Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(103)-1914/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-1914/2023 25.04.2023 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ X5 Məmmədova (sədrlik edən və məruzəçi), Cahangir Afər oğlu Yusifovdan və X2 ibarət tərkibdə, , Mərziyyə Tofiq qızı Bağırlının katibliyi ilə, Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 yanvar 2023-cü il tarixli, 2-1(112)-3148/2023 saylı qərardadından İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin məhkəmə iclas zalında, açıq məhkəmə iclasında bаxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı (bundan sonra – iddiaçı) cavabdeh Binəqədi rayonu Xocasən bələdiyyəsinə (bundan sonra – cavabdeh) qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ona məxsus Binəqədi rayonu Xocəsən bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 32/24 nömrəli qərarına əsasən Binəqədi rayonu Xocəsən bələdiyyəsi ərazisində fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün ayrılmış (X7 tərəfindən etibarnamə ilə satılmış) 300 kv.metr torpaq sahəsinin bələdiyyə qərarına və ərazinin sxeminə əsasən yerinin dəqiqləşdirilərək ona təhvil verilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi bununla əsaslandırılmışdır ki, 2014-cü ildə Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Xocəsən bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 32/24 nömrəli qərarına əsasən Binəqədi rayonu Xocəsən bələdiyyəsi ərazisində fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün ayrılmış 300 kv.metr torpaq sahəsini X3 almışdır, bu barədə ona X7 öz adına torpaq sahəsinə aid olan bütün sənədləri və həmin torpaq sahəsini sənədləşdirmək üçün xx.xx.2094-ci ilədək müddətə etibarnamə vermişdir. Bir müddət keçdikdən sonra ona məlum olmuşdur ki, torpaq sahəsi tanımadığı şəxlər tərəfindən zəbt edilərək tikinti işləri aparılır. Bu barədə ərazi üzrə DİN 40-cı Polis bölməsinə müraciət etmiş, lakin Polis şöbəsində rədd qərarı qəbul edilmişdir. Bu barədə bir çox idarə, təşkilatlara müraciət etdikdən sonra onu Binəqədi rayonu Xocəsən İcra nümayəndəsi qəbul etmiş və bildirmişdir ki, Xocəsən bələdiyyəsinin qərarına, ərazinin sxeminə və digər sənədlərə əsasən bu ərazi başqa yerdir. Həmin əraziyə onların iştirakı ilə baxış keçirilən zaman həmin torpaq sahəsində mənzil tikərək X1 yaşadığı məlum olmuşdur. Belə ki, aldığı torpaq sahəsi Asan xidmətdə vəXocəsən bələdiyyəsinin arxiv sənədlərinə əsasən öyüşov Yaşar Musa oğlunun adınadır. Bu səbəbdən də Binəqədi Rayon Polis İdarəsində və Xocəsən bələdiyyəsində yenidən dəqiq, hərtərəfli araşdırma aparılmalı, onun zəbt edilmiş torpaq sahəsi onun mülkiyyətinə qaytarılmalıdır. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 yanvar 2023-cü il tarixli, 2-1(112)-3148/2023 saylı qərardadı ilə iddia mümkün sayılmamışdır. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 yanvar 2023-cü il tarixli, 2-1(112)-3148/2023 saylı qərardadından İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti verilmişdir. Məhkəmə Kollegiyasının iclası barədə lazımı qaydada xəbərdar edilmiş tərəflər məhkəmə iclasında iştirak etməmişlər. Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını və apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq və işdə olan sübutlara hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Belə ki, iddianın mümkünlüyünə dair şərtlərə, həmçinin iddianın lazımı qaydada qaldırılması da aiddir. İPM-nin 13-cü maddəsinə əsasən məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur. İnzibati mübahisələrə baxılması ilə əlaqədar iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün hesab edilməsidir. Mümkünlüyün yoxlanılması zamanı məhkəmə səlahiyyətli məhkəməyə müraciət olunması, doğru iddia növünün və cavabdehin seçilməsi və s. bu kimi formal şərtləri araşdırdığı halda, iddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. İddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Ona görə də, işə baxan məhkəmə əvvəlcə mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu yoxlamalı və yalnız həmin şərtlərin mövcudluğunun müəyyən olunmasından sonra iddianın mahiyyəti üzrə araşdırılmasını aparmalıdır. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bunu tələb edib-etməmələrindən asılı olmayaraq xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. Tərəflər iddianı mümkün hesab etsələr də, məhkəmə xidməti vəzifəsinə görə aparmalı olduğu yoxlama nəticəsində tərəflərin mövqelərinin əksinə olaraq iddianın mümkünsüzlüyü nəticəsinə gələ bilər. Məhkəmə qeyd edir ki, inzibati iddialar üzrə iddianın mühüm mümkünlük şərtlərindən biri qaldırılmış iddiaya münasibətdə iddiaçının subyektiv hüququnun müəyyən olunmasıdır. Subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. İş materialarını araşdırdıqda aydın olur ki, hazırkı iş üzrə iddiaçının belə bir iddia qaldırmaq üçün subyektiv hüququ mövcud deyil. Belə ki, işdə olan Binəqədi rayon Xocəsən bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 32/24 nömrəli qərarından görünür ki, Binəqədi rayon Xocəsən bələdiyyəsinin ərazisində təqdim edilmiş cizgidə göstərilən ölçü və ünvana uyğun olaraq fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün 300 kv.m torpaq sahəsinin alqı-satqı yolu ilə X6 mülkiyyətinə verilməsi qərara alınmışdır. İddiaçı hazırda həmin torpaq sahəsini etibarnamə əsasında Y.Göyüşovdan aldığını iddia edərək, cavabdehdən torpaq sahəsinin yerinin dəqiqləşdirilməsini və ona təhvil verilməsini xahiş edir. Belə ki, işdə olan AR-İ №304897 nömrəli, xx.xx.2014-cü il tarixli etibarnamədən görünür ki, X7 Azərbaycan Respublikası Bakı şəhəri Binəqədirayonu Xocəsən bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il 32/24 nömrəli Qərarına əsasən Binəqədi rayonu Xocəsən bələdiyyəsi ərazisində fərdi yaşayış evin tikintisi üçün ayrılmış 300 kv.metr torpaq sahəsini özəlləşdirməyi, DƏDRX-nin Ərazi İdarəsinə həbsdə və girovda olmaması barədə arayışı aldıqda, sərəncam verməyi, ipotekaya goymağı, sənədləri təqdim etməyi, çıxarış almağı, üzərində sərancam verməyi, satmağı, bağışlamağı, dəyişməyi, ipotekaya qoymağı, pulunu almağı, icarə və ya kirayə müqavilələri bağlamağı, bu barədə müqaviləni imzalamağı, rüsum, ödəniş və vergiləri ödəməyi, bu tapşırığın yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar adından ərizə verməyi və digər hərəkətləri İddiaçı etibar etmişdir. Məhkəmə Kollegiyası qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinə əsasən: - Maddə 359.1. Əqd təmsilçi vasitəsilə də bağlana bilər. Bir şəxsin (təmsilçinin) etibarnaməyə, qanunun göstərişinə və ya buna vəkil edilmiş dövlət və ya bələdiyyə orqanının aktına əsaslanan səlahiyyətə görə başqa şəxs (təmsil edilən) adından bağladığı əqd təmsil edilənin mülki hüquq və vəzifələrini bilavasitə yaradır, dəyişdirir və onlara xitam verir. Səlahiyyət həmçinin təmsilçinin fəaliyyət göstərdiyi şəraitdən də (pərakəndə ticarətdə satıcı, kassir və i.a.) bəlli ola bilər. - Maddə 359.3. Təmsilçi təmsil edilən adından şəxsən özü barəsində əqdlər bağlaya bilməz. – Maddə 362.1. Bir şəxsin üçüncü şəxslər qarşısında təmsilçilik üçün başqa şəxsə verdiyi vəkalət etibarnamə sayılır. Təmsil edilən təmsilçinin əqd bağlaması üçün yazılı vəkaləti bilavasitə müvafiq üçüncü şəxsə təqdim edə bilər. İstinad olunan normalardan görünür ki, etibarnamə vasitəsilə təmsilçi üçüncü şəxslər qarşısında təmsil edilən adından çıxış edir və onun həmin etibarnamə əsasında etdiyi hərəkətlər bilavasitə özü barəsində deyil, təmsil edilən barəsində hüquqi nəticə yaradır. Buna görə də iddiaçı Y.Göyüşovun ona verdiyi etibarnaməyə istinad edərək, Xocəsən Bələdiyyəsinin ərazisində fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün ayrılmış 300 kv.m torpaq sahəsinin ona məxsus