Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(103)-845/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(103)-845/2022 12.04.2022 BAKI APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: X10 Hüseynin sədrliyi və məruzəsi ilə, Səadət İnayət qızı Bəktaşi və Azər Soltanhəmid oğlu Hüseynovdan ibarət tərkibdə, Aytac Mahir qızı Məmmədlinin katibliyi ilə, İddiaçı, nümayəndəsi X2 və cavabdehin nümayəndəsi X3 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh-Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “pensiyanın təyin edilməsi” tələbinə dair inzibati iş üzrə Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 oktyabr 2021-ci il tarixli, 2-1(112)-5711/2021 saylı qərarından cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən inzibati işə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialına (bundan sonra mətndə DSMF Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialı) qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, onun 01.09.1990-cı ildən 01.01.1999-cu il tarixə kimi Zəngilan rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Cahangirbəyli kənd İnzibati Ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin inzibati tabeçiliyində fəaliyyət göstərən Tiri kənd Ailə uşaq bağçasında aşbaz işləməsinin əmək stajına daxil edilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə olunması barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Sonradan iddiaçı məhkəməyə Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 54-cü maddəsinə əsasən iddianın dəyişdirilməsi (dəqiqləşdirilməsi) barədə ərizə təqdim edərək, ona 62 yaşının tamam olduğu 02.01.2021-ci il tarixdən yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdeh DSMF Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialının üzərinə qoyulması barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, xx.xx.1959-cu il tarixdə doğulmuşdur. 01 sentyabr 1990-cı il tarixdən 1993-cü ilin oktyabr ayının 29-a kimi Zəngilan rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Cahangirbəyli kənd İnzibati Ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin inzibati tabeçiliyində fəaliyyət göstərən Tiri kənd Ailə uşaq bağçasında aşbaz işləmiş, rayon işğal olunduqdan sonra da Azərbaycan Respublkası Nazirlər Kabinetinin 10.05.1994-cü il tarixli 181 saylı qərarına əsasən məcburi işsiz kimi həmin idarədə işini məcburi işsiz kimi davam etdirməklə 01 yanvar 2017-ci il tarixə kimi orta aylıq əmək haqqı almışdır. O, pensiyaya çıxmaq üçün DSMF-nun Sosial Ödənişlərin Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına müraciət etsə də oradan ona imtina məktubu verilmişdir və həmin məktubu aşağıdakı məzmunda əsaslandırmışlar; Fondun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə X9 Daxili nəzarət və Monitorinq Departamentinin 03.02.2021-ci il tarixli aktına əsasən 01.09.1990-cı il ildən 01.01.1999-cu il tarixə qədər işləmiş olduğu Tiri kənd ailə uşaq bağçası arxiv sənədləri Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinə təhvil verilmədiyindən həmin illərin sığorta stajına qəbul edilməsi tələblərə uyğun deyildir. Bunlara görə də ona əmək pensiyasının təyin olunmasından imtina edilmişdir. Heç yerdə işləmir, pensiya yaşına çatan insandır və o, hazırda yalnız pensiya ilə tələbatlarını ödəyə bilər. Lakin onun yetərincə yəni 25 il stajı tam olmasına baxmayaraq Fondun Sosial ödənişlərin Təyinatı üzrə X9 Daxili nəzarət və Monitorinq Departamentinin 03.02.20221-ci il tarixli aktına əsasən 01.09.1990-cı il ildən 01.01.1999- cu il tarixə qədər işləmiş olduğu Tiri kənd ailə uşaq bağçası arxiv sənədləri Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinə təhvil verilmədiyindən həmin illərin sığorta stajına qəbul edilməməsi onu pensiya hüququndan mərhum edir. Ona əmək kitabçası verən orqan dövlət orqanıdır, həmin əmək kitabçasını o, yazmamışdır, nə də saxta möhürü yoxdur. Əgər lazım gəlsə bu barədə ekspertiza da edilə bilər. Həmin işlədiyi illər onun əmək kitabçasında möhürlənərək təsdiq olunmuşdur. Həmin arxiv sənədlərinin harasa verilibverilməməsi isə onun günahı deyildir. Burdan da görünür ki, onun pensiyaya çıxmağı üçün yetərli əmək stajı vardır. Cаvаbdеh iddiаyа dаir еtirаzını təqdim edərək göstərmişdir ki, cavabdehin imtinası qanuni və əsaslı olmuşdur. