir. İdarəyə təqdim edilən 13 avqust 1976-cı il tarixli ИТ-İ ******* nömrəli əmək kitabçasında xx.xx.2014-cü il tarixindən bugünədək "xxxx" Şirkətinin Azərbaycan Respublikası Nümayəndəliyində Əməliyyat departamentinin HST və LTS sahəsində işlədiyi maşinist-operator vəzifəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsində (10) nəzərdə tutulmamışdır. Bu səbəbdən də güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az təşkil edir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir.
6. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti tərəfindən təqdim edilmiş SOCAR**********80020123X00042 saylı xx.xx.2020-ci il tarixli arxiv arayışından görünür ki, SOCAR-ın Baş ofisinin Mərkəzi Arxivində saxlanılan sənədlərə əsasən xx.xx.1957-ci il təvəllüdlü İddiaçı həqiqətən xx.xx.2007-ci ildə (əmr № 29/k, xx.xx.2007-ci il) “Qum adası” NQÇİ-nin Xüsusi texnika sexinə 5-ci dərəcəli qaldırıcı maşinist peşəsinə işə qəbul edilmişdir. xx.xx.2007-ci ildə (əmr № 35/k, xx.xx.2007-ci il) həmin sexin təmir briqadasına 5-ci dərəcəli təmirçi-çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2008-ci ildə (əmr № 47/k, xx.xx.2008-ci il) lay təzyiqinin saxlanması sexinin yeni texnikanın tətbiqi briqadasına mədən avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə 5-ci dərəcəli çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2008-ci ildə (əmr № 405, xx.xx.2008-ci il) 5-ci dərəcəli təmirçi-çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2010-cu ildə (əmr № 894/k, xx.xx.2010-cu il) Azərbaycan Respublikası ƏM-nin 69.3-cü maddəsinə əsasən, başqa işəgötürənlə əmək müqaviləsinin bağlanması ilə əlaqədar əmək müqaviləsi ləğv edilmiş və işdən azad olunmuşdur. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 avqust 2002-ci il tarixli 781 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş DSMF-nin Əsasnaməsinin 1-ci bəndinə əsasən DSMF Azərbaycan Respublikasında məcburi dövlət sosial sığorta və əmək pensiyaları sahəsində idarəetməni həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanına müraciət etmək məqsədəuyğundur. "xxxx" Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi tərəfindən təqdim edilmiş arayışa əsasən SOCAR-ın Baş ofisinin Mərkəzi Arxivində saxlanılan sənədlərə əsasən xx.xx.1957-ci il təvəllüdlü İddiaçı həqiqətən xx.xx.2007-ci ildə (əmr № 29/k, xx.xx.2007-ci il) “Qum adası” NQÇİ-nin Xüsusi texnika sexinə 5-ci dərəcəli qaldırıcı maşinist peşəsinə işə qəbul edilmişdir. xx.xx.2007-ci ildə (əmr № 35/k, xx.xx.2007-ci il) həmin sexin təmir briqadasına 5-ci dərəcəli təmirçi-çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2008-ci ildə (əmr № 47/k, xx.xx.2008-ci il) lay təzyiqinin saxlanması sexinin yeni texnikanın tətbiqi briqadasına mədən avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə 5-ci dərəcəli çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2008-ci ildə (əmr № 405, xx.xx.2008-ci il) 5-ci dərəcəli təmirçi-çilingər peşəsinə keçirilmişdir. xx.xx.2010-cu ildə (əmr № 894/k, xx.xx.2010-cu il) Azərbaycan Respublikası ƏM-nin 69.3-cü maddəsinə əsasən, başqa işəgötürənlə əmək müqaviləsinin bağlanması ilə əlaqədar əmək müqaviləsi ləğv edilmiş və işdən azad olunmuşdur. Yuxarıda göstərilənlər nəzərə alınaraq, həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 avqust 2002-ci il tarixli 781 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş DSMF-nin Əsasnaməsinin 1-ci bəndinə əsasən, DSMF Azərbaycan Respublikasında məcburi dövlət sosial sığorta və əmək pensiyaları sahəsində idarəetməni həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanına müraciət etməyinizi məqsədəuyğundur.
7. “X8 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi tərəfindən təqdim edilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli arayışa əsasən İddiaçı həqiqətən xx.xx.2010-cu il tarixdən hal-hazıra kimi "X8 Company Limited" Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında Nümyəndəliyində əməliyyat departamentinin hasilat şöbəsinin NKH və N sahəsində maşinist- operator peşəsində işləyir və 12 % zərərli iş əmsalı ödənilir.
8. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq SOCAR**********30490075X00440 saylı xx.xx.2022-ci il tarixli məktub ilə bildirilmişdir ki, SOCAR-ın Baş ofisinin Mərkəzi arxivinin 10 fevral 2020-ci il tarixli SOCAR**********80020123X00042 nömrəli arxiv arayışına əsasən 30.01 1957-ci il təvəllüdlü İddiaçı “Qum adası” Neft və Qazçıxarma İdarəsinin Xüsusi texnika sexində xx.xx.2007-ci il tarixindən xx.xx.2007-ci il tarixinədək qaldırıcının maşinisti, xx.xx.2007ci il tarixindən xx.xx.2008-ci il tarixinədək həmin sexin təmir briqadasında təmirçiçilingər, xx.xx.2008-ci il tarixindən xx.xx.2008-ci il tarixinədək lay təzyiqinin saxlanması sexinin yeni texnikanın tətbiqi briqadasında mədən avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə çilingər, 01 07.2008-ci il tarixindən xx.xx.2010-cu il tarixinədək təmirçi- çilingər peşəsində işləmişdir. İddiaçı “Qum Adası” Neft və Qazçıxarma İdarəsinin Xususı texnika sexində xx.xx.2007-ci il tarixindən xx.xx.2007-ci il tarixinədək (9 gün) işlədiyi qaldırıcının maşınisti peşəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 iyun 1993-cu il tarixli 320 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş «Yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və xüsusilə ağır olan işlərdə çalışanlara, dənizdə çalışan neftçilərə yaşa görə güzəştli şərtlərlə pensiya huququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 1 №-li Sıyahısı»nın 10-cu «Neftin qazılması və hasilatı (dəniz neftçiləri üçün), neft, qaz, qaz kondensatı, kömür və şistin emalı» bölməsinin 2cı «Neft-qaz və qaz kondensatının hasilatı» yarımbolməsində 1100000а— 14012 kodu ilə qeyd edilən «qaldırıcıların maşınistləri» peşəsi ilə lay təzyiqinin saxlanması sexinin yeni texnikanın tətbiqi briqadasında 03.03 2008-cı il tarixindən 01 07.2008-ci il tarixinədək (3 ay 21 gün) işlədiyi mədən avadanlıqlarının təmin və xidməti üzrə çilingər peşəsi və xx.xx.2008-ci il tarixindən xx.xx.2010-cu il tarixinədək (2 il 3 ay) təmirçiçilingər peşəsi həmin yarımbölmədə 1100000а—18559 kodu ilə qeyd edilən «neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər» peşəsi ilə eynilik təşkil edir.
9. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti “Azneft” İstehsalat Birliyi “Qum adası” NQÇİ-nin 29/k saylı xx.xx.2007-ci il tarixli əmrinə əsasən xx.xx.2007-ci ildə İddiaçı ilə bağlanmış əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmuş şərtlərə uyğun olaraq xx.xx.2007-ci il tarixdən qeyri müəyyən müddətə kimi XT sexinə 5-ci dərəcəli qaldırıcı maşinist peşəsinə işə qəbul edilmişdir. Ona 1 həftəlik sınaq müddəti təyin edilmiş və 4 iş günü istehsalat təcrübəsi keçdikdən sonra yoxlanılaraq sərbəst işə buraxılmışdır.
10. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti “Azneft” İstehsalat Birliyi “Qum adası” NQÇİ-nin 35/k saylı xx.xx.2007-ci il tarixli əmrinə əsasən XT sexinin 5-ci dərəcəli qaldırıcı maşinisti İddiaçı ilə bağlanmış əmək müqaviləsi xx.xx.2007-cı il tarixdən ləğv edilmiş və onunla yenidən bağlanmış əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmuş şərtlərə uyğun olaraq xx.xx.2007-ci il tarixdən qeyri-müəyyən müddətə kimi həmin sexin təmir briqadasına 5-ci dərəcəli təmirçi çilingər peşəsinə keçirilmişdir. 4 iş günü istehsalat təcrübəsi keçdikdən sonra yoxlanılaraq sərbəst işə buraxılmışdır.
11. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti “Azneft” İstehsalat Birliyi “Qum adası” NQÇİ-nin 47/k saylı xx.xx.2008-ci il tarixli əmrinə əsasən XT sexinin 5-ci dərəcəli təmirçiçilingəri İddiaçı ilə bağlanmış əmək müqaviləsi xx.xx.2008-ci il tarixdən ləğv edilmiş və onunla yenidən bağlanmış əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmuş şərtlərə uyğun olaraq xx.xx.2008-ci il tarixdən LTS sexinin yeni texnikanın tətbiqi briqadasına 5-ci dərəcəli mədən avadanlıqlarının təmiri və xidməti üzrə çilingər peşəsinə keçirilmişdir.
12. “X8 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyi tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq təqdim edilmiş BE/-06-81 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli məktubda bildirilmişdir ki, İddiaçı xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi "təmirçi-çilingər və nasos qurğusunun maşinisti" peşəsində işləmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. İddiaçı xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi işlədiyi dövr ərzində güzəştli iş stajı barədə arayış təqdim edilmişdir.
13. “X8 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyi tərəfindən təqdim edilmiş BE/-81 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli arayışa əsasən 1957-ci ildə anadan olmuş İddiaçı həqiqətən "BEOCL” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyində xx.xx.2010-cu il tarixdən (Əmr 01.xx.xx.2010) xx.xx.2011-ci il tarixə kimi lay təzyiqinin saxlanması sexində, xx.xx.2011- ci il tarixdən 07.01 2014-ci il tarixə kimi 1 saylı NQÇ sexində təmirçi-çilingər, xx.xx.2014- cü il tarixdən xx.xx.2015-ci il tarixinə kimi əməliyyat departamentinin HST və LTS sahəsində maşinist-operator (nasos qurğusunun maşinisti) və xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2020-ci il tarixinə kimi əməliyyat departamentinin neftin kompleks hazırlanması və nəqli sahəsində maşinistoperator (nasos qurğusunun maşinisti) və xx.xx.2020-ci il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi nasos qurğusunun maşinisti peşəsində işləyib. xx.xx.2021-ci il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilib. İddiaçı tam iş günü ərzində bu peşədə işlədiyi üçün Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 №-li qərarı ilə təsdiq edilmiş 10.2 bəndinin “a” yarımbəndinin 10 və 23-cü abzasına əsasən onun güzəştli iş stajı xx.xx.2021-ci il tarixə kimi 10 il 08 ay təşkil edir. Yuxarıda göstərilənlər nəzərə alınaraq, həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 avqust 2002-ci il tarixli. 781 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Azərbaycan Respublikası DSMF-nin əsasnaməsinin 1-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikası DSMF Azərbaycan Respublikasında məcburi dövlət sosial sığorta və əmək pensiyaları sahəsində idarəetməni həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı olduğundan güzəştli şərtlə pensiyaya çıxmaqla əlaqədar həmin icra hakimiyyəti orqanına müraciət etmək məqsədəuyğundur.
14. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq 14-2/2-3788/2023 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli məktub ilə bildirilmişdir ki, Bakı Təcrübəvi X9 (“Bakı Mexaniki Tökmə" ASC) hər hansı bir dövrdə SOCAR-ın strukturuna daxil olmadığından İddiaçı xx.xx.1976-cı il tarixdən xx.xx.2003-cü il tarixədək və xx.xx.2004-cü il tarixdən xx.xx.2006-cı il tarixədək Bakı Təcrübəvi X9nda hansı vəzifələrdə işləməsi barədə məlumat, o cümlədən, İddiaçı əmək şəraiti xüsusi ilə zərərli və ağır olan iş dövrünü qeyd etməklə (kodlar göstərilməklə) bu barədə məlumat (güzəştli iş stajı barədə arayış) ilə əlaqədar məlumat vermək mümkün deyil.
15. “X8 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyi tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq təqdim edilmiş BE/-12- 470 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli məktub ilə bildirilmişdir ki, İddiaçı 01. 10.2010-cu il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi “təmirçi-çilingər və nasos qurğusunun maşinisti” peşəsində işləmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. İddiaçı xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi işlədiyi dövr ərzində güzəştli iş stajı barədə arayış təqdim edilmişdir.
16. “X8 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyi tərəfindən təqdim edilmiş BE/-101 saylı xx.xx.2023-cü il tarixli arayışa əsasən 1957-ci ildə anadan olmuş İddiaçı həqiqətən "xxxx" Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında Nümayəndəliyində xx.xx.2010-cu il tarixdən (Əmr 01. xx.xx.2010) xx.xx.2011-ci il tarixə kimi lay təzyiqinin saxlanması sexində. xx.xx.2011- ci il tarixdən 07.01 2014-ci il tarixə kimi İ sayh NQÇ sexində təmirçi-çilingər, xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2015-ci il tarixinə kimi əməliyyat departamentinin HST və LTS sahəsində maşinist-operator (nasos qurğusunun maşinisti) və xx.xx.2015-ci il tarixdən xx.xx.2020-ci il tarixinə kimi əməliyyat departamentinin neftin kompleks hazırlanması və nəqli sahəsində maşinistoperator (nasos qurğusunun maşinisti) və xx.xx.2020-ci il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi nasos qurğusunun maşinisti peşəsində işləyib. 3 1.05.2021-ci il tarixdə oz xahişi ilə işdən azad edilib. İddiaçı tam iş günü ərzində bu peşədə işlədiyi üçün Azərbaycan Respublikası Nazirlər kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 №-li qərarı ilə təsdiq edilmiş 10.2-ci bəndinin “a” yarımbəndinin 10 və 23-cü abzasına əsasən onun güzəştli iş stajı xx.xx.2021-ci il tarixə kimi 10 il 08 ay təşkil edir. Yuxarıda göstərilənlər nəzərə alınaraq, həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 avqust 2002-ci il tarixli, 781 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş DSMF-nin Əsasnaməsinin 1-ci bəndinə əsasən DSMF Azərbaycan Respublikasında məcburi dövlət sosial sığorta və əmək pensiyaları sahəsində idarəetməni həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanı olduğundan güzəştli şərtlə pensiyaya çıxmaqla əlaqədar həmin icra hakimiyyəti orqanına müraciət etmək məqsədəuyğundur (Qeyd: xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi işlədiyi “nasos qurğularının maşinisti” peşəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 №-li qərarı ilə təsdiq etdiyi “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın 35-ci "Ümumi peşələr" bölməsində qeyd edilmiş "qaz kompressorları (hava kompressorlarından başqa) xidməti ilə məşğul olan texnoloji kompressorların maşinistləri" peşəsi ilə və "Təmirçi- çilingər" peşəsi isə neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçiçilingərlərlə eynilik təşkil edir).
17. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq 3-17-1/2- 43281/2024 saylı xx.xx.2024-cü il tarixli məktub ilə bildirilmişdir ki, İddiaçı xx.xx.2020ci il tarixinə fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı cəmi 77053,83 manat təşkil edir.
18. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən İddiaçı ünvanlanmış “keçmiş dövr üzrə hesablanmış pensiya məbləği haqqında” məktubda bildirilmişdir ki, 09 fevral 2024-cü il tarixindən Mərkəzi Filial tərəfindən “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra - Qanun) 9.1-ci maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmişdir. Qanunun 32.1-1-ci maddəsinin ikinci cümləsinə əsasən ötən dövr üçün hesablanmıış pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq əmək pensiyası üzrə keçmiş müddət üçün ödənilməli olan 34,76 manat pul vəsaiti hesablanıb. Həmin 34,76 manat pul vəsaiti cari ilin may və iyun aylarında Qanunun 32.1-1-ci maddəsinin ikinci cümləsinin tələblərinə uyğun qaydada ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək hissə-hissə (hər ay 17,38 manat) əmək pensiyasının (551,76 manat) üzərinə əlavə edilərək müvafiq kart hesabına köçürülür”
19. "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən təqdim edilmiş 00/15 saylı xx.xx.2020-ci il tarixli izahlı arayışa əsasən İddiaçı müvafiq illərdə əvvəllər Bakı X3, sonradan Azərbaycan Respublikası DƏKnin xx.xx.1998-ci il tarixli 1438 №-li sərəncamı ilə, "xxxx" X10 Cəmiyyətə çevrilmiş tornaçı kimi çalışmışdır: xx.xx.1976-cı il tarixdə 169 saylı xx.xx.1976-cı il tarixli əmrə əsasən mexaniki yığma sexinə üçüncü dərəcəli tornaçı kimi qəbul edilmişdir. xx.xx.1976-cı il tarixdə 241 saylı xx.xx.1976-cı il tarixli əmrə əsasən ordu sıralarına çağırıldığı üçün işdən azad edilmişdir. xx.xx.1979-cu il tarixdə 57 saylı xx.xx.1979-cu il tarixli əmrə əsasən mexaniki yığma sexinə üçüncü dərəcəli tornaçı kimi qəbul edilmişdir. xx.xx.1984-cü il tarixdə 37 saylı xx.xx.1984-cü il tarixli əmrə əsasən öz işində dördüncü dərəcə təqdim olunmuşdur. xx.xx.2003-cü il tarixdə 88-şh/k saylı xx.xx.2003-cü il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin “a” bəndinə əsasən öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. xx.xx.2004-cü il tarixdə 28 saylı xx.xx.2004-cü il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 69-cu maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. xx.xx.2004-cü il tarixdə 32-şh/k saylı xx.xx.2004-cü il tarixli əmrə əsasən "xxxx" ATSC mexaniki yığma sexinə 4-cü dərəcəli tornaçı qəbul edilmişdir. xx.xx.2005-ci il tarixdə 03a-şh/k saylı xx.xx.2005-ci il tarixli əmrə əsasən 5-ci dərəcəli tornaçı ixtisas dərəcəsi verilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixdə 09a-şh/k saylı xx.xx.2006-cı il tarixli əmrə əsasən 6-cı dərəcəli tornaçı ixtisas dərəcəsi verilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixdə 35-şh/k saylı xx.xx.2006-cı il tarixli əmrə əsasən Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin “a” bəndinə əsasən öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir.
20. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının 3-17-1/3-3-6043/2024 saylı xx.xx.2024-cü il tarixli qərarına əsasən İddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixdən 551,76 manat yenidən pensiya məbləği (güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası) hesablanmışdır.
21. İddiaçı dair pensiya təyinatı alt sistemindən görünür ki, pensiyanın növü “yaşa görə”, müddəti “müddətsiz”, əllə daxil edilmiş pensiyanın məbləği 551,76 manat, müraciət tarixi xx.xx.2022-ci il, qərarın tarixi xx.xx.2024, güzəştli iş stajı 13 il 01 ay 05 gün, aylıq pensiya məbləği 551,76 manat, keçmiş dövr məbləği 17,38 manat, ödəniş məbləği 569,14 manatdır (ödənişdədir). İş üzrə qəbul edilmiş məhkəmə aktı a) Birinci instansiya məhkəməsində icraat
22. İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək ona pensiya hüququnun yarandığı vaxtdan güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası təyin edilməsi və cari pensiya ilə birlikdə onun cavabdehə müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki 3 il də daxil olmaqla əmək pensiyasının ona ödənilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
23. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, xx.xx.1957-ci ildə anadan olmuş, xx.xx.1975ci ildən xx.xx.1976-ci ilədək 81 saylı texniki peşə məktəbində əyani təhsil almışdır. İddiaçı xx.xx.1976-cı ildən xx.xx.1978-ci ilədək hərbi xidmətdə olmuşdur. İddiaçıya məxsus ИТ-İ seriyalı, ******* nömrəli əmək kitabçasına əsasən o, xx.xx.1979- cu il tarixdə ildə əmək fəaliyyətinə başlamış xx.xx.2021-ci il tarixədək əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. İddiaçının ümumi və güzəştli iş stajı 29 il 10 ay təşkil edir ki, bu da ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün yetərlidir. Belə ki, əmək qanunvericiliyinə əsasən xx.xx.2006-ci il tarixədək 25 ildən artıq ümumi, 12 il altı aydan artıq güzəştli iş stajı olan şəxslərin güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ vardır. Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin xx.xx.2017-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları”na 2 nömrəli əlavənin 2.4, 2.4.1-ci bəndlərinə əsasən Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı təqdim edilməlidir. İddiaçının işlədiyi vəzifələrin kod və adları Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 №-li Qərarı ilə (xx.xx.2007-ci il tarixədək qüvvədə olmuş) “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 2 nömrəli Siyahısı”ndan və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli Qərarı ilə “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nda göstərilmişdir. Bundan əlavə qanunvericiliyin iddiaçının təhsil aldığı və hərbi xidmətdə olduğu müddətdə qüvvədə olan normalarına əsasən onun təhsil və hərbi xidmətdə olduğu müddəti iş stajına daxil edilməlidir. Bu müddəalar. xx.xx.2006-cı il tarixədək qüvvədə olan “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 13-ci maddəsinin müvafiq olaraq “v” və “ğ” bəndlərində qeyd edilmişdir. Cavabdehin iddiaçıya ünvanladığı xx.xx.2020-ci il tarixli **********4 saylı məktubundan görünür ki, iddiaçının cavabdehə pensiya təyin edilməsi haqqında ilk müraciəti xx.xx.2020-ci il tarixdə olmuşdur. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 32.1-1-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyaları onu almaq hüququ yarandığı gündən, lakin bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən tez olmamaqla və müraciət edilən tarixdən əvvəlki ən çoxu üç il üçün ödənilməklə, bu maddədə müəyyən edilmiş müddətlərə təyin edilir. Bu Qanuna uyğun olaraq ötən dövr üçün hesablanan pensiyanın ümumi məbləği ötən dövrdəki ayların sayına bölünərək aylıq pensiyanın üzərinə əlavə edilməklə ödənilir. Qanunun tələbinə görə, iddiaçıya əmək pensiyası onun müraciət etdiyi tarixdən əvvəlki 3 il ərzində, yəni xx.xx.2017- ci il tarxidən ödənilməlidir.
24. İddia tələbi xx.xx.2024-cü il tarixdə iddiaçının nümayəndəsi və vəkilinin ərizəsinə əsasən “iddiaçıya 57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” kimi dəqiqləşdirilmişdir.
