Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(103)-2548/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-2548/2022 28.09.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdeh 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı “bağışlama müqaviləsində aşkar səhvlərinin düzəldilməsi və müvafiq qeydlərin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə GİRİŞ HİSSƏ Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası X2 Cəmilovanın sədrliyi və məruzəsi ilə, Mirzə Nəsib oğlu Tağızadədən və Aytən Pənah qızı Oruczadədən ibarət tərkibdə, Ayşəm Lehsan qızı Əliyevanın katibliyi ilə, İddiaçı cavabdeh 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı “bağışlama müqaviləsində aşkar səhvlərinin düzəldilməsi və müvafiq qeydlərin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8451/2022 saylı 01 iyun 2022-ci il tarixli qərardadından iddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə 28 sentyabr 2022-ci il tarixdə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin (ünvan: ünvan 2əhəllə) binasında açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərardadı qəbul etdi. TƏSVİRİ HİSSƏ İddiaçı cavabdeh 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət” Mərkəzində Notariat Ofisinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət" Mərkəzində Notariat Ofisi tərəfindən təsdiq edilmiş 4Ə-2596 reyestr nömrəli, xx.xx.2015-ci il tarixli bağışlama müqaviləsinin 1-ci bəndində “Hədiyyə verən X3 paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1\6 hissədən “B" tikilisi y\s 17.3 kv.metr his. “qeyd edilmiş aşkar səhvləri düzəldərək Bakı şəhəri Texniki İnventarlaşdırma və MHQ İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2002-ci il tarixli 30\65 saylı 1 nömrəli Forma üzrə Arayışdakı və DƏDRX Bakı şəhər Ərazi İdarəsi tərəfindən tərtib edilmiş 09Az\4671 saylı, xx.xx.2014 tarixli Arayışdakı qeydlər kimi “Hədiyyə verən X3 paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1\6 hissədən yaşayış sahəsi latın qrafikası ilə “V” tik.-y/s 22,4 kv.metr qeyd edilməsi öhdəliyinin cavabdeh 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət" Mərkəzində Notariat Ofisinin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8451/2022 saylı 01 iyun 2022-ci il tarixli qərardadı ilə iddianın mümkün sayılmaması qərara alınmışdır. Həmin qərardaddan narazı qalan İddiaçı tərəfindən apellyasiya şikayəti verilərək, qərardadın ləğv edilməsi və işin birinci instansiya məhkəməsinə göndərilməsi barədə qərar qəbul edilməsi xahiş edilmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, məhkəmə qərar qəbul edərkən “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 4№-li, 10 aprel 2015-ci il tarixli Qərarının 8-ci bəndinə istinad etməklə İPM-in 35.1-ci maddəsini düzgün tətbiq etməmişdir. Belə ki, həmin Qərarda qeyd edilmişdir ki, “notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair şikayətlərə” xüsusi icraat qaydasında baxılması MPM-in 305.1, 305.1.8-ci maddələrində təsbit olunmuşdur. MPM-in həmin maddələri də hazırda qüvvədə olan MPM-dən çıxarıldığından İPM-in 2.1-ci maddəsinə əsasən qanunla başqa aidiyyət qaydası müəyyən edilməmişdirsə, inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə icraatı inzibati məhkəmələr və inzibati-iqtisadi kollegiyalar tərəfindən həyata keçirilir. Hesab edir ki, notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair verdiyi iddiaya inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalıdır. Tərəflərin izahatları xx.xx.2022-ci il tarixdə keçirilmiş məhkəmə iclası barədə tərəflər lazımi qaydada məlumatlandırılsalar da məhkəmə iclasında iştiraklarını təmin etməmiş və bunun səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Cavabdeh inzibati orqan tərəfindən xx.xx.2022ci il tarixdə məhkəməyə daxil olmuş məktubun məzmunundan görünür ki, işə onların nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılması xahiş edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası İnzibati Prossesual Məcəlləsinin 62.3-cü maddəsinə əsaslanaraq hazırki işə tərəflərin iştirakı olmadan baxılması və iş üzrə qərar qəbul edilməsini mümkün hesab etmişdir. ƏSASLANDİRİCİ HİSSƏ Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Apellyasiya şikayəti qanunla müəyyən olunmuş tələblərə riayət olunmaqla verilmişdir, şikayətin mümkün sayılmaması üçün əsaslar yoxdur. İddianın mümkünlüyü ilə bağlı qeyd olunur ki, hazırki işdə iddiaçı 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət" Mərkəzində Notariat Ofisi tərəfindən təsdiq edilmiş 4Ə-2596 reyestr nömrəli, xx.xx.2015-ci il tarixli bağışlama müqaviləsinin 1-ci bəndində “Hədiyyə verən X3 paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1\6 hissədən “B" tikilisi y\s 17.3 kv.metr his. “qeyd edilmiş aşkar səhvləri düzəldərək Bakı şəhəri Texniki İnventarlaşdırma və MHQ İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2002-ci il tarixli 30\65 saylı 1 nömrəli Forma üzrə Arayışdakı və DƏDRX Bakı şəhər Ərazi İdarəsi tərəfindən tərtib edilmiş 09Az\4671 saylı, xx.xx.2014 tarixli Arayışdakı qeydlər kimi “Hədiyyə verən X3 paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1\6 hissədən yaşayış sahəsi latın qrafikası ilə “V” tik.-y/s 22,4 kv.metr qeyd edilməsi öhdəliyinin cavabdeh 2 saylı Bakı “ASAN Xidmət" Mərkəzində Notariat Ofisinin üzərinə qoyulmasını tələb edir. İşə birinci instansiya qaydasında baxmış məhkəmə iddiaçının tələbi notariat hərəkətləri ilə bağlı olduğundan, hazırkı işə mülki xarakterli mübahisə kimi inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmasının mümkün olmamasına istinad edərək iddianın mümkün sayılmaması qənaətinə gəlmişdir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsinin iddianın mümkün sayılmaması ilə bağlı gəldiyi nəticə qanuni və əsaslı olmuşdur. Əvvəla qeyd olunmalıdır ki, inzibati mübahisələrə baxılması ilə əlaqədar iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün hesab edilməsidir. Mümkünlüyün yoxlanılması zamanı məhkəmə səlahiyyətli məhkəməyə müraciət olunması, doğru iddia növünün və cavabdehin seçilməsi və s. bu kimi formal şərtləri araşdırdığı halda, iddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri isə iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. İddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Ona görə də, işə baxan məhkəmə əvvəlcə mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu yoxlamalı və yalnız həmin şərtlərin mövcudluğunun müəyyən olunmasından sonra iddianın mahiyyəti üzrə araşdırılmasını aparmalıdır. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bunu tələb edib-etməmələrindən asılı olmayaraq xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. Tərəflər iddianı mümkün hesab etsələr də, məhkəmə xidməti vəzifəsinə görə aparmalı olduğu yoxlama nəticəsində tərəflərin mövqelərinin əksinə olaraq iddianın mümkünsüzlüyü nəticəsinə gələ bilər. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Həmin maddənin təfsirinə görə, istənilən növ inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olan iddia yalnız onun mümkünlüyü haqqında şərt yerinə yetirildiyi halda yolveriləndir, iddianın əsaslı hesab edilərək, məhkəmə tərəfindən mümkün sayılması üçün əsas şərtləri - iddia tələbinin iddia müddətinə dair normalara riayət edilməklə, iddiaya cavab verilməli olan inzibati orqana qarşı yönəlməsi, iddiaçının pozulması ehtimal olunan subyektiv hüququnun mövcudluğunun Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasından, ümumi (publik) hüquq sahəsində qüvvədə olan qanunlardan və digər normativ hüquqi aktlardan irəli gəlməsi, inzibati məhkəmə icraatı qaydasında iddia inzibati orqanın hərəkəti və hərəkətsizliyi nəticəsində şəxsin hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının güman və ehtimal edilən pozulması zamanı deyil, konkret hüquqlarının