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən, 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır. AR ƏƏSMN-nin Kollegiyasının 11.12.2017-ci il tarixli, 17 saylı Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən, “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları”nın 3.1-ci maddəsinə əsasən, sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilən zaman Qanunun qüvvəyə mindiyi 01.01.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün ümumi iş stajı və Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı tarixədək olan müddət üzrə sosial sığorta stajı nəzərə alınır. Qeyd edilən normanın məzmunundan göründüyü kimi İddiaçı yaşa görə pensiya 62 yaşdan təyin edilə bilər. Bunun üçün isə Qanunda göstərilmiş iki şərtdən biri mövcud olmalıdır: 1) fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, 2) azı 25 il sığorta stajı olduqda. İddiaçı onun barəsində ikinci halın mövcudluğundan çıxış etməklə, yəni 25 il sığorta stajına malik olduğu nəzərə alınmaqla ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı M.Ağavevanın yasa görə əmək pensiyasına hüququ “Əmək Pensiyaları haqqında” Qanunun 7-ci maddəsinə müvafiq olaraq 62 yaşda, yəni 02.01.2021-ci il tarixdə yaranmışdır. Lakin yuxarıda qeyd olunan maddənin müddəalarına müvafiq olaraq İddiaçı həmin tarixə azı 25 il sosial sığorta stajının, yaxud fərdi hesabında 28.800 manat pensiya kapitalının olması öz təsdiqini tapmamışdır. Belə ki, İddiaçı 05.01.2021-ci il tarixdə ərizə ilə ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi tələbi ilə müvafiq filiala müraciət etmişdir. İddiaçı müraciətinə cavab olaraq müvafiq filial tərəfindən verilmiş 24.02.2021-ci il tarixli cavab məktubunda iddiaçının “Əmək Pensiyaları haqqında” AR Qanunun 7-ci maddəsinə müvafiq olaraq tələb edilən sosial sığorta stajı və minimum pensiya kapitalı olmadığından ona imtina cavabı verilmişdir. İmtina cavabında qeyd edilmişdir ki, Fondun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə X8, Daxili nəzarət və Monitorinq Departamentinin 03 fevral 2021-ci il tarixli aktına əsasən, iddiaçı M.Ağavevanın 01.09.1990-cı ildən 01.01.1999-cu ilə qədər işləmiş olduğu “Tiri kənd ailə uşaq baxçası”nın arxiv sənədlərini Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinə təhvil vermədiyindən həmin illərin sığorta stajına qəbul edilməsi mümkün olmamışdır. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1.0.2-ci maddəsinə əsasən, sosial sığorta stajı əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur. Sözügedən Qanunun 21-ci maddəsinə əsasən, qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada icbari dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi əsasında işləyənlərin, fiziki şəxslərin, hərbi qulluqçuların, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun 15 may 2020-ci il tarixli “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.0.1, 1.0.2, 1.0.5 və 20.14-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair Qərarına müvafiq olaraq pensiya təminatı sisteminin məhz sosial sığorta prinsipləri və qazanılan pensiya hüquqları ilə şəxsin fərdi hesabında qeydə alınan vəsaitlər arasında tarazlaşdırma mexanizmləri əsasında qurulması baxımından “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1.0.1, 1.0.2 və 1.0.5-ci maddələrinin tələblərinə görə, sığortaolunanlara pensiya təyin edilərkən və va təyin edildikdən sonra yenidən hesablanarkən xidmət etdiyi, işlədiyi və (və ya) qulluq keçdiyi dövrdə almadıqları və ya məcburi dövlət sosial sığortasına” cəlb edilməyən əməkhaqqının, təminat xərcliyinin, dövlət məvacibinin və ya onlara edilən əlavələrin əsas götürülməsi qanunun