25. Cavabdeh iddiaya dair yazılı etiraz ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, İddiaçı Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi şərtlərlə təyinat üzrə mərkəzi filialına müraciət edərək təqdim etdiyi sənədlər əsasında güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmişdir. Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi şərtlərlə təyinat üzrə mərkəzi filialı tərəfindən iddiaçıya verilmiş cavab məktubunda iddiaçının güzəştli iş stajı olmadığından güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinin mümkün olmadığı qeyd edilmişdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) kişilər 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verirsə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 2017-ci il tarixli 11 dekabr 17 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə köçürülməsi və ödənilməsi Qaydaları”na 2 nömrəli əlavənin (“Əmək pensiyasının təyin olunması üçün zəruri sənədlərin siyahısı”) 2.4- cü bəndinə görə şəxsə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı pensiya təyin edən müvafiq quruma təqdim olunmalıdır. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2020-ci il 18 noyabr tarixli icmal məktubuna əsasən məcbuetmə və ya öhdəliyin icrası haqqında iddialar üzrə mübahisələr həll olunarkən cavabdeh inzibati orqanın imtinasının qanuni və əsaslı olub-olmadığının müəyyən edilməsi ilə yanaşı, iddiaçının mövcud hüquqi vəziyyətin dəyişdirilməsini (arzuladığı inzbati aktın qəbul edilməsini, öhdəliyin icrasını) tələb etməkdə nə dərəcədə haqlı olduğu müəyyən edilir. Buna görə də, məhkəmələr işə baxarkən cavabdehin imtina, etiraz və apellyasiya şikayətlərinin dəlillərinə münasibət bildirməli olsalar da, yalnız həmin dəlillərin araşdırılması və qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmayaraq, işin mahiyyəti üzrə həll edilməsinə təsir edən hissədə, yəni iddiaçıya arzuladığı pensiyanın təyin edilməsinə və ya yenidən hesablanmasına imkan verən bütün zəruri faktiki halların mövcudluğunu müəyyən etməli və onlara tətbiq edilməli hüquq normaları əsasında məsələyə qiymət verməlidirlər. Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə X4 uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezdentinin fərmanlarını və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativ-hüquqi aktlarını, əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin əmr və sərəncamlarını, X7 qərarlarını, X7 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. “Əmək pensiyaları haqqında” 9.1-ci madddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısTnın neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsinin (10) neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı bəndində (10.2) neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarında olan 13 avqust 1976-cı il tarixli ИТ-İ ******* nömrəli əmək kitabçasına əsasən İddiaçı xx.xx.2008-ci il tarixdən xx.xx.2008-ci il tarixədək Lay təzyiqinin saxlanması sexində çilingər, xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixədək isə "xxxx" şirkətində nasos qurğusunun maşinisti vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Göründüyü kimi iddiaçının işlədiyi vəzifələr yuxarıda qeyd olunan təmirçi- çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələrinə uyğun deyil. Bu səbəbdən də İddiaçı güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (5 il 6 ay 13 gün (xx.xx.2007- xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008-xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010xx.xx.2014- ci il tarixləri arasındakı dövrlər)) təşkil edir. Belə olan halda İddiaçı “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin olunması qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmadığından iddia tələbi təmin edilə bilməz.
26. Cavabdeh iddiaya dair yazılı etiraza əlavə ilə məhkəməyə müraciət edərək bildirmişdir ki, İddiaçı cavabdeh inzibati orqana müraciət edərək təqdim etdiyi sənədlər əsasında güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçının təqdim etdiyi sənədlərə əsasən onun qanunvericiliklə tələb edilən güzəştli iş stajı olmadığından güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinin mümkün olmadığı qeyd edilmişdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində. həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) kişilər 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verirsə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 2017-ci il tarixli 11 dekabr 17 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə köçürülməsi və ödənilməsi Qaydalan”na 2 nömrəli əlavənin (“Əmək pensiyasının təyin olunması üçün zəruri sənədlərin siyahısı") 2.4- cü bəndinə görə şəxsə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair ış yerinin arayışı pensiya təyin edən müvafiq quruma təqdim olunmalıdır. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2020-ci il 18 noyabr tarixli icmal məktubuna əsasən məcbuetmə və ya öhdəliyin icrası haqqında iddialar üzrə mübahisələr həll olunarkən cavabdeh inzibati orqanın imtinasının qanuni və əsaslı olub-olmadığının müəyyən edilməsi ilə yanaşı, iddiaçının mövcud hüquqi vəziyyətin dəyişdirilməsini (arzuladığı inzbati aktın qəbul edilməsini, öhdəliyin icrasını) tələb etməkdə nə dərəcədə haqlı olduğu müəyyən edilir. Buna görə də. məhkəmələr işə baxarkən cavabdehin imtina, etiraz və apelyasiya şikayətlərinin dəlillərinə münasibət bildirməli olsalar da, yalnız həmin dəlillərin araşdırılması və qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmayaraq, işin mahiyyəti üzrə həll edilməsinə təsir edən hissədə, yəni iddiaçıya arzuladığı pensiyanın təyin edilməsinə və ya yenidən hesablanmasına imkan verən bütün zəruri faktiki halların mövcudluğunu müəyyən etməli və onlara tətbiq edilməli hüquq normaları əsasında məsələyə qiymət verməlidirilər. Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə X4 uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını. Azərbaycan Respublikası Prezdentinin fərmanlarını və sərəncamlarını. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativ-hüquqi aktlarını, əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin əmr və sərəncamlarını, X7 qərarlarını, X7 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. “Əmək pensiyaları haqqında” 9.1-ci madddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsinin (10) neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı bəndində (10.2) neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. İş materiallarında olan 13 avqust 1976-cı il tarixli ИТ-İ ******* nömrəli əmək kitabçasına əsasən İddiaçı xx.xx.2008-ci il tarixdən 01,07.2008-ci il tarixədək Lay təzyiqinin saxlanması sexində çilingər, xx.xx.2014-cü il tarixdən 31 05.2021-ci il tarixədək isə "xxxx" şirkətində nasos qurğusunun maşinisti vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. Göründüyü kimi, iddiaçının işlədiyi vəzifələr yuxarıda qeyd olunan təmirçi- çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələrinə uyğun deyil. Bu səbəbdən də İddiaçı güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (5 il 6 ay 13 gün (xx.xx.2007-xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008-xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010xx.xx.2014-ci il tarixləri arasındakı dövrlər) təşkil edir. İddiaçı güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməyinə dair işəgötürənin arayışını Mərkəzi Filiala təqdim etməmişdir. İddiaçının təqdim etdiyi sənədlərdə qeyd olunan məlumatlara əsasən onun ümumi iş stajı 43 il 5 ay 17 gün (xx.xx.2006-ci il tarixədək 29 il 1 ay 17 gün əmək stajı (xx.xx.1976-xx.xx.1976-cı il, xx.xx.1976-xx.xx.1978-ci il (hərbi xidmət dövrü), xx.xx.1979-xx.xx.2003-cü il, xx.xx.2003-xx.xx.2004-ci il, xx.xx.2004xx.xx.2005-ci tarixləri arasındakı dövrlər), həmin tarixdən sonra 14 il 4 ay sığorta stajı) təşkil edir. İddiaçının fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı cəmi 73140,86 manat təşkil edir. Belə olan halda İddiaçı “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin olunması qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmadığından iddia tələbi təmin edilə bilməz.
