Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(103)-2171/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-2171/2024 17.04.2024 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı MMC-nin Cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı “qərarın qismən ləğv edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə GİRİŞ HİSSƏ Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası X9 Cəmilovanın sədrliyi və məruzəsi ilə, Aytən Pənah qızı Oruczadədən və X5 ibarət tərkibdə, X7-Yusiflinin katibliyi ilə, İddiaçının vəkili və nümayəndəsi nümayəndəsi Vəkil, Cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı “qərarın qismən ləğv edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-2646/2024 saylı 01 fevral 2024-cü il tarixli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə 17 aprel 2024-cü il tarixdə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin (ünvan: ünvan 2əhəllə) binasında açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. TƏSVİRİ HİSSƏ İşin halları: Bakı şəhər Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin “Səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi haqqında” **********166781 №li xx.xx.2022-ci il tarixli qərarından görünür ki, "xxxx" MMC (VÖEN **********) üzrə Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən (vergidən yayınma və ya vergi qanunvericiliyinin pozulması risk(lər)inin məzmunu - Təqdim edilmiş mallar üzrə bəyan edilmiş ticarət əlavəsinin vergi orqanlarında mövcud olan uçot-baza məlumatlarına əsasən daha yüksək müəyyən edilməsi; risk(lər)in təsviri - Vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunan MV bəyannamələrində 2019-cu ildə ticarət əlavəsi 20 %, 2020-ci ildə 15 % və 2021-ci ildə 17 % olmuşdur. Vergi orqanlarında mövcud olan uçot-baza məlumatlarına əsasən real ticarət əlavəsi daha yüksək müəyyən edilmişdir.) Vergilər və digər icbari ödənişlərə dair qanunvericiliyə əməl edilməsi vəziyyətinin düzgünlüyünün yoxlanılması məqsədi ilə Dekabr 2019 - Noyabr 2022 vergi dövrləri üzrə növbədənkənar səyyar vergi yoxlaması təyin edilməsi qərara alınmış və yoxlamanın keçirilməsi Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin Vergi auditi idarəsinin Ticarət sahələrinin auditi şöbəsinin böyük dövlət vergi müfəttişi 1-ci dərəcəli müfəttiş X4 tapşırılmış, yoxlamanın müddəti 30 (otuz) iş günü müəyyən edilmişdir. Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin “Səyyar vergi yoxlaması zamanı inventarizasiyanın təyin edilməsi haqqında” **********167076 №-li, xx.xx.2023-cü il tarixli qərarı ilə, İddiaçı MMC-nin fəaliyyət göstərdiyi AZ1060, Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Qara Qarayev prospekti, ev 94 F, mənzil 102D (obyekt kodu **********- 16001), AZ1063 Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi ev, Heybət D/Y ST-nın Cənubu, X3-şərq hissəsi, m (obyekt kodu-**********- 11008), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y St-nın, Cənubu X3-şərq hissəsi (obyekt kodu-**********- 11001), AZ1063, Bakı şəhəri Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y ST-nın , Lökbatan –X13-şərq hissəsi ( obyekt kodu-**********-11010), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y, ST-nın cənubu, X3-Şərq hissəsi (obyekt- **********-11009), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y ST-nın cənubu, Lökbatan –X13 şərqhissəsi m-(obyekt-kodu **********-11009), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y ST-nın Cənubu, Lökbatanın-X13-şərq hissəsi m-(obyekt kodu-**********- 11005), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y ST-nın Cənubu, X3-şərq hissəsi (obyekt kodu-**********- 11007), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi,ev Heybət D/Y ST-nın cənubu, Lökbatan –X13-Şərq hissəsi m-(obyekt kodu **********- 11004)-AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y ST-nın Cənubu, Lökbatan –X13-şərq hissəsi (obyekt kodu-**********- 11011), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan ŞTQ, Dadaş Bünyadzadə (Lökbatan), ev 2, D m (obyekt kodu-**********-11006), AZ1117, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Biləcəri ŞTQ, ev 1 May, X15 (obyekt kodu-**********-10001), AZ1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y ST-nın Cənubu, X3-Şərq hissəsi (obyekt kodu-**********- 11003) ünvanlarında yerləşən vergi ödəyicisinin müvəqqəti icarəyə götürülmüş obyektlərində olan əsas vəsaitlərin, hazır məhsullaın, nağd pul vəsaitlərinin habelə digər sərvətlərin inventarizasiyasının aparılmasının təyin edilməsi qərara alınmışdır. “Əmlakın və digər qiymətlərin inventarizasiyası barədə” xx.xx.2023-cü il tarixli aktın surətindən müəyyən olunur ki, Bakı şəhəri LGBİ-nin xx.xx.2023-cü il tarixli **********167076 nömrəli qərarına əsasən İddiaçı MMC-yə məxsus AZ 1063, Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, ev Heybət D/Y St-nın cənubu, X3-şərq hissəsi ünvanında 10 (on) sayda (11008,11001,11010,11009,11005, 11007, 11004,11011,11003 və 11012) AZ1060, ünvan 3 ünvanda, AZ1063, ünvan 4byekt kodu-11006 ünvanında, AZ1117, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Biləcəri ŞTQ, ev 1 May X15-obyekt kodu-10001 ünvanında və eyni ünvanda yerləşən qeydiyyata salınmayan təsərrüfat subyektlərində və Bakı şəhəri, Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsi, Xocasən yolu 57 ünvanında qeydiyyatsız təsərrüfat subyektində xx.xx.2023-cü il tarixə olan əmlakın və digər qiymətlərin inventarizasiyası aparılmışdır. Əmlakın və digər qiymətlərin inventarizasiyası nəticəsind qeyd edilən ünvanlardakı təsərrüfat subyektlərində ümumi olaraq, xx.xx.2023cü il tarixə divar kağızı 1.06-6773310,76 manat (altı milyon yeddi yüz yetmiş üç min üç yüz on manat yetmiş altı qəpik) divan kağızı 0,53-351811,2 manat (üç yüz əlli bir min səkkiz yüz on bir manat iyirmi qəpik) dəyərində mal-material inventarizasiya nəticəsində müəyyən edilmişdir. Bakı şəhəri LGBİ-nin sifarişi əsasında Azərbaycan Respublikası Ticarət və Sənaye Palatası “Azərekspertiza” Birliyinin İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixindən xx.xx.2022-ci il tarixədək olan dövr ərzində topdan və pərakəndə qaydada təqdim edilmiş malların real bazar qiymətinin müəyyən edilməsi barədə 11 iyul 2023-cü il tarixli ekspert rəyinin surətindən müəyyən olunur ki, ekspert qarşısında qoyulmuş sual- İddiaçı MMC (VÖEN **********) tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixindən xx.xx.2022-ci il tarixədək olan dövr ərzində topdan və pərakəndə qaydada təqdim edilmiş malların real bazar qiymətlərinin müəyyən edilməsindən ibarət olmuşdur. Cavab: Divar kağızlarının orta bazar qiyməti müəyyən olunaraq aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir. Sıra Tarix İstehsal Divar Pərkandə Topdan sayı ölkəsi kağızının satış satış ölçüsü qiyməti qiyməti (sm) (AZN, ƏDV-li) (AZN, ƏDV) 1 2019 Çin 1,06 28,2 21,5 2 2019 Çin 0,53 13,1 10 3 2020 Çin 1,06 28,3 21,6 4 2020 Çin 0,53 13,2 10,1 5 2021 Çin 1,06 28,4 21,7 6 2021 Çin 0,53 13,3 10,2 7 2022 Çin 1,06 25,5 22 8 2022 Çin 0,53 13,3 10,3 Bakı şəhəri LGBİ-nin əməkdaşları tərəfindən tərtib edilmiş **********166852 №- li, xx.xx.2023-cü il tarixli “Səyyar vergi yoxlaması” aktının surətindən müəyyən olunur ki, Bakı şəhəri LGBİ-nin Ticarət sahələrinin auditi şöbəsinin böyük dövlət vergi müfəttişi 1-ci dərəcəli müfəttiş X6 tərəfindən Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin xx.xx.2022-ci il tarixli **********166781 saylı qərarına əsasən İddiaçı MMC üzrə siyahısı qeyd olunan tədiyyə və dövrlərdə - MDSS-Muzdla işləyənləri işə götürən sığortaedənlər 4-cü rüb 2019; Aksiz vergisi Dekabr 2019-Noyabr 2022; Əlavə dəyər vergisi Dekabr 2019-Noyabr 2022; Muzdla işləyənləri işə götürən sığortaedənlər 4-cü Rüb 2019; Muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində tutulan vergi 2019-cu il; Yol vergisi 2 –Dekabr 2019-Noyabr 2022; Ödəmə mənbəyində tutulan vergi-4- cü rüb 2019-3-cü rüb 2022; Mədən vergisi Dekabr 2019- Noyabr 2022; Mənfəət vergisi 2019-cu il-2021-ci il; sadələşdirilmiş vergi 4-cü rüb 2019-3cü rüb 2022; Əmlak vergisi 2019-cu il-2021-ci il; Muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində tutulan vergi, məvburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları bəyannaməsi hesabatı- 1-ci rüb 2020-3-cü rüb 2022 üzrə Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən, vergilər və digər icbari ödənişlərə dair qanunvericiliyə əməl edilməsi (vergilərin və digər icbari ödənişlərin hesablanması, tutulması və ödənilməsi) vəziyyətinin düzgünlüyünün yoxlanılması məqsədi ilə növbədənkənar səyyar vergi yoxlaması aparılmışdır. Yoxlama xx.xx.2022-ci il tarixdə başlamış, xx.xx.2023-cü il tarixdə başa çatdırılmışdır. Yoxlama xx.xx.2023-cü il tarixli **********168390 №-li qərarı ilə 30 gün müddət uzadılmış, xx.xx.2023-cü il tarixli **********17009 №-li qərarla 16 gün müvəqqəti dayandırılmış, xx.xx.2023-cü il tarixli **********170849 №-li qərarla 16 gün müvəqqəti dayandırılmış, xx.xx.2023-cü il tarixli **********171505 №-li qərarla 18 gün müddətinə müvəqqəti dayandırılmış, xx.xx.2023-cü il tarixə **********172147 №-li qərarla 33 gün müddətinə müvəqqəti dayandırılmış, xx.xx.2023-cü il tarixə **********173587 №-li qərarla 17 gün müddətinə dayandırılmışdır. Səyyar Vergi yoxlaması aktının 2-ci bəndində - mənfəət vergisi üzrə aşağıda qeyd olunanlar müəyyən edilmişdir: Vergi ödəyicisi yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə mənfəət vergisinin ödəyicisi olmuşdur. Yoxlama ilə 2019, 2020 və 2021-ci illər üzrə mənfəət vergisi bəyannamələri əhatə edilmişdir. Yoxlama ilə müəyyən edilmişdir ki, vergi ödəyicisi tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 104.1-ci və 108-ci maddələrinin tələbləri pozulmuşdur. Vergi Məcəlləsinin 104.1-ci maddəsinə əsasən rezident müəssisə üçün vergitutma obyekti onun mənfəətidir. Həmin Məcəllənin 108-ci maddəsinə əsasən gəlirdən çıxılmayan xərclərdən başqa, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı olan bütün xərclər, həmçinin qanunla nəzərdə tutulmuş icbariödənişlər gəlirdən çıxılır. Vergi Məcəlləsinin 134-cü maddəsinə əsasən hesablama metodu ilə uçot aparan vergi ödəyicisi gəlir əldə edilməsinin və xərc çəkilməsinin faktiki vaxtmdan asılı olmayaraq gəlirini və xərcini müvafiq surətdə gəlir almaq hüququnun əldə edildiyi və ya xərcin çəkilməsi barədə öhdəliyin yarandığı vaxt nəzərə almalıdır. Vergi Məcəlləsinin 14.3.3-cü maddəsinə əsasən 30 gün ərzində vergi ödəyicilərinin eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi, bu Məcəllənin 14.6.1-ci maddəsinin tələbləri, o cümlədən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilmiş təbii itki normaları daxilində zayolmadan əmələgələn itkilər nəzərə alınmaqla, bazarda eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərin səviyyəsindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahəslərində 30 faizdən çox (aşağı və yuxarı) fərqləndikdə vergilərin hesablanması bazar qiyməti nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Yoxlama ilə Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü və 14.6.6-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq müəssisə tərəfindən tətbiq edilmiş topdan və pərakəndə satış qiymətlərinin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox aşağı olan mallara bazar qiymətləri tətbiq edilmiş və nəticədə "xxxx" MMC-nin mənfəət vergisi bəyannamələrinin 200.1-ci sətrində malların təqdim edilməsindən gəlirləri 2020-ci il üzrə 1954917.35 manat, 2021-ci il üzrə 1531346.49 manat, 2022-ci il üzrə isə 3294057.03 manat, olmaqla yoxlama ilə əhatə olunan dövr üzrə cəmi 6780320.87 manat olmuşdur. Topdan və pərakəndə satış qiymətlərinin müəyyən edilməi üçün yoxlama zamanı ekspert dəvət edilmiş və müəssisə tərəfindən tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox fərqlənən mallara bazar qiymətləri tətbiq edilməklə ekspert rəyinə əsasən əlavə dövriyyə müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda cəmiyyət tərəfindən yoxlamaya təqdim edilmiş sənədlərə əsasən 2020-ci il üzrə gəlirini 70427.92 manat, 2021-ci il üzrə isə 23457.69 manat artıq göstərməklə Vergi Məcəlləsinin 104.1-ci maddəsinin tələblərini pozmuşdur. Beləliklə, səyyar vergi yoxlaması ilə təqdim edilmiş sənədlərə və ekspert tərəfindən təqdim edilmiş rəyindən vergilərin hesablanmasından istifadə edilməklə İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdən 30.11,2022-ci il tarixədək olan dövrdə topdan və pərakəndə qaydada təqdim edilmiş hər bir məhsul üzrə real satış qiymətləri tətbiq edilmiş və vergi ödəyicisi tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 104.1-ci maddəsinin tələbləri pozulmaqla gəlirləri 2020-ci il üzrə 2025345,27 manat, 2021-ci il üzrə 1507888,8 manat olmaqla ümumilikdə ********.07 manat kənarlaşan dövriyyə aşkar edilmişdir. Yoxlama ilə 2019, 2020 və 2021-ci il üzrə mənfəət vergisinin bəyannaməsinin düzgünlüyü yoxlanıldı və aşağıdakı kənarlaşma aşkar edilmişdir. 2019-cu il üzrə: Müəssisə tərəfindən 2019-cu il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 177065.15 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 177065.15 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 147554.29 manat, o cümlədən digər xərclər 147554.29 manat olmaqla vergitutma məqsədləri üçün mənfəət 29510.86 manat göstərilmiş və müvafiq olaraq 20% dərəcə ilə 5902.17 manat məbləğində mənfəət vergisi hesablanmışdır. 2019-cu il üzrə: Səyyar vergi yoxlaması zamanı 2019-cu il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 177065.15 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 177065.15 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 159778.06 manat, o cümlədən malın dəyəri 135059.77 manat, yanacaq xərcləri 551.30 manat, rabitə xərcləri 180.45 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 6991.94 manat, borca görə faizlər və onunla bağlı olan xərclər 16001.30 manat, sığorta üzrə xərclər 198.00 manat, digər xərclər 795.3 manat olmaqla nəticədə 2444.75 manat (59xx.xx-3457.42) mənfəət vergisinin artıq hesablanması müəyyən edilmişdir. 2020-ci il üzrə: Müəssisə tərəfindən 2020-ci il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 3374648.68 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 3374648.68 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 3033846.90 manat, o cümlədən əmək haqqı və ona bərabər tutulan ödəmələr 47622.03 manat, sosial sığorta haqları 9199.46 manat, malm dəyəri 2934477.11 manat, rabitə xərcləri 327.00 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 33540.95 manat, nəqliyyat xərcləri 3790.09 manat, sığorta üzrə xərclər 421.8 manat, digər xərclər 4468.46 manat olmaqla vergitutma məqsədləri üçün mənfəət 340801.78 manat göstərilmiş və müvafiq olaraq 20% dərəcə ilə 68160.36 manat məbləğində mənfəət vergisi hesablanmışdır. 