Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(105)-367/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(105)-367/2021 22.06.2021 SUMQAYIT APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Sədrlik edən və məruzəçi-hakim Məmmədov Fuad Əli oğlu, hakimlər Məmmədov Zaur İkram oğlu və Babayeva Hökümə Çingiz qızından ibarət tərkibdə, Nəbizadə Rəşad Nəbi oğlunun katibliyi ilə İddiaçı cavabdeh Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının ləğv edilməsi tələbinə dair inzibati iş üzrə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2-1(118)-239/2021 saylı, 24 fevral 2021ci il tarixli qərarından iddiaçı tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayətinə Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin binasında, şifahi məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərardadı qəbul etdi. Təsviri hissə İddiaçı cavabdeh Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı “Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının ləğv edilməsi tələbinə” dair iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 14.06.2001-ci il tarixli, 69 saylı sərəncamı və sərəncam əsasında bağlanmış icarə müqaviləsi ilə iddiaçının icarəsinə "Sirə" adlı qış otlaq sahələrindən 100 ha torpaq sahəsi icarəyə verilmişdir. Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamı ilə icarə müqaviləsi qüvvədən düşmüş hesab edilmişdir. Sorğuya cavab olaraq sərəncamın surəti iddaçıya verilməmiş, Ş-03-1590 saylı, 29 dekabr 2016-cı il tarixli məktubla torpaqların otlaq sahəsi kimi istifadəsinə imkan verən qanuni əsasların ləğv olunması səbəbindən icarə müqaviləsinin qüvvədən düşdüyü bildirilmiş, əsas olaraq Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 sentyabr 2016-cı il tarixli, 516s saylı sərəncamı ilə 14890,42 ha torpaq sahəsinin əkin dövriyyəsinə cəlb edildiyi göstərilmişdir. Sumqayıt İnzibati İqtisadi Məhkəməsinin 2-1(85)-1934/2017 saylı iş üzrə 06 sentyabr 2017-ci il tarixli qərarı ilə iddiaçının, X10, X3, X4, X5, X1, X17, X2, X15 və X6 Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı "Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə aralarında bağlanmış "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarların ləğv edilməsi tələbinə dair" iddiaları rədd edilmişdir. Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin 2-1(105)-47/2018 saylı iş üzrə 25 dekabr 2018-ci il tarixli qərardadı ilə apelyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, "Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə bağlanmış "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarların ləğv edilməsi tələbinə dair" iddiaları mümkün sayılmamışdır. Həmin qərardaddan verilmiş kassasiya şikayəti təmin edilməmişdir. Barəsində şikayət verilən məhkəmə aktı onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçılar "Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə aralarında bağlanmış "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarların ləğv edilməsi" tələbi ilə məhkəməyə müraciət edərkən iddia ərizəsində müxtəlif, biri-birinə aid olmayan torpaq sahələri ilə tələblər irəli sürmüşlər. Cavabdehlə aralarında bağlanmış "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarlar veriləndən dərhal sonra iddianın obyekti olan torpaq sahələri hər hansı bir ödənc verilmədən məhkəmə baxışı zamanı üçüncü şəxs kimi cəlb edilmiş "xxxx" MMC-nin istifadəsinə verilmiş, iş üzrə iddiaçı olan icarəçilərin istifadəsindən götürülmüşdür. Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamı qanunsuzdur. Belə ki, sərəncam əsasında bağlanmış icarə müqaviləsi icarədar tərəfindən birtərəfli qaydada ləğv edilə bilməzdi. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsi müqavilə münasibətlərində tərəflərin hüquq bərabərliyini tanıyır və tərəflərin müqaviləni birtərəfli qayda pozmaq hüququnu tanımır. Bundan başqa Şamaxı rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 14.06.2001-ci il tarixli, 69 saylı sərəncamı və onun əsasında bağlanmış icarə müqaviləsi torpağın təyinatının dəyişdirilməsinə görə müqavilənin ləğvini nəzərdə tutmamışdır. Həmçinin, cavabdeh torpağın təyinatının dəyişdirilməsi barədə onu xəbərdar etməmiş, icarə müqaviləsinin predmetinin yeni təyinatına uyğun olaraq torpaq icarə müqaviləsinin bağlanmasını ona təklif etməmişdir. Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2-1(118)-239/2021 saylı, 24 fevral 2021-ci il tarixli qərarı ilə iddia təmin edilməmişdir. (hakim Ceyhun Məmmədov) Qərardan İddiaçı apelyasiya şikayəti vermişdir. Apelyasiya şikayətinin dəlilləri və tərəflərin izahatları Apelyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 14.06.2001-ci il tarixli, 69 saylı sərəncamı ilə "Sirə" adlı qış otlaq sahəsindən 100 ha torpaq sahəsi 15 il müddətinə icarəsinə verilmişdir. Sərəncama uyğun olaraq onunla icarə müqaviləsi bağlanmış, torpaq sahəsindən müvəqqəti istifadə hüququna dair şəhadətnamə verilmiş, torpaq sahəsi naturada ayrılaraq mərzlənmiş, istifadəyə verilmişdir. Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 29 noyabr 2016-ci il tarixli, 138 saylı sərəncamı ilə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 14.06.2001-ci il tarixli, 69 saylı sərəncamı əsasında onunla bağlanmış icarə müqaviləsi qüvvədən düşmüş hesab edilmişdir. İddiası əsasında Sumqayıt İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 2-1(85)-1934/2017 saylı iş üzrə 06 sentyabr 2017-ci il tarixli qərarı ilə onun, X17, X3, X4, X5, X1, X17, X2, X15 və X6 Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı ""Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə bağladığı "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarların ləğv edilməsi tələbinə dair" iddiası rədd edilmişdir. Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin 2-1(105)-47/2018 saylı, 25 dekabr 2018-ci il tarixli qərardadı ilə apelyasiya şikayəti qismən təmin edilmiş, ""Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə bağlanmış "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarların ləğv edilməsi tələbinə dair" iddiası mümkün sayılmamışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi Kollegiyasının 2-1(102)-1896/2019 saylı, 22.05.2019-cu il tarixli qərarı ilə Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin 2-1(105)-47/2018 saylı, 25 dekabr 2018-ci il tarixli qərardadı dəyişdirilmədən, kassasiya şikayətim təmin edilmədən saxlanmışdır. Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 29 noyabr 2016-ci il tarixli, 138 saylı sərəncamı qanunsuz və əsassız olduğundan ləğv edilmədir. Əvvəla, o, Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 14.06.2001-ci il tarixli, 69 saylı sərəncamının və həmin sərəncam əsasında bağlanmış icarə müqaviləsinin tələblərini pozmamışdır. Bu səbəbdən də müqavilə müddəti bitsə də Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti icarəyə götürdüyü torpaq sahəsini boşaltmağını tələb etməmiş və müqavilənin şərtlərinə uyğun olaraq müqavilə eyni müddətə - 15 il müddətinə avtomatik olaraq uzadılmışdır. Torpaq sahəsindən istifadə etdiyi müddətdə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətindən heç bir xəbərdarlıq almamış, icarə müqaviləsinin tələblərinin pozulması barədə irad tutulmamışdır. Digər tərəfdən Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 14.06.2001-ci il tarixli, 69 saylı sərəncamı və həmin sərəncam əsasında bağlanmış icarə müqaviləsini cavabdehin birtərəfli qaydada qüvvədən düşmüş hesab edilməsi barədə qərar qəbul etmək hüququ olmamışdır. Sumqayıt İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 2-1(85)-1934/2017 saylı iş üzrə materiallarından göründüyü kimi 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə bağladığı "torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqaviləsinin qüvvədən düşməsi barədə" qərarlar veriləndən dərhal sonra iddianın obyekti olan torpaq sahələri hər hansı bir ödənc verilmədən "xxxx" MMCnin istifadəsinə verilmiş, torpaq sahəsi istifadəsindən götürülmüşdür. Məhkəmə iddiasını rədd edərkən "İnzibati icraat haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanunun normalarının cavabdeh tərəfindən pozulmadığını göstərmiş həmin Qanunun 2.0.7 və 14-cü maddələrinin normalarına istinad etmişdir. Məhkəmənin gəldiyi nəticə düzgün sayıla bilməz. İşə apelyasiya qaydasında baxıldıqda məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak etmiş İddiaçı apelyasiya şikayətinin təmin edilməsini, birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilərək, iddia tələbinin təmin edilməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İş üzrə cavabdeh Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımı qaydada məlumat verilsə də, nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə İnzibati Prosessual Məcəllənin 62.3-cü maddəsinə əsasən qeyd edilən tərəfin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Əsaslandırma hissəsi Məhkəmə kollegiyası iş materiallarını və apelyasiya şikayətinin dəlillərini araşdıraraq hesab edir ki, apelyasiya şikayəti təmin edilməməli, Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2- 1(118)-239/2021 saylı, 24 fevral 2021-ci il tarixli qərarı ləğv edilməli, iddia mümkün sayılmamalıdır. Belə ki, iş materiallarından görünür ki, iddiaçılar