tələblərinə uyğun deyildir. Belə ki, iş materiallarına əlavə edilmiş Fondun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə X8, Daxili nəzarət və Monitorinq Departamentinin nümayəndələri tərəfindən iddiaçı M.Ağavevanın 1990-2017-ci il tarixlərini əhatə edən dövrdə “Tiri kənd ailə usaq bağçası”nda işləməsi faktı Cahangirbəyli kənd inzibati dairəsində araşdırılaraq qarşılıqlı yoxlanılma aparılmış və bunun əsasında 03 fevral 2021-ci il tarixli akt tərtib edilmişdir. Həmin aktda qeyd edilir ki, Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində saxlanılan arxiv sənədlərinə (əmək haqqı cədvəllərinə) əsasən 01.01.1999-cu ildən sonra əmək haqqı alması əmək haqqı cədvəlləri ilə öz əksini tapmışdır. 01.01.1999-cu il tarixədək olan dövrlərə dair sənədlər Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinə təhvil verilməmişdir. Belə ki, iddiaçı M.Ağavevanın 01.01.2006-cı ilədək olan sığorta stajı sözügedən sənədlərə əsasən 07 il təşkil edir. İddiaçı M.Ağavevanın 01.01.2006-cı il tarixdən sonrakı sığorta stajı 10 il 10 ay təşkil etməklə X1 Sistemində 01.01.2006-cı ildən sonra fərdi hesabının sığorta hissəsində qeyd olunan pensiya kapitalı 4.532,88 manat olmaqla qanunla tələb olunan məbləğdən (28800 manatdan) azdır. Eyni zamanda iddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsi AR Dövlət Arxivinin Bakı Filialı tərəfindən verilmiş 24 may 2021-ci il tarixli № BA-02205-2021 nömrəli arxiv arayışına əsasən, 19.03.1984-cü il tarixdən 12.02.1986-cı il tarixədək “Bakı Tikiş Fabriki 1A Aqreqatı”nda 1-ci dərəcəli tikişçi vəzifəsində işləməsinə dair məlumat mövcuddur. Həmin müddət 01 il 10 av 23 gün təşkil edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 22-1.1-ci maddəsinə əsasən, 2019-cu il yanvarın 1-dən etibarən sığortaolunanın əmək pensiyası avtomatlaşdırılmış qaydada təyin edilərkən, onun fərdi hesabının sığorta hissəsində 2018-ci ilin 1 iyul tarixinə qeydə alınmış pensiya kapitalı olduqda, 2006-cı il yanvarın 1-dək olan sığorta stajı bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsinə uyğun olaraq hesablanır. Sözügedən Qanunun 22-1.2.1-ci maddəsinə əsasən, 2019-2022-ci illərdə bu Qanunun 7-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmış sığortaolunana yaşa görə əmək pensiyası təyin edilərkən onun 2006-cı il yanvarın 1-dək olan sığorta stajı 25 il, 2023-cü ildən etibarən isə hər təgvim ili üçün bir il azaldılmagla hesablanır. Sözügedən Qanunun 22-1.5-ci maddəsinə əsasən, 2019-cu il yanvarın 1-dək “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən təyin edilmiş sosial müavinətlərin bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsi tətbig edilərək əmək pensiyalarına keçirilməsinə yol verilmir. İddiaçı M.Ağaveva avtomatlaşdırılmış qaydada ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini iddia edir. Qanunun 22-1-ci maddəsinə müvafiq olaraq 2019 - 2022-ci illər ərzində Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən yaş həddinə çatmış şəxslərə 2006-cı il yanvarın 1-dək olan sığorta stajı 25 il olduqda avtomatlaşdırılmış qaydada yasa görə əmək pensiyası təyin edilir. Lakin qeyd edilməli əsas məqam ondan ibarətdir ki, İddiaçı 26.11.2019-cu il tarixli ərizəsinə əsasən “Sosial müavinətlər haqqında” Qanunun 01.01.2020-ci il tarixədək qüvvədə olmuş 1.0.2-ci maddəsinə əsasən “3 və daha çox uşağı doğub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadınlara görə müavinət təyin edilmişdir. Vətəndaşın həmin hüququ 02.01.2016-cı il tarixdən yarandığı üçün keçmiş dövrlər üzrə almadığı vəsait həmin Qanunun 9.1-ci maddəsinə əsasən ödənilmişdir. Sözügedən Qanunun 22-1.5-ci maddəsinə əsasən, 2019-cu il yanvarın 1-dək “Sosial müavinətlər haqqıında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən təyin edilmiş sosial müavinətlərin bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsi tətbiq edilərək əmək pensiyalarına keçirilməsinə yol verilmədiyindən İddiaçıva yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün deyildir. Qeyd edilən qanunvericilik normalarının tələbləri və işin faktiki halları nəzərə alınaraq qeyd edilməlidir ki, iddiaçı M.Ağavevanın “Əmək pensiyaları haggında” AR Qanunun 7-ci maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq yaşa görə əmək pensiyası hüququ yarandığı 62 yasda, yəni 02.01.2021-ci il tarixdə qanunla ona yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün tələb edilən 25 il sosial sığorta stajına və 28800 manat pensiya kapitalına malik olmadığından iddia tələbi təmin edilməməlidir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 oktyabr 2021-ci il tarixli, 2-1(112)-5711/2021 saylı qərarı ilə iddia tələbi təmin edilərək, iddiaçı xx.xx.1959-cu il təvəllüdlü İddiaçı 62 yaşının tamam olduğu 02.01.2021-ci il tarixdən yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialının üzərinə qoyulması qərara alınmışdır. Qərardan narazı qalan cavabdeh iddia ərizəsinə etirazla eyni məzmunlu apellyasiya şikayəti verərək, qərarı ləğv edib iddianın təmin edilməməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları: Məhkəmə iclaslarında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi apellyasiya şikayətini müdafiə edərək təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı və nümayəndəsi apellyasiya şikayətinə etiraz edərək təmin edilməməsini xahiş etdilər. Əsaslandırma hissəsi: Azərbaycan Respublikası İPM-in 82-ci maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi mübahisə ilə bağlı işə şikayət həddində və hüquqi məsələlər, habelə sübutlar və faktlar (faktiki hallar) əsasında mahiyyəti üzrə tam həcmdə baxır. Məhkəmə kollegiyası tərəfləri dinləyib, apellyasiya şikayətinin dəlillərini araşdırıb hesab edir ki, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Hazırki işin hallarından görünür ki, iddiaçı xx.xx.1959-cu ildə doğulmuş, 01.09.1990cı il tarixdən 16.03.2017-ci il tarixədək Tiri Kənd ailə uşaq bağçasında aşbaz vəzifəsində işləmişdir. Zəngilan rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyi tərəfindən verilmiş 31 mart 2021-ci il tarixli 42 nömrəli arayışda qeyd edilmişdir ki, İddiaçı həqiqətən Zəngilan rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının Cahangirbəyli kənd İnzibati Ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin inzibati tabeçiliyində fəaliyyət göstərən uşaq bağçasında rayon işğal olunanadək aşbaz vəzifəsində işləmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 10 may 1994-cü il tarixli 181 nömrəli qərarına əsasən işsiz kimi 01 yanvar 2017-ci il tarixədək orta aylıq əmək haqqı ödənilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsi Zəngilan rayon İcra Hakimiyyəti Zəngilan rayon Dövlət Arxivi tərəfindən İddiaçı ünvanlanmış 31.03.2021-ci il tarixli məktubda qeyd olunmuşdur ki, Zəngilan rayonu 1993-cü il oktyabr ayının 29-da erməni silahlı birləşmələri tərəfindən işğal edilmiş Zəngilan rayon Dövlət Arxivinin həmin tarixədək olan sənədləri işğal bölgəsində qalmışdır. Qeyd edilən səbəbdən rayonun heç bir idarə müəssisəsinin o cümlədən Məişət Xidmət idarəsinin sənədləri arxivə daxil olmadığı üçün sorğunu cavablandıra bilmirlər. Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Bakı Filialının 24 may 2021-ci il tarixi BA02205-2021-02205-2021 №-li arxiv arayışında qeyd olunmuşdur ki, həqiqətən Dövlət Arxivinin Bakı Filialında saxlanılan Bakı 1 saylı Tikiş Fabrikinin natamam arxiv sənədlərinin ər kitablarında vətəndaş İddiaçı 16.03.1984-cü il tarixli,163 saylı əmrlə 19.03.1984-cü il tarixdən 1-a aqreqatına, 1-ci dərəcəli tikişçi vəzifəsinə işə qəbul olunması və 19.02.1986-cı il tarixli, 157 saylı əmrlə 12.02.1986-cı il tarixdən işdən azad olunması barədə məlumatlar mövcuddur. Dövlət Arxivinin Bakı Filialında saxlanılan Bakı 1 saylı Tikiş Fabrikinin 1976-1983-cü illərə dair natamam arxiv sənədlərində vətəndaş İddiaçı barəsində heç bir məlumat yoxdur. İddiaçının hazırkı tələblə cavabdeh orqana etdiyi müraciətə cavab olaraq, DSMF Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən verilmiş 24.02.2021-ci il tarixli **********9 №li imtina məktubunda göstərilmişdir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən müvafiq yaşa çatmış şəxslərin fərdi hesablarının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır, (kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır). 