2020-ci il üzrə: Səyyar vergi yoxlaması zamanı 2020-ci il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 5399993.96 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 5399993.96 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 2708607.20 manat, o cümlədən əmək haqqı və ona bərabər tutulan ödəmələr 47622.03 manat, sosial sığorta haqları 9199.46 manat, malın dəyəri 2596321.47 manat, yanacaq xərcləri 3790.21 manat, rabitə xərcləri 327.00 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 25423.47 manat, borca görə faizlər və onunla bağlı olan xərclər 8113.30 manat, nəqliyyat xərcləri 12920.00 manat, sığorta xərcləri üzrə xərclər 421.80 manat, digər xərclər 4468.46 manat olmaqla nəticədə 470116.99 manat (5382xx.xx-68160.36) mənfəət vergisinin azaldılması müəyyən edilmişdir. 2021-ci il üzrə: Müəssisə tərəfindən 2021-ci il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 2858945.17 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 2858945.17 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 2645092.40 manat, o cümlədən əmək haqqı və ona bərabər tutulan ödəmələr 71292.00 manat, sosial sığorta haqları 13906.37 manat, malın dəyəri 2443542.88 manat, icarə haqqı 60000.00 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 34454.43 manat, borca görə faizlər və onunla bağlı olan xərclər 9505.8 manat, sığorta üzrə xərclər 2163.98 manat, digər xərclər 10226.94 manat olmaqla vergitutma məqsədləri üçün mənfəət 213852.77 manat göstərilmiş və müvafiq olaraq 20% dərəcə ilə 42770.55 manat məbləğində mənfəət vergisi hesablanmışdır. 2021-ci il üzrə: Səyyar vergi yoxlaması zamanı 2021-ci il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 4366833.97 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 4366833.97 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 2433575.22manat, o cümlədən əmək haqqı və ona bərabər tutulan ödəmələr 71292.00 manat, sosial sığorta haqları 13906.37 manat, malm dəyəri 2192520.5 manat, icarə haqqı 60000.00 manat, yanacaq xərcləri 6970.51 manat, rabitə xərcləri 323.30 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 31783.22 manat, borca görə faizlər və onunla bağlı xərclər 15043.06 manat, nəqliyyat xərcləri 38760.00 manat, sığorta üzrə xərclər 738.14 manat, digər xərclər 2238.12 manat olmaqla nəticədə 34388.12 manat (386651.75- 42770.55) mənfəət vergisinin azaldılması müəyyən edilmişdir. Beləliklə, səyyar vergi yoxlaması zamanı müəssisə tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 104, 108-ci maddələrin tələblərinin pozulduğuna görə 2019-cu il üzrə 2444.75 manat mənfəət vergisinin artıq hesablanması, 2020-ci il üzrə 470116.99 manat mənfəət vergisinin azaldıldığı və 2021-ci il üzrə isə 343881.20 manat mənfəət vergisinin azaldıldığı müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 58.1 maddəsinə əsasən mənfəət vergisinin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 813998.19 manat azaldılmasına görə, azaldılmış vergi məbləğinin 50% miqdarında, yəni 406999.1 manat maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi təklif olunur. Əlavə dəyər vergisi üzrə: Müəssisə ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyat haqqında ərizəni vergi orqanına təqdim etmiş və xx.xx.2019-cu il tarixli **********5 saylı ƏDV öəyicisinin qeydiyyat bildirişini almışdır. Bildiriş xx.xx.2019-cu il tarixdən qüvvəyə minmişdir.Yoxlama ilə ƏDV üzrə xx.xx.2019-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixə qədər olan dövr əhatə olundu. Vergi ödəyicisinin vergi orqanında olan uçot-baza məlumatlarına, vergi ödəyicisinin bank hesablarının hərəkəti barədə hesabların yerləşdiyi banklardan alınmış rəsmi məlumatlara, “Ekspertizanın təyin edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********169513 qərara əsasən həyata keçirilmiş ekspertizanın nəticəsi barədə rəyə, vergi ödəyicisi tərəfindən kağız daşıyıcıda və onlayn kargüzarlıq vasitəsilə elektron qaydada yoxlamaya təqdim edilmiş sənədlərə və məlumatlara əsasən müəyyən edilmişdir ki, müəssisə tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 159.1-ci maddəsinin tələbləri pozulmuşdur. Vergi ödəyicisi tərəfindən büdcəyə hesablanmalı ƏDV-nin azaldılmasının səbəbi ƏDV-yə 18% dərəcə ilə cəlb olunan əməliyyatlar üzrə ƏDV məbləğinin düzgün müəyyən olunmaması ilə bağlıdır. Yoxlama zamanı Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq vergi ödəyicisi tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək olan dövrdə topdan və pərakəndə qaydada təqdim edilmiş mallar üzrə bazar qiymətləri Baş İdarənin "Ekspertizanın təyin edilməsi haqqında" xx.xx.2023-cü il tarixli **********169513 nömrəli qəranna əsasən müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən tərtib edilmiş 11,07.2023-cü il tarixli 25 nömrəli Rəyə əsasən müəyyənləşdirilmişdir. Yoxlama ilə xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-a maddəsinə əsasən müəssisə tərəfindən təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox aşağı olan mallar üzrə vergilər bazar qiyməti əsasında, təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən daha az olan mallar üzrə faktiki təqdimolunma qiymətləri əsasında müəyyən olunmuşdur. Yoxlama ilə xx.xx.2022-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-a maddəsinə əsasən müəssisə tərəfindən topdan qaydada təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 10 faizdən çox aşağı mallara və pərakəndə qaydada isə təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox aşağı mallar üzrə vergilər bazar qiyməti əsasında, təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən topdan qaydada təqdim olunmuş mallar üzrə 10 faizdən , pərakəndə qaydada təqdim olunmuş mallar üzrə isə 30 faizdən daha az olan mallara faktiki təqdimolunma qiymətləri əsasında müəyyən olunmuşdur, (hesablama cədvəlləri yoxlama materiallarına əlavə olunur). Vergi Məcəlləsinin 159.1-ci maddəsinə əsasən mallann təqdim edilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı tətbiq edilən ticarət əlavəsi və vergi tutulan idxal vergitutma obyektidir. Vergi Məcəlləsinin 166.1- ci maddəsinə əsasən bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, vergi tutulan əməliyyatın vaxtı təqdim edilən mallar (işlər və xidmətlər) üçün ödəmənin aparıldığı vaxtdır. Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinə əsasən ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün malların (işlərin, xidmətlərin) alışı zamanı ödənilmiş ƏDV məbləği əməliyyatın dəyəri allanın bank hesabından həmin malları (işləri, xidmətləri) təqdim edən şəxsin bank hesabına , ƏDV məbləği ƏDV-nin depozit hesabına ödənildikə əvəzləşdirilir. Vergi Məcəlləsinin 175.10-cu maddəsinə əsasən gömrük orqanları tərəfindən verilmiş ƏDV-nin ödənildiyini göstərən idxal sənədləri ödənişin formasından asılı olmayaraq bu maddənin məqsədləri verginin əvəzləşdirilməsinə əsas verir. Səyyar vergi yoxlaması zamanı müəssisənin malların təqdim edilməsindən əldə edilmiş gəlirlərinin bəyannamə məlumatlarında azaldılmaqla təqdim edilərək vergidən yayındırıldığı müəyyənedilmişdir.Yoxlama ilə Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü və 14.6.6-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq müəssisə tərəfindən tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən ( xx.xx.2022-ci 1 tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-a maddəsinə əsasən topdasatış ticarət fəaliyyəti üzrə mallar 10 faiz) çox aşağı olan mallara bazar qiymətləri tətbiq edilməklə 2020-ci il üzrə 1954917.35 manat (ƏDV-siz), 2021-ci il üzrə 1531346.49 manat (ƏDV-siz), 2022-ci il üzrə 3294057.03 manat (ƏDV-siz) olmaqla, yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə cəmi 6780320.87 manat əlavə dövriyyə müəyyən edilmişdir. Səyyar vergi yoxlamsı zamanı yoxlanılan dövr ərzində inventarizasiya ilə malın hərəkəti yığılaraq yoxlanılan dövr üzrə satıldığı lakin dövriyyə salınmadığı (əskik gələn) mallar üzrə ekspert rəyi ilə satış qiyməti hesablanaraq yoxlanılan dövrün sonuncu hesabat ayına yəni 2022-ci ilin noyabr ayında 2502617.81 manat əlavə pərakəndə satış dövriyyəsi hesablandı. Yoxlama ilə müəyyən edilmişdir ki, vergi ödəyicisi tərəfindən ƏDV bəyannamələrinin 310-cu sətrində idxalda ƏDV-yə cəlb olunmuş mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənilmiş məbləğ üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən əvəzləşdirilən ƏDV məbləği 2020-ci ildə 464071.63 manat əskik, 2021-ci ildə isə 860467.25 manat əskik, 2022-ci ildə isə 299802.81 manat əskik hesablanmışdır. Nəticədə Vergi Məcəlləsinin 175.1.2-ci maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə ƏDV bəyannamələrininin 310-cu sətrində idxalda ƏDV-yə cəlb olunmuş mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənilmiş məbləğ üzrə əvəzləşdirilməmiş 1641489.05 manat ƏDV məbləğinin əvəzləşdirilməsi yoxlama ilə təmin edilmişdir. Beləliklə, zamanı Vergi Məcəlləsinin 159.1, 175 -ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla yoxlanılan dövr ərzində səyyar vergi yoxlaması ilə 2020-ci ilin yanvar ayı üzrə 9038.5 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin fevral ayı üzrə 8286.41 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin mart ayı üzrə 6009.19 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin aprel ayı üzrə 5899.02 manat məbləğin azldığı, 2020-ci ilin may ayı üzrə 6116.03 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin iyun ayı üzrə 29501.75 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin iyul ayı üzrə 65196.06 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin avqust ayı üzrə 89007.89 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin sentyabr ayı üzrə 14017.91 manat məbləğin azaldığı, 2020- ci ilin oktyabr ayı üzrə 44015.35 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin noyabr üzrə 272647.6 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2020-ci ilin dekabr ayı üzrə 116627.00 manat məbləğin artıq hesablandığı,2021-ci ilin yanvar ayı üzrə 66713.42 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin fevral ayı üzrə 26769.50 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin mart ayı üzrə 6190.13 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin aprel ayı üzrə 8459.27 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin may ayı üzrə 139600.78 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin iyun ayı üzrə 30697.65 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin iyul ayı üzrə 186564.74 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin avqust ayı üzrə 20854.48 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin sentyabr ayı üzrə 161482.95 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin oktyabr ayı üzrə 116586.71 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin noyabr ayı üzrə 21743.34 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin dekabr ayı üzrə 86343.63 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin yanvar ayı üzrə 6380.86 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin fevral ayı üzrə 24974,52 manat məbləğin azaldığı, 022-ci ilin mart ayı üzrə 27643.87 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin aprel ayı üzrə 33972.02 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2022-ci ilin may ayı üzrə 8292.12 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin iyun ayı üzrə 4208.21 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin iyul ayı üzrə 5859.82 manat məbləğin azaldığı, 2022- ci ilin avqust ayı üzrə 11315.98 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin sentyabr ayı üzrə 81258.59 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2022-ci ilin oktyabr ayı üzrə 133812.78 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin noyabr ayı üzrə 453495.47 manat məbləğin azaldığı müəyyən edilmişdir. Yoxlama ilə vergi ödəyicisi tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 159.1 və 175-ci maddələrinin tələbləri pozulmaqla yoxlama ilə əhatə olunan dövr üzrə ayrı-ayrı aylar üzrə büdcəyə çatası ƏDV-nin 962849.81 manat azaldılması, 1366733.74 manat artıq hesablanması müəyyən edilərək, ümumilkdə büdcədən qaytarılan ƏDV-nin 403883.93 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə əlavə dəyər vergisinin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən ayrı-ayrı aylar üzrə 962849.81 manat azaldılmasına görə, azaldılmış vergi məbləğinin 50% miqdarında, yəni 481424.91 manat maliyyə sanskiyası tətbiq edilməsi təklif olunmuşdur. Yoxlamanın yekun nəticəsi üzrə: Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən ödəmə mənbəyində tutulan verginin hesabatda göstərilən məbləğinin verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 17930.00 manat azaldılmasına görə, azaldılmış vergi məbləğinin 50 faizi miqdarında, yəni 9865.00 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi; Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən mənfəət vergisinin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 813998.19 manat azaldılmasına görə, azaldılmış vergi məbləğinin 50 faizi miqdarında, yəni 406999,1 manat maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi; Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə əlavə dəyər vergisinin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən ayrı-ayrı aylar üzrə 962849.81 manat azaldılmasına görə, azaldımış vergi məbləğinin 50 faizi miqdarında, yəni 481424.91 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilməsi; Vergi Məcəlləsinin 57.1-ci maddəsinə əsasən vergi hesabatını əsas olmadan müəyyən edilən müəddətdə təqdim etmədiyinə görə vergi ödəyicisinə hər hesabat dövrü üzrə 40,00 manat olmaqla 120,00 manat məbləğində maliyyə sanksiyasının tətbiq olunması təklif olunmuşdur. Bakı şəhəri LGBİ tərəfindən qəbul edilmiş “Vergi ödəyicisinin və sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” **********176222 №-li, xx.xx.2023-cü il tarixli qərarı ilə İddiaçı MMC-də keçirilmiş Səyyar vergi yoxlamasının nəticələri haqqında xx.xx.2023-cü il tarixli **********166852 nömrəli aktına və xx.xx.2023-cü il tarixli **********152200 nömərli sənədə baxılaraq, yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə vergilərin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 425614,45 manat azaldılmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə azaldılmış vergi məbləğinin 50 %-i miqdarında, yəni 897516,49 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. İddiaçı MMC-nin müraciətinə əsasən Azərbaycan Respublikası "xxxx" MMC Qiymətləndirmə Şirkəti tərəfindən verilmiş MB 15/-535 №-li, xx.xx.2022-ci il tarixli qiymətləndirmə hesabatında qeyd olunmuşdur ki, xx.xx.2022-ci il tarixli müraciətinə habelə