Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(107)-292/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(107)-292/2022 29.09.2022 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məlikov Vəzirxan İsgəndər oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Rəfiyev Rövşən Rafiq oğlu, Cavadova Günay İsmayıl qızından ibarət tərkibdə, İsayev Mikayıl Qərib oğlunun katibliyi, İddiaçı və cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun nümayəndəsi X2 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Məhkəmə Mübahisəlri ilə iş üzrə Mərkəzi filialına qarşı “güzəştli şərtlərə aid olan iş stajının düzgün hesablanması və ona 57 yaşının tamam olduğu 2012-ci il 6 fevraldan güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin olunması” tələbinə dair inzibаti iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin 30 iyun 2022-ci il tarixli, 2-1(116)-351/2022 nömrəli qərarından İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası Müəyyən etdi: İddiaçı cavabdehə qarşı məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, 2012-ci ildən 2018-ci ilə qədər almadığı pensiyanın hesablanaraq ona ödənilməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddia ərizəsinin əsaslarına görə, iddiaçı xx.xx.1977-ci ildən xx.xx.1978-ci ilə kimi Qazaxıstan Respublikası Çimkənt şəhərinin toxuculuq kombinatının darayıcı sexində stajor-usta və usta, xx.xx.1980-ci ildən xx.xx.1980-ci ilə kimi Mingəçevir toxuculuq kombinatında ehtiyat usta köməkçisi, xx.xx.1980-ci ildən xx.xx.1982-ci ilə kimi Rusiyanın Maqadan vilayətinin Srednekan qəsəbəsinin "Pobeda" ortelində dağ-mədən işçisi, xx.xx.1983-cü ildən xx.xx.1983-cü ilə kimi X7 zavodunda dəzgahlar üzrə usta və xx.xx.1983-cü ildən xx.xx.1992-ci ilə kimi Mingəçevir toxuculuq kombinatında ehtiyat usta köməkçisi, növbə ustası və usta işləmişdir. İddiaçı ona güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin olunmasını xahiş etmiş, lakin onun müraciəti təmin olunmamışdır. Cavabdeh xx.xx.2022-ci il tarixli **********6 nömrəli etiraz məktubunda qeyd etmişdir ki, iddiaçı Əhədov X3 filiala ərizə ilə müraciət etmişdir. Həmin müraciətlə bağlı tərəfimizdən aparılmış inzibati icraatın nəticəsində ərizəçiyə güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin edilməsinin mümkün olmaması bildirilmişdir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatın, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) kişilər 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verirsə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun qeyd olunan maddəsinə görə yeraltı işlər, incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. Sözügedən qanunun 9.8-ci maddəsinə əsasən 1 yanvar 2006-cı il tarixədək Qanunun 9-cu maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericililklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə təyin edilir. Azərbaycan Respublikasının 6 mart 2007-ci il tarixli 260-İİİQD nömrəli Qanunu ilə qüvvədən düşmüş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanunun 13-cü maddəsinin “b” bəndinə uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 iyun 1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş 2 №-li siyahı üzrə müəyyən edilmiş 25 il ümumi iş stajı olan və bu stajın azı 12 il 6 ayını zərərli və ağır işlərdə çalışan 57 yaşı tamam olmuş kişilərin güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Fondun Xüsusi şərtlərlə təyinat üzrə mərkəzi filialının əsasnaməsinə uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezdentinin fərmanlarını və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativ-hüquqi aktlarını, əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirinin əmr və sərəncamlarını, X12 qərarlarını, X12 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. İddiaçının Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi 8 avqust 1977-ci il tarixli l/İT-l ******* nömrəli əmək kitabçasının surətində qeyd olunan məlumatlardan göründüyü kimi, iddiaçının güzəştli iş stajı 12 il 6 aydan az (9 il 2 ay 21 gün (xx.xx.1977-xx.xx.1978-ci il, xx.xx.1980xx.xx.1982-ci il, xx.xx.1983-xx.xx.1983-cü il, xx.xx.1986-xx.xx.1992-ci il tarixləri arasındakı dövr)) təşkil edir. Hətta, İddiaçı xx.xx.2021-ci il