2020-ci ilin 1 iyul tarixindən 01 07.2021-ci il tarixinədək qadınların pensiya yaşı 62 yaş müəyyən edilmişdir. Həmin Qanunun 1.0.2-ci maddəsinə uyğun olaraq, sosial sığorta stajı əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur. Təqdim edilmiş ******* saylı əmək kitabçanıza əsasən müraciətçinin 01.01 2006-cı il tarixinədək ümumi iş stajı 7 il olmaqla qanunla tələb olunan müddətdən (25 ildən) azdır. X1 Sistemində 01.01.2006-cı ildən sonra fərdi hesabının sığorta hissəsində qeyd olunan pensiya kapitalı 4.532,88 manat olmaqla qanunla tələb olunan məbləğdən (28800 manatdan) azdır. Fondun Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə X8, Daxili nəzarət və Monitorinq Departamentinin 03 fevral 2021-ci il tarixli aktına əsasən 01.09.1990-cı ildən 01.01.1999cu ilə qədər işləmiş olduğu Tiri kənd ailə uşaq baxçası arxiv sənədlərini Cahangirbəyli kənd inzibati ərazi dairəsinə təhvil vermədiyindən həmin illərin sığorta stajına qəbul edilməsi qanunun tələblərinə uyğun deyildir. Qeyd olunanlara əsasən müraciətçiyə yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması qanunvericiliklə mümkün hesab edilmir. “Vətəndaşların müraciətləri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 14.0.8-ci maddəsinə əsasən vətəndaş müraciət barəsində qəbul edilmiş qərarla razılaşmadıqda həmin qərardan inzibati və (və ya) məhkəmə qaydasında şikayət vermək hüququ vardır. Birinci instansiya məhkəməsinin sorğusuna cavab olaraq DSMF Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə Mərkəzi Filialının 29.09.2021-ci il tarixli **********9 №-li cavab məktubunda qeyd olunmuşdur ki, “Əmək Pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-ci maddəsinə əsasən müavfiq yaşa çatmış şəxslərin fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərkəzləşdirilmiş Elektron X4 altisisteminə əsasən İddiaçı 01.01.2006-cı il tarixindən 01.01.2017-ci il tarixədək 11 il sığorta stajı və 4532,98 manat pensiya kapitalı vardır. Sosial Ödənişlərin Təyinatı üzrə X7, daxili nəzarət və monitorinq departamentinin Monitorinq və araşdırma şöbəsinin 03.02.2021-ci il tarixli aktına əsasən əsasən vətəndaşın 01.01.1999-cu il tarixdən 01.01.2006-cı il tarixədək Tiri kənd uşaq bağçasında işlədiyi dövrlər əmək haqqı cədvəllərinə əsasən təsdiqini tapmışdır. Lakin vətəndaşın ******* nömrəli, 01.09.2010-cu il tarixli əmək kitabçasının surətində qeyd edilmiş 01.09.1990-cı ildən 01.01.1999-ci ilədək işlədiyi dövrlər üzrə arxiv sənədlərinin (əmək haqqı cədvəlləri və s) araşdırılması mümkün olmamışdır. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərkəzləşdirilmiş elektron X4 altsisteminə əsasən vətəndaşın 01.01.2017-ci il tarixindən 01.07.2018-ci il tarixinə fərdi hesabının sığorta hissəsində pensiya kapitalı qeydə alınmamışdır. Beləliklə, M. Ağayevanın 01.01.1999-cu il tarixdən 01.01.2017-ci il tarixədək 18 il sığorta stajı və 9590,63 manat sığorta kapitalı vardır. Qanunun 7-ci maddəsinin tələblərinə əsasən əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiyanın təyin olunması üçün vətəndaşın hüququnun yarandığı 02.01.2021-ci il tarixə tələb olunan pensiya kapitalı 28.800 manatdır. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Mərkəzləşdirilmiş Elektron İnformasiya Sisteminin Sosial Müavinətlər altisisteminə əsasən İddiaçı 26.11.2019-cu il tarixli ərizəsinə əsasən “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 01.01.2020-ci il tarixədək qüvvədə olmuş 1.0.2-ci maddəsinə əsasən “3 və daha çox uşaq doğub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadınlar”a görə müavinət təyin edilmişdir. Vətəndaşın həmin hüququ 02.01.2016-cı il tarixdən yarandığı üçün keçmiş dövrlər üzrə almadığı vəsait həmin Qanunun 9.1-ci maddəsinə əsasən ödənilmişdir."