olduğunu iddia edə bilməz. Bu zaman o da nəzərə alınmalıdır ki, iddiaçının istinad etdiyi etibarnamə verilərkən qüvvədə olan “Bələdiyyə torpaqlarının idarə edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən bələdiyyənin ərazisində daimi yaşayan və eyni zamanda ən azı beş il müddətində yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının mülkiyyətinə fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün torpağın ayrılması, istisna olmaqla, digər hallarda bələdiyyə torpaqları üzərində mülkiyyət və icarə hüquqları yalnız açıq torpaq hərracları və ya müsabiqələri vasitəsilə əldə edilə bilər. Həmin Qanunun 9.6-cı bəndinə əsasən bələdiyyə torpaqlarının özgəninkiləşdirilməsi, icarəyə verilməsi müvafiq müqavilə ilə rəsmiləşdirilir. Göründüyü kimi, qanunvericiliyə əsasən bələdiyyə torpaqları şəxsin mülkiyyətinə açıq torpaq hərracları və ya müsabiqələri vasitəsilə verilir və bu barədə müvafiq müqavilə bağlanır. İşdə olan Binəqədi rayon Xocəsən bələdiyyəsinin xx.xx.2022-ci il tarixli məktubundan görünür ki, İddiaçı adına, mülkiyyətinə, icarəsinə və istifadəsinə hər hansı təyinatı üzrə torpaq sahəsinin ayrılmasına dair sərəncam, qərar, müqavilə haqqında bələdiyyədə mövcud olan elektron bazada heç bir məlumat aşkarlanmamışdır. Kollegiya qeyd edir ki, nə qədər ki, iddiaçı Xocəsən Bələdiyyəsinin ərazisində fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün ayrılmış 300 kv.m torpaq sahəsinin ona verilməsini təsdiq edən qanunla nəzərdə tutulmuş hər hansı bir sənəd təqdim etməmişdir, deməli, onun həmin torpaq sahəsinin yerinin dəqiqləşdirilməsi və ona təhvil verilməsi barədə iddia qaldırmaq üçün hər hansı bir subyektiv hüququ mövcud deyildir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası göstərilənlərə əsasən qənaətə gəlir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianın mümkün sayılmamasına dair düzgün nəticəyə gəldiyindən iddiaçının apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsininə əsasən: Maddə 35.1. bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandardığı hallarda mübahisələndirmə, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Maddə 81.1. İnzibati məhkəmələr tərəfindən qəbul olunmuş qərarlardan və ya qərardadlardan, bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, şikayət verilə bilər. Şikayətə apellyasiya qaydasında apellyasiya instansiyası inzibati kollegiyaları (bundan sonra - apellyasiya instansiyası məhkəmələri) tərəfindən baxılır. Maddə 81.2. İnzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları (tərəflər və məhkəmə icraatına cəlb olunmuş üçüncü şəxslər) yalnız onların tələblərinin təmin olunmadığı hallarda şikayət vermək hüququna malikdirlər. Maddə 81.3. Bu fəsildə başqa qaydanın müəyyən edilmədiyi hallarda, şikayət üzrə inzibati məhkəmə icraatında birinci instansiya məhkəməsində icraatla bağlı bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş müvafiq prosessual qaydalar, o cümlədən iddia ərizəsinin formasına və məzmununa dair tələblər və Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin apellyasiya instansiyası məhkəməsində icraatla bağlı müvafiq müddəaları tətbiq olunur. Maddə 83.1. Şikayət inzibati məhkəmələr tərəfindən qəbul olunmuş qərarlardan və müstəqil mübahisələndirilməsi bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş qərardadlardan verilə bilər. Maddə 87.6 Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 80, 85, 87, 90 və 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası qərara aldı: Apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 yanvar 2023-cü il tarixli, 2-1(112)-3148/2023 saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardaddan inzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları rəsmi qaydada təqdim olunduğu gündən 10 (on) gün müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına kassasiya şikayəti verə bilər.