AzərbaycaņRespublikası̧adından Qərar Bakı̧şəhəri İş̧№̧2-1(103)-5004/2025 22.07.2026 BAKI̧APELLYASIYA̧MƏHKƏMƏSI iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə GIRIŞ HISSƏ Bakı̧Apellyasiya̧MəhkəməsiniņInzibati̧kollegiyası HakimləŗAğalarov̧HəmiḑAzəŗoğlunuņsədrliyi̧və̧məruzəsi̧ilə, X1̧və̧Mədətli̧FəriḑIlham̧oğlundaņibarəţtərkibdə, məhkəmə̧iclasınıņkatibi̧Şirinova̧Lamiyə̧Fehruz̧qızınıņkatibliyi, iddiaçınıņnümayəndəsi̧X3, cavabdehiņnümayəndəsi̧nümayəndə1̧iştirakı̧ilə, iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti üzrə inzibati işə ##.##.2026-cı il tarixdə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati binasında (Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi, 540-cı məhəllə), açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında̧baxaraq̧aşağıdakı̧qərarı̧qəbuļetdi. TƏSVIRI HISSƏ Işin halları: Iddiaçı İddiaçı ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması ilə bağlı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına etdiyi müraciət, ümumi iş stajının 25 ildən az (15 il 3 ay 2 gün) təşkil etməsi, güzəştli iş stajının olmaması, bundan başqa, fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalının əmək pensiyasının minimum məbləğindən aşağı olmayan pensiya̧təminatına̧imkaņverməməsi̧əsası̧ilə̧təmiņedilməmişdir. Iddiaçı İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə Bakı Inzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, ona ## ###### 2024-cü ildən, yəni 58,5 yaşından güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulmasını xahiş etmişdir. Iddiaçının əsaslandırması: Iddia ərizəsi onunla əsaslandırılmışdır ki, o, ## ### 1984-cü ildən əmək fəaliyyətinə başlamış, ## ### 1984-cü ildən ## ###### 2006-cı ilədək xxxxluq fabrikində toxucu peşəsində, ## ###### 2014-cü il tarixdən ## ####### 2015-ci ilədək fərdi sahibkara məxsus sexdə toxucu peşəsində, yəni güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə, ## ###### 2020-ci ildən ## ###### 2024-cü ilədək isə Suraxanı rayon Mənzil-Komunal Təsərrüfatı Birliyində dalandar işləmiş, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşədə 24 il 2 ay 3 gün, ümumilikdə isə 28 il 3 ay 13 gün müddətində əmək stajı olmuşdur. Göründüyü kimi, 58 il 6 ay yaşı ## ###### 2024-cü il tarixdə tamam olduğundan, yəni ## ###### 2024-cü ildə artıq pensiya almaq hüququ yaranğından, ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməlidir. Cavabdeh onun ümumi və güzəştli stajını mübahisələndirsə də, qüvvədən düşmüş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 69-cu maddəsinə əsasən, iş stajı müəyyən edilmiş qaydada idarə, müəssisə və təşkilatın verdiyi sənədə əsasən təsdiq edilir. Iş stajını sübut edən əsas sənəd əmək kitabçasıdır. Beləliklə, hazırkı iş üzrə mübahisəli məsələ ## ###### 2006-cı ilədək olan əmək fəaliyyəti ilə bağlı olduğundan, eləcə də, onun həmin dövrlərdə işləməsi əmək kitabçasında bu barədə müvafiq qeydiyyat aparılmaqla təsdiqləndiyindən, qanunvericiliyin istinad olunan müddəalarına əsasən sözügedən dövr ona əmək pensiyası hüququ verən sosial sığorta stajına daxil edilməlidir. Həmçinin, işyerindən güzəştli arayışı olmasa da, əmək kitabçasında onun toxucu peşəsində işlədiyi açıq-aşkar göstərilmişdir və bu peşə, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007ci il ## ###### tarixli, ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nın 26.1-ci bəndinə əsasən (Toxuculuq sənayesi - süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatların, kətanın toxucuları) güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşəyə aid edilir. Toxuculuq sahəsinə aid olan fəhlə peşələrinin və işlərin Vahid Tarif-Ixtisas Sorğu kitabçasına əsasən toxucu işinin xüsusiyyətləri bunlardır: toxucu dəzgahlarında (maşınlarında) və lenttoxumu dəzgahlarında parçaların, lent və məmulatların istehsalı; Əriş, arğac və arkat saplarının qırılmasının aradan qaldırılması; Kəsici mexanizmin bıçaqlarının dəyişdirilməsi; Sapın qırılmasının və parçanın qüsurlarının qarşısını almaq üçün profilaktiki işlərin yerinə yetirilməsi; Toxunmaların rapportunun və naxışların bərpa olunması; Parçanın sıxlığının, toxunmaya daxil olan əriş və arğac saplarının keyfiyyətinin yoxlanması; Parçaların qüsurlarının işlənib hazırlanması; Köklü döşəmənin, xovlu ərişin mütləq dartılmasının təmin edilməsi; Lamel mexanizminin kəsici, yığıcı mexanizmlərinin işinin, kətanın, kəsmənin keyfiyyətinin, xovlu ilgəklərin hündürlüyünün yoxlanılması; Qırılma zamanı əriş saplarının açılması və düyünlənməsi; Sapın sarınması, bağlanmış və yüklənmiş ərişin işlənməsi; Arğac makaralarının doldurulması və dəyişdirilməsi; Jakkard maşınlı dəzgahlara kartonun keçirilməsi; Rəngli kaymaların atılması; Dəzgahların ardıcıl işini təmin edən digər işçi fəndlərin yerinə yetirilməsi; Dəzgahın təmirdən qəbulunda iştirak edilməsi; Iş yeri və avadanlığa qulluq edilməsi. Beləliklə, cavabdeh pensiya təyin etməkdən imtina etməkdə haqlı̧olmamışdır. Cavabdehin etirazları: Cavabdeh iddiaya dair etirazla məhkəməyə müraciət edərək, qeyd etmişdir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 9.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, iddiaçıya güzəştli şərtlərə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün iddiaçı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmalı, 25 il ümumi stajı olmalı, 10 il isə güzəştli iş stajı olmalıdır. Lakin iddiaçının qanunvericiliklə tələb olunan 25 il ümumi stajı yoxdur. Iddiaçının ##.