Əmək Pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 22-1.5-ci maddəsinə əsasən 2019-cu il yanvarın 1-dək “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən təyin edilmiş sosial müavinətlərin bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsi tətbiq edilərək əmək pensiyalarına keçirilməsinə yol verilmir. Bu səbəbdən vətəndaşa avtomatlaşdırılmış qaydada əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Qeyd olunan məktuba əlavə olunmuş sənədlərdən müəyyən olunur ki, xx.xx.1959-cu il təvəllüdlü İddiaçı 26.11.2019-cu il tarixli müraciətinə əsasən sonuncuya DSMF Yasamal rayon şöbəsinin 16.12.2019-cu il tarixli 607 №li qərarı ilə 20.11.2019-cu il tarixdən başlayaraq “3 və daha çox uşaq doğub 8 yaşınadək tərbiyə etmiş 57 yaşına çatmış qadınlar”a görə aylıq 130 manat məbləğində müavinət təyin olunmuşdur. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 38-ci maddəsinin İ hissəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. Həmin maddənin İİİ hissəsinə əsasən isə, hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 21.1-ci maddəsinə əsasən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. Həmin Qanunun 22-1.1-ci maddəsinə əsasən, 2019-cu il yanvarın 1-dən etibarən sığortaolunanın əmək pensiyası avtomatlaşdırılmış qaydada təyin edilərkən, onun fərdi hesabının sığorta hissəsində 2018-ci ilin 1 iyul tarixinə qeydə alınmış pensiya kapitalı olduqda, 2006-cı il yanvarın 1-dək olan sığorta stajı bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsinə uyğun olaraq hesablanır. Həmin Qanunun 22-1.2.1-ci maddəsinə əsasən, 2019-2020-ci illərdə bu Qanunun 7ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş yaş həddinə çatmış sığortaolunana yaşa görə əmək pensiyası təyin edilərkən onun 2006-cı il yanvarın 1-dək olan sığorta stajı 25 il, 2021-ci ildən etibarən isə hər təqvim ili üçün bir il azaldılmaqla hesablanır. Həmçinin “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən, 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin maddənin qeydinə əsasən, bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1- dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır. “Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 10.2.1-ci maddəsinə əsasən işəgötürən və sığortaolunan tərəfindən təqdim olunan məlumatların fərdi şəxsi hesablara vaxtında və dürüst daxil edilməsini, onların etibarlı saxlanmasını və mühafizəsini təmin etmək Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçotu həyata keçirən müvafiq icra hakimiyyəti (Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi) orqanın vəzifəsidir. İddiaçı ona yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması üçün qanunla müəyyən olumuş yaş həddinə (62 yaş) 02.01.2021-ci il tarixdə çatmışdır. Cavabdeh inzibati orqanın məhkəmənin müvafiq sorğusuna cavab olaraq verilmiş rəsmi məlumatlardan müəyyən olunur ki, İddiaçı 01.01.2006-cı il tarixindən 01.01.2017-ci il tarixədək 4.532,98 manat pensiya kapitalı mövcuddur. Qanunvericiliyin yuxarıda qeyd olunan tələblərindən də göründüyü kimi, 2019-cu il yanvarın 1-dən etibarən sığortaolunanın əmək pensiyası avtomatlaşdırılmış qaydada təyin edilərkən, onun fərdi hesabının sığorta hissəsində 2018-ci ilin 1 iyul tarixinə qeydə alınmış pensiya kapitalı olduqda, 2006-cı il yanvarın 1-dək olan sığorta stajı bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsinə uyğun olaraq hesablanır. Birinci instansiya məhkəməsi hesab etmişdir ki, iddiaçı ona yaşa görə əmək pensiyası təyin olunması üçün qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdığından və 01.01.2006-cı il tarixindən 01.07.2018-ci il tarixədək onun fərdi hesabının sığorta hissəsində pensiya kapitalı mövcud olduğundan, sonuncuya cavabdeh inzibati orqan tərəfindən “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun tələblərinə müvafiq olaraq avtomatlaşdırılmış