pozulmasının əsaslandırdığı hallarda mümkün hesab edilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun «İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair» 10 aprel 2015-ci il tarixli 5 №-li qərarında göstərilmişdir ki, məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır (qərarın 1.1, 1.3, 1.4 və 2.1-ci bəndləri). İş materiallarından görünür ki, İddiaçı hazırki iddia tələbində “2 saylı Bakı “ASAN Xidmət" Mərkəzində Notariat Ofisi tərəfindən təsdiq edilmiş 4Ə-2596 reyestr nömrəli, xx.xx.2015-ci il tarixli bağışlama müqaviləsinin 1-ci bəndində “Hədiyyə verən X3 paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1\6 hissədən “B" tikilisi y\s 17.3 kv.metr his. “qeyd edilmiş aşkar səhvləri düzəldərək Bakı şəhəri Texniki İnventarlaşdırma və MHQ İdarəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2002-ci il tarixli 30\65 saylı 1 nömrəli Forma üzrə Arayışdakı və DƏDRX Bakı şəhər Ərazi İdarəsi tərəfindən tərtib edilmiş 09Az\4671 saylı, xx.xx.2014 tarixli Arayışdakı qeydlər kimi “Hədiyyə verən X3 paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1\6 hissədən yaşayış sahəsi latın qrafikası ilə “V” tik.-y/s 22,4 kv.metr qeyd edilməsi”ni istəyir. Bu barədə məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, əvvəla iş materiallarında olan xx.xx.2015-ci il tarixli daşınmaz əmlakın bağışlanması müqaviləsindən görünür ki, mərhum X3 Bakı şəhəri, Keşlə qəsəbəsi, Məşədi Kazımov küçəsi 12 nömrəli fərdi yaşayış evində paylı mülkiyyət üzrə özünə məxsus olan 1/6 hissədən “B” tikilisini, yaşayış sahəsi 17,3 kv.m. olan otağını İddiaçı bağışlamışdır. İşdə olan DƏDRX-nin Bakı Ərazi İdarəsi tərəfindən verilmiş “daşınmaz əmlakın təsvirinə, dövlət qeydiyyatına alınmış hüquqlara və onların məhdudlaşdırılmasına (yüklülüyünə) dair dövlət reyestrindən arayış”da da X1 paylı mülkiyyətində olan əmlak 1/6 hissədən ibarət “B” tikilisi, y/s 17,3 kv.m. kimi göstərilmişdir. Bunnula yanaşı DƏDRX-nin verdiyi ******* saylı xx.xx.2007-ci il tarixli daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışda da X1 mülkiyyətində olan daşınmaz əmlak 1/6 hissədən ibarət “B” tikilisi. y/s 17,3 kv.m. qeyd olunmuşdur. Belə olan halda iddiaçının adı çəkilən bağışlanma müqaviləsində aşkar səhvlərə yol verildiyi və bu səhvlərin düzəldilməsinə zərurət olduğu faktı iş materialları ilə öz təsdiqini tapmır. Göründüyü kimi, iddiaçının hazırki iddia tələbi vaxtilə notariat ofisində bağlanmış bağışlama müqaviləsinin təsdiqi zamanı yol verilmiş aşkar səhvlərin düzədilməsi ilə bağlı deyil, əslində həmin müqavilənin məzmununa müvafiq dəyişikliyin edilməsi ilə bağlıdır ki, bu da müvafiq notariat hərəkətlərinin aparılmasına dəlalət edir. Qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” xx.xx.2015-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarının 8-ci bəndində aşağıdakılar göstərilmişdir: notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair şikayətlərin məhkəmə aidiyyəti müəyyən edilərkən məhkəmələr nəzərə almalıdır ki, “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsində dəyişikliklər edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının xx.xx.2011-ci il tarixli 143-İVQD №-li Qanunu ilə MPM-in XXXVİİİ fəsli (“Notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair şikayətlər”) həmin Məcəllədən çıxarılsa da, “Notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair şikayətlərə” xüsusi icraat qaydasında baxılması MPM-in 305.1 – 305.1.8-ci maddələrində təsbit olunmuşdur. Buna görə də “Notariat hərəkətlərindən və ya həmin hərəkətlərin aparılmasından imtinaya dair şikayətlərə” xüsusi icraat qaydasında (maraqlı şəxslər arasında hüquqa dair mübahisə olduqda isə, iddia icraatı qaydasında) ümumi məhkəmələr tərəfindən baxılır. Lakin sonradan adı çəkilən Plenumun qərarına dəyişiklik olunaraq qeyd edilmişdi ki, “aparılmış notariat hərəkətlərindən və ya notariat hərəkətlərini