##.1984 - ##.##.2006-cı illərdə xxxxluq Fabrikində olan iş stajının araşdırılması zamanı ##.##.2006 - ##.##.2006-cı il tarixləri arasındakı dövr üzrə ödənilməli olan məcburi dövlət sosial sığorta haqları onun fərdi hesabının sığorta hissəsində əksini tapmamışdır. Bakı şəhər Dövlət Arxivinin ##.##.2024-cü il tarixli *-**- *F/*-****/**** nömrəli arxiv arayışından məlum olur ki, sözügedən müəssisədə 1986-cı il üzrə 1 ay, 1990-cı il üzrə 8 ay, 1991-ci il üzrə 8 ay, 1992-ci il üzrə 9 ay, 1994-cü il üzrə 3 ay, 1995-ci il üzrə 1 ay, 1996- cı il üzrə 4 ay üzrə iddiaçıya əmək haqqı ödənilməyib. ##.##.1986-##.##.1986-cı il, ##.##.1990-##.##.1990-cı il, ##.##.1990-##.##.1990-cı il, ##.##.1991- ##.##.1991-ci il, ##.##.1991-##.##.1991-ci il, ##.##.1992-##.##.1992-ci il, ##.##.1994-##.##.1994-cü il, ##.##.1995-##.##.1995-ci il, ##.##.1996-##.##.2006-cı illərin (ümumilikdə 2 il 10 ay) iddiaçının sığorta stajına daxil edilməsi qanunvericiliyin tələblərinə zidd olduğu üçün onun ümumi stajına daxil edilməmişdir. Iddiaçının ümumi stajı ##.##.1984-##.##.1986-cı il, ##.##.1986-##.##.1990-cı il, ##.##.1990-##.##.1990-cı il, ##.##.1991-##.##.1991-ci il, ##.##.1992-##.##.1994-cü il, ##.##.1995-##.##.1995-ci il, ##.##.1995-##.##.1996-cı il tarixləri arasındakı dövrlər və ##.##.2006-cı il tarixdən sonra 5 il 6 ay, ümumilikdə 15 il 3 ay 2 gün olmaqla, qanunvericiliklə tələb olunan ümumi sığorta stajından - 25 ildən azdır. Həmçinin, pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmalı olan pensiya kapitalının aşağı həddi qanunvericiliyə uyğun olaraq 40320,00 manat hesablandığı halda, iddiaçının fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınan pensiya kapitalı cəmi 16760,30 manat təşkil edir. Iddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün tələb edilən ümumi iş stajı şərti tamamlanmır. “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi” Qaydalarının 4.1.20-ci bəndinə əsasən, yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə iş müddəti şəxsin güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməsinə dair işəgötürənin müvafiq formada tərtib olunmuş arayışı ilə müəyyən edilir. Lakin, iddiaçı tərəfindən Mərkəzi Filiala güzəştli iş stajını təsdiq edən hər hansı arayış təqdim edilməmişdir. Həmçinin, iddiaçının Mərkəzi Filiala və məhkəməyə təqdim etdiyi Bakı şəhər Dövlət Arxivinin ##.##.2023-cü il tarixli *-**-*F/*-H*****/**** nömrəli arayışında (onun xxxxluq Fabirikində əmək fəaliyyətinə dair arxiv arayışı) da zərərli iş barədə hər hansı məlumatın mövcud olmadığı açıq şəkildə bildirilmişdir. Iddiaçının əmək fəaliyyətinin zərərli işlə bağlı olmasına dair hər hansı sənəd təqdim edilmədiyindən onun güzəştli iş stajı mövcud deyildir. Iddiaçının ümumi iş stajı 25 ildən az (15 il 3 ay 2 gün) olduğu və güzəştli iş stajı isə olmadığı üçün ona güzəştli şərtlərlə yaşa̧görə̧əməķpensiyasınıņtəyiņedilməsi̧qanunvericiliklə̧mümküņdeyildir. Birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə: Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli, 2- *(***)-*****/**** nömrəli qərarı ilə iddia təmin edilmiş, iddiaçının 58 yaş 6 ayının tamam olduğu ##.##.2024-cü il tarixdən ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyi cavabdehin üzərinə̧qoyulmuşdur. Cavabdeh apellyasiya şikayəti verərək, həmin qərarın ləğv edilməsini və iddia tələbiniņtəmiņolunmamasını̧xahiş̧etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri: Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçının qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq qəbul edilən sığorta stajı 15 il 3 ay 2 gün olmaqla qanunvericiliklə tələb edilən 25 ildən azdır. İddiaçı ##.##.1984-##.##.2006-cı illərdə xxxxluq Fabrikində olan əmək fəaliyyəti zamanı ##.##.2006-cı il tarixdən ##.##.2006-cı il tarixədək ödənilməli olan məcburi dövlət sosial sığorta haqları iddiaçının fərdi hesabının sığorta hissəsinə ödənilməmişdir. Qeyd olunan hal əmək kitabçasında xxxxluq Fabrikindəki iş stajına aid qeydlərin mötəbərliyini şübhə altına aldığı üçün, iddiaçının həmin dövrdəki əmək fəaliyyəti araşdırılmış, Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı filialı tərəfindən təqdim edilmiş ##.##.2024-cü il tarixli 3- **-*F/*-****/**** nömrəli arxiv arayışına əsasən iddiaçıya sözügedən müəssisədə 1986-cı il üzrə 1 ay, 1990-cı il üzrə 8 ay, 1991-ci il üzrə 8 ay, 1992-ci il üzrə 9 ay, 1994-cü il üzrə 3 ay, 1995-ci il üzrə 1 ay, 1996-cı il üzrə 4 ay əmək haqqı ödənilmədiyi (ümumilikdə 2 il 10 ay), 1996-cı ildən sonrakı dövrlərə dair əmək haqqı cədvəllərinin isə arxivə təhvil verilmədiyi aşkarlanmışdır. Beləliklə, ##.##.1986- ##.##.1986-cı il, ##.##.1990- ##.##.1990-cı il, ##.##.1990-##.##.1990-cı il, ##.##.1991- ##.##.1991-ci il, ##.##.1991-##.##.1991-ci il, ##.##.1992-##.##.1992-ci il, ##.##.1994- ##.##.1994-cü il, ##.##.1995-##.##.1995-ci il, ##.##.1996-##.##.2006-cı illər qanunvericiliyin tələblərinə zidd olduğu iddiaçının ümumi stajına daxil edilə bilməz. Iddiaçının ümumi stajı ##.##.1984-##.##.1986-cı il, ##.##.1986-##.##.1990-cı il, ##.##.1990-##.##.1990-cı il, ##.##.1991- ##.##.1991-ci il, ##.##.1992-##.##.1994-cü il, ##.##.1995-##.##.1995-ci il, ##.##.1995-##.##.1996-cı il tarixləri arasındakı dövrlər və ##.