qaydada əmək pensiyasının təyin edilməsi təmin olunmalıdır. Cavabdeh inzibati orqanın “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 22-1.5-ci maddəsini rəhbər tutmaqla, 2019-cu il yanvarın 1-dək ‘‘Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən təyin edilmiş sosial müavinətlərin bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsi tətbiq edilərək əmək pensiyalarına keçirilməsinə yol verilmədiyi əsası ilə İddiaçıva yasa görə əmək pensiyasının təyin edilməsinin qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün olmaması ilə bağlı dəlilinə münasibətdə birinci instansiya məhkəməsi qeyd etmişdir ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 22-1.5-ci maddəsinə əsasən 2019-cu il yanvarın 1dək “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən təyin edilmiş sosial müavinətlərin bu Qanunun 22-1.2-ci maddəsi tətbiq edilərək əmək pensiyalarına keçirilməsinə yol verilmir. Qanunvericiliyin tələbindən də göründüyü kimi, qanunverici 2019-cu il yanvarın 1-dək “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən ödənilmiş deyil, təyin edilmiş sosial müavinətləri nəzərdə tutur ki, hazırki halda qeyd olunan maddənin müddəaları iddiaçıya şamil edilə bilməz. Belə ki, işin araşdırılan hallarından da göründüyü kimi, iddiaçıya sonuncunun 26.11.2019-cu il tarixli müraciətinə əsasən 16.12.2019-cu il tarixli qərarla 20.11.2019-cu il tarixdən (yəni 01 yanvar 2019-cu il tarixdən sonrakı dövrdə) başlayaraq müavinət təyin olunmuşdur. Cavabdeh inzibati orqanın bildirdiyi kimi, əvvəlki dövr üçün müavinətin hesablanıb ödənilməsi isə, müavinətin təyin olunma tarixinin 20.11.2019-cu il tarixdən əvvəlki dövrə aid edilməsi üçün əsas ola bilməz İnzibati Prosessual Məcəllənin 14.3-cü maddəsinə görə inzibati aktın qəbul edilməsi tələbinə dair (məcburetmə haqqında) iddialar üzrə həmin aktın qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi iddiaçının üzərinə düşür. Lakin inzibati orqan iddiaçının arzuladığı inzibati aktın qəbulunu konkret halda istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğuna istinad etdiyi hallarda, belə şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi həmin inzibati orqanın üzərinə düşür. Bununla əlaqədar məhkəmə kollegiyası qeyd edir ki, hazırkı iddia məcburetmə haqqında iddia deyil, öhdəliklərin icrası haqqında iddialara aid olsa da, cavabdehin imtinası onun hərəkətsizliyində ifadə olunmuşdur. Bu isə mahiyyət etibarilə inzibati aktın qəbulundan imtina edilən zaman göstərilən hərəkətsizliyə bərabərdir. Beləliklə, məcburetmə haqqında iddialarda olduğu kimi öhdəliyin icrası haqqında iddialar üzrə də həmin öhdəliyin icra edilməli olmasını zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi iddiaçının, belə öhdəliyin icrasını istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi isə cavabdehin üzərinə düşür ki, hazırkı işdə cavabdeh imtinasını zəruri edən şərtlərin mövcudluğunu sübut edə bilməmişdir. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddiaçı 02.01.2021-ci il tarixdən yaşa görə əmək pensiyası hüququna malik olduğundan hazırkı iddia tələbi ilə məhkəməyə müraciət etməkdə haqlıdır və işə baxan məhkəmə cavabdehin imtinasının qanunsuz olması və iddianın təmin edilməsi barədə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87.6-cı maddəsinə əsasən, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Nəticəvi hissə: Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikasının İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 87, 90, 94-cü maddələrinin tələblərini rəhbər tutaraq, Kollegiya qərara aldı: Cavabdeh tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 13 oktyabr 2021-ci il tarixli, 2-1(112)-5711/2021 saylı qərarı dəyişdirilmədən saxlanılsın. Qərardan onun rəsmi qaydada verildiyi gündən 1 (bir) ay müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası vasitəsilə Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Aida Hüseyn Hakimlər: Səadət Bəktaşi Azər Hüseynov