aparmaqdan imtina edilməsindən şikayət verilməsi zamanı mübahisəyə mülki, yoxsa inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılması ilə bağlı məsələ qanunvericilikdə dəqiq tənzimlənməmişdir. Əksinə, bu məsələ ilə bağlı qanunvericilikdə bir-biri ilə uyğunsuzluq halı yaradan bir sıra normalar vardır və onların məcmusunun qiymətləndirilməsi əsasında hazırkı vəziyyətdə qanunvericinin iradəsini dəqiq aydınlaşdırmaq mümkün olmur. Mülki Prosessual Məcəllənin 445.0.6-cı, İnzibati Prosessual Məcəllənin 8.1.3-1-ci, “Notariat haqqında” Qanunun 41-ci maddəsində və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 28 avqust tarixli 136 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “İnzibati orqanların Təsnifatı”nda mövcud olan müddəalar aparılmış notariat hərəkətlərindən və ya notariat hərəkətlərini aparmaqdan imtina edilməsindən verilmiş şikayətlərin məhkəmə aidiyyətinin dəqiq müəyyənləşdirilməsinə imkan vermir. Odur ki, müvafiq təkmilləşdirilmələr aparılmaqla mümkün olan qısa müddət ərzində aidiyyətlə bağlı məsələnin qanunvericilik səviyyəsində həll olunması üçün qanunvericilik təşəbbüsü hüququndan istifadə olunmalı, eyni zamanda, məhkəmə müdafiəsi hüququnun həyata keçirilməsini təmin etmək üçün mövcud mübahisələrə müvəqqəti baxılması qaydası ilə bağlı məhkəmələrə izah verilməlidir. Bu baxımdan, qanunvericilikdə müvafiq tənzimləmələr edilənədək notariat hərəkətlərindən və ya notariat hərəkətlərini aparmaqdan imtinaya dair şikayətlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında ümumi məhkəmələrdə baxılması davam etdirilsin.” Odur ki, məhkəmə kollegiyası belə qənaətə gəlir ki, iddiaçının tələbi notariat hərəkətləri ilə bağlı olduğundan, hazırkı işə mülki xarakterli mübahisə kimi inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılması mümkün deyil. “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli 4 nömrəli qərarının 15.3-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, mülki və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan mübahisələrə dair iddialar mümkün sayılmamalı, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə (yaxud, inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında işlərə baxmaq səlahiyyəti olan orqana) müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Göründüyü kimi, hazırkı iddianın qaldırılması üçün inzibati-prosessual qanunvericilikdə nəzərdə tutulan mümkünlük şərtləri ödənilmədiyindən, iddia mümkünsüz sayılmalıdır. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası işin yuxarıda qeyd edilən hallarına Azərbaycan Respublikası İPM-nin 35-ci maddəsinin tələblərinə müvafiq qiymət verərək belə qənaətə gəlir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianın mümkün sayılmaması barədə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibətdə isə qeyd edilməlidir ki, həmin dəlillər qərardadın ləğv edilib, iddianın inzibati məhkəmə icraatı qaydasında mahiyyəti üzrə baxılması üçün əsas vermir. Buna görə də məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin olunmamalı, Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8451/2022 saylı 01 iyun 2022-ci il tarixli qərardadı qanuni və əsaslı olduğu üçün dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikasının İnzibati-Prosessual Məcəllənin 87.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. NƏTİCƏVİ HİSSƏ Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 80, 87, 90, 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası QƏRARA ALDİ: İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-8451/2022 saylı 01 iyun 2022-ci il tarixli qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardaddan onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 (on) gün müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası vasitəsilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən Xəyalə Cəmilova Hakimlər Mirzə Tağızadə Aytən Oruczadə