##.2006-cı il tarixdən sonra 5 il 6 ay olmaqla ümumilikdə 15 il 3 ay 2 gün olmaqla qanunvericiliklə tələb olunan ümumi sığorta stajından – 25 ildən azdır. Həmçinin pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmalı olan pensiya kapitalının aşağı həddi qanunvericiliyə uyğun olaraq 40320,00 manat hesablandığı halda, iddiaçının fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınan pensiya kapitalı cəmi 16760,30 manat təşkil edir. Iddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün tələb edilən ümumi iş stajı şərti tamamlanmır. İddiaçı güzəştli iş stajına münasibətdə isə bildirilir ki, “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi” Qaydalarının4.1.20-ci bəndinə əsasən, yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə iş müddəti şəxsin güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməsinə dair işəgötürənin müvafiq formada tərtib olunmuş arayışı ilə müəyyən edilir. Iddiaçı tərəfindən Mərkəzi Filiala güzəştli iş stajını təsdiq edən hər hansı arayış təqdim edilməmiş, həmçinin, İddiaçı Mərkəzi Filiala və məhkəməyə təqdim etdiyi ##.##.2023-cü il tarixli *-**-*F/*-H*****/**** nömrəli Azərbaycan Respublikası Dövlət ArxivininBakı filialının iddiaçının xxxxluq Fabirikində əmək fəaliyyətinə dair arxiv arayışında zərərli iş barədə hər hansı məlumatın mövcud olmadığı aşkar surətdə bildirilmişdir. Iddiaçının əmək fəaliyyətinin zərərli işlə bağlı olmasına dair hər hansı sənəd mövcud olmadığından iddiaçının güzəştli iş stajı yoxdur. Həmçinin, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli *-*(***)-***/**** nömrəli qərarında güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinə dair işlərə baxılarkən qanunvericiliyin göstərilən normalarına uyğun olaraq iddiaçının işlədiyi müəssisədən onun zərərli əmək şəraitində işləməsinə dair arayış (güzəştli iş arayışı) tələb edilməli və həmin sənəd iş materiallarına əlavə olunmalı olduğu qeyd edilmiş, güzəştli iş stajını müəyyən edən sənədin müvafiq arayış olduğu xüsusilə vurğulanmışdır. Lakin, birinci instansiya məhkəməsi İddiaçı fərdi şəxsi hesabına ##.##.2006-##.##.2006-cı il tarixləri arasındakı dövr üzrə ödənilməli olan məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməməsi faktını nəzərə almayaraq əmək kitabçasında xxxxluq fabrikindəki iş fəaliyyətinə dair qeydləri şübhə altına alacaq hər hansı halın olmadığını qeyd etmiş, həm iddiaçı tərəfindən təqdim edilmiş, həm də Mərkəzi Filial tərəfindən istinad edilən arxiv arayışlarında iddiaçıya müxtəlif dövrlər üzrə əmək haqqı ödənilməməsi faktına hüquqi qiymət vermədən ##.##.1984-##.##.2006-cı il tarixlərində olan xxxxluq Fabrikindəki əmək fəaliyyəti dövrlərini əsassız olaraq iddiaçının ümumi iş stajına daxil edilməli olduğunu hesab etmişdir. Məhkəmə iş üzrə İddiaçı sözügedən müəssisədə çalışdığı toxucu vəzifəsinin güzəştli iş stajına aid olmasını sübut edəcək hər hansı bir sənəd olmadığı təqdirdə iddiaçının ##.##.1984-cü il tarixdən ##.##.2006-cı il tarixədək xxxxluq Fabrikində işlədiyi toxucu peşəsini Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ##.##.1993-cü il tarixli *** saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa, qocalığa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin * №-li Siyahısın”da 22100000 şifrəli “XX. Yüngül sənaye” bölməsində “1. Toxuculuq sənayesi”nə aid 2200200a—11602 şifrə ilə göstərilmiş “süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatlar, kətan toxucuları” peşəsinə, eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ##.##.2007-ci il tarixli ** saylı qərarının “26. Yüngül sənaye” bölməsində “26.1. Toxuculuq sənayesi” yarımbölməsindəki “süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatların, kətanıņtoxucuları”̧vəzifəsinə̧əsassız̧olaraq̧uyğunlaşdırmışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsində birinci icraat: Apellyasiya icraatı zamanı iddiaçı iddianın dəyişdirilməsi barədə ərizə verərək, ona 52 yaşı tamam olduğu ##.##.2017-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi və ##.##.2021-ci ildən pensiya məbləğinin ödənilməsi öhdəliyiniņcavabdehiņüzərinə̧qoyulmasını̧xahiş̧etmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Inzibati kollegiyasının ##.##.2025-ci il tarixli iclasında protokol qaydasında qəbul etdiyi qərardadla, iddianın dəyişdirilməsi qeyd edilən məzmunda̧qəbuļedilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Inzibati kollegiyasının ##.##.2025-ci il tarixli, *- *(***)-****/**** nömrəli qərarı ilə apellyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, Bakı Inzibati Məhkəməsinin *-*(***)-*****/**** nömrəli, ##.##.2024-cü il tarixli qərarı ləğv edilmiş, iş üzrə yeni qərar çıxarılmaqla iddia təmin edilmiş, iddiaçıya ## ###### 2021-ci il tarixdən pensiya məbləği ödənilməklə, 52 yaşının tamam olduğu ##.##.2017-ci ildən güzəştli şərtlərlə̧yaşa̧görə̧əməķpensiyası̧təyiņedilməsi̧öhdəliyi̧cavabdehə̧həvalə̧edilmişdir. Cavabdeh həmin qərardan kassasiya şikayəti verərək, qərarın ləğv edilməsini və iddia̧tələbiniņtəmiņedilməməsi̧barədə̧qəraŗqəbuļolunmasını̧xahiş̧etmişdir. Kasassiya instansiyası məhkəməsində icraat: Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati kollegiyasının ##.