mal-materialın qiymətləndirilməsi səlahiyyətinə və "xxxx" MMC-nin Nizamnaməsinə uyğun olaraq ekspertlər tərəfindən qiymətləndirməyə təqdim edilmiş İddiaçı MMC-yə (VÖEN: **********) məxsus əsas vəsaitlərin (oboy və santexnik avadanlıqlar) bazar dəyərinin müəyyən edilməsi üçün qiymətləndirilmə işi həyata keçirilmişdir. Aparılmış təhlil və hesablamalar nəticəsində məlum olmuşdurki, İddiaçı MMC-yə məxsus əsas vəsaitlərin (oboy və santexnik avadanlıqlar) bazar dəyəri aşağıdakı kimidir: Mal-materialın adı və topdan satış Mal-materialın adı və dəyəri pərakəndə Dövr satış dəyər Oboy 1,06 Oboy 0,53 Santexnika Oboy Oboy Santexnika vannalar 1,06 0,53 vannalar Mart 12,70 6,20 250,00 14,00 6,80 275,00 2019 Aprel 12,70 6,20 250,00 14,00 6,80 275,00 2019 May 12,70 6,20 250,00 14,00 6,80 275,00 2019 İyun 12,70 6,20 250,00 14,00 6,80 275,00 2019 İyul 12,80 6,30 250,00 14,10 6,90 275,00 2019 Avqust 12,80 6,30 250,00 14,10 6,90 275,00 2019 Sentyabr 12,80 6,30 250,00 14,10 6,90 275,00 2019 Oktyabr 12,80 6,30 250,00 14,10 6,90 275,00 2019 Noyabr 12,90 6,40 250,00 14,20 7,00 275,00 2019 Dekabr 12,90 6,40 250,00 14,20 7,00 275,00 2019 Yanvar 13,00 6,40 270,00 14,30 7,00 297,00 2020 Fevral 13,00 6,40 270,00 14,30 7,00 297,00 2020 Mart 13,00 6,40 270,00 14,30 7,00 297,00 2020 Aprel 13,00 6,40 270,00 14,30 7,00 297,00 2020 May 13,10 6,50 270,00 14,40 7,20 297,00 2020 İyun 13,10 6,50 270,00 14,40 7,20 297,00 2020 İyul 13,10 6,50 270,00 14,40 7,20 297,00 2020 Avqust 13,10 6,50 270,00 14,40 7,20 297,00 2020 Sentyabr 13,10 6,50 270,00 14,40 7,20 297,00 2020 Oktyabr 13,20 6,60 270,00 14,50 7,30 297,00 2020 Noyabr 13,20 6,60 270,00 14,50 7,30 297,00 2020 Dekabr 13,20 6,60 270,00 14,50 7,30 297,00 2020 Yanvar 13,20 6,60 280,00 14,50 7,30 308,00 2021 Fevral 13,20 6,60 280,00 14,50 7,30 308,00 2021 Mart 13,30 6,70 280,00 14,60 7,40 308,00 2021 Aprel 13,30 6,70 280,00 14,60 7,40 308,00 2021 May 13,30 6,70 280,00 14,60 7,40 308,00 2021 İyun 13,30 6,70 280,00 14,60 7,40 308,00 2021 İyul 13,40 6,80 280,00 14,70 7,50 308,00 2021 Avqust 13,40 6,80 280,00 14,70 7,50 308,00 2021 Sentyabr 13,40 6,80 280,00 14,70 7,50 308,00 2021 Oktyabr 13,50 6,90 280,00 14,90 7,60 308,00 2021 Noyabr 13,50 6,90 280,00 14,90 7,60 308,00 2021 Dekabr 13,50 6,90 280,00 14,90 7,60 308,00 2021 Yanvar 13,50 6,90 290,00 14,90 7,60 319,00 2022 Fevral 13,50 6,90 290,00 14,90 7,60 319,00 2022 Mart 13,50 6,90 290,00 14,90 7,60 319,00 2022 Aprel 13,50 6,90 290,00 14,90 7,60 319,00 2022 May 13,60 7,00 290,00 15,00 7,70 319,00 2022 İyun 13,60 7,00 290,00 15,00 7,70 319,00 2022 İyul 13,60 7,00 290,00 15,00 7,70 319,00 2022 Avqust 13,70 7,10 290,00 15,10 7,80 319,00 2022 Sentyabr 13,70 7,10 290,00 15,10 7,80 319,00 2022 Oktyabr 13,70 7,10 290,00 15,10 7,80 319,00 2022 Dekabr 13,70 7,10 290,00 15,10 7,80 319,00 2022 İddiaçı MMC cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, cavabdehin “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********176222 nömrəli qərarının əlavə vergilərin hesablanması hissəsində ləğv edilməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Sonradan iddiaçı iddianın dəyişdirilməsi (tələbin dəqiqləşdirilməsi) barədə ərizə təqdim edərək, Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhər Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********176222 nörməli qərarının 2444,75 manat mənfəət vergisinin və 1366733,74 manat ƏDV-nin artıq hesablanması hissəsində istisna olmaqla qalan hissədə ləğv edilməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmənin xx.xx.2023-cü il tarixli qərardadı ilə əsl olmayan cavabdeh Bakı şəhər Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi ilə əvəz edilmişdir. İddiaçının əsaslandırması: İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, “FAVORİTE GALLERY" MMC barəsində vergi orqanı tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixli **********166781 saylı qərara əsasən xx.xx.2019-xx.xx.2022-ci il dövrləri əhatə etməklə xx.xx.2022-ci il tarixindən xx.xx.2023-cü il tarixinə qədər növbədənkənar səyyar vergi yoxlaması həyata keçirilmiş, yoxlamanın nəticəsi xx.xx.2023-cü il tarixli **********166852 nömrəli səyyar vergi yoxlaması aktı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Həmin akta əsasən “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixdə **********176222 nömrəli Qərarla iddiaçı barəsində əlavə vergilər hesablanmış, həmçinin yoxlama dövrü üzrə vergi ödəyicisinin əvəzləşdirmədiyi ƏDV məbləğləri bərpa edilmişdir. Yoxlama Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən təyin edilsə də, həmin maddəyə uyğun olaraq Cəmiyyətin gəlirlərinin və ya vergitutma obyektinin gizlədilməsinin (azaldılmasının) əlamətlərinin hansı mənbəyi bəlli məlumat əsasında əldə edildiyi yoxlamanın təyin edilməsi barədə qərarda əsaslandırılmamışdır. Belə ki, qərarda “Vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunan MV bəyannamələrində 2019-cu ildə ticarət əlavəsi 20%, 2020-ci ildə 15% və 2021-ci ildə 17% olmuşdur. Vergi orqanlarında mövcud olan uçot-baza məlumatlarına əsasən real ticarət əlavəsi daha yüksək müəyyən edilmişdir” kimi qeyd olunmuşdur. Halbuki həmin uçot-baza məlumatlarının nədən ibarət olması göstərilməmiş, yoxlama materialına bununla bağlı hər hansı sənəd əlavə olunmamış, həmçinin iddiaçının ticarət əlavəsinin aşağı olmasına dair heç bir əsas qeyd olunmamışdır. Növbədənkənar səyyar vergi yoxlamasının Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsi ilə müəyyən olunan mənbəyi bəlli məlumat olmadan həyata keçirilməsi dəfələrlə kassasiya instansiyasının qərarlarında pozuntu kimi qiymətləndirilərək qərarın ləğv olunmasının əsası kimi göstərilmişdir. Əlavə olunan AR Ali Məhkəməsinin xx.xx.2022-ci il tarixli 21(102)-1969/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli 2-1(102)-669/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli 2-1(102)-1480/2022 saylı, xx.xx.2022- ci il tarixli 2-1(102)-1255/2022 saylı, xx.xx.2022-ci il tarixli 2-1(102)- 23/2022 saylı qərarlarından göründüyü kimi, formalaşmış vahid məhkəmə təcrübəsi yoxlamanın təyin edilməsinin əsaslandırılmadığı hallarda bu formada həyata keçirilən inzibati icraatın qanunsuz olduğunu təsbit etmişdir. Bundan başqa, xx.xx.2023-cü il tarixdə iddiaçının fəaliyyət obyektlərinə baxış keçirilərək **********167555 nömrəli protokol tərtib olunsa da, bu fakt yoxlamaların vahid məlumat reyestrinə daxil edilməyib. Halbuki, "Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrinin forması və aparılması qaydası haqqında” Əsasnamənin 1.4-cü və 3.4.9-cu bəndlərinə əsasən həmin məlumat reyestrə daxil edilməli idi. Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrinin forması və aparılması qaydası haqqında Əsasnamənin 1.4-cü bəndinə görə, Qanun əsasında sahibkarlıq sahəsində hər hansı yoxlama aparmaq səlahiyyətinə malik dövlət orqanları, publik hüquqi şəxslər, habelə dövlət mülkiyyətində olan və müvafiq xidmətlər göstərilməsində inhisarçı mövqe tutan hüquqi şəxslər (bundan sonra - yoxlayıcı orqan) sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirildiyi yerlərə gəlməklə sahibkarlıq fəaliyyəti subyektlərində keçirdikləri bütün növ yoxlamaların (o cümlədən araşdırma, müayinə, monitorinq, müşahidə, təftiş, nəzarət, xronometraj, reyd, baxış və digər bu cür tədbirlərin) bu Əsasnamə ilə müəyyən edilmiş müddətdə və qaydada Reyestrdə qeydiyyata alınmasını təmin etməlidirlər. Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında Qanunun 3.2-ci maddəsinin tələbləri pozulduğu üçün yoxlamaların gedişində aşkar edilmiş sahibkarlıq fəaliyyətinə dair məcburi tələblər müəyyən edən Azərbaycan Respublikası qanunlarının və onlara uyğun qəbul olunmuş digər normativ hüquqi aktların pozulması (bundan sonra - qanun pozuntusu) faktları ilə bağlı məsuliyyət tədbirləri tətbiq edilə bilməz. Yoxlama zamanı xx.xx.2023-cü il tarixdə "Sənədlərin qismən təqdim edilməsi barədə” akt tərtib olunmuş, amma hansı sənədlərin mövcud olub təqdim olunmamasına dair imtina aktı tərtib olunmamışdır. Halbuki, Vergi Məcəlləsinin 43.10-cu maddəsinə görə, Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisi sənədləri və nümunə kimi əşyaları vermədiyi halda, bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilmiş formada imtina aktı tərtib edilir və həmin akt vergi orqanının vəzifəli şəxsləri, yoxlamada iştirak edən digər şəxslər (müşahidəçilər, ekspertlər, mütəxəssislər), habelə vergi ödəyicisi və ya onun nümayəndəsi tərəfindən imzalanır. Qeyd oluna aktın mövcud olmaması iddiaçı tərəfindən yoxlama üçün zəruri olan bütün sənədlərin təqdim olunduğunu təsdiq edir. Aktın 1.9.2-ci bəndinə görə, müəssisədə invertarizasiya həyata keçirilmiş və güya 2094542,26 manat məbləğində malların əskik gəlməsi müəyyən edilmişdir. Vergi orqanı tərəfindən inventarizasiya prosesi Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2003-cü il 12 iyun tarixli 82 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi orqanları tərəfindən inventarizasiyanın aparılması Qaydaları”nın tələblərinə zidd şəkildə həyata keçirilmişdir. Bundan başqa, aktın 1.9.4-cü bəndində xx.xx.2023-cü il tarixli **********169513 nömrəli "Ekspertizanın təyin edilməsi haqqında” qərara əsasən ekspertizanın aparıldığı qeyd olunmuşdur. Təqdim olunmuş malın (işin, xidmətin) bazar qiymətinin müəyyən olunması üçün Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsi ilə müəyyən olunan ardıcıllığa riayət edilməlidir. Rəyin V (Ekspertizanın keçirilməsi proseduru) hissəsində satılan malların ekspertə təqdim olunmadığı qeyd olunmuşdur. Bununla bağlı bildirirlər ki, Vergi Məcəlləsinin 44.4-cü maddəsinə görə, ekspertin yoxlamanın predmetinə aid olan yoxlama materialları ilə tanış olmaq, ona əlavə materialların verilməsi barədə vəsatət qaldırmaq hüququ vardır. Lakin ekspert tərəfindən nümunə malların götürülməsinə dair heç bir vəsatət təqdim olunmamış, vergi ödəyicisinin nümunələri təqdim etməkdən imtinasını təsdiq edən heç bir akt tərtib olunmamışdır. Bundan başqa, xx.xx.2023-cü il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək aparılmış ekspertiza müddəti ərzində ekspert yalnız 2(iki) divar kağızı nümunəsi rəyə əlavə etmişdir ki, onlar da ümumiyyətlə iddiaçının idxal etdiyi malların xüsusiyyətlərini əks etdirmir. Belə ki, “Fresco divar kağızı” və “Divar kağızları tam yuyulan” başlıqlı nümunələrdə ilk növbədə istehsalçı ölkə müəyyən deyil. Bundan başqa, bir neçə fərqləndirici xüsusiyyət qeyd olunmuşdur (tam yuyulan, arxa filizinli, qalın) ki, ekspert tərəfindən iddiaçıdan nümunə divar kağızı götürülmədiyindən həmin malları analoji mal kimi qəbul etmək mümkün deyil. Həmçinin, qiymətə təsir edən bir çox amillər (icarə, əmək haqqı və s.), eyni zamanda elanlardakı qiymətlərin ilkin oferta olması da mütləq nəzərə alınmalı nüanslardır. Rəydə yoxlama dövrü üzrə təqdim olunan qiymətlərə gəldikdə isə, həmin qiymətlərin hansı qaydada müəyyən olunmasına dair heç bir əsaslandırma aparılmamışdır. Belə ki, ekspert tərəfindən illər üzrə 0,53 metr və 1,06 metr ölçülərdə divar kağızının qiymətləri ədədi ardıcıllıqla süni şəkildə düzülmüşdür. 0,53 metr ölçü üzrə 2019cu, 2020-ci, 2021-ci və 2022-ci illər üzrə qiymət ardıcıllığı - 13,1 manat, 13,2 manat, 13,3 manat və 13,3 manat kimi göstərilmişdir. 1,06 metr ölçüdə divar kağızları üçün qiymət ardıcıllığı - 28,2 manat, 28,3 manat, 28,4 manat və 28,5 manat olaraq əks olunmuşdur. Olduqca qeyri-peşəkar və biznes reallığına uyğun gəlməyən bu qiymətlərə baxdıqda hər şey aydın oldur ki, heç bir real bazar qiymətinin müəyyən olunmasından söhbət gedə bilməz. Qiymətlərin excel funksiyaları üzərində yerdəyişmələr etməklə bu formada göstərilməsi əvvəlcədən niyyət olunan satış dövriyyəsinin çıxarılması şübhəsi yaradır. Bundan başqa, bazar qiymətinin illik olaraq müəyyən olunması tamamilə hüquqazidd anlayışdır və rəydən də göründüyü kimi, yazılan xəyali qiymətlər yalnız yoxlama dövrü üzrə illəri əks etdirir. Yoxlama aktının 23-cü səhifəsində hesablama cədvəllərinin (ƏDV müqayisəli təhlil cədvəli) yoxlama materiallarına əlavə olunduğu qeyd olunsa da, həmin cədvəllər vergi ödəyicisinə təqdim edilməmişdir. Həmçinin, rəydə yük-gömrük bəyannamələrinin yoxlayıcı tərəfindən ekspertə təqdim olunduğu qeyd olunmuşdur. Həmin idxal sənədlərindən göründüyü kimi, yoxlama dövründə iddiaçının aldığı divar kağızları Çin istehsalıdır. Ekspert rəyində istinad olunan analoq malların isə heç birində istehsalçı ölkə bilinmir. Həmçinin, yuxarıdakı qiymətlərin divar kağızlarının hansı xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla müəyyən olunduğu göstərilməmişdir. İş materiallarından müəyyən olunur ki, vergi orqanının ƏDV və mənfəət vergisi üzrə hesablamasının əsasını inventarizasiya nəticəsində müəyyən olunan əskikgəlməyə və vergi ödəyicisinin satışlarına ekspert tərəfindən verilən rəydəki qiymətlərin tətbiqi nəticəsində yaranan fərq təşkil edir. Həmin rəy isə göstərilənlərə əsasən mötəbər olmadığından onun əsasında hesablanan vergilər də qanunsuzdur. Həmçinin, vergi orqanlarının bazar qiymətini müəyyən etməsi üçün birbaşa ekspert rəylərindən istifadə etməsi formalaşmış məhkəmə təcrübəsi ilə də dəfələrlə təsdiqini tapmışdır. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli 2-1(102)-1815/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli 2-1(102)-1174/2023 saylı, xx.xx.2023cüil tarixli 2-1(102)-834/2023 saylı, xx.xx.2023-cü il tarixli 2- 1(102)-544/2023 saylı və əvvəlki illərdə qəbul edilmiş çoxsaylı qərarlarında əks etdirilən mövqeyə görə, bazar qiyməti müəyyən edilərkən Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsinin tələblərinə riayət edilməlidir. xx.xx.2023-cü il tarixli 2-1(102)-1815/2023 saylı Qərarın 13-cü bəndində qeyd edilmişdir: “Lakin cavabdeh ekspertiza təyin edənədək iddiaçı tərəfindən satılan məhsulların qiymətinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində hər hansı tədbir görməmiş, hər hansı araşdırma aparmamışdır. Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsinin tələbləri birbaşa ekspertiza təyin edilərək ekspert cəlb edilməsini nəzərdə tutmur. Vergi orqanı ilk növbədə Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14.4-cü maddəsini tətbiq etməli və bu üsuldan istifadə etməklə qiymətin aşkar olunması mütləq bütün hallarda nəticə vermədiyi halda, bazar qiymətinin müəyyən edilməsi üçün növbəti mərhələyə keçməli idi. Beləliklə də, məhkəmə yalnız ekspert rəyinə istinad etməklə vergi orqanının iddiaçıya əlavə vergi öhdəliyinin müəyyən etməsi ilə bağlı gəldiyi nəticəni əsaslı hesab etmir. Qeyd olunanlardan əlavə yoxlanılan illər üzrə vergi orqanının ƏDV və mənfəət vergisi üzrə müəyyən etdiyi dövriyyələrə baxılarsa burada da ziddiyyətli halların olduğunu görərik. İddiaçının vergidən azad olan hər hansı əməliyyatı olmadığından ƏDV üzrə dövriyyə məbləği mənfəət üzrə gəlir məbləği ilə eyni olmalı olduğu halda, yoxlama nəticəsində həmin göstəricilər tamamilə fərqlidir. Bundan başqa, iddiaçıya 2020-2022ciillər üzrə ümumilikdə 17930,0 manat məbləğində ÖMV hesablanmışdır. Bu hesablamanın tərkibinə təsisçidən alınan borcun qaytarılmasına görə faizlərdən 10 faiz dərəcə ilə vergilər və beynəlxalq daşıma xidmətləri alınan zaman qeyri-rezidentə ödənilən vəsaitdən 6 faiz dərəcə ilə verginin tutulması daxildir. Faiz gəlirlərindən ÖMV hesablanmasına münasibətdə bildirilir ki, Vergi Məcəlləsində qeyd olunan əməliyyatın vergiləndirilməsinə dair hər hansı norma mövcud deyil. Bundan başqa, Mülki Məcəllənin 390-cı maddəsinə görə, fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. Həmçinin, həmin Məcəllənin 739.2-ci maddəsinə görə, müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. Göründüyü kimi, qanunverici yalnız bu fəaliyyəti peşəkar şəkildə həyata keçirən şəxslərə müvafiq normaların tələbinə əməl edilməsi şərti müəyyən etmişdir. Təsisçinin öz müəssisəsinə borc pul vəsaitini verməsi isə onun gələcəkdə müəssisənin xalis mənfəətindən dividend almaq məqsədilə atdığı addımdır. Bundan başqa, vergi orqanının istinad etdiyi Vergi Məcəlləsinin 123.1-ci maddəsinə görə, rezident fiziki şəxsə, qeyri-rezident fiziki şəxsin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinə (maliyyə lizinqini həyata keçirən fiziki şəxslər istisna olmaqla) və Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezidentə rezident tərəfindən və ya qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi tərəfindən, yaxud bu cür nümayəndəliyin adından ödənilən faizlərdən, o cümlədən maliyyə lizinqi əməliyyatları üzrə ödənilən ssuda faizlərindən, gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, bu Məcəllənin 102.1.22-ci və 102.1.22-2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş güzəşt nəzərə alınmaqla ödəniş mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. Göründüyü kimi, norma ilk növbədə faizlərin ödənilməsi ilə şərtləndirilmişdir. Vergi orqanı isə müəssisənin təsisçiyə belə faizləri ödədiyinə dair heç bir sübut təqdim edə bilməz, çünki bu hal baş verməmişdir. Digər nüans bundan ibarətdir ki, vergi orqanı faizlərə görə 10 faiz dərəcə ilə vergi hesablasa da, həmin faiz məbləğini müəssisənin xərcləri kimi tanımır. Bu halda ziddiyyətli məqam yaranır ki, əgər müəssisə təsisçiyə borcu qaytaranda əlavə faiz ödənilməsi qəbul edilirsə, o zaman həmin faiz məbləği müəssisənin xərcləri kimi də qəbul edilməlidir. Vergi orqanı isə yalnız faizlərdən verginin hesablanmasını qəbul etdiyi üçün bir-birinə zidd yanaşma formalaşır. Odur ki, hesablanmış ÖMV məbləği əsassızdır. Əlavə olaraq, yoxlama dövründə iddiaçının ödənilən müəyyən ƏDV məbləğlərini əvəzləşdirmədiyinə görə cavabdeh həmin əvəzləşdirmələri bərpa etmişdir ki, bu hal inzibati aktın mübahisələndirilməyən hissəsidir. İddiaçı tərəfindən mübahisələndirilən hissə xx.xx.2023-cü il tarixli qərarın yalnız əlavə vergilər hesablanan hissəsindəndir. Cavabdehin etirazları: İş üzrə cavabdeh inzibati orqan iddiaya dair yazılı etiraz verərək bildirmişdir ki, İddiaçı MMC yoxlanılan dövrdə faktiki olaraq divar kağızlarının topdan və pərakəndə qaydada satışı fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Vergi ödəyicisi yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə mənfəət vergisinin ödəyicisi olmuş, yoxlama ilə 2019, 2020 və 2021-ci illər üzrə mənfəət vergisi bəyannamələri əhatə edilmişdir. Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya vergilərin hesablanması üçün zəruri sənədlər tam təqdim edilmədiyindən vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş malların orta satış bazar qiymətinin müəyyən edilməsi üçün ekspert dəvət edilməsi zərurəti yaranmışdır. Yoxlama ilə Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü və 14.6.6-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq müəssisə tərəfindən tətbiq edilmiş topdan və pərakəndə satış qiymətlərinin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox aşağı olan mallara bazar qiymətləri tətbiq edilmiş və nəticədə "xxxx" MMC-nin mənfəət vergisi bəyannamələrinin 200.1 -ci sətrində malların təqdim edilməsindən gəlirləri 2020-ci il üzrə 1954917.35 manat, 2021-ci il üzrə 1531346.49 manat, 2022-ci il üzrə isə 3294057.03 manat, olmaqla yoxlama ilə əhatə olunan dövr üzrə cəmi 6780320.87 manat olmuşdur. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, topdan və pərakəndə satış qiymətlərinin müəyyən edilməsi üçün yoxlama zamanı ekspert dəvət edilmiş və müəssisə tərəfindən tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox fərqlənən mallara bazar qiymətləri tətbiq edilməklə ekspert rəyinə əsasən əlavə dövriyyə müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda cəmiyyət tərəfindən yoxlamaya təqdim edilmiş sənədlərə əsasən 2020-ci il üzrə gəlirini 70427.92 manat, 2021-ci il üzrə isə 23457.69 manat artıq göstərməklə Vergi Məcəlləsinin 104.1-ci maddəsinin tələblərini pozmuşdur. Beləliklə, səyyar vergi yoxlaması ilə təqdim edilmiş sənədlərə və ekspert tərəfindən təqdim edilmiş rəyindən vergilərin hesablanmasından istifadə edilməklə İddiaçı MMC tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək olan dövrdə topdan və pərakəndə qaydada təqdim edilmiş hər bir məhsul üzrə real satış qiymətləri tətbiq edilmiş və vergi ödəyicisi tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 104.1 -ci maddəsinin tələbləri pozulmaqla gəlirləri 2020-ci il üzrə 2025345.27 manat, 2021-ci il üzrə 1507888,8 manat olmaqla ümumilikdə 35322 234.07 manat kənarlaşan dövriyyə aşkar edilmişdir. Yoxlama ilə 2019, 2020 və 2021-ci il üzrə mənfəət vergisinin bəyannaməsinin düzgünlüyü yoxlanılmış və aşağıdakı kənarlaşma aşkar edilmişdir. 2019-cu il üzrə: Səyyar vergi yoxlaması zamanı 2019-cu il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 177065.15 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 177065.15 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 159778.06 manat, o cümlədən malın dəyəri 135059.77 manat, yanacaq xərcləri 551.30 manat, rabitə xərcləri 180.45 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 6991,94.manat, borca görə faizlər və onunla bağlı olan xərclər 16001.30 manat, sığorta üzrə xərclər 198.00 manat, digər xərclər 795.3 manat olmaqla nəticədə 2444.75 manat (59xx.xx-3457.42) mənfəət vergisinin artıq hesablanması müəyyən edilmişdir. 2020-ci il üzrə: Səyyar vergi yoxlaması zamanı 2020-ci il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 5399993.96 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 5399993.96 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 2708607.20 manat, o cümlədən əmək haqqı və ona bərabər tutulan ödəmələr 47622.03 manat, sosial sığorta haqları 9199.46 manat, malın dəyəri 2596321.47 manat, yanacaq xərcləri 3790.21 manat, rabitə xərcləri 327.00 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 25423.47 manat, borca görə faizlər və onunla bağlı olan xərclər 8113.30 manat, nəqliyyat xərcləri 12920,0 manat, sığorta üzrə xərclər 421.80 manat, digər xərclər 4468.46 manat olmaqla nəticədə 470116.99 manat (5382xx.xx-68160.36) mənfəət vergisinin azaldılması müəyyən edilmişdir. 2021-ci il üzrə: Səyyar vergi yoxlaması zamanı 2021-ci il üzrə təqdim edilmiş mənfəət vergisi bəyannaməsində çıxılmalardan sonra ümumi gəlir 4366833.97 manat, o cümlədən malların təqdim edilməsindən gəlir 4366833.97 manat, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı cəmi xərclər 2433575.22 manat, o cümlədən əmək haqqı və ona bərabər tutulan ödəmələr 71292.00 manat, sosial sığorta haqları 13906.37 manat, malın dəyəri 2192520.5 manat, icarə haqqı 60000.0 manat, yanacaq xərcləri 6970.51 manat, rabitə xərcləri 323.30 manat, bank xidmətləri üzrə xərclər 31783.22 manat, borca görə faizlər və onunla bağlı xərclər 15043.06 manat, nəqliyyat xərcləri 38760.00 manat, sığorta üzrə xərclər 738.14 manat, digər xərclər 2238.12 manat olmaqla nəticədə 34388.12 manat (3866xx.xx-42770.55) mənfəət vergisinin azaldılması müəyyən edilmişdir. Beləliklə, səyyar vergi yoxlaması zamanı müəssisə tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 104, 108-ci maddələrin tələblərinin pozulduğuna görə 2019-cu il üzrə 2444.75 manat mənfəət vergisinin artıq hesablanması, 2020-ci il üzrə 470116.99 manat mənfəət vergisinin azaldıldığı və 2021 -ci il üzrə isə 343881.20 manat mənfəət vergisinin azaldıldığı müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 58.1 maddəsinə əsasən mənfəət vergisinin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 813998.19 manat azaldılmasına görə, azaldılmış vergi məbləğinin 50% miqdarında, yəni 406999.1 manat maliyyə sanksiyasının tətbiq edilmişdir. ƏDV üzrə: Yoxlanılan dövrdə müəssisə tərəfindən təqdim olunmuş əlavə dəyər vergisi bəyannamələrinin düzgünlüyü yoxlanıldı və aşağıdakılar müəyyən olundu. Yoxlama ilə ƏDV üzrə xx.xx.2019-ci il tarixdən 30.11,2022-ci il tarixə qədər olan dövr əhatə olundu. Yoxlama zamanı Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq vergi ödəyicisi tərəfindən xx.xx.2019-cu il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək olan dövrdə topdan və pərakəndə qaydada təqdim edilmiş mallar üzrə bazar qiymətləri Baş İdarənin "Ekspertizanın təyin edilməsi haqqında" xx.xx.2023-cü il tarixli **********169513 nömrəli qəranna əsasən müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən tərtib edilmiş xx.xx.2023- cü il tarixli 25 nömrəli Rəyə əsasən müəyyənləşdirilmişdir. Yoxlama ilə xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-cı maddəsinə əsasən müəssisə tərəfindən təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox aşağı olan mallar üzrə vergilər bazar qiyməti əsasında, təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən daha az olan mallar üzrə faktiki təqdimolunma qiymətləri əsasında müəyyən olunmuşdur. Yoxlama ilə xx.xx.2022-ci il tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-cı maddəsinə əsasən müəssisə tərəfindən topdan qaydada təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 10 faizdən çox aşağı mallara və pərakəndə qaydada isə təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən çox aşağı mallar üzrə vergilər bazar qiyməti əsasında, təqdim olunan mallara tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən topdan qaydada təqdim olunmuş mallar üzrə 10 faizdən, pərakəndə qaydada təqdim olunmuş mallar üzrə isə 30 faizdən daha az olan mallara faktiki təqdimolunma qiymətləri əsasında müəyyən olunmuşdur. Vergi Məcəlləsinin 175.10-cu maddəsinə əsasən gömrük orqanları tərəfindən verilmiş ƏDV-nin ödənildiyini göstərən idxal sənədləri ödənişin formasından asılı olmayaraq bu maddənin məqsədləri verginin əvəzləşdirilməsinə əsas verir. Yoxlama ilə Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü və 14.6.6-cı maddələrinin tələblərinə müvafiq olaraq müəssisə tərəfindən tətbiq edilmiş qiymətlərin səviyyəsi bazar qiymətlərindən 30 faizdən ( xx.xx.2022-ci İ tarixdən xx.xx.2022-ci il tarixədək qüvvədə olan Vergi Məcəlləsinin 14.6.6-cı maddəsinə əsasən topdasatış ticarət fəaliyyəti üzrə mallar 10 faiz) çox aşağı olan mallara bazar qiymətləri tətbiq edilməklə 2020-ci il üzrə 1954917.35 manat (ƏDV- siz), 2021 -ci il üzrə 1531346.49 manat (ƏDVsiz), 2022-ci il üzrə 3294057.03 manat (ƏDV- siz) olmaqla, yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə cəmi 6780320.87 manat əlavə dövriyyə müəyyən edilmişdir. Səyyar vergi yoxlamsı zamanı yoxlanılan dövr ərzində inventarizasiya ilə malın hərəkəti yığılaraq yoxlanılan dövr üzrə satıldığı lakin dövriyyə salınmadığı (əskik gələn) mallar üzrə ekspert rəyi ilə satış qiyməti hesablanaraq yoxlanılan dövrün sonuncu hesabat ayına yəni 2022-ci ilin noyabr ayında 2502617.81 manat əlavə pərakəndə satış dövriyyəsi hesablanmışdır. Yoxlama ilə müəyyən edilmişdir ki, vergi ödəyicisi tərəfindən ƏDV bəyannamələrinin 310-cu sətrində idxalda ƏDV-yə cəlb olunmuş mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənilmiş məbləğ üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən əvəzləşdirilən ƏDV məbləği 2020-ci ildə 464071.63 manat əskik, 2021-ci ildə isə 299802.81 manat əskik hesablanmışdır. Nəticədə Vergi Məcəlləsinin 175.1.2-ci maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə ƏDV bəyannamələrininin 310-cu sətrində idxalda ƏDV-yə cəlb olunmuş mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödənilmiş məbləğ üzrə əvəzləşdirilməmiş 1641489,5 manat ƏDV məbləğinin əvəzləşdirilməsi yoxlama ilə təmin edilmişdir. Beləliklə, zamanı Vergi Məcəlləsinin 159.1, 175 -ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla yoxlanılan dövr ərzində səyyar vergi yoxlaması ilə 2020-ci ilin yanvar ayı üzrə 9038.5 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin fevral ayı üzrə 8286.41 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin mart ayı üzrə 6009.19 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin aprel ayı üzrə 5899.02 manat məbləğin azldığı, 2020-ci ilin may ayı üzrə 6116.03 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin iyun ayı üzrə 29501.75 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin iyul ayı üzrə 65196.06 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin avqust ayı üzrə 89007.89 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin sentyabr ayı üzrə 14017.91 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin oktyabr ayı üzrə 44015.35 manat məbləğin azaldığı, 2020-ci ilin noyabr üzrə 272647.6 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2020-ci ilin dekabr ayı üzrə 116627.00 manat məbləğin artıq hesablandığı,2021 -ci ilin yanvar ayı üzrə 66713.42 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021 -ci ilin fevral ayı üzrə 26769.50 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021 -ci ilin mart ayı üzrə 6190.13 manat məbləğin azaldığı, 2021 -ci ilin aprel ayı üzrə 8459.27 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin may ayı üzrə 139600.78 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021 -ci ilin iyun ayı üzrə 30697.65 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021 -ci ilin iyul ayı üzrə 186564.74 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021 -ci ilin avqust ayı üzrə 20854.48 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin sentyabr ayı üzrə 161482.95 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin oktyabr ayı üzrə 116586.71 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin noyabr ayı üzrə 21743.34 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin dekabr ayı üzrə 86343.63 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin yanvar ayı üzrə 6380.86 