X18, İddiaçı, X11, X12, X13, X14, X7, X27, X9, X20, X8 cavabdeh Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı cavabdehin 29 noyabr 2016-cı il tarixli 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı rayon İcra Hakimiyyəti ilə aralarında bağlanmış torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqavilələrinin qüvvədən düşməsi barədə qərarların ləğv edilməsi haqqında iddia ərizəsi ilə Sumqayıt İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinə müraciət etmişdirlər. Sumqayıt İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 06.09.2017-ci il tarixli, 2-1(85)-1934/2017 saylı qərarı ilə iddianın rədd edilməsi qərara alınmışdır. Qərardan narazı qalan iddiaçılar Z.Məmmədov, H.Yusifov, V.Əhmədov, Ş.Heybətova və F.Sarxanov apelyasiya şikayəti verərək birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsini xahiş etmişdilər. Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati- İqtisadi Kollegiyasının 25.12.2018-ci il tarixli, 2-1(105)-47/2018 saylı qərardadı ilə birinci instansiya məhkəməsinin 06 sentyabr 2017-ci il tarixli qərarının iddiaçılar Zahir Məmmədova, Heybətağa Yusifova, Vahid Əhmədova, Şirinxanım Heybətovaya və Fərhad Sarxanova dair hissədə ləğv edilməsi, Z.Məmmədovun, V.Əhmədovun, H.Yusifovun, Ş.Heybətovanın nümayəndəsi N.Səfərovun və iddiaçı F.Sarxanovun Şamaxı rayon İcra Hakimiyyətinin 29 noyabr 2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının və bu sərəncama müvafiq olaraq Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyəti ilə aralarında bağlanmış torpağın icarəyə verilməsinə dair icarə müqavilələrinin qüvvədən düşməsi barədə qərarların ləğv edilməsi tələbi barədə iddiaların mümkün sayılmaması, apelyasiya şikayətinin qismən təmin edilməsi qərara alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi Kollegiyasının 22 may 2019-cu il tarixli, 2-1(102)-1896/2019 saylı qərarı ilə Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati-İqtisadi Kollegiyasının 25.12.2018-ci il tarixli, 2-1(105)- 47/2018 saylı qərardadı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır. Göründüyü kimi, İddiaçı daha öncə Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının ləğv edilməsi barədə iddia ilə məhkəməyə müraciət etmiş və Sumqayıt İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 06.09.2017-ci il tarixli, 2-1(85)-1934/2017 saylı qərarı ilə iddiası təmin edilməmişdir. İddiaçı həmin qərarı ona aid hissədə apelyasiya qaydasında mübahisələndirməmişdir və qərar qanuni qüvvəyə minmişdir. Hazırda da, iddiaçı Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının ləğv edilməsini xahiş edir. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, eyni tələbin yenidən məhkəmə baxışının və araşdırmasının predmeti olması yolverilməzdir. “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10.04.2015-ci il tarixli 5 saylı qərarında qeyd edilir ki, mahiyyəti üzrə çıxarılmış qərarın hüquqi qüvvəsi iddiaçıya eyni predmet üzrə yenidən tələblə çıxış etmək imkanı vermir. İPM-in 78-ci maddəsinə əsasən mübahisə predmeti barədə qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarı proses iştirakçıları və onların hüquqi varisləri üçün məcburidir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35-ci maddəsinə əsasən bu məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Birinci instansiya məhkəməsi iddianın mümkünlüyünü araşdırmadan mahiyyəti üzrə qərar qəbul etmişdir. Halbuki, hazırkı iddia inzibati prosessual qanunvericiliyin tələblərinə cavab vermədiyindən mümkün sayılmamalıdır. Göstərilənlərə əsasən məhkəmə kollegiyası belə hesab edir ki, hazırkı iddia inzibati prosessual qanunvericiliyin tələblərinə cavab vermədiyindən apelyasiya şikayəti qismən təmin edilməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı ləğv edilməli, iddia mümkün sayılmamalıdır. Nəticəvi hissə Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 80, 87, 90 və 94-cü maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: Apelyasiya şikayəti qismən təmin edilsin. Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin 2-1(118)-239/2021 saylı, 24 fevral 2021-ci il tarixli qərarı ləğv edilsin. İddiaçı cavabdeh Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinə qarşı Şamaxı Rayon İcra Hakimiyyətinin 29.11.2016-cı il tarixli, 138 saylı sərəncamının ləğv edilməsi tələbinə dair iddiası mümkün sayılmasın. Qərardaddan inzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları rəsmi qaydada təqdim olunduğu gündən 10 (on) gün müddətində Sumqayıt Apelyasiya Məhkəməsi vasitəsilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin inzibati kollegiyasına kassasiya şikayəti verə bilər.