##.2025-ci il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarı ilə kassasiya şikayəti qismən təmin edilərək, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin Inzibati Kollegiyasının ## #### 2025-ci il tarixli, 2- *(***)- ****/**** nömrəli qərarının ləğv edilməsi və işin təkrar baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə̧göndərilməsi̧qərara̧alınmışdır. Tərəflərin iştirakı və izahatları: Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək və onun məzmununa uyğun izahat verərək apellyasiya şikayətinin təmin olunması, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi və iddianın təmin edilməməsi̧barədə̧qəraŗqəbuļedilməsini̧xahiş̧etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi apellyasiya şikayətinin dəlillərinə etiraz edərək, apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və birinci instansiya məhkəməsiniņqərarınıņdəyişdirilmədəņsaxlanılmasını̧xahiş̧etmişdir. ƏSASLANDIRMA HISSƏSI Apellyasiya şikayətinin və iddianın mümkünlüyü: Azərbaycan Respublikasının Inzibati Prosessual Məcəlləsinin 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə, sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə̧baxır. Apellyasiya şikayəti qanunla müəyyən olunmuş tələblərə riayət olunmaqla verilmişdir,̧şikayətiņmümküņsayılmaması̧üçüņəsaslaŗyoxdur Məhkəmə kollegiyası iddia tələbi ilə bağlı qeyd edir ki, iddia ərizəsi onun mümkünlüyünü şərtləndirilən tələblərə cavab verməklə təqdim olunmuş və bu səbəbdən mümküņhesab̧edilir.̧ Belə ki, irəli sürülmüş iddia məcburetmə haqqında iddia olmaqla inzibati məhkəmə icraatı̧qaydasında̧baxılmalıdır.̧̧ IPM-in 2.2.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati məhkəmə icraatında inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı müvafiq öhdəliyin qoyulmasına dair iddialara və ya inzibati orqanın hərəkətsizliyindən müdafiəyə dair iddialara (məcburetmə haqqında iddia)̧baxılır.̧ Həmin Məcəllənin 33.1-ci maddəsindən görünür ki, məcburetmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı onun arzuladığı inzibati aktı qəbul etmək vəzifəsini cavabdehin üzərinə̧qoymağı̧məhkəmədəņtələb̧edə̧bilər. Iddia ümumi mümkünlük şərtləri (iddianın lazımı qaydada qaldırılması, iddiaçının prosessual fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti və s.) ilə yanaşı xüsusi mümkünlük şərtlərinə də cavab verir. Belə ki, iddiaçı iddia ərizəsində inzibati orqanın müəyyən hərəkətlərin edilməsindən imtina etməsi nəticəsində subyektiv hüquqlarının pozulduğunu irəli sürür. Iddiaçı əvvəlcədən eyni məzmunlu tələblə inzibati orqana müraciət etmiş, sonuncu müraciəti təmin etmədiyindən hazırkı məhkəmə mübahisəsi̧yaranmışdır.̧ Faktiki hallar və sübutlar: Iş̧materiallarında̧olaņvə̧məhkəmə̧baxışında̧tədqiq̧edilmiş: Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı Filialının ##.##.2023-cü il tarixli *-**- *F/*-H-*****/**** nömrəli arxiv arayışına əsasən, həqiqətən Dövlət Arxivinin Bakı filialında saxlanılan xxxx Fabrikinin natamam arxiv sənədlərinin şəxsi vərəqələrində ##.##.1965-ci il təvəllüdlü vət. Hacıbəbirova (Qocayeva) Sədaqət Məhəmməd qızının ##.##.1984-cü il tarixli, ***/K saylı əmrlə ##.##.1984-cü il tarixdən * saylı sahəyə toxucu şagirdi kimi işə qəbul olunması, ##.##.2006-cı il tarixli, ** saylı əmrlə ##.##.2006-cı il tarixdən öz xahişi ilə işdən azad olunması,1984, 1985, 1986, 1987, 1988,1989,1990-cı illərə dair əmək haqqı cədvəllərində əmək haqqı hesablanması barədə məlumatlar mövcuddur. xxxx Fabrikinin natamam arxiv sənədlərinin 2006-cı ilə dair əmr kitabları Dövlət Arxivinin Bakı filialına təhvil verilməmişdir. Zərərli iş barəsində Dövlət Arxivinin Bakı filialında hər hansı biŗməlumaţsaxlanılmır; IT-İ ******* nömrəli əmək kitabçasının notarial təsdiq olunmuş tərcüməsinə əsasən iddiaçı xxxxluq Fabrikində ##.##.1984-cü il tarixdə İ dərsə III kurs tələbəsi kimi qəbul olunub, ##.##.1984-cü il tarixdə 3 dərəcəli toxucu kimi köçürülüb, ##.##.1991-ci il tarixdə Azərbaycan SSR Sovet Nazirliyinin qətnaməsinin 27.09.90-cu il tarixli 450 b. və Azərbaycan dövlət konst. ##.##.1990-cu il tarixli * saylı ə.m. əsasən adı Toxucu Fabrikasına dəyişdirilmişdir, ##.##.1991-ci il tarixdə 3 dərəcəli toxucu kimi qəbul olunub, ##.##.2006-cı il tarixdə öz xahişi ilə işdən azad edilib. ##.##.2014-cü il tarixdən ##.##.2015-ci il tarixədək fərdi sahibkar Məmmədovun sexində toxucu peşəsində, ##.##.2020-ci il tarixdən ##.##.2024-cü il tarixədək isə Suraxanı rayon Mənzil Komunal TəsərrüfaţBirliyində̧dalandaŗişləmişdir; H.Z.Tağıyev adına Toxucu tikiş sanəyə kombinatı ASC-nin Bakı şəhəri * saylı vəkil bürosunun ##.##.2026-cı il tarixli *** nömrəli sorğusuna ##.##.2026-ci il tarixli cavab məktubunda qeyd olunmuşdur ki, qeyd edilmiş vəzifə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ###### 2007-ci il tarixli ** saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nın 32. Toxuculuq istehsalatı - kağız-pambıq, pambıq, kətan, yun, ipək, kəndir-cut, trikotaj – kitabın 200-cü səhifəsində qeyd edilən toxucular; metal və sintetik tor toxuyan toxucular bölməsinə aiddir. Toxucular, göstərilmiş vəzifələrin xüsusiyyətləri aşağıdakı kimidir:- toxucu dəzgahlarında parça istehsalı, əriş və arğac saplarının qırılmasının aradan qaldırılması, kəsici mexanizmin bıçaqlarının dəyişdirilməsi, parçada qüsurların qarşısının alınması üçün profilaktik tədbirlərin görülməsi, toxunma raportunun bərpa edilməsi, parçanın sıxlığına, əriş və arğac saplarının keyfiyyətinə nəzarət, daraq cihazlarının kəsici mexanizminin və toxunan parçanın keyfiyyətinə nəzarət, düyünlənmiş və dəzgaha doldurulmuş əriş saplarının emal edilməsi, arğac babinlərinin doldurulması və dəyişdirilməsi, toxucu dəzgahının fasiləsiz işinin planlaşdırılması və xidmət maşınlarının seçilməsi və dəzgahların təmirdən sonra qəbul edilməsində iştirak etmək,̧avadanlıqları̧iş̧rejiminə̧uyğuņolaraq̧iş̧yerini̧qaydaya̧salmaq. Apellyasiya̧icraatı̧zamanı̧verilmiş̧sorğulara̧cavab̧olaraq: “xxxx” QSC-nin ##.