tarixli məktubunda da güzəştli iş stajının 12 il 6 aydan az olduğunu etiraf edir. Göründüyü kimi, iddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Cavabdeh etiraz məktubunda iddianın təmin edilməməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin hazırlıq icraatı çərçivəsində xx.xx.2022-ci il tarixdə keçirilmiş məhkəmə iclasında iddiaçı ərizə təqdim edərək “güzəştli şərtlərə aid olan iş stajının düzgün hesablanması və ona 57 yaşının tamam olduğu 2012-ci il 6 fevraldan güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin olunması” barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasının qərardadı ilə ərizə icraata qəbul olunmuşdur. Birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddianın təmin olunmasını xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi etiraz məktubunun məzmunua uyğun izahat verərək iddianın təmin edilməməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İş materiallarında olan: AZE seriyalı 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin surətindən görünür ki, iddiaçı xx.xx.1955-ci ildə Mingəçevir şəhərində doğulmuşdur. xx.xx.2012-ci il tarixdə iddiaçının 57 yaşı yamam olmuşdur. Dövlət arxivinin Mingəçevir filialınınxx.xx.2022-ci il tarixli T-23 nömrəli arxiv arayışında qeyd olunur ki, filialda mühafizə olunan arxiv fondu Toxuculuq Kombinatının şəxsi heyət üzrə əmir kitablarında İddiaçı qeyd edilmişdir. Kombinatın 07 fevral 1980-ci il tarixli 73/k saylı əmrinə əsasən İddiaçı xx.xx.1980-ci il tarixdən ehtiyatda olan usta köməkçisi qəbul edilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 210, vərəq № 33.) Kombinatın 29 mart 1980-ci il tarixli 159/k saylı əmrinə əsasən ehtiyatda olan usta köməkçisi İddiaçı xx.xx.1980-ci il tarixdən işdən azad edilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 210, vərəq № 88.) Kombinatın 12 iyul 1983-cü il tarixli 305/k saylı əmrinə əsasən X4 xx.xx.1983-cü il tarixdən daraqlı darayıcı sexinə ehtiyatda olan usta köməkçisi qəbul edilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 247, vərəq № 258.) Kombinatın 28 mart 1985-ci il tarixli 104/k saylı əmrinə əsasən daraqlı darayıcı sexinnin usta köməkçisi X5 xx.xx.1985-ci il tarixdən 3-cü əyrici sexinə müvəqqəti növbə ustası keçirilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 274, vərəq № 65.) Kombinatın 26 may 1986-cı il tarixli 195/k saylı əmrinə əsasən 3-cü əyrici sexininn növbə ustası İddiaçı Əlmürsəl oğlu xx.xx.1986-cı il tarixdən 2-ci əyrici sexinə növbə ustası keçirilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 286, vərəq № 131.) Kombinatın 29 sentyabr 1990-cı il tarixli 362/k saylı əmrinə əsasən növbə ustası İddiaçı xx.xx.1990-cı il tarixdən əyrici təmir şöbəsinə usta keçirilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 339, vərəq № 227.) Kombinatın 02 iyul 1992-ci il tarixli 243/k saylı əmrinə əsasən ƏTŞ ustası İddiaçı xx.xx.1992-ci il tarixdən 3 (üç) aylıq müddətinə səfərbəlik hazırlığı və mülkü müdafiə şöbəsinin rəis müavini keçirilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 366, vərəq № 104.) Kombinatın 08 oktyabr 1994-cü il tarixli 285/kş saylı əmrinə əsasən əmtəşünas İddiaçı xx.xx.1994-cü il tarixdən işdən azad edilmişdir. (F.№ 192, siy. № 8, sax/vah. № 402, vərəq № 159.) B-İ 002400 nömrəli Diplomun surətindən görünür ki, iddiaçı 1972-ci ildən 1977-ci ilədək Azərbaycan Politexnik İnstitutunda təhsil almışdır. İddiaçı tərəfindən məhkəməyə təqdim edilmiş "xxxx" ASC-nin xx.xx.2019-cu il tarixli 02 nömrəli Güzəştli iş stajı haqqında arayışda iddiaçının elektroizolyasiya materiallarının usta vəzifəsi 2 saylı siyahı üzrə güzəştli iş stajı hesab edildiyi, zərərli iş stajının 5 ay sayıldığı qeyd edilmişdir. Şəki İnzibati Məhkəməsinin (hakim Fərid İsmayılzadə) 30 iyun 2022-ci il tarixli, 2- 1(116)-351/2022 nömrəli qərarı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “güzəştli şərtlərə aid olan iş stajının düzgün hesablanması və ona 57 yaşının tamam olduğu 2012-ci il 6 fevraldan güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin olunması” tələbinə dair iddiasının təmin edilməməsi qərara alınmışdır. İddiaçı apellyasiya şikayəti verərək Şəki İnzibati Məhkəməsinin 30 iyun 2022-ci il tarixli, 