27. Bakı İnzibati Məhkəməsinin tarixli e-2-1(112)-350/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il qərarı ilə iddianın rədd edilməsi qərara alınmışdır.
28. Məhkəmə öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçı xx.xx.1976-cı il tarixdən xx.xx.2007-ci il tarixədək müxtəlif zavod və müəssisələrdə müxtəlif dərəcəli tornaçı vəzifəsində çalışmışdır. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, həmin dövrə dair güzəştli arayış təqdim edilməməklə bərabər, iddiaçının həmin illərdə çalışdığı tornaçı vəzifəsi nə “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahılarının təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1993‐cü il 21 iyun tarixli, 320 saylı qərarında nə də “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli 12 nömrəli Qərarında nəzərdə tutulmamışdır. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının xx.xx.1976-cı il tarixdən xx.xx.2007-ci il tarixədək işlədiyi dövrü güzəştli iş dövrü kimi nəzərə almamaqda cavabdeh qurum haqlı olmuşdur.
b) Apellyasiya instansiya məhkəməsində icraat
Apellyasiya şikayətinin və ona qarşı etirazın dəlilləri, məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları
29. Qərardan iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)- 350/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qərarının ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
c) Apellyasiya şikayətinin dəlilləri
30. Apellyasiya şikayəti iddia ərizəsinin dəlilləri ilə oxşar məzmunda əsaslandırılmışdır.
31. Apellyasiya şikayətinə iddiaya dair yazılı etiraza və etiraza əlavəyə uyğun məzmunda yazılı etiraz daxil olmuşdur. ç) Prosses iştirakçılarının izahatları
32. Məhkəmə kollegiyasının iclasında cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını xahiş etmişdir.
33. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iddiaçı (vəkili yaxud nümayəndəsi) iştirak etməmişdir.İddiaçının vəkili ərizə göndərərək işdə olan sübutlar əsasında iddianın təmin olunmasını xhiş etmişdir.Məhkəmə Kollegiyası İPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir.
Tətbiq edilən hüquq
34. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun: 1.0.1-ci maddəsinə görə əmək pensiyası – bu Qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıq-ları əməkhaqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanlarin ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara aylıq pul ödənişidir. 9.8-ci maddəsinə əsasən bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunun 9-cu maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə təyin edilir.
35. Qanunun 01 yanvar 2006-cı ildən qüvvəyə minmiş 9.1-ci bəndinə əsasən: axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 57 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 55 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır (10 mart 2017-ci il tarixli 543-VQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə 9.1-ci maddədə “57” rəqəmləri “60” rəqəmləri ilə, “52” rəqəmləri “55” rəqəmləri ilə əvəz edilmişdir və həmin maddəyə “çalışmışlarsa” sözündən sonra “və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə” sözləri əlavə edilmişdir).
36. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanununun 13-cü maddəsinin birinci hissəsinin b) bəndinə əsasən: əmək şəraiti zərərli və ağır olan digər işlərdə çalışan işçilər — istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunan 2 nömrəli siyahısı üzrə: kişilər—55 yaşına çatdıqda və azı 25 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışarsa; qadınlar—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışarsa axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququna malikdir. 13-cü maddəsinin birinci hissəsinin d) bəndinə əsasən: hava gəmilərində bələdçi işləyən şəxslər: kişilər—55 yaşına çatdıqda və azı 25 il-ümumi iş stajı olduqda bu müddətin azı 15 ilini bələdçi vəzifəsində çalışarsa; qadınlar—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il ümumi iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini bələdçi vəzifəsində çalışarsa;
37. 13 iyun 1997-ci il tarixli 321-İQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə edilmiş dəyişikliyə müvafiq olaraq Qanunun 13-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş yaş hədləri 1997-ci il avqustun 1-dən başlayaraq 2000-ci il avqustun 1dək hər il altı ay artırılır.
38. «İnzibati icraat haqqında» Qanunun: 2.0.2-ci maddəsinə əsasən inzibati akt – inzibati orqan tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələni nizama salmaq və ya həll etmək məqsədilə qəbul edilmiş və ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan qərar, sərəncam və ya digər növ hakimiyyət tədbiridir. 11.1-ci maddəsinə əsasən inzibati orqanlar qanunun tələblərinə riayət etməyə borcludurlar. 24.1-ci maddəsinə görə inzibati orqan inzibati icraat zamanı işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmağa borcludur. 58.1-ci maddəsinə görə inzibati akt Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, bu Qanuna və digər əlaqədar hüquq normalarına uyğun qəbul edilməlidir.
39. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsi: Maddə 68.1 məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Maddə 68.2 məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Maddə 82. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci maddəsinin tələblərinə əsasən yeni təqdim olunmuş sübutları (sübutetmə vasitələrini) və faktları (faktiki halları) da nəzərə alır. Maddə 87.6 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Maddə 87.7. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi, bir qayda olaraq, mübahisə ilə bağlı işə mahiyyəti üzrə baxaraq həll edir. Məhkəmə icraatının davam etdirilməsinin zəruri olduğu aşağıdakı müstəsna hallarda apellyasiya instansiyası məhkəməsi, barəsində şikayət verilmiş məhkəmə qərarını ləğv edərək işi müvafiq inzibati məhkəməyə göndərə bilər: Maddə 87.7.1. inzibati məhkəmədə icraat zamanı yol verilmiş ciddi prosessual pozuntular səbəbindən əhəmiyyətli sayda və ya geniş həcmdə sübutların araşdırılması tələb olunduqda; Maddə 87.7.2. inzibati məhkəmə tərəfindən mahiyyəti üzrə qərar qəbul edilmədikdə; Maddə 87.8. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi qərarını əsaslandırmağa borcludur. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apellyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibət bildirilməlidir. Maddə 94.1 Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay, məhkəmə qərardadının təqdim olunduğu gündən, həmçinin bu Məcəllənin 131.3-cü və 132.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda 10 gün müddətində müvafiq apellyasiya instansiyası məhkəməsi vasitəsi ilə verilir.
Apellyasiya baxışının hədləri
40. Apellyasiya şikayətində qərar tam mübahisələndirildiyindən birinci instansiya məhkəməsinin aktı bütövlükdə yoxlanılır.
41. Qanunun tələbinə görə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır.
Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin mövqeyi
42. Əvvəla məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, iddiaçının iddiası mümkünlük şərtlərinə cavab verir. İddiaçı cavabdehə müraciət etmiş və imtina cavabı almışdır, iddia düzgün cavabdehə verilmiş, iddia qaldırmaqda iddiaçı subyektiv hüquqa malik olmuşdur.
43. Məhkəmə Kollegiyası daha sonra işin hallarına tətbiq edilən normalardan çıxış edərək qeyd edir ki, iddianın rədd olunması ilə bağlı birinci instansiya məhkəməsinin qənaəti qanuni və əsaslıdır.
44. Belə ki, normaların təhlilindən görünür ki, güzəştli şərtlətlə pensiya hüququnun yaranması baxımından tam əmək stajı xx.xx.2006-ci il tarixədək yarandıqda “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunu (yaş hədləri 1997-ci il avqustun 1-dən başlayaraq 2000-ci il avqustun 1-dək hər il altı ay artırılmaqla), xx.xx.2006-ci il tarixdən sonra yarandıqda “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunu tətbiq edilməlidir (10 mart 2017-ci il tarixdən sonra isə həmin qanuna edilmiş dəyişiklik nəzərə alınmalıdır)
45. xx.xx.2006-ci il tarixədək axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququnun yaranması üçün iki meyar mövcud idi yaş (kişilərdə 55, qadınlarda 50 yaş hədləri 1997-ci il avqustun 1-dən başlayaraq 2000-ci il avqustun 1-dək hər il altı ay artırılmaqla; xx.xx.2000-ci il tarixdən kişilərdə 57, qadınlarda 52) və iş stajı (kişilərdə az 25 il, bu müddətin azı 12 il 6 ayı əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlər olmalıdır; qadınlarda azı 20 il iş stajı, bu müddətin azı 10 ili əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlər olmalıdır);
46. xx.xx.2006-cı ildən sonra axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququnun yaranması üçün iki meyar mövcud idi yaş (kişilərdə 57, qadınlarda 52) və iş stajı (kişilərdə az 25 il, bu müddətin azı 12 il 6 ayı əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlər olmalıdır; qadınlarda azı 20 il iş stajı, bu müddətin azı 10 ili əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlər olmalıdır);
47. 10.03.2017-cı ildən sonra (qanun xx.xx.2017-ci il tarixdə qüvvəyə minib) axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququnun yaranması üçün üç meyar mövcud idi yaş (kişilərdə 60, qadınlarda 55); iş stajı (kişilərdə az 25 il, bu müddətin azı 12 il 6 ayı əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlər olmalıdır; qadınlarda azı 20 il iş stajı, bu müddətin azı 10 ili əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlər olmalıdır) və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatının mövcudluğu.
48. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanununun 9.8-ci maddəsinin tələblərinə əsasən ilk meyar tam əmək stajının mövcudluğudur.
49. Məhkəmə qeyd edir ki, inzibati orqanın imtinasının dəlillərindən asılı olmayaraq, məhkəmə xidməti vəzifəsinə görə şəxsin güşətli şərtlərlə pensiya hüququnun yaranması ilə bağlı qanunun tələb etdiyi şərtlərin ödənilib-ödənilmədiyini müəyyənləşdirməyə borcludur.
50. İddiaçı xx.xx.2017-ci il təvəllüdlüdür. İddiaçının ümumi iş stajının xx.xx.2006-cı il tarixədək ən azı 25 il (29 il 1 ay 17 gün ) olması mübahisələndirilmir.
51. İmtina onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçının güzəştli iş stajı xx.xx.2017-ci il tarixədək güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (5 il 6 ay 13 gün (xx.xx.2007-xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008-xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010-xx.xx.2014-ci il tarixləri arasındakı dövrlər) təşkil edir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısının neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsinin (10) neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı bəndində (10.2) neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələri nəzərdə tutulmuşdur. Mərkəzi Filiala təqdim edilən 13 avqust 1976-cı il tarixli ИТ-İ ******* nömrəli əmək kitabçasında xx.xx.2008-xx.xx.2008-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində Lay təzyiqinin saxlanması sexində çilingər, xx.xx.2014-xx.xx.2021-ci il tarixləri arasındakı dövr ərzində isə "xxxx" şirkətində nasos qurğusunun maşinisti vəzifələrində işlədiyi qeyd olunmuşdur. İşlədiyi vəzifələr yuxarıda qeyd olunan təmirçiçilingərlər və texnoloji nasosların maşinistləri vəzifələrinə uyğun deyil. Bu səbəbdən də güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (5 il 6 ay 13 gün (xx.xx.2007xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008- xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010-xx.xx.2014-ci il tarixləri arasındakı dövrlər)) təşkil edir.
52. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçıya 57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququnun yaranması üçün onun xx.xx.2017-ci il tarixədək azı 25 il sığorta stajına malik olmalı və bu müddətin azı 12 il 6 ayını yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) işləməlidir.
53. Məhkəmə ilkin olaraq qeyd edir ki, iddiaçı xx.xx.1976-cı il tarixdən - xx.xx.2007-ci il tarixədək müxtəlif zavod və müəssisələrdə müxtəlif dərəcəli tornaçı vəzifəsində çalışmışdır. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, həmin dövrə dair güzəştli arayış təqdim edilməməklə bərabər, iddiaçının həmin illərdə çalışdığı tornaçı vəzifəsi nə “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahılarının təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1993‐cü il 21 iyun tarixli, 320 saylı qərarında nə də “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli 12 nömrəli Qərarında nəzərdə tutulmamışdır. Belə olan halda məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının xx.xx.1976-cı il tarixdən xx.xx.2007-ci il tarixədək işlədiyi dövrü güzəştli iş dövrü kimi nəzərə almamaqda cavabdeh qurum haqlı olmuşdur.
54. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, iddiaçının xx.xx.2007-xx.xx.2007-ci il, xx.xx.2008xx.xx.2010-cu il və xx.xx.2010-xx.xx.2014-ci il tarixləri arasındakı cəmi 5 il 6 ay 13 gün güzəştli iş stajı cavabdeh qurum tərəfindən mübahisələndirilmir.
55. Məhkəmə iddiaçının xx.xx.2007-ci il tarixdən xx.xx.2008-ci il tarixədək işlədiyi 5-ci dərəcəli təmirçi çilingər vəzifəsinin cavabdeh tərəfindən güzəştli iş dövrü kimi nəzərə alınmamasına münasibətdə cabvabdehin mövqeyini haqlı hesab etmir və qeyd edir ki, həmin vəzifə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı”nın neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür va şistin emalı bölməsinin (10) neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı bəndində (10.2) neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçi-çilingərlər vəzifəsinə uyğundur.
56. Lakin bununla belə, məhəkəmə qeyd edir ki, iddiaçının 5-ci dərəcəli təmirçi çilingər vəzifəsində işlədiyi xx.xx.2007-ci il tarixdən xx.xx.2008-ci il tarixədək olan dövr güzəştli iş dövrü kimi hesablandıqda belə, iddiaçının 57 yaşı tamam olduğu xx.xx.2014-cü il tarixədək güzəştli iş dövrü 12 il 6 aydan azdır.
57. Məhkəmə iddianın təmin edilməsi üçün daxili qanunvericilikdə kifayət qədər əsasın və müəyyən edilmiş hüquqi şərtlərin ödəndiyini müəyyən etmir.
58. Məhkəmə xüsusilə qeyd edir ki, “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli 12 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 9 fevral 2024-cü il tarixli 81 nömrəli Qərarının 1.2.1.1.4-cü bəndinə əsasən “kompressor qurğularının maşinistləri” sətrindən sonra aşağıdakı məzmunda yeni sətirlər əlavə edilmişdir: .. nasos qurğularının maşinistləri... Həmin Qərarın 1.2.1.1.3cü bəndinə əsasən “neft, qaz və qaz kondensatı hasilatı obyektlərində bilavasitə məşğul olan təmirçiçilingərlər” sətri aşağıdakı redaksiyada verilmişdir: “əsas istehsalat sahələrində neftmədən avadanlıqlarının, kompressor qurğularının təmiri ilə bilavasitə məşğul olan təmirçi çilingərlər”. Müvafiq dəyişiklik nəzərə alınaraq iddiaçıya hüququnun yarandığı xx.xx.2024-cü il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmişdir.
59. Beləliklə, məhkəmə müəyyən edir ki, iddiaçının 57 yaşı tamam olduğu vaxtdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün “qanuni gözləntisi” yoxdur.
60. Yuxarıda qeyd olunanlarla yanaşı məhkəmə Kollegiyası diqqətə çəkir ki, apellyasiya şikayəti iddia ərizəsinin dəlilləri ilə oxşar məzmunda olmaqla əsaslandırılmışdır və həmin dəlillərə yuxarıda hüquqi qiymət verilmişdir.
61. Əlavə olaraq məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, həm apellyasiya şikayətinin dəlilləri, həm də hüquqimüəyyənlik baxımından apellyasiya baxışı zamanı edilmiş sorğuların cavabları da vəziyyəti iddiaçının xeyrinə dəyişməmişdir.
62. Bunla yanaşı məhkəmə Kollegiyası bir daha qeyd edir ki, iddiaçının 5-ci dərəcəli təmirçi çilingər vəzifəsində işlədiyi xx.xx.2007-ci il tarixdən xx.xx.2008-ci il tarixədək olan dövr güzəştli iş dövrü kimi hesablandıqda belə, iddiaçının 57 yaşı tamam olduğu xx.xx.2014-cü il tarixədək güzəştli iş stajı yaranmır və iddianın təmin edilməsi üçün daxili qanunvericilikdə müəyyən edilmiş hüquqi şərtlərin ödənmir.
63. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunanları nəzərə alaraq belə qənaətə gəlir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qərarın ləğvi üçün əsas hesab edilə bilməz. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə razılaşaraq qeyd edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı rədd etməklə mübahisənin faktiki halları, tərəflərin münasibətləri və tətbiq edilməli olan hüquqla bağlı düzgün nəticəyə gəlmişdir.
64. Beləliklə, məhkəmə Kollegiyası hesab edir ki, iddiaçının apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-350/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır.
65. Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İPM-nin 68.1-ci, 68.2-ci, 68.3-cü, 87.6-cı, 87.8-ci, 94.1.-ci maddələrini rəhbər tutaraq, Məhkəmə kollegiyası
qərara aldı:
Apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-350/2024 saylı, xx.xx.2024-cü il tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardan, Kassasiya şikayəti məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına verilə bilər.