##.2026-cı il tarixli məktubunda göstərilmişdir ki, “xxxx” QSC 2013-cü il tarixində Toxuculuq Fabrikində toxucu peəsinə aid bütün sənədləri Mərkəzi Arxivə̧təhviļvermişdir; Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv Idarəsi Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı Filialının ##.##.2026-cı il tarixli, *-**-*F/*-***/**** nömrəli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, Dövlət Arxivinin Bakı filialında saxlanılan xxxx Fabrikinin natamam arxiv sənədlərinin şəxsi vərəqələrində ##.##.1965-ci il təvəllüdlü vətəndaş Hacıbəbirova (Qocayeva) Sədaqət Məhəmməd qızının ##.##.1984-cü il tarixli, ***/K nömrəli əmrlə ##.##.1984-cü il tarixdən * saylı sahəyə toxucu şagirdi kimi işə qəbul olunması, ##.##.2006-cı il tarixli, ** nömrəli əmrlə ##.##.2006-cı il tarixdən öz xahişi ilə işdən azad olunması, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996-cı illərə dair hesabat cədvəllərində əmək haqqı hesablanması barədə məlumatlar mövcuddur. Mövcud dövrlər üçün tərtib olunmuş arxiv arayışı əmək haqqı cədvəli təqdim olunur. xxxx Fabrikinin 1997-2006-cı illərə dair arxiv sənədləri Dövlət Arxivinin Bakı filialına təhvil verilməmişdir. Zərərli iş barəsində DövləţArxiviniņBakı̧filialında̧həŗhansı̧biŗməlumaţsaxlanılmır; Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialınn ##.##.2026-cı il tarixli, *-**-*/*-******/**** nömrəli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, sorğuda qeyd olunan şəxslərə dair məlumatlar tam (ad, soyad, ata adı, FIN) göstərilmədiyindən məktubda qeyd edilən məsələlərə münasibət bildirilməsi mümkün deyil; Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv Idarəsi Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı Filialının ##.##.2026-cı il tarixli, *-**-*F/*-****/**** nömrəli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, Dövlət Arxivinin Bakı filialında saxlanılan xxxx Fabrikinin natamam arxiv sənədlərinin şəxsi vərəqələrində ##.##.1965-ci il təvəllüdlü Hacıbəbirova (Qocayeva) Sədaqət Məhəmməd qızının ##.##.1984-cü il tarixli, ***/K saylı əmrlə ##.##.1984-cü il tarixdən * nömrəli sahəyə toxucu şagirdi kimi işə qəbul olunması, ##.##.2006-cı il tarixli, ** nömrəli əmrlə ##.##.2006-cı il tarixdən öz xahişi ilə işdən azad olunması barədə məlumatlar mövcuddur. xxxx Fabrikində süni xəz istehsalının (trikotaj və ya kətan əsaslı) olub-olmmasına dair məlumatlar fərdi qaydada Dövlət Arxivinin Bakı filialına təhvil verilməmişdir;̧ “xxxx” QSC-nin ##.##.2026-cı il tarixli məktubunda göstərilmişdir ki, “xxxx” QSC ## #### 2014-cü ildə özəlləşib. Özəlləşmədən öncəki bütün mühasibatlıq sənədləri Dövlət Arxiv Idarəsinə təhvil verilmişdir. Özəlləşmədən sonrakı dövrdə süni xəz istehsalı (trikotaj əsaslı̧və̧ya̧kətaņəsaslı)̧olmamışdır. Tətbiq edilən hüquq: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə̧38.̧Sosiaļtəminaţhüququ İ.̧Həŗkəsiņsosiaļtəminaţhüququ̧vardır. ... III. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş̧digəŗhallarda̧sosiaļtəminaţhüququna̧malikdir. ... “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: 9.1. Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 57 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 52 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ̧vardır.̧(##.##.2017-dəķqüvvədə̧olaņredaksiya) 9.1-ci maddəsinə əsasən, axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 55 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası̧hüququ̧vardır;̧(##.##.2017-dəņ##.##.2022-dəķqüvvədə̧olaņredaksiya) 9.1. Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa̧görə̧əməķpensiyası̧hüququ̧vardır.̧(##.##.2022-dəņqüvvədə̧olaņredaksiya) 9.8. Bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunun 9.1-ci maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq̧surətdə̧bu̧Qanuna̧uyğuņolaraq̧təyiņedilir. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə̧13.̧Əməķşəraitinə̧görə̧güzəştli̧pensiyalar Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya̧hüququna̧aşağıdakılaŗmalikdir: a) yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə çalışan işçilər, dənizdə çalışan neftçilər—istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunan *̧̧nömrəli siyahısı üzrə: kişilər—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə̧çalışarsa; qadınlar—45 yaşına çatdıqda və azı 15 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 7 il 6 ayını həmiņişlərdə̧çalışarsa. b) əmək şəraiti zərərli və ağır olan digər işlərdə çalışan işçilər—istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindəņtəsdiq̧olunaņ*̧nömrəli̧siyahısı̧üzrə: kişilər—55 yaşına çatdıqda və azı 25 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmiņişlərdə̧çalışarsa; qadınlar—50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmiņişlərdə̧çalışarsa. ... “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinə 1997-ci il ## #### tarixli 321-IQD №-li Qanunla edilmiş dəyişikliyə əsasən 13-cü maddədə nəzərdə tutulmuş yaş həddi 1997-ci il ######un #-dən başlayaraq̧2000-ci ilin ######un #-dəķhəŗiļ6̧ay̧artırılması̧nəzərdə̧tutulmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 2017-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları” (##.