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin fevral ayı üzrə 24974.52 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin mart ayı üzrə 27643.87 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin aprel ayı üzrə 33972.02 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2022-ci ilin may ayı üzrə 8292.12 manat məbləğin azaldığı, 2021-ci ilin iyun ayı üzrə 4208.21 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin iyul ayı üzrə 5859.82 manat məbləğin azaldığı, 2022-ci ilin avqust ayı üzrə 11315.98 manat məbləğin azaldığı, 2019-ci ilin sentyabr ayı üzrə 81258.59 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2022-ci ilin oktyabr ayı üzrə 133812.78 manat məbləğin artıq hesablandığı, 2021-ci ilin noyabr ayı üzrə 453495.47 manat məbləğin azaldığı müəyyən edilmişdir. Yoxlama ilə vergi ödəyicisi tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 159.1 və 175-ci maddələrinin tələbləri pozulmaqla yoxlama ilə əhatə olunan dövr üzrə ayrı-ayrı aylar üzrə büdcəyə çatası ƏDV-nin 962849.81 manat azaldılması, 1366733.74 manat artıq hesablanması müəyyən edilərək, ümumilkdə büdcədən qaytarılan ƏDV-nin 403883.93 manat olduğu müəyyən edilmişdir.Vergi Məcəlləsinin 58.1 -ci maddəsinə əsasən yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə əlavə dəyər vergisinin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən ayrı-ayrı aylar üzrə 962849.81 manat azaldılmasına görə, azaldılmış vergi məbləğinin 50% miqdarında, yəni 481424.91 manat maliyyə sanskiyası tətbiq edilmişdir. ÖMV üzrə: Yoxlama ilə müəssisə tərəfindən vergi orqanına təqdim edilmiş ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannamələrinin düzgünlüyü vəziyyəti araşdırılmışdır. Ödəmə mənbəyində vergilər üzrə 4-cü rüb 2019-cu il tarixdən 3-cü rüb 2022-ci il tarixədək olan dövr yoxlama ilə əhatə olunmuşdur. Mülki Məcəllənin 739-cu maddəsinin müddəalarına əsasən borc müqaviləsinə görə, iştirakçılardan biri (borc verən) pula və ya digər əvəz edilən əşyalara mülkiyyət hüququnu digər iştirakçıya (borc alana) keçirməyi öhdəsinə götürür, digər iştirakçı (borc alan) isə aldıqlarını müvafiq olaraq pul və ya eyni keyfiyyətdə və miqdarda olan eyni növlü əşyalar şəklində borc verənə qaytarmağı öhdəsinə götürür. Borc müqaviləsinin predmeti hər hansı pul məbləği olduqda, o, kredit müqaviləsi adlandırılır. Eyni zamanda hüquqi şəxslə onun təsisçisi mülki hüququn ayrı-ayrı subyektləri olmaqla vergitutma məqsədləri üçün qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər sayılır. Vergi qanunvericiliyinə əsasən təsərrüfat əqdləri qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər arasında həyata keçirildikdə vergilərin hesablanması bazar qiyməti nəzərə alınmaqla həyata keçirilir. Müəyyən edilmişdir ki, müəssisə tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 123.1-ci maddəsinin tələbi pozulmuştur. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 123.1-ci maddəsinə əsasən rezident tərəfindən ödənilən faizlərindən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. Yoxlama ilə əhatə olunan dövrdə müəssisənin təsisçisi X16 tərəfindən müəssisəyə 1164130.00 manat borc verilmiş və həmin məbləğ müəssisənin bank hesabına mədaxil edilmiş və müəssisəyə verilmiş borcdan 354800.00 manat vəsait geri qaytarılmışdır. Yoxlama ilə müəssisə tərəfindən təsisçidən alınmış pul vəsaiti borc kimi rəsmiləşdirildiyi üçün verilmiş borc məbləğinə həmin borcun aid olduğu dövrdə eyni valyuta ilə oxşar müddətə verilmiş kreditlər üzrə faizlərin səviyyəsi nəzərə alınmaqla faizlər hesablanmış və təsisçiyə ödənilməli olan faiz məbləğlərindən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulub dövlət büdcəsinə ödənilməsi təklif olunmuşdur. Səyyar vergi yoxlaması zamanı müəssisəyə 1-ci rüb 2022-ci il üzrə 268.68 manat, 2- ci rüb 2022-ci il üzrə 1345.67 manat, 3-cü rüb 2022-ci il üzrə 1688.86 manat rezident tərəfindən ödənilən faizlərdən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutularaq hesablama aparılmışdır. Beləliklə, Vergi Məcəlləsinin 123.1-ci maddəsinin tələbinin pozulmasına görə 3303.21 manat ödəmə mənbəyi üzrə vergilərin hesablanması və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən azaldılmış və yayındırılmış 3303.21 manat vergi məbləğinin 50% miqdarında 1651.61 manat maliyyə sanskiyası tətbiq edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 125.1.4-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası ilə digər dövlətlər arasında beynəlxalq rabitə və ya beynəlxalq daşımalar həyata keçirilərkən rabitə və ya nəqliyyat xidmətləri üçün rezident müəssisənin və ya sahibkarın ödəmələri 6 faiz dərəcəsi ilə ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunur. Səyyar vergi yoxlaması ilə müəssisəyə məxsus bank hesabları üzrə aparılan əməliyyatları ("xxxx" QSC ,hesab nömrəsiAZ35ACAB********************) araşdıran zaman müəssisə tərəfindən 2020-ci il tarixdə qeyri-rezident (“SUNDARS TRADİNG CO., LİMİTED” LLC) şirkətinə 7600.00 Usd (12920.00 Azn), 2021-ci il tarixdə qeyri-rezident (“GLOBAL PRO (SHANGHAİ) LOGİSTİCS CO.,” LTD) şirkətinə 22800.00 Usd (38760.00 Azn), 2022-ci il tarixdə isə qeyri-rezident (“GLOBAL PRO (SHANGHAİ) LOGİSTİCS CO.,”” LTD , “SHENZHEN TOP FREİGHT SOLUTİON”LTD, “MAXWELL GLOBAL LOGİSTİCS CO.,”LTD) şirkətlərinə 117003.00 Usd (198905.10 Azn) məbləğində nəqliyyat xidmətlərinə görə ödənilən cəmi 250585.1 manat məbləğdən 22800.00 manat məbləğə ÖMV hesablanmışdır. Səyyar vergi yoxlaması zamanı müəssisə tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 125.1.4-cü maddəsinin tələblərinin pozulduğuna görə 4-cü rüb 2020-ci il üzrə 824.68 manat, 1-ci rüb 2021-ci il üzrə 1106.04 manat, 2-ci rüb 2022-ci il üzrə 7920.84 manat, 3-cü rüb 2022-ci il üzrə isə 4775.23 manat ödəmə mənbəyində 6 faiz dərəcə ilə vergi tutularaq hesablama aparılmışdır. Beləliklə, Vergi Məcəlləsinin 125.1.4-cü maddəsinin tələbinin pozulmasına görə 14626.79 manat ödəmə mənbəyi üzrə vergilərin hesablanması və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən azaldılmış və yayındırılmış 14626.79 manat vergi məbləğinin 50% miqdarında 7313.4 manat maliyyə sanskiyası tətbiq edilmişdir. xx.xx.2023-cü il tarixli **********176222 saylı “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulması görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” qərara əsasən yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə vergilərin hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən 425614,45 manat azaldılmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən yoxlama ilə əhatə edilən dövr üzrə azaldılmış vergi məbləğinin 50% miqdarında, yəni 897516,49 manat maliyyə sanskiyası tətbiq edilmişdir. İddiaçı öz ərizəsini onunla əsaslandırmışdır ki, yoxlama Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən təyin edilsə də, həmin maddəyə uyğun olaraq Cəmiyyətin gəlirlərinin və ya vergitutma obyektinin goizlədilməsinin əlamətlərinin hansı mənbəyi bəlli məlumatlar əsasında əldə edildiyi yoxlamanın təyin edilməsi barədə qərarda əsaslandırılmamışdır. Məlumat üçün bildiririk ki, sözügedən növbədənkənar səyyar vergi yoxlaması xx.xx.2022-ci il tarixli, **********574000 nömrəli növbədənkənar səyyar vergi yoxlamasının təyin edilməsi barədə xidməti məruzəyə əsasən təyin edilmişdir. Həmin məruzədə qeyd olunur ki, təhlil zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş bəyənnamələrdə hesablanmış vergi məbləği onların fəaliyyəti barədə iqtisadi göstəricilərinə, işçilərinin sayına, əmtəə-material ehtiyatlarının həcminə, satış qiymətlərinə və aktivlərinin dəyərinə uyğun bəyan edilməmişdir. Qeyd olunanlara əsasən vergilərin (və ya vergitutma obyektlərinin) gizlədilməsinin (azaldılmasının) əlamətləri müəyyən edildiyindən, rekvizitlərini və iqtisadi göstəricilərini əks etdirən məlumatlar göndərilərək, Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən həmin vergi ödəyicisində növbədənkənar səyyar vergi yoxlamasının təyin olunmasına dair aidiyyəti üzrə müvafiq göstəriş verilməsi xahiş edilmişdir. İddiaçı öz ərizəsində bildirmişdir ki, yoxlama zamanı xx.xx.2023-cü il tarixdə “Sənədlərin qismən təqdim edilməsi barədə” Akt tərtib olunmuş, amma hansı sənədlərin mövcud olub-olmamasına və təqdim olunmamasına dair imtina aktı tərtib edilməmişdir. Baş idarənin 31.01,2023-cü il tarixli **********527100 nömrəli və xx.xx.2023-cü il tarixli **********444400 nömrəli “Sənədlərin təqdim edilməsi barədə xəbərdarlıq məktubları elektron üsulla cəmiyyətin elektron kabinetinə göndərilmişdir. Vergi ödəyicisi tərəfindən məktubda qeyd olunan sənədlər qismən yoxlamaya təqdim edilmiş və. xx.xx.2023-cü il tarixli aktda təqdim edilən sənədlər qeyd olunmuşdur Vergi Məcəlləsinin 43-cü maddəsinə əsasən səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisi sənədləri və nümunə kimi əşyaları vermədiyi halda, bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilmiş formada imtina aktı tərtib edilir. Bildiririk ki, imtina aktı sənədlər təqdim edilmədiyi halda tərtib edilir. Qeyd olunan halda isə sənədlər yoxlamaya qismən təqdim edilmişdir. Həmçinin iddia ərizəsində qeyd olunmuşdur ki, bazar qiymətinin ekspert rəyi əsasında müəyyən edilməsi ən son addımdır. Cavabdeh səyyar vergi yoxlaması aktında yalnız Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.1 və 14.6.3.2-ci maddələrinin niyə tətbiq edilmədiyini əsaslandırmağa cəhd göstərməmişdir. Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.1-ci maddəsinin tələblərinə görə bazar qiyməti sonrakı satış qiymətindən tətbiq olunmuş əlavələr çıxılmaqla müəyyənləşdirilir. Məcəllənin 14.6.3.2-ci maddəsinə əsasən bazar qiymətləri malları (işləri, xidmətləri) təqdim edənin əsaslandırılmış xərclərini və mənfəətini toplamaqla hesablanır. Vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya vergilərin hesablanması üçün zəruri sənədlər tam təqdim edilmədiyindən vergi ödəyicisi tərəfindən sonrakı satış qiymətinə tətbiq olunmuş əlavələri və malları (işləri, xidmətləri) təqdim edənin xərclərini və mənfəətini əsaslandıran məlumatları əldə etmək mümkün olmamış və nəticədə bazar qiymətini müəyyən etmək üçün ekspertiza təyin edilmişdir. Həmçinin iddia ərizəsində qeyd olunmuşdur ki, 05.01,2023-cü il tarixdə iddiaçının fəaliyyət obyektlərinə baxış keçirilərək protokol tərtib edilsə də, bu fakt yoxlamanın vahid məlumat Reyestrinə daxil edilməmişdir. Bildiririk ki, “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrinin forması və aparılması qaydası haqqında Əsasnamə”nin normaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı kimi AR Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən aparılan “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestri”nə səyyar vergi yoxlamasının dayandırılması və müddətinin artırılması barədə qərarların daxil edilməsini mütləq sayır. Həmçinin vergi nəzarəti tədbirləri ilə əlaqədar vergi ödəyicisinin ərazilərinə, binalarına, nəqliyyat vasitələrinə, habelə sənədlərinə vəəşyalarına baxış keçirilərkən aşkar olunmuş pozuntular protokolla rəsmiləşdirilir. Qanunvericilikdə həmin protokolun “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestri”nə daxil edilməsi barədə birbaşa göstəriş müəyyən edilməmişdir. İddia ərizəsində qeyd olunmuşdur ki, Vergi Məcəlləsinin 44.4-cü maddəsinə əsasən ekspertin yoxlamanın predmetinə aid olan yoxlama materialları ilə tanış olmaq, ona əlavə materialların verilməsi barədə vəsatət qaldırmaq hüququ vardır. Lakin ekspert tərəfindən nümunə malların götürülməsinə dair heç bir vəsatət təqdim olunmamış, vergi ödəyicisinin nümunələri təqdim etməkdən imtinasını təsdiq edən heç bir akt tərtib olunmamışdır. Ekspert müstəqildir, onun məhkəmə ekspertizasını təyin (sifariş) etmiş orqandan və ya şəxsdən, tərəflərdən və işin nəticəsində marağı olan digər şəxslərdən hər hansı asılılığı ola bilməz. Ekspert özünün xüsusi biliyinə və daxili inamına əsaslanaraq aparılmış tədqiqatın nəticələrinə uyğun olaraq rəy verir. Həmçinin Vergi Məcəlləsinin 44-cü maddəsinə əsasən yoxlama materialları ilə tanış olmaq, ona əlavə materialların verilməsi barədə vəsatət qaldırmaq ekspertin üzərinə vəzifə kimi qoyulmamış, hüququ kimi təsbit olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 23.1.1-ci maddəsinə əsasən, vergi orqanları bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada kameral və səyyar vergi yoxlamalarını, operativ vergi nəzarətini keçirmək hüququna malikdirlər. Vergi Məcəlləsinin 24.0.1-ci maddəsinə əsasən, vergilərin düzgün hesablanmasına, tam və vaxtında ödənilməsinə nəzarət etmək, vergi qanunvericiliyinə tam və dəqiq riayət etmək vergi orqanlarının vəzifələrinə aid edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 94.0.2-ci maddəsinə əsasən vergi orqanının hesablamalarının səhv olduğunu sübut etmək vəzifəsi vergi ödəyicisinin üzərinə düşür. Vergi Məcəlləsinin 70.3-cü maddəsinə əsasən vergi qanunvericiliyinə əsasən tərtib edilən hər hansı sənəd öz mahiyyətinə və məzmununa görə vergi qanunvericiliyinə uyğun gəlirsə, eləcə də vergi hesablanılan və ya bu sənədlərin aid olduğu şəxs hamı üçün aydın şəkildə göstərilmişdirsə həmin sənəd etibarsız və ya prosessual pozuntularla tərtib edilmiş sayıla bilməz. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə: Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-2646/2024 saylı 01 fevral 2024-cü il tarixli qərarı ilə iddia tələbinin qismən təmin edilərək, cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********176222 nömrəli qərarının 2022-ci ilin noyabr ayı üzrə hesablanmış ƏDV məbləğinin 241083.9 manat və həmin məbləğə tətbiq olunan 120541.95 manat maliyyə sanksiyası hissəsi, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 125.4-cü maddəsinə əsasən tətbiq edilən 14626.79 manat ÖMV məbləği və həmin məbləğə tətbiq edilən 7313.4 manat məbləğində maliyyə sanksiyası hissələri istisna olmaqla, qərarın qalan mübahisələndirilən hissədə ləğv edilməsi və iddianın qalan hissədə təmin olunmaması qərara alınmışdır. Qərardan narazı qalan cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi apellyasiya şikayəti verərək, Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-2646/2024 nömrəli xx.xx.2024-cü il tarixli qərarının iddianın təmin edilmiş hissəsində ləğv edilməsi və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Həmçinin qərardan narazı qalan iddiaçı apellyasiya şikayəti verərək, apellyasiya şikayətinin təmin olunmasını, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının iddianın təmin olunmayan hissədə ləğv olunmasını və iddianın tam təmin olunmasını xahiş etmişdir. xx.xx.2024-cü il tarixdə keçirilən məhkəmə iclasında iddiaçının apellyasiya şikayətinin geri qaytarılması barədə ərizəsi nəzərə alınaraq, iddiaçının apellyasiya şikayəti üzrə icraata xitam verilmiş və bu barədə qərardad qəbul edilmişdir. Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin dəlilləri: Apellyasiya şikayəti cavabdehin etirazına uyğun əsaslandırılaraq bildirilmişdir ki, məhkəmə qərarında qeyd olunur ki, növbədənkənar səyyar vergi yoxlamasının həyata keçirilməsi haqqında qərar qəbul edərkən vergi orqanının sadəcə qanunun konkret normasına istinad etməsi yetərli sayıla bilməz. Hüquqi müəyyənlik prinsipinin tələbləri baxımından cavabdeh istinad etdiyi normada nəzərdə tutulmuş halları və məlumatları açıqlamağa, vergi orqanının əldə etdiyi mənbəyi bəlli olan məlumatın nələrdən ibarət olduğunu dəqiq göstərməyə, habelə yoxlamanın başlanılmasını zəruri edən həmin halları və məlumatları öz qərarında əsaslandırmağa borcludur. Səyyar vergi yoxlaması **********574000 saylı xx.xx.2022-ci il tarixli xidməti məlumata əsasən təyin edilmişdir. Həmin xidməti məktubda qeyd olunur ki, Xidmətinin “Axtarış&Hesabat” informasiya sisteminin və AVİS-in müvafiq alt sistemlərinin mövcud imkanlarından istifadə edilməklə aparılmış təhlillər nəticəsində bir sıra vergi ödəyicisində vergidən yayınma hallarının olması müəyyən edilmişdir. Belə ki, təhlil zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş bəyənnamələrdə hesablanmış vergi məbləği onların fəaliyyəti barədə iqtisadi göstəricilərinə, işçilərinin sayına, əmtəə-material ehtiyatlarının həcminə, satış qiymətlərinə və aktivlərinin dəyərinə uyğun bəyan edilməmişdir. Göründüyü kimi, səyyar vergi yoxlaması həm vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi məlumatlar, həm də digər informasiya sistemlərindən əldə edilən məlumatlar əsasında təyin edilmişdir. Məhkəmə qərarında qeyd olunur “İş materialında olan xx.xx.2023-cü il tarixli həmin rəyin 3-cü səhifəsində ekspert kimi çıxış edən X10 təqdim etdiyi iltizamda Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsinin 297-ci maddəsi ilə nəzərdə tutulan qaydada bilə-bilə yalan rəy verməyə görə xəbərdarlıq edilmədiyi müəyyən olunur.” Cinayət Məcəlləsinin 297 maddəsi məhkəmədə və ya ibtidai istintaq zamanı aparılan icraat zamanı tətbiq olunur və ekspert həmin maddə ilə məsuliyyət daşıması barədə xəbərdarlıq edilir. Hazırda isə aparılan ekspertiza səyyar vergi yoxlaması zamanı aparılmışdır və Vergi Məcəlləsinin müddəaları ilə tənzimlənir. Vergi Məcəlləsinin 44.2-ci maddəsində qeyd olunur ki, “Ekspert müqavilə əsasında cəlb edilir. Müqavilədə tərəflərin hüquqları və vəzifələri, ekspert qarşısında qoyulan suallar, səhv və ya bilərəkdən yalan rəy verməsinə görə ekspertin məsuliyyəti və mülki qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər məsələlər nəzərdə tutula bilər.” Məhkəməyə təqdim edilmiş iltizamda ekspert qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada xəbərdar edilmiş və ekspert tərəfindən iltizam imzalanmışdır. Həmçinin qərar onunla əsaslandırılmışdır ki, göstərilən normalardan göründüyü kimi, bazar qiymətinin ekspert rəyi əsasında müəyyən edilməsi ən son addımdır. Lakin cavabdeh səyyar vergi yoxlaması aktında yalnız Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.1-ci və 14.6.3.2-ci maddələrinin niyə tətbiq edilmədiyini əsaslandırmağa cəhd göstərməmişdir. Bundan öncə tətbiq edilməli olan yuxarıda sadalanan normalara ümumiyyətlə münasibət bildirməmişdir. Cavabdeh guya apardığı araşdırma zamanı Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.1-ci maddəsinə uyğun “əlavələr”i müəyyən edə bilmədiyini qeyd etmiş, lakin hansı qaydada araşdırma aparıldığını, daha əvvəl sonrakı (təkrar) satış qiymətinin müəyyən edilib-edilmədiyini aktda göstərməmişdir. Cavabdeh Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.2-ci maddəsinin tətbiq edilə bilməməsinin əsası kimi “əsaslandırılmış bütün xərcləri və çeşidlər(dövrlər) üzrə mənfəəti müəyyən edilə bilmədiyindən” qeyd etmiş, lakin bunun hansı səbəbdən baş verdiyinə dair heç bir izah verməmişdir. Halbuki normanın tətbiqi üçün yalnız “müəyyən edilə bilmir” ifadəsini qeyd etmək kifayət etmir, inzibati orqan bu halı rəsmiləşdirilən sənədlərdə əsaslandırmalıdır. Məhkəmənin qeyd edilən dəlilinə münasibətdə bildirilir ki, xx.xx.2023-cü il tarixli “Səyyar vergi yoxlaması” Aktının 14-cü səhifəsində ekspertiza keçirilməsi üçün əsaslandırma qeyd olunmuşdur. Belə ki, aktda qeyd olunur ki, “əlavələr” müəyyən edilə bilmədiyindən, xərclər və çeşidlər üzrə mənfəəti müəyyən edilə bilmədiyindən bazar qiyməti müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən müəyyən edilmişdir. Həmçinin bildiririk ki, Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsində öncə vergi orqanı tərəfindən bazar qiymətinin müəyyənləşdirilməsi mərhələlərinə riayət edilməsi, daha sonra bazar qiymətinin müəyyənləşdirilməsi üçün ekspertin cəlb edilməsi imperativ göstəriş olaraq müəyyən olunmamışdır. Göründüyü kimi, tətbiq olunmuş sözügedən maddi hüquq normalarının mübahisə predmeti üzrə işin faktiki hallarına aidiyyəti yoxdur. Qeyd olunanları nəzərə alaraq hesab edirik ki, məhkəmənin hüquqi mövqeyi və gəldiyi qənaət işin faktiki hallarına uyğun olmadığı üçün nəticə qanuni və əsaslı hesab edilə bilməz. Məhkəmənin qeyd etdiyi xx.xx.2019-cu il tarixli Qanunu ilə “Məhkəmə ekspertizası fəaliyyəti haqqında Qanunun” 11-ci maddəsinə dəyişiklik olunmuşdur. Yeni əlavələrdə qeyd olunur ki, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı özəl məhkəmə eksperti qismində fəaliyyət göstərmək istəyən şəxslərlə müsahibə keçirir. Özəl məhkəmə ekspertlərinə şəhadətnamələr müvafiq icra hakimiyyəti orqanı(Ədliyyə Nazirliyi nəzərdə tutulur) tərəfindən verilir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı məhkəmə ekspertizası idarələrinin ekspertləri və özəl məhkəmə ekspertləri barədə məlumatları Məhkəmə Ekspertlərinin Reyestrinə daxil edir. Bundan başqa, vergi orqanının istinad etdiyi Vergi Məcəlləsinin 123.1-ci maddəsinə görə, rezident fiziki şəxsə, qeyrirezident fiziki şəxsin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinə (maliyyə lizinqini həyata keçirən fiziki şəxslər istisna olmaqla) və Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezidentə rezident tərəfindən və ya qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi tərəfindən, yaxud bu cür nümayəndəliyin adından ödənilən faizlərdən, o cümlədən maliyyə lizinqi əməliyyatları üzrə ödənilən ssuda faizlərindən, gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, bu Məcəllənin 102.1.22-ci və 102.1.22-2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş güzəşt nəzərə alınmaqla ödəniş mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. Göründüyü kimi, norma ilk növbədə faizlərin ödənilməsi ilə şərtləndirilmişdir. Cavabdeh isə qeyd olunan faizlərin ödənilməsinə dair hər hansı sübutu məhkəməyə təqdim etməmişdir. Odur ki, hesablanmış ÖMV məbləği faizlərin hesablanmasına münasibətdə əsassızdır. Yoxlama ilə müəssisə tərəfindən təsisçidən alınmış pul vəsaiti müqavilədə qeyd edilən faiz ilə verilməsini şərtləşdirirlərsə müqavilədə qeyd edilən faiz nəzərə alınmaqla, əks halda borc kimi rəsmiləşdirildiyi üçün verilmiş borc məbləğinə həmin borcun aid olduğu dövrdə eyni valyuta ilə oxşar müddətə verilmiş kreditlər üzrə faizlərin səviyyəsi nəzərə alınmaqla faizlər hesablanmış və təsisçiyə ödənilməli olan faiz məbləğlərindən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulub dövlət büdcəsinə ödənilməlidir. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə qərarının əsası kimi istinad olunanlar və gətirilən dəlillər həm işin faktiki hallarına, həm də qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmadığından Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-2646/2024 nömrəli iş üzrə xx.xx.2024-cü il tarixli qərarı iddianın təmin edilmiş hissəsində qanuni və əsaslı deyildir. Odur ki, qərar ləğv edilməli və iddia təmin edilməməlidir. Tərəflərin izahatları: Cavabdehin nümayəndəsi X2 apellyasiya şikayətini müdafiə edərək və onun məzmununa uyğun izahat verərək onun təmin olunmasını, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının qismən, iddianın təmin edildiyi hissədə ləğv edilərək, iddia tələbinin həmin hissədə təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçının vəkili və nümayəndəsi Vəkil apellyasiya şikayətinə etiraz edərək izahatında bildirmişdir ki, əslində cavabdeh qurumun iddiaçı barəsində növbədənkənar yoxlama təyin etməkdə heç bir əsası olmamışdır, ona görə də növbədənkənar yoxlamanın əsası olmadığı üçün onun nəticəsi barədə tərtib olunmuş akt və qərar da əhəmiyyətsiz və qanunsuz sayılır. Bununla bağlı iddiaçı tərəf birinci instansiya məhkəməsinin qəbul etdiyi qərarın “iddianın təmin olunmayan” hissəsindən narazı qalaraq apellyasiya şikayəti verdiyi halda, sonradan cavabdeh quruma jest edərək həmin apellyasiya şikayətini geri götürmüşdür. Hazırki vəziyyətdə isə cavabdehin verdiyi apellyasiya şikayəti tam əsassız olduğu üçün təmin olunmamalıdır. Bununla bağlı iddiaçının nümayəndəsi və vəkili cavabdehin apellyasiya şikayətinin təmin olunmamasını və birinci instansiya məhkəməsinin qərarının “iddianın təmin olunduğu” hissədə dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etmişdir. ƏSASLANDİRİCİ HİSSƏ Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə, sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya şikayəti qanunla müəyyən olunmuş tələblərə riayət olunmaqla verilmişdir, şikayətin mümkün sayılmaması üçün əsaslar yoxdur. Məhkəmə kollegiyası onu da qeyd edir ki, hazırki iş üzrə apellyasiya şikayəti cavabdeh qurum tərəfindən verildiyi üçün məhkəmə qərarının qanuniliyi və əsaslılığı “iddianın təmin olunduğu” hissədə yoxlanılır. Belə ki, iddiaçı tərəf iddiasının təmin olunmadığı hissədə məhkəmə qərarından əvvəlcə apellyasiya şikayəti versə də, sonradan apellyasiya baxışı zamanı həmin apellyasiya şikayətini geri götürmüş və bununla bağlı məhkəmənin xx.xx.2022-ci il tarixli qərardadı ilə iddiaçının apellyasiya şikayəti üzrə icraata xitam verilmişdir. Odur ki, məhkəmə qərarının qanuniliyi və əsaslılığı cavabdehin apellyasiya şikayəti üzrə “iddianın təmin olunduğu” hissədə yoxlanılır. İddianın mümkünlüyü ilə bağlı qeyd olunur ki, hazırki iddia növünə görə “mübahisələndirmə haqqında” iddialara aiddir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.2.1-ci maddəsinə əsasən şəxsin hüquq və vəzifələri ilə bağlı inzibati orqan tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktın mübahisələndirilməsinə (ləğv olunmasına və ya dəyişdirilməsinə) dair iddialara (mübahisələndirmə haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Həmin Məcəllənin 32.1-ci maddəsinə görə mübahisələndirmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı inzibati aktın ləğv olunmasını və ya dəyişdirilməsini məhkəmədən tələb edə bilər. Mübahisələndirmə haqqında iddia mübahisə edilən inzibati aktın icra olunması nəticəsində meydana gəlmiş nəticələrin aradan qaldırılması tələbini özündə əks etdirən əlavə ərizə ilə birlikdə də qaldırıla bilər. Həmin Məcəllənin 38.1-ci maddəsinə əsasən mübahisələndirmə haqqında iddia inzibati aktın təqdim (elan) olunduğu vaxtdan, şikayət instansiyasına şikayət verildiyi hallarda isə şikayətə dair qəbul olunan inzibati aktın təqdim olunduğu vaxtdan 30 gün müddətində, elmi dərəcələr və elmi adlar verilməsi, xarici ölkələrdə verilmiş elmi dərəcələr və elmi adlar haqqında sənədlərin nostrifikasiyası (ekvivalentliyinin müəyyən edilməsi və tanınması) və ya təkrar attestasiya əsasında tanınması, elmi dərəcədən və elmi addan məhrumetmə (elmi adın və elmi dərəcənin bərpası) ilə bağlı inzibati aktlara münasibətdə isə bu inzibati aktlar qəbul edildiyi tarixdən 2 ay müddətində qaldırıla bilər. İddiaçı tərəfindən mübahisələndirilən qərarın ləğvi ilə bağlı məhkəməyə qanunla müəyyən edilmiş müddət daxilində müraciət edildiyi üçün iddia mümkündür. İşin mahiyyətinə gəldikdə isə hazırki işdən müəyyən olunur ki, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı tələbi “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********176222 nörməli qərarının 2444,75 manat mənfəət vergisinin və 1366733,74 manat ƏDV-nin artıq hesablanması hissəsində istisna olmaqla, qalan hissədə ləğv edilməsi barədədir. Mübahisələndirmə haqqında iddialarla bağlı mübahisələr üzrə məhkəmə qərarı, öhdəliyin icrası və məcburetmə haqqında iddialardan fərqli olaraq, mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Bu məqsədlə, inzibati aktın qanuniliyi iki mərhələdə yoxlanılır: 1) formalhüquqi baxımdan; 2) maddi-hüquqi baxımdan. İnzibati akt qanunda əksini tapan şərtlərə uyğun gəlmirsə, qanuna zidd sayılır. İnzibati aktın qanuni hesab edilməsi üçün aşağıdakı şərtlərin mövcudluğu zəruridir: 1. inzibati aktın səlahiyyətli orqan tərəfindən qəbul edilməsi və bu zaman icraat və forma ilə bağlı bütün müddəalara riayət olunması (formal-hüquqi baxımdan qanunilik); 2. inzibati aktın qüvvədə olan hüquqa uyğun olması. İnzibati orqanın əsaslandığı səlahiyyətverici normanın dispozisiya şərtləri konkret halda mövcud olmalı və inzibati aktın nəticəsi həmin normada nəzərdə tutulmuş nəticə ilə üst-üstə düşməlidir (maddi-hüquqi baxımdan qanunilik). Hazırki iş üzrə mübahisəli inzibati aktın qanuniliyi həm formal-hüquqi baxımdan, həm də maddi-hüquqi baxımdan yoxlanılarkən Kollegiya aşağıdakıların qeyd olunmasını zəruri hesab edir. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi: Maddə 36. Vergi yoxlamaları və maliyyə institutlarında vergi monitorinqi . 36.2. Vergi yoxlamaları keçirildikdə, vergi orqanları və onların vəzifəli şəxsləri düzgün qərar qəbul edilməsi üçün əhəmiyyətli olan bütün halları, o cümlədən vergi ödəyicisi üçün əlverişli olan halları aydınlaşdırmalıdırlar. Maddə 38. Səyyar vergi yoxlaması. 8.1. Səyyar vergi yoxlaması, o cümlədən elektron audit vergi orqanının qərarına əsasən həyata keçirilir. Səyyar vergi yoxlaması növbəti və növbədənkənar ola bilər. Növbəti səyyar vergi yoxlaması keçirildikdə, vergi orqanı tərəfindən vergi ödəyicisinə vergi yoxlamasının başlanmasından azı 15 gün əvvəl yazılı bildiriş göndərilir. 38.2. Vergi ödəyicisinə göndərilən bildirişdə vergi yoxlamasının əsası və tarixi, habelə vergi ödəyicisinin və vergi orqanlarının hüquq və vəzifələri göstərilməlidir. Növbəti səyyar vergi yoxlaması təqvim ili ərzində bir dəfədən çox olmayaraq keçirilir. Səyyar vergi yoxlaması 30 iş günündən artıq davam edə bilməz. Müstəsna hallarda, yuxarı vergi orqanının qərarına müvafiq olaraq səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi müddəti 90 iş gününə qədər artırıla bilər. Aşağıda göstərilən hallarda yuxarı vergi orqanının əsaslandırılmış qərarına əsasən səyyar vergi yoxlamasının nəticələri üzrə aktın tərtibi müddəti 30 iş günündən çox olmayan müddətə uzadıla bilər: § nümunə kimi götürülən əşyaların tədqiqi, səyyar vergi yoxlaması zamanı ekspertizanın keçirilməsi və ya mütəxəssis tərəfindən rəy verilmə üçün müxtəlif bilik sahələrindən istifadə etməklə aparıldıqda; § səyyar vergi yoxlaması ilə əlaqədar vergi orqanları tərəfindən göndərilən sorğulara cavabların alınma müddətləri cavab göndərən şəxslər tərəfindən pozulduqda. Maddə 53. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətin ümumi əsasları. 53.1. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş vergi ödəyiciləri, vergi agentləri və onların nümayəndələri, habelə vergi orqanlarının vəzifəli şəxsləri vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə bu Məcəllə, Azərbaycan Respublikasının İnzibati xətalar Məcəlləsi, Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi və Azərbaycan Respublikasının digər qanunları ilə müəyyən edilmiş qaydada məsuliyyət daşıyırlar. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə vergi ödəyicilərinə və vergi agentlərinə bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş maliyyə sanksiyaları və faizlər tətbiq edilir. 53.3. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada və ya məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə təqsiri təsdiq edilməyənədək hər bir vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında təqsirsiz hesab edilir. Vergi ödəyicisi vergi qanunvericiliyinin pozulmasında özünün təqsirsiz olmasını sübut etməyə borclu deyildir. Vergi qanunvericiliyinin pozulması faktını təsdiq edən halların və vergi ödəyicisinin təqsirinin sübut edilməsi vergi orqanlarının üzərinə qoyulur. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasında vergi ödəyicisinin təqsirinin olmasında aradan qaldırılmaz şübhələr olduqda, onlar vergi ödəyicisinin xeyrinə şərh olunur. Vergi ödəyicisinin, vergitutma obyektinin uçotunda, vergilərin hesablanmasında və ödənilməsində yol verdiyi səhvləri müstəqil düzəltmək hüququ vardır. Bu maddədə nəzərdə tutulmuş müddəalar vergi agentlərinə də şamil edilir. Maddə 55. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasında şəxsin təqsirini istisna edən hallar. 55.1. Vergi qanunvericiliyinin pozulmasında şəxsin təqsirini istisna edən hallar aşağıdakılardır: 55.1.5. hər hansı vergilər, o cümlədən vergi agentləri tərəfindən ödənilən vergilər üzrə artıq ödənilmiş məbləğlərin hesabına digər vergilər üzrə borcların nəzərə alınması; 55.2. Bu Məcəllənin 55.1-ci maddəsində müəyyən edilən hallar olduqda, şəxs vergi qanunvericiliyi ilə bağlı hüquq pozuntusuna görə, bu Məcəllənin 55.1.6-cı maddəsində göstərilən hallarda faizlərin ödənilməsi istisna olmaqla, məsuliyyət daşımır. Maddə 67. Vergitutma obyektinin ayrı-ayrı hallarda müəyyən edilməsi qaydaları. 67.1. Bu Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini aşağıda göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaq hüququ vardır: 67.1.1. vergi ödəyicisi tərəfindən vergi orqanına əvvəlki hesabat dövrləri üçün təqdim edilmiş vergi bəyannamələri; 67.1.2. vergi ödəyicisinin gəlirləri, o cümlədən satışdankənar gəlirləri barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.3. vergi ödəyicisinin xərcləri, o cümlədən fərdi istehlakı üçün malların (daşınar və daşınmaz əmlakın), işlərin və xidmətlərin alınmasına çəkilən xərcləri barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.4. vergi ödəyicisinin mülkiyyətində və ya istifadəsində olan maddi və qeyrimaddi əmlak barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.5. vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal olunmuş və (və ya) təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) fiziki həcmi barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.6. vergi ödəyicisinin idxal-ixrac əməliyyatları barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.7. vergi ödəyicisinin bank hesablarındakı vəsaitlər, o cümlədən bank hesablarındakı vəsaitlərin hərəkəti barədə alınan rəsmi məlumatlar; 67.1.8. vergi ödəyicisində aparılmış xronometraj müşahidələrin nəticələri; 67.1.9. vergi orqanının əldə etdiyi mənbəyi bəlli olan hər hansı digər məlumatlar, o cümlədən vergi orqanı tərəfindən həyata keçirilən vergi nəzarəti tədbirləri zamanı əldə edilmiş vergi ödəyicisinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada rəsmiləşdirilməyən əməliyyatlar üzrə məlumatlar. 67.2. Vergi ödəyicisi tərəfindən ödənilməli olan verginin (mənfəət və gəlir vergisi istisna olmaqla) əlaqəli məlumatlara əsasən müəyyənləşdirilməsi üçün aşağıda göstərilən meyarlar nəzərə alınmaqla vergi ödəyicisinin fəaliyyətinə analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisinin vergi orqanında olan məlumatlarından istifadə edilir: 67.2.1. eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli malların istehsalı; 67.2.2. eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi; 67.2.3. fəaliyyət göstərilən ərazi. 67.4. Vergi ödəyicisi barədə əlaqəli məlumatları əldə etmək mümkün olmadıqda, vergilər analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicilərinin üçot və hesabat məlumatları əsasında hesablanır. İş materiallarından göründüyü kimi, səyyar vergi yoxlaması Vergi Məcəlləsinin 38.3.5-ci maddəsinə əsasən başlanmışdır. Lakin səyyar vergi yoxlamasının həyata keçirilməsi barədə qərarda qeyd olunan normanın tətbiqini zəruri edən hallar ətraflı şəkildə göstərilməmişdir. Belə ki, xx.xx.2022-ci il tarixli “Səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi haqqında” Qərarda yoxlamanın keçirilməsinin əsası kimi “təqdim edilmiş mallar üzrə bəyan edilmiş ticarət əlavəsinin vergi orqanlarında mövcud olan uçot-baza məlumatlarına əsasən daha yüksək müəyyən edilməsi; risk(lər)in təsviri – vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunan MV bəyannamələrində 2019-cu ildə ticarət əlavəsi 20%, 2020-ci ildə 15% və 2021 ci ildə 17 % olmuşdur. Vergi orqanlarında mövcud olan uçot-baza məlumatlarına əsasən real ticarət əlavəsi daha yüksək müəyyən edilmişdir.” Kimi qeyd olunmuşdur. Lakin həmin uçot-baza məlumatının nədən ibarət olması, hansı araşdırma nəticəsində belə məlumatın əldə edilməsi barədə qərarda hər hansı əsaslandırma göstərilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qərarından “iddianın təmin olunmadığı” hissədə iddiaçının verdiyi apellyasiya şikayətini sonradan geri götürdüyünü və bununla da məhkəmə qərarının qanuniliyi və əsaslılığının “iddianın təmin olunduğu” hissədə yoxlanıldığını nəzərə alaraq hesab edir ki, vergi orqanının növbədənkənar yoxlamasının əsaslarının vergi orqanı tərəfindən kifayət qədər əsaslandırılmaması “iddianın təmin olunduğu” hissədə məhkəmə qərarının qanuniliyi və əsaslılığına mənfi təsir edə biləcək hal kimi çıxış edə bilməz. Odur ki, məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin qərarının qanuniliyi və əsaslılığını “iddianın təmin olunduğu” hissədə maddi hüquq normalarının tətbiqi baxımından mahiyyəti üzrə yoxlayır. Beləliklə, iddiaçı tərəfindən “Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********176222 nömrəli qərar 2444,75 manat mənfəət vergisinin və 1366733,74 manat ƏDV-nin artıq hesablanması hissələri istisna olmaqla, qalan hissələrdə mübahisələndirilir. Cavabdeh inzibati orqan tərəfindən iddiaçıya əlavə hesablanmış vergilər aşağıdakılardan ibarət olmuşdur: - 2020-ci il mənfəət vergisi üzrə - 470116,99 manat; - 2021-ci il mənfəət vergisi üzrə- 343881,20 manat; - 2020-ci il ƏDV üzrə - 277088,11 manat; - 2021-ci il ƏDV üzrə- 143590,85 manat; - 2022-ci il ƏDV üzrə - 542170,85 manat; - 2022-ci il muzdlu işlə əlaqədar ÖMV – 14,94 manat ; - 2020-ci il üzrə ÖMV – 824,68 manat; - 2021-ci il üzrə ÖMV –1106,04 manat; - 2022-ci il üzrə ÖMV – 15999,28 manat və qeyd olunan məbləğlərin hər birinə tətbiq olunan 50 faiz miqdarında maliyyə sanksiyası. Ümumilikdə, iddia tələbində istisna olunan artıq hesablama hissəsi çıxıldıqda, qərarla aparılmış hesablama 1794792,94 manat vergi məbləğindən və tətbiq edilmiş 897516,49 manat maliyyə sanksiyasından ibarətdir. Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, təqdim olunmuş malın (işin,xidmətin) bazar qiymətinin müəyyən olunması üçün Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsi ilə müəyyən olunan qaydalara riayət edilməlidir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsinə görə, bazar qiyməti malın (işin, xidmətin) tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti deməkdir. Həmin Məcəllənin 14.2-ci maddəsinə görə, bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, vergitutma məqsədləri üçün malların (işin, xidmətin) qiyməti tərəflərin əməliyyatda (əqdə) təsbit etdikləri qiymət qəbul edilir. Əks hal sübuta yetirilmirsə, bu qiymət bazar qiyməti kimi qəbul edilir. Həmin Məcəllənin 14.4-cü maddəsinə görə, bazar qiyməti mal (iş, xidmət) satılan anadək, lakin malın (işin, xidmətin) təqdim edildiyi andan çoxu 30 gün keçənədək (əvvəl və ya sonra) ən yaxın tarixdə eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərə əsasən müəyyənləşdirilir. Həmin Məcəllənin 104.1-ci maddəsinə əsasən rezident müəssisə üçün vergitutma obyekti onun mənfəətidir. Vergi ödəyicisinin bütün gəlirləri, o cümlədən onun Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda daimi nümayəndəlikləri vasitəsilə əldə etdiyi gəlirləri, Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda əldə etdiyi dividend, faiz, royalti (vergidən azad edilən gəlirdən başqa) ilə bu Məcəllənin X fəslində göstərilən, gəlirdən çıxılan xərc (vergidən azad edilən gəlirlər üzrə çəkilən xərclərdən başqa) arasındakı fərq mənfəətdir. Həmin Məcəllənin 105.1-ci maddəsinə əsasən müəssisələrin mənfəətindən 20 faiz dərəcəsi ilə vergi tutulur. Həmin Məcəlləsinin 153-cü maddəsinə əsasən əlavə dəyər vergisi (bundan sonra ƏDV) vergi tutulan dövriyyədən hesablanan verginin məbləği ilə bu Məcəllənin müddəalarına uyğun olaraq verilən elektron qaimə-fakturalara və ya idxalda ƏDV-nin ödənildiyini göstərən sənədlərə müvafiq surətdə əvəzləşdirilməli olan verginin məbləği arasındakı fərqdir. Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı əlavə dəyər vergisi ticarət əlavəsindən hesablanan verginin məbləğidir. Həmin Məcəllənin 159.1-ci maddəsinə görə malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı tətbiq edilən ticarət əlavəsi və vergi tutulan idxal vergitutma obyektidir. Həmin Məcəllənin 173.1-ci maddəsinə əsasən ƏDV-nin dərəcəsi hər vergi tutulan əməliyyatın və hər vergi tutulan idxalın dəyərinin 18 faizidir. “Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü və Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 390-cı maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 12 mart 2012-ci il tarixli Qərarının nəticə hissəsinin 2-ci hissəsində göstərilmişdi ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş bazar qiyməti icarə münasibətlərindən bu Qərarın qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əldə olunmuş gəlirdən vergitutma məqsədləri üçün istifadə edilə bilər. Göründüyü kimi, yuxarıda adı qeyd olunan Qərarda həmin qərarın qüvvəyə mindiyi gündən sonrakı münasibətlərdə vergi tutulması üçün bazar qiymətlərinin tətbiq edilməli olması birbaşa öz əksini tapmışdır. Bu azadlıqları mülki dövriyyə iştirakçılarına təqdim edərkən qanunvericilik hüququn ümumi prinsipinə müvafiq olaraq onların vicdanlı olmaları ehtimalından çıxış etmişdir. Əks hal sübut edilməyənə qədər hər kəsin hərəkətlərinin düzgün olmasını nəzərdə tutan vicdanlılıq prezumpsiyası fundamental hüquqi prezumpsiyalardan biridir (quivis praesumitur bonus dones probetur contrarium). Məhz bu prezumpsiyadan çıxış edərək, Vergi Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsi müəyyən edir ki, bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, vergitutma məqsədləri üçün malların (işlərin, xidmətlərin) qiyməti tərəflərin əməliyyatda (əqddə) təsbit etdikləri qiymət qəbul edilir. Əks hal sübuta yetirilmirsə, bu qiymət bazar qiyməti kimi qəbul edilir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sözügedən 12 mart 2012-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdi ki, mülki hüquqdan sui-istifadənin sübuta yetirilməsi vergi orqanının üzərinə düşür. Avropa Məhkəməsi belə halın sübuta yetirilməsini vergidən yayınmanın baş verməsindən şübhələnmək üçün ciddi əsasların mövcudluğu ilə əlaqələndirərək, bunun qarşısını almaq məqsədilə Dövlətin ixtiyarında olan uyğun metodlar kimi ödənilməmiş verginin ödənilməsini təmin etmək üçün hüquqi icraatlara başlamanı və zərurət olduqda, vergi cərimələrinin tətbiqini misal gətirmiş, bu imkanlardan sistematik istifadənin cinayət təqibi təhlükəsi ilə birlikdə adekvat tədbir olacağını ifadə etmişdir (Hentrich Fransaya qarşı yuxarıda qeyd olunan qərar, § 47). Belə ciddi əsasların mövcudluğunu təsdiq edə biləcək sübut etmə vasitələri ilə bağlı vergi orqanı, ilk növbədə, hər bir konkret işə onun fiziki, hüquqi və iqtisadi xüsusi hallarını nəzərə almaqla fərdi yanaşmalıdır. Vergi Məcəlləsinin 14.4-cü maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq bazar qiyməti mal (iş, xidmət) satılan anadək, lakin malın (işin, xidmətin) təqdim edildiyi andan çoxu 30 gün keçənədək (əvvəl və ya sonra) ən yaxın tarixdə eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərə əsasən müəyyənləşdirilir. Bu məqsədlə malın (işin, xidmətin) bazar qiyməti müəyyənləşdirilərkən və təsbit olunarkən malın (işin, xidmətin) bazar qiymətləri və birja kotirovkaları haqqında rəsmi məlumat mənbələrindən, dövlət və yerli hakimiyyət orqanlarının məlumat bazalarından, vergi ödəyicilərinin dövlət vergi orqanlarına verdikləri məlumatdan, yaxud reklam mənbələrinin məlumatından və digər müvafiq məlumatlardan istifadə edilir (Vergi Məcəlləsinin 14.9-cu maddəsi). Bu müddəalarla bazar qiymətinin, ilk növbədə, müqayisəli şəkildə aşkar edilməsinin əsası qoyulur. Bu metod əvvəllər ekvivalent hallarda müvafiq dövlət mənbələrindən, rəsmi, yaxud da açıq məlumatlardan istifadə etməklə əmlakların mümkün olan ən həqiqi qiymətinin müəyyən edilməsindən ibarətdir. Lakin bu üsuldan istifadə etməklə qiymətin aşkar olunması mütləq bütün hallarda nəticə vermədiyi üçün, vergi orqanı bazar qiymətinin müəyyən edilməsi məqsədilə növbəti mərhələyə də keçə bilər. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 14.6-cı maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 14.4 və 14.5-ci maddələrinin müddəalarını tətbiq etmək mümkün olmadıqda, malın (işin, xidmətin) bazar qiyməti bu maddənin tələblərinə uyğun olaraq müəyyən edilir. Bu zaman malın (işin, xidmətin) istehsalına və (və ya) təqdim edilməsinə çəkilən adi məsrəflər (alınma qiyməti və ya qalıq dəyəri), nəqletmə, saxlanma, sığorta və digər bu cür məsrəflər, həmçinin adətən qarşılıqlı surətdə bağlı olmayan şəxslər arasında əməliyyatlar zamanı tələb və təkliflər amilinə əsasən əlavə yığım və güzəştlər nəzərə alınır. Bu güzəştlər malın keyfiyyətinin və ya digər istehlak xüsusiyyətlərinin itdiyi, yaxud yararlılıq müddətinin bitdiyi (bitməyə yaxınlaşdığı) və başqa bu cür hallarda da nəzərə alınır. Həmin maddənin tətbiqi nəticə vermədikdə, sonrakı mərhələ kimi Vergi Məcəlləsinin 14.6.3-cü maddəsi müəyyən edir ki, eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallarla (işlərlə, xidmətlərlə) müvafiq əmtəə (iş, xidmət) bazarında heç bir əməliyyat aparılmadıqda, rəsmi və açıq mənbələrdən bu malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri haqqında məlumat toplamaq mümkün olmadıqda, aşağıdakı qiymətləndirmə üsullarından istifadə edilə bilər: sonrakı (təkrar) satış qiymətinə əsasən malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiyməti həmin malların (işlərin, xidmətlərin) sonrakı (təkrar) satış qiymətinə əsasən müəyyən olunur. Bazar qiyməti sonrakı satış qiymətindən tətbiq olunmuş əlavələr çıxılmaqla müəyyənləşdirilir (14.6.3.1-ci maddə); dəyərin toplanması üsuluna əsasən bazar qiymətləri malları (işləri, xidmətləri) təqdim edənin əsaslandırılmış xərclərini və mənfəətini toplamaqla hesablanır (14.6.3.2-ci maddə); malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətlərini bu maddədə göstərilən üsullardan biri ilə müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda, bazar qiymətləri müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən müəyyənləşdirilir (14.6.3.3-cü maddə). Sözügedən Məcəllənin yuxarıda şərh olunan prosesin bütün mərhələlərinə şamil edilən və tutulmalı olan verginin müəyyən edilməsində vergi ödəyicisinin fəal iştirakının təzahürlərindən biri olan 14.8-ci maddəsinə əsasən isə vergi ödəyicisinin dövlət vergi orqanına bu və ya digər əməliyyatda malın (işin, xidmətin) bazar qiymətinin bu maddədə göstərildiyindən fərqli qaydada müəyyənləşdirilməsi barədə sübutlar vermək hüququ vardır. Göründüyü kimi, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin qeyd olunan Qərarında bazar qiymətinin müəyyən edilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsində müəyyən edilmiş tələblərə və mərhələlərə aydınlıq gətirilmiş və həmin tələblərə və mərhələlərə riayət edilməklə, o cümlədən ekspertiza təyin olunmaqla bazar qiymətinin müəyyən edilməli olması göstərilmişdir. Lakin məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən olunmuşdu ki, sözügedən Qərarın nəzərə alınmalı olan dövr üzrə cavabdeh tərəfindən Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsinin tələblərinə riayət olunmamışdır. Belə ki, göstərilən normalardan göründüyü kimi, bazar qiymətinin ekspert rəyi əsasında müəyyən edilməsi ən son addımdır. Buna baxmayaraq cavabdeh səyyar vergi yoxlaması aktında yalnız Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.1-ci və 14.6.3.2-ci maddələrinin tətbiq edilməmə səbəblərini əsaslandırmamışdır. Bundan öncə tətbiq edilməli olan yuxarıda sadalanan normalara isə ümumiyyətlə münasibət bildirməmişdir. Bu baxımdan birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, cavabdeh guya apardığı araşdırma zamanı Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.1-ci maddəsinə uyğun “əlavələr”i müəyyən edə bilmədiyini qeyd etmiş, lakin hansı qaydada araşdırma aparıldığını, daha əvvəl sonrakı (təkrar) satış qiymətinin müəyyən edilibedilmədiyini aktda göstərməmişdir. Cavabdeh Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.2-ci maddəsinin tətbiq edilə bilməməsinin əsası kimi “əsaslandırılmış bütün xərclər və çeşidlər(dövrlər) üzrə mənfəətin müəyyən edilə bilməməsini” qeyd etmiş, lakin bunun hansı səbəbdən baş verdiyinə dair heç bir izah verməmişdir. Halbuki normanın tətbiqi üçün yalnız “müəyyən edilə bilmir” ifadəsini qeyd etmək kifayət etmir, inzibati orqan bu halı rəsmiləşdirilən sənədlərdə də əsaslandırmalıdır. Hazırki işdə isə görünən odur ki, cavabdeh təqdim edilən malların bazar qiymətini ekspertiza təyin etmək yolu ilə müəyyən edərkən qanunvericiliyin imperativ tələblərinə riayət etməmiş, daha əvvəlki metodlardan istifadə etməmişdir. Nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsinin tələbləri birbaşa ekspertiza təyin edilərək ekspert cəlb edilməsini nəzərdə tutmur. Vergi orqanı ilk növbədə Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14.4-cü maddəsini tətbiq etməli və bu üsuldan istifadə etməklə qiymətin aşkar olunması mütləq bütün hallarda nəticə vermədiyi halda, bazar qiymətinin müəyyən edilməsi üçün növbəti mərhələyə keçməli idi. Beləliklə də, məhkəmə yalnız ekspert rəyinə istinad etməklə vergi orqanının iddiaçıya əlavə vergi öhdəliyinin müəyyən edilməsi ilə bağlı gəldiyi nəticəni əsaslı hesab etmir. Qeyd olunmalıdır ki, analoji işlərlə bağlı kassasiya instansiyasının mövqeyi də yuxarıda göstərilən qaydada sərgilənmişdir. Göstərilən hallar məhkəmə qərarının mübahisələndirildiyi hissədə cavabdehin tətbiq etdiyi hesablamanın əsassız olmasını bir daha təsdiq edir. Bununla yanaşı, işə baxan birinci instansiya məhkəməsi cavabdehin əsas götürdüyü rəyə də münasibət bildirərək göstərmişdi ki, hesablamanın əsasını iş materialında olan xx.xx.2023-cü il tarixli rəydə 8-ci səhifəsində əks olunmuş aşağıdakı cədvəldəki qiymətlər təşkil edir: Sıra Tarix İstehsal Divar Pərkandə Topdan sayı ölkəsi kağızının satış satış ölçüsü qiyməti qiyməti (sm) (AZN, (AZN, ƏDV) ƏDV-li) 1 2019 Çin 1,06 28,2 21,5 2 2019 Çin 0,53 13,1 10 3 2020 Çin 1,06 28,3 21,6 4 2020 Çin 0,53 13,2 10,1 5 2021 Çin 1,06 28,4 21,7 6 2021 Çin 0,53 13,3 10,2 7 2022 Çin 1,06 25,5 22 8 2022 Çin 0,53 13,3 10,3 Rəyin 9-cu səhifəsində isə qeyd olunan qiymətlərin əsaslandırılması olaraq “tap.az” və “bul.az” saytlarından əldə olunmuş 2 elan məlumatına istinad olunmuşdur. Həmin elanlardakı malların ilk növbədə Çin istehsalı olması müəyyən deyil. Bundan başqa, həmin elanlar üzrə qiymətlərdən rəydəki qiymətlərin necə alınmasına dair heç bir izah yoxdur. İş materiallarından müəyyən olunur ki, birinci instansiya məhkəməsində iclasa şahid qismində dəvət olunan ekspert X11 verilən suallara cavab olaraq qeyd olunan qiymətləri şifahi sorğular əsasında müəyyən etdiyini, ona iddiaçının satdığı mallardan nümunə verilmədiyini bildirmişdir. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunanlara əsasən bildirir ki, iddiaçının satdığı divar kağızının nümunəsi olmadan onun bazar araşdırması aparılmaqla real dəyərinin müəyyən edilməsi imkan xaricindədir. Belə ki, iddiaçının ərizədə qeyd etdiyi kimi, divar kağızlarının müxtəlif kateqoriyaları (qalınlığı, yuyula bilən, flizinli, və s.) vardır. Həmçinin, mənşə ölkəsinə görə bazarda qiymətlər fərqlənir. Lakin cavabdeh qeyd olunan əhəmiyyətli halların nəzərə alınmadığı rəydən istifadə etməklə yekunda əsassız hesablama aparmışdır. Bundan əlavə, səyyar vergi yoxlaması zamanı iddiaçıda inventarizasiya həyata keçirilmiş və 99331 sayda 1.06 ölçülü, 9208 sayda 0.53 ölçülü divar kağızının əskik gəldiyi müəyyən olunmuşdur. Qeyd olunan məlumat cavabdehin disk şəklində işə əlavə etdiyi qovluğun “SYV Əmtəə” altqovluğunda da əks olunmuşdur. Məhkəmə kollegiyası qeyd olunan əskikgəlmə faktını əsaslı hesab etsə də, real bazar dəyərini əks etdirməsinə dair sübutların mövcud olmadığı ekspert rəyi üzrə qiymətlərin həmin miqdara tətbiq olunmasını əsassız hesab edir. Belə olan halda cavabdehin təqdim etdiyi “SYV Əmtəə” altqovluğunda ekspertin qiymətləri ilə yanaşı, iddiaçının özünün tətbiq etdiyi pərakəndə satış qiymətləri əks olunmuşdur(1.06 ölçü üzrə 12.96 manat, 0.53 ölçü üzrə 5.65 manat). Odur ki, birinci instansiya məhkəməsi inventarizasiya üzrə hesablanmış vergilərin aşağıdakı hissəsini əsaslı saymışdır: 12.96 x 99331 = ******* 5.65 x 9208 = 52025.2 ******* + 52025,2 = 1339355,2 x 18 % = 241083.9 ƏDV + 50 faiz maliyyə sanksiyası - 120541.9. Bununla da, inventarizasiya üzrə 11/2022 dövrü üzrə hesablanmış ƏDV məbləğinin yalnız 361625.8 (maliyyə sanksiyası daxil) hissəsi əsaslıdır. Bundan başqa xx.xx.2023-cü il tarixli inzibati aktla iddiaçıya 2020-2022-ci illər üzrə ümumilikdə 17930,0 manat məbləğində ÖMV hesablanmışdır. Bu hesablamanın tərkibinə təsisçidən alınan borcun qaytarılmasına görə faizlərdən 10 faiz dərəcə ilə vergilər (3303,21 manat) və beynəlxalq daşıma xidmətləri alınan zaman qeyri-rezidentə ödənilən vəsaitdən 6 faiz dərəcə ilə verginin (14626.79 manat) tutulması daxildir. Faiz gəlirlərindən ÖMV hesablanmasına münasibətdə məhkəmə iddiaçının mövqeyini haqlı hesab edərək bildirmişdir ki, Vergi Məcəlləsində qeyd olunan əməliyyatın bu qaydada vergiyə cəlb edilməsinə dair hər hansı norma mövcud deyil. Bundan başqa, Mülki Məcəllənin 390-cı maddəsinə görə, fiziki və hüquqi şəxslər azad surətdə müqavilələr bağlaya və bu müqavilələrin məzmununu müəyyənləşdirə bilərlər. Onlar bu Məcəllədə nəzərdə tutulmayan, lakin ona zidd olmayan müqavilələr də bağlaya bilərlər. Həmçinin, həmin Məcəllənin 739.2-ci maddəsinə görə, müstəqil peşə fəaliyyəti şəklində pul borc verməklə məşğul olan şəxslər əlavə olaraq peşəkarlıq qaydasında kreditlər verilməsi haqqında müddəaları gözləməlidirlər. Göründüyü kimi, qanunverici yalnız bu fəaliyyəti peşəkar şəkildə həyata keçirən şəxslərə müvafiq normaların tələbinə əməl edilməsi şərti müəyyən etmişdir. Bundan başqa, vergi orqanının istinad etdiyi Vergi Məcəlləsinin 123.1-ci maddəsinə görə, rezident fiziki şəxsə, qeyri-rezident fiziki şəxsin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinə (maliyyə lizinqini həyata keçirən fiziki şəxslər istisna olmaqla) və Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezidentə rezident tərəfindən və ya qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi tərəfindən, yaxud bu cür nümayəndəliyin adından ödənilən faizlərdən, o cümlədən maliyyə lizinqi əməliyyatları üzrə ödənilən ssuda faizlərindən, gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, bu Məcəllənin 102.1.22-ci və 102.1.22-2-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş güzəşt nəzərə alınmaqla ödəniş mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. Göründüyü kimi, norma ilk növbədə faizlərin ödənilməsi ilə şərtləndirilmişdir. Cavabdeh isə qeyd olunan faizlərin ödənilməsinə dair hər hansı sübutu məhkəməyə təqdim etməmişdir. Odur ki, hesablanmış ÖMV məbləği faizlərin hesablanmasına münasibətdə əsassızdır. İddiaçı tərəfindən beynəlxalq daşıma xidmətləri alınan zaman qeyri-rezidentə ödənilən vəsaitdən 6 faiz dərəcə ilə verginin tutulmadığına görə isə, birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, 14626.79 manat hissədə ÖMV və həmin məbləğə tətbiq olunan maliyyə sanksiyasının hesablanması əsaslıdır. Bununla da, məhkəmə araşdırmaları zamanı xx.xx.2023-cü il tarixli qərarla hesablanmış vergilərin noyabr 2022 dövrü üzrə 241083.9 manat ƏDV hissəsinin və Vergi Məcəlləsinin 125.4-cü maddəsinə əsasən tətbiq edilən 14626.79 manat ÖMV məbləğinin, həmin məbləğlərə tətbiq olunan maliyyə sanksiyasının əsaslı olduğu, qərarın 1.539.067,31 manat vergilər və 769.533,65 manat maliyyə sanksiyası hissəsində ləğv edilməli olduğu müəyyən olunur. Odur ki, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı “iddianın təmin olunduğu” hissədə qanuni və əsaslı olmuşdur. “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 24.1-ci maddəsinə əsasən inzibati orqan inzibati icraat zamanı işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmağa borcludur. Həmin Qanunun 24.2-ci maddəsinə görə inzibati orqan maraqlı şəxslərin xeyrinə olan halların araşdırılmasından və nəzərə alınmasından imtina edə bilməz. Həmin Qanunun 24.3-cü maddəsində isə təsbit edilmişdir ki, inzibati icraat zamanı işin bütün hallarının araşdırılması inzibati orqanın xidməti vəzifəsindən irəli gəlir. Araşdırmanın üsulu və həcmi inzibati orqan tərəfindən müəyyən edilir. İnzibati orqan maraqlı şəxslərin izahatları ilə və təqdim etdiyi sübutlarla bağlı deyildir. Həmin Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən qanunla məcburi şərt kimi nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, yalnız formal tələblərə əməl olunmasını təmin etmək məqsədilə inzibati orqanlar tərəfindən fiziki və hüquqi şəxslərin üzərinə bu və ya başqa öhdəliklərin qoyulması qadağandır. Qanunda birbaşa nəzərdə tutulmadığı hallarda fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən formal tələblərə əməl olunmaması və ya lazımi qaydada əməl olunmaması inzibati orqanlar tərəfindən müvafiq qərarın qəbul olunmasından imtina üçün əsas ola bilməz. Həmin Qanunun 67.1-ci maddəsinə əsasən inzibati orqan tərəfindən inzibati icraat haqqında hüquq normalarının və ya maddi hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi nəticəsində qəbul edilmiş inzibati akt qanunsuz sayılır. İnzibati Prosessual Məcəllənin 14.1-ci maddəsinə əsasən mübahisələndirilən inzibati aktı qəbul etmiş inzibati orqan həmin aktın qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etməlidir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 70.1-ci maddəsinə görə inzibati aktın qanuna zidd olduğu və bunun nəticəsində iddiaçının hüquqlarını pozduğu hallarda, məhkəmə həmin inzibati aktın (şikayət instansiyasına inzibati şikayət verildiyi hallarda isə, habelə şikayət instansiyasının müvafiq qərarının) ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edir. İnzibati akt qəbul edilərkən inzibati icraatın inzibati orqanın qərarına təsir edən şəkildə pozulduğu hallarda da bu qayda tətbiq olunur. O ki qaldı cavabdehin apellyasiya şikayətlərinin dəlillərinə, bu barədə məhkəmə kollegiyası bildirir ki, həmin dəlillər məhkəmə qərarının mübahisələndirilən hissədə ləğv edilib, iddianın həmin hissədə rədd edilməsi üçün əsas yaratmır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən şifahi məhkəmə iclasında araşdırılır. Həmin Məcəllənin 58.7-ci maddəsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Həmin Məcəllənin 68.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 87.6-cı maddəsinə əsasən apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, cavabdeh orqan tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2- 1(112)-2646/2024 saylı 01 fevral 2024-cü il tarixli qərarı mübahisələndirilən- iddianın təmin olunduğu hissədə qanuni və əsaslı olduğu üçün dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. NƏTİCƏVİ HİSSƏ Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 82, 87, 89, 90 və 94cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: Cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin e-2-1(112)-2646/2024 saylı 01 fevral 2024-cü il tarixli qərarı mübahisələndirilən- iddianın təmin olunduğu hissədə dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardan onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası vasitəsilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən Xəyalə Cəmilova Hakimlər Aytən Oruczadə Rəşid Səmədov