##.2022-dək qüvvədə olan): 3.1. Sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi ##.##.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış̧əməķpensiyası̧hüquqlarınıņnəzərə̧alınması̧üçüņümumi̧iş̧stajı; 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı̧tarixədəķolaņmüddəţüzrə̧sosiaļsığorta̧stajı. 3.2. 2006-cı il ######ın #-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara̧əsasəņmüəyyəņedilir: 3.2.1.̧əməķkitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda,̧məhkəməniņqanuni̧qüvvəyə̧minmiş̧qərarı; ... 4.1.8. Qanunun 9.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli̧Qərarı̧ilə̧təsdiq̧edilmişdir. “Qaydalar”a * nömrəli əlavə olan “Əmək pensiyasının təyin olunması üçün zəruri sənədlərin Siyahısı”nın 2.4.1-ci bəndinə görə, Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına̧daiŗiş̧yeriniņarayışı̧təqdim̧edilməlidir. 4.1.10. Qanunun 9.8-ci maddəsinə uyğun olaraq pensiya o halda təyin oluna bilər ki, həmin şəxslər əvvəllər qüvvədə olmuş qanuna əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün tələb olunan xüsusi və ümumi sığorta stajını Qanunuņqüvvəyə̧mindiyi̧2006-cı̧iļ######ıņ#-dəķqazanmış̧olsunlar. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il ## ##### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”: 1.1. Bu Qayda “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra – Qanun) 5.3-cü maddəsinə əsasən hazırlanmışdır və bu Qaydanın 1.2-ci bəndi nəzərə alınmaqla, əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi qaydasını müəyyən edir. 4.1. Əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı nəzərə alınan sosial sığorta stajı aşağıdakılara̧əsasəņmüəyyəņedilir: 4.1.1. 2006-cı̧iļ######ıņ#-dəķolaņdövŗüzrə:
1. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və bu sahədə münasibətləri tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xüsusiyyətlərindən və müddətindən asılı olmayaraq, müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin iş müddəti əmək fəaliyyəti barədə sənədlərə (əmək kitabçası, o olmadıqda işəgötürənin arayışı və ya dövlət arxivinin arayışı), həmin sənədlərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda Fond tərəfindən işəgötürəndə, dövlət arxivində və Fondda saxlanılan məlumatların üzləşdirilməsi nəticəsində̧tərtib̧olunaņakta̧əsasən;
2. seçkili və ya təyinatlı vəzifə tutan şəxslərin fəaliyyət müddəti barədə əmək kitabçasında qeydlər olmadıqda, həmin şəxslərin vəzifəyə seçildiyi və ya təyin edildiyi orqanıņarayışına̧əsasən;
3. hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin fəaliyyət müddəti məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi haqqında mədaxil qəbzlərinə̧və̧ya̧bu̧Qaydaya̧*̧nömrəli̧Əlavəyə̧əsasən;
4. əyani təhsil dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (təhsil müəssisəsinin arayışı, arxiv̧arayışı̧və̧s.)̧əsasən;
5. kolxozlarda əmək fəaliyyəti dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (kolxozçunun əmək kitabçası (müəyyən edilmiş əmək iştirakı minimumunun yerinə yetirilməsi barədə qeydiņolması̧şərtilə)̧əsasən;
6. işləməyən ananın körpə uşaqlarına qulluq etdiyi və ya uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrinə əsasən; 4.1.2. 2006-cı il ######ın #-dən sonrakı dövr üzrə – dövlət sosial sığorta sistemində fərdi̧uçoţ(bundaņsonra̧–̧fərdi̧uçot)̧məlumatlarına̧əsasən; 4.1.3. işçinin işəgötürən tərəfindən hesablanmış əməkhaqqına məcburi dövlət sosial sığorta̧haqqı̧ödəniləņiş̧müddəti̧–̧fərdi̧uçoţməlumatlarına̧əsasən; ... 4.1.20. yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə iş müddəti – bu Qaydanın 4.1.1-ci yarımbəndində nəzərdə tutulmuş sənədlərə və şəxsin güzəştli şərtlə əmək pensiyası hüququ verən işdə işləməsinə dair işəgötürən tərəfindən verilən forması bu Qaydaya * nömrəli Əlavə ilə müəyyən edilmiş güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən iş stajı və həmin işin xarakteri barədə arayışa əsasən. Işəgötürənin fəaliyyət göstərməməsi səbəbindən həmin arayış təqdim oluna bilmədikdə isə şəxsin işlədiyi sahə, peşə və vəzifələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı”nda göstərilənlərlə eynilik təşkil etdikdə MEIS-in “Əmək və məşğulluq” altsistemindən əmək müqavilələrinə dair çıxarışda, Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 7-ci maddəsinin 2-1-ci hissəsi ilə müəyyən edilmiş hallarda, eləcə də 2014-cü il ####un #-dək xitam verilmiş əmək müqavilələrinə münasibətdə əmək kitabçasında olan qeydə, bu qeydin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda isə Dövləţarxiviniņarayışına̧əsasən.
Azərbaycan Respublikası Inzibati-Prosessual Məcəlləsi: 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. 68.1. Məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsaşolmuş̧səbəbləŗgöstərilməlidir. 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla̧əsaslandırılmalıdır. 87.6. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində̧dəyişdirilə̧bilər. 96.11. Mübahisə edilən qərarla bağlı Ali Məhkəmənin hüquqi mövqeyi apellyasiya instansiyası̧məhkəmələri̧üçüņməcburidir.
Məhkəmənin mövqeyi: Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddiaçının ##.##.1984-cü ildən ##.##.2006-cı ilədək xxxxluq Fabrikində işlədiyi toxucu peşəsi - Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## #### 1993-cü il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa, qocalığa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin * nömrəli Siyahısın”da 22100000 şifrəli “XX. Yüngül sənaye” bölməsində “1. Toxuculuq sənayesi”nə aid 2200200a—11602 şifrə ilə göstərilmiş “süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatlar, kətan toxucuları” peşəsinə, eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il ## ###### tarixli ** nömrəli Qərarının “26. Yüngül sənaye” bölməsində “26.1. Toxuculuq sənayesi” yarımbölməsindəki “süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatların, kətanın toxucuları” vəzifəsinə uyğun gəlməklə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən vəzifələrdir. Göründüyü kimi, iddiaçının ##.##.1984-##.##.2006-cı illərdə çalışdığı toxucu vəzifəsi güzəştli şərtlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən peşələr olmaqla güzəştli iş stajı 12̧iļ6̧aydaņçoxdur. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə razılaşmayaraq̧aşağıdakılarıņqeyḑedilməsini̧zəruri̧hesab̧edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və beynəlxalq-hu̧quqi aktlar sosial təminat hu̧ququnu əsas insan və vətəndaş hu̧quqlarından biri kimi təsbit edir. Sosial təminat hu̧ququ qanunla mu̧əyyən edilmiş hallarda və hədlərdə pensiya almaq hu̧ququnu da ehtiva edir. Pensiya hu̧ququ sosial təminatın tərkib hissəsi və onun qanunla̧mu̧əyyəņolunmuş̧əņmu̧hu̧m̧formasıdır. Əmək pensiyası qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıqları əmək haqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanların ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara ödənilən aylıq pul ödənişidir. Başqa sözlə, sığortaolunanın əmək pensiyası ona pensiya təyin olunduqdan əvvəl aldığı əməkhaqqı və digər gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə veriləņpuļödənişidir. Sadalanan qanunvericilik normalarının təhlili göstərir ki, iddiaçıya 52 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya təyin olunması üçün iki element birlikdə̧mövcud olmalıdır: a)̧Iddiaçınıņ##.##.2006-cı̧ilə̧qədəŗazı̧20̧iļümumi̧iş̧stajınıņmövcuḑolması; b) Iddiaçının ##.##.2006-cı ilə qədər azı 10 il güzəştli iş stajının (* nömrəli siyahı üzrə)̧mövcuḑolması. Cavabdehin imtina məktubunda, etirazında mu̧bahisə etdiyi məsələ iddiaçının ümumi̧və̧güzəştli̧iş̧stajının,̧həmçiniņpensiya̧kapitalınıņyetərli̧olmaması̧ilə̧bağlıdır.̧ Kollegiya ilk növbədə qeyd edir ki, cavabdehin fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalının əmək pensiyasının minimum məbləğindən aşağı olmayan pensiya təminatına imkan verməməsi ilə bağlı dəlilləri qanunsuzdur. Çünki iddiaçının tələbi “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 9.8-ci maddəsinə əsasən 52 yaşdan pensiya təyini ilə bağlıdır ki, həmin maddəyə əsasən pensiya̧kapitalınıņolması̧kimi̧tələb̧mövcuḑdeyildir. Iddiaçının ümumi iş stajının yetərli olması ilə bağlı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati kollegiyasının ##.##.2025-ci il tarixli, *-*(***)-****/**** nömrəli qərarında göstərmişdir ki, əməkhaqqı cədvəllərində müəyyən dövrlər üzrə iddiaçının adının olmaması onun təqsiri ilə bağlı olmayan haldır. Belə məsələlərin mövcud olduğu işlər üzrə formalaşmış məhkəmə təcrübəsi ondan ibarətdir ki, əmək kitabçasında göstərilmiş iş stajının yoxlanılmasının bu və ya digər səbəblərdən mümkün olmaması iddiaçının təqsiri ilə bağlı hallarla əlaqədar olmadığından bu, onun üçün hüquqlarını məhdudlaşdırıcı nəticələr doğurmamalıdır. Odur ki, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçının ##.##.2006-cı il tarixədək tələb olunan 20 il ümumi stajını olması ilə bağlı apellyasiya̧instansiyası̧məhkəməsiniņmövqeyi̧əsaslıdır. Bununla belə, kassasiya instansiyası məhkəmə həmin qərarın iddiaçının güzəştli iş stajı ilə bağlı bildirmişdir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi iddiaçının güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün ona belə hüquq verən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ##.##.1993-cü il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa, qocalığa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin * nömrəli Siyahısı”nda göstərilmiş işlərdə çalışması barədə nəticəyə gələrkəņişiņhallarını̧tam̧və̧hərtərəfli̧araşdırmamışdır.̧ ... Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ##.##.1993-cü il tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiqlənmiş * saylı Siyahının XX başlığı “Yüngül sənaye” (kod: 22100000) adlanır. Bölmənin 1-ci bəndi “Toxuculuq sənayesi” adlanır və 2210200a kodundan 2200200b— 19586 koduna qədər peşələri əhatə edir. Bu kodlar altında sadalanan peşələrin içərisində yalnız bir peşənin adında (kod 2200200a—11602: süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatlar, kətan toxucuları) toxucu ifadəsi var. Iddiaçının əmək kitabçasında isə onun sadəcə, “toxucu” kimi işləməsi qeyd edilmişdir. Başqa sözlə, iddiaçının “süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatlar, kətan toxucusu” olması əmək kitabçasından aşkar bəlli olmur. Bundan əlavə, iddiaçının pensiya hüququ yarandığı dövrdə qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin ## ###### 2017-ci il tarixdə təsdiq edilmiş «“Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları»na * nömrəli Əlavənin 2.4.1-cü bəndinə görə, habelə, hazırda qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il ## ##### tarixli *** nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi” Qaydasının 4.1.20-ci maddəsinə əsasən, yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə iş müddəti şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı ilə müəyyən olunur ki, baxılan iş üzrə iddiaçı tərəfindən bu cür arayış da təqdim olunmamışdır. Apellyasiya instansiyası məhkəməsi də bu istiqamətdə hər hansı araşdırma aparmamışdır. Siyahılara bütün peşələr deyil, əmək şəraiti fiziki, kimyəvi, bioloji və habelə, insanın sağlamlığı üçün zərərli olan digər ağır istehsalat amilləri mövcud olan əmək şəraitli istehsalatlar, peşə və vəzifələr daxil edilmişdir. Toxuculuq peşəsi üzrə də məhz bu cür amillər əsasında təsnifat aparılmışdır. Məhz bu səbəbdən də işçinin gördüyü işlərin həmin işlərlə dəqiq uyğunluğu (üst-üstə düşməsi) müəyyən olunmalıdır. Iş materiallarından göründüyü kimi, iddiaçı tərəfindən güzəştli iş arayışı məhkəməyə və̧inzibati̧orqana̧təqdim̧edilməmişdir. Ikinci apellyasiya icraatı zamanı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəmənin kollegiyasının yuxarıda qeyd edilən hüquqi mövqeyinə uyğun araşdırma aparılmış və müvafiq sorğular verilmişdir. Məhkəmə araşdırması ilə iddiaçının əmək kitabçasında qeyd edilən “toxucu” peşəsinin məhz “süni xəz istehsalı ilə bilavasitə məşğul olan trikotaj məmulatlar, kətan toxucusu” olması müəyyən edilməmişdir. Həmçinin iddiaçının şəxsi vərəqəsi arxivdən əldə edilmiş, şəxsi vərəqəsində də bu barədə hər hansı qeydin mövcud olmadığı̧müəyyəņedilmişdir.̧ Digər tərəfdən, xxxxluq Fabrikinin arxiv sənədlərinə əsasən, həmin fabrikdə ümumiyyətlə süni xəz istehsalının (trikotaj əsaslı və ya kətan əsaslı) olub-olmamasına dair araşdırma aparılmış və “xxxx” QSC-nin ##.##.2026-cı il tarixli məktubunda göstərilmişdir ki, “xxxx” QSC ## #### 2014-cü ildə özəlləşib. Özəlləşmədən öncəki bütün mühasibatlıq sənədləri Dövlət Arxiv Idarəsinə təhvil verilmişdir. Özəlləşmədən sonrakı dövrdə süni xəz istehsalı (trikotaj əsaslı və ya kətan əsaslı) olmamışdır. Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv Idarəsi Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı Filialının ##.##.2026-cı il tarixli, *-**-*F/*-****/**** nömrəli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, Dövlət Arxivinin Bakı filialında saxlanılan xxxx Fabrikinin natamam arxiv sənədlərinin şəxsi vərəqələrində ##.##.1965-ci il təvəllüdlü Hacıbəbirova (Qocayeva) Sədaqət Məhəmməd qızının ##.##.1984-cü il tarixli, ***/K saylı əmrlə ##.##.1984-cü il tarixdən * nömrəli sahəyə toxucu şagirdi kimi işə qəbul olunması, ##.##.2006-cı il tarixli, ** nömrəli əmrlə ##.##.2006-cı il tarixdən öz xahişi ilə işdən azad olunması barədə məlumatlar mövcuddur. xxxx Fabrikində süni xəz istehsalının (trikotaj və ya kətan əsaslı) olubolmmasına dair məlumatlar fərdi qaydada Dövlət Arxivinin Bakı filialına təhvil verilməmişdir;̧ Məhkəmə kollegiyası iddiaçı tərəfin təqdim etdiyi H.Z.Tağıyev adına Toxucu tikiş sanəyə kombinatı ASC-nin arayışına münasibətdə qeyd edir ki, iddiaçının əmək kitabçasında onun sadəcə, “toxucu” kimi işləməsi qeyd edildiyi halda, həmin arayışın hansı arxiv sənədinin əsasında verildiyi qeyri-müəyyən olduğundan güzəştli arayış kimi qəbuļedilə̧bilməz. Göründüyü kimi, birinci instansiya məhkəməsi iş üzrə iddiaçının güzəştli arayışı olmadığı halda və bu istiqamətdə hər hansı araşdırma aparmadan iddiaçının işlədiyi “toxucu” peşəsini zərərli toxucu peşəsinə uyğunlaşdırmışdır. Kassasiya instansiyası məhkəməsinin kollegiyasının da qeyd etdiyi kimi istənilən toxucu peşəsi zərərli deyil. Siyahılara bütün peşələr deyil, əmək şəraiti fiziki, kimyəvi, bioloji və habelə, insanın sağlamlığı üçün zərərli olan digər ağır istehsalat amilləri mövcud olan əmək şəraitli istehsalatlar, peşə və vəzifələr daxil edilmişdir. Toxuculuq peşəsi üzrə də məhz bu cür amillər əsasında təsnifat aparılmışdır. Məhz bu səbəbdən də işçinin gördüyü işlərin həmin işlərlə̧dəqiq̧uyğunluğu̧(üst-üstə̧düşməsi)̧müəyyəņolunmalıdır. Beləliklə, iddiaçının 52 yaşdan əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün güzəştli iş stajı̧ilə̧bağlı̧tələb̧ödənilmir. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi iddianı təmin etməklə mübahisənin faktiki halları, tərəflərin münasibətləri və tətbiq edilməli olan hüquqla bağlı düzgün nəticəyə gəlməmişdir. Odur ki, cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməli, Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı ləğv edilərək, iddia rədd edilməlidir.
NƏTICƏVI HISSƏ
Azərbaycan Respublikasının Inzibati-Prosessual Məcəlləsinin 82, 87, 89, 90 və 94cü̧maddələrini̧rəhbəŗtutaraq,̧məhkəmə̧kollegiyası
qərara aldı:
Cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindəņverilmiş̧apellyasiya̧şikayəti̧təmiņedilsin. Bakı Inzibati Məhkəməsinin ##.##.2024-cü il tarixli, e-*-*(***)-*****/**** nömrəli qərarı ləğv̧edilsin. Iddia̧rədḑedilsin. Qərardan təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Inzibati kollegiyasına kassasiya şikayəti̧verilə̧bilər.̧̧̧̧̧̧̧
Sədrlik edən Həmid Ağalarov Hakimlər Elvin Əliyev Fərid Mədətli