2-1(116)-351/2022 nömrəli qərarının ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməsi barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri İddiaçı apellyasiya şikayətində qeyd etmişdir ki, qərarın “əsaslandırma hissəsində siyahılarda nəzərdə tutulan peşələrdə stajı güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququ verən staj olaraq nəzərə alındığı halda, onun ümumilikdə 12 il 4 ay 24 gün güzəştli iş stajına malik olduğu müəyyən edilir” yazılmışdır. Bununla da onun güzəştli şərtlərlə pensiya almağı üçün 1 ay 6 gün çatışmadığı bildirilir. O vaxtkı sovet dövründə, bəzi institutların tələbələrini məcburi qaydada dövlətin qərarı ilə “tələbə-inşaat dəstəsi”nin tərkibində işləməyə göndərirdilər. 1973-cü ilin iyun, iyul, avqust aylarından onların Azərbaycan X1 (indiki Gəncə) filialının 300 tələbəsini, müəllim heyəti ilə birlikdə Rusiyanın Kuybışev (indiki Samara) vilayətinin Tolyatti şəhərinin Komsomolsk qəsəbəsinə “tələbə inşaat dəstəsi” kimi tikintidə işləməyə göndərdilər. Onlar 300 tələbə orada 3 ay işləyərək, hər ay sənədlərə imza edərək, maaş almışlar. Qayıtdıqdan sonra 1973-74-cü illərdə prokurorluq tərəfindən onlar “tələbə inşaat dəstəsi”nə gedən tələbələr maaşları alarkən imza etdiyikləri sənədlərdə qanun pozuntuları aşkarlandı, cinayət işi qaldırıldı və iş Ali Məhkəməsinə verildi. Ali Məhkəmə Azərbaycan X1 (indiki Gəncə) filialının direktoru Emin Hacıyevin və qeyrilərinin cinayət işinə baxaraq ona 12 il və bir neçə müəllimə müxtəlif müddətlərdə iş verdi. Bu işlə əlaqədar onun və qeyrilərinin “tələbə inşaat dəstəsi”ndə fəhlə işlədiklərini təsdiq edən ödəniş və digər sənədlər cinayət işinin materiallarındadır. Məhkəmədən xahiş edir ki, bu sənədlərin və başqa işə aid olan materialların surətlərinin göndərilməsi üçün Ali Məhkəməyə sorğu verəsiniz. O, inşaat dəstəsində tikintidə fəhlə işlədiyi 3 nəfərin şahidliyi ilə notariusda təsdiq edilmiş sənədi məhkəməyə təqdim etmişdir. 1976-cı ildə Təhsil Nazirliyinin qərarı ilə onlar 172a qrupunun 18 tələbəsi, Rusiyanın Penza şəhərinin maşınqayırma zavoduna ixtisasımız üzrə təcrübəyə göndərildik. Orada bizi rəsmi surətdə əmrlə işə qəbul etdilər. 1976-cı ilin iyun, iyul, avqust aylarında biz müxtəlif işlərdə işlədik. O, tornaçı (tokar) dəzgahında işləmişdir. Tələbəlik illərində işlədiyi hər iki halda bizi dövlət göndərmiş və biz bu işlərdə tətil aylarında işləmişik və bunun bizim təhsilimizə heç bir maneçiliyi olmamışdır. Ayrıca, istər Sovet dövründə, istərsə də indi tələbələrin yay tətillərində və dərslərdən sonra, və ya hər hansı vətəndaşın, işləmiş olduğu güzəştli şərtlərlə işlədiyi işin güzəştli sayılmaması haqqında nə bir qanun, nə də bir qərar yoxdur. Birinci instansiya məhkəməsinin verdiyi qərar güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiyanın 2-ci siyahısına aiddir. Onun “dağ mədən işçisi” kimi əmək stajının 2 il 1 ay 19 günü “Güzəştli şərtlərlə əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1-ci siyahısına aiddir. xx.xx.2006-cı il tarixinə qədər qüvvədə olan AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarına görə 1-ci siyahı üzrə kişilər - 50 yaşına çatdıqda və azı 20 il əmək stajı olduqda, bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışarlarsa, güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququna malikdirlər. Sovet dövründə güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası alan vətəndaşlar 1-ci və ya 2-ci siyahı üzrə staj çatışmadıqda, onlar təsdiq edilmiş qrafiklər üzrə 1,2 və bir neçə il pensiyaya gec çıxarılırdılar. Məsələn, 2-ci siyahı üzrə staj 12 il 6 aydan 2 il 6 aya qədər az olduqda 4 il, 5 ilə qədər az olduqda 3 il, 6 il 3 aydan az olduqda isə 2 il tez pensiyaya çıxırdılar. Azərbaycan Respublikasının Qanunlarında bu qərarın qüvvədə qalıbqalmaması haqqında məlumatım olmasa da bu qərarın ədalətli olması göz qabağındadır. Ona görə də onun güzəştli şərtlərə aid olan iş stajımın düzgün hesablanması və onun 2012-ci ildən 2018-ci ilə qədər almadığı pensiyanın ona ödənilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Tərəflərin izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən İddiaçı apellyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun uzahat verərək apellyasiya şikayətinin təmin edilməsini və Şəki İnzibati Məhkəməsinin 30 iyun 2022-ci il tarixli, 2-1(116)-351/2022 saylı iş üzrə qərarını ləğv edilməsini və iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun nümayəndəsi X6 apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsini və Şəki İnzibati Məhkəməsinin 30 iyun 2022-ci il tarixli, 2-1(116)-351/2022 saylı qərarın dəişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Əsaslandırma hissəsi İddiaçının apellyasiya şikayəti uğurlu sayılmır. Belə ki, o, mahiyyət etibarı ilə əsaslı deyildir. Ona görə də, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmalıdır. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra İnzibati Prosessual Məcəllənin) 2.2.1-ci maddəsinə əsasən, inzibati məhkəmə icraatı qaydasında şəxsin hüquq və vəzifələri ilə bağlı inzibati orqan tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktın mübahisələndirilməsinə (ləğv olunmasına və ya dəyişdirilməsinə) dair iddialara (mübahisələndirmə haqqında iddia) baxılır. İddia ərizəsinə işin yuxarıda göstərilən halları və mübahisənin maddi hüquqi əsasını təşkil edən qanunvericilik normalarının tələblərinə uyğun hüquqi qiymət verən məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, iddia əsassızdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının: 12-ci maddəsinə əsasən insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir. 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat almaq hüququna malikdir. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: 19.1-ci maddəsinə əsasən inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. 46.3-cü maddəsinə əsasən maraqlı şəxsdən işdə olan sənədin məzmununun həqiqiliyi barədə sübut tələb olunması qadağandır. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun qüvvəyə minməsi ilə əlaqədar “Pensiya təyinatı üçün əmək stajının təsdiq edilməsi qaydası barədə” Əsasnamə haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1992-ci il tarixli 638 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Əsasnamənin 1-ci bəndinə əsasən əmək stajı iş, xidmət, təhsil və ya iş stajına sayılan digər fəaliyyət yeri, yaxud bu fəaliyyətin keçdiyi həmin sistem üzrə rəhbər təşkilatlar, idarələr (baş direktorlar), birliklər (konsernlər), sahibkarlar, eləcə də arxiv müəssisələri tərəfindən verilən sənədlərə əsasən müəyyən edilir. Əsasnamənin 3-cü bəndinə əsasən əmək kitabçası olmadıqda və ya əmək kitabçasında lazım olan qeydlər olmadıqda, yaxud iş dövrü barədə qeydlər düzgün və dəqiq olmadıqda əmək stajını təsdiqedici sənəd kimi arayışlar, əmrlərdən çıxarışlar, əmək haqqı verilməsi üçün şəxsi hesablar və əmək haqqı cədvəlləri, vəsiqələr, xasiyyətnamələr, yazılı əmək müqavilələri, icrası barədə qeydlər edilməklə razılaşmalar, əmək xidmət siyahıları, iş dövrü barədə məlumatlar göstərilməklə kooperativ sənəd artelləri üzvlərinin üzvlük kitabçaları nəzərə alınır. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının xx.xx.2006-cı il tarixli 54- İİİQ nömrəli Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər – 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar – 55 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Qanunun 9.8-ci maddəsinə görə bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunun 9cu maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə təyin edilir. "Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı"nın təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı təsdiq edilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixədək qüvvədə olan “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” AR Qanununun xx.xx.1997-ci il tarixli 321-İQD nömrəli Qanunla dəyişiklik edilənə qədər xx.xx.1997-ci il tarixədək qüvvədə olan redaksiyada 13-cü maddəsinin: a) bəndinə əsasən yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə çalışan işçilər, dənizdə çalışan neftçilər - AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Yeraltı işlərdə, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və xüsusilə ağır olan işlərdə çalışanlara, dənizdə çalışan neftçilərə yaşagörə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 1 nömrəli Siyahısı” üzrə kişilər - 50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışarsa, qadınlar - 45 yaşına çatdıqda və azı 15 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 7 il 6 ayını həmin işlərdə çalışarsa; b) bəndinə görə əmək şəraiti zərərli və ağır olan digər işlərdə çalışan işçilər - AR Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək şəraiti zərərli və ağır olan işlərdə çalışanlara yaşa, qocalığa görə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən istehsalatların, işlərin, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin 2 nömrəli Siyahısı” üzrə kişilər - 55 yaşına çatdıqda və azı 25 il iş stajı olduqda, bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışarsa, qadınlar - 50 yaşına çatdıqda və azı 20 il iş stajı olduqda bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışarsa, axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya hüququna malikdir. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa dəyişikliklər və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının xx.xx.1997-ci il tarixli 321-İQD nömrəli Qanununun 1-ci maddəsi ilə “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” AR Qanununun 12, 13, 15, 16, 19, 35, 40, 53-cü maddələrində və 90-cı maddənin üçüncü, dördüncü, beşinci abzaslarında nəzərdə tutulmuş yaş hədləri 1997-ci il avqustun 1-dən başlayaraq 2000-ci il avqustun 1-dək hər il altı ay artırılmışdır. Qanunun İ bölməsinin 1, 3, 7, 15, 17, 21 və 23-cü maddələri 1 avqust 1997-ci ildən, qalan maddələri isə 1 avqust 1998-ci ildən qüvvəyə minmişdir. “Əmək pensiyaları haqqında” AR Qanununun 2017-ci ilin iyulun 1-dək qüvvədə olan redaksiyada 9.1-ci maddəsinə əsasən, axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər - 57 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar - 52 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Sadalanan normaların təhlili göstərir ki, kişi cinsindən şəxsin xx.xx.2017-ci il tarixədək 57 yaşdan əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yaranması üçün 4 şərtə birlikdə əməl olunmalıdır: 1) AR Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi siyahılarda nəzərdə tutulan peşələrdə işləməli; 2) siyahılarda nəzərdə tutulan peşələrdə iş stajı minimum 12 il yarım, ümumi iş stajı minimum 25 il olmalı; 3) xüsusi və ümumi iş stajları xx.xx.2017-ci il tarixədək mövcud olmalıdır; 4) güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı inzibati orqana təqdim edilməlidir. Lakin iddiaçının işlədiyi peşələrin sözügedən siyahılarda nəzərdə tutulan peşələrlə müqayisəsindən məlum olur ki, iddiaçının 12 il 6 ay müddətə siyahılarda nəzərdə tutulan peşələrdə işləməsi şərti yerinə yetirilmir. Belə ki, iddiaçının xx.xx.1977-xx.xx.1978, xx.xx.1980-xx.xx.1980, xx.xx.1980-xx.xx.1982, xx.xx.1983-xx.xx.1983, xx.xx.1983xx.xx.1992-ci il tarixlərdə siyahılarda nəzərdə tutulan peşələrdə iş stajı güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası hüququ verən staj olaraq nəzərə alındığı halda iddiaçının ümumilikdə 12 il 4 ay 24 gün güzəştli iş stajına malik olduğu müəyyən edilir. İşdə olan sənədlərdən və iddiaçının izahatından görünür ki, İddiaçı güzəştli şərtlərlə iş stajının 12 il 6 aydan az olduğunu etiraf edir. Lakin o, 1973-cü il və 1976-cı illərdə tələbə inşaat dəstəsinin tərkibində Rusiya Federasiyasının Penza şəhərində ki, maşınqayırma zavodunda işləməsi dəlili və çıxış edərək həmin illərin güzəştli şərtlərlə əmək stajına daxil edilməsini xahiş edir. Lakin onun təqdim etdiyi Rusiya Federasiyasının Penza X8 verdiyi xx.xx.2021-ci il tarixli 7471 saylı arxiv arayışından və “Penzmaş” AİB-nın xx.xx.2020-ci il tarixli 62-81 nömrəli arayışından görünür ki, iddiaçının həmin müəssisədə tələbə inşaat dəstəsi tərkibində işləməsi barədə arxiv məlumatları yoxdur. Beləliklə, iddiaçı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş güzəştli iş stajının minimum tələbinə cavab vermir. Birinci instansiya məhkəməsi düzgün araşdıraraq qeyd etmişdir ki, iddiaçının güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsindən ibarət tələbinə münasibətdə əlavə araşdırma aparmadan cavabdehin imtinasını zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğu iş üzrə sübut olunur, cavabdeh tərəfindən verilmiş imtinanın əsaslılığını istisna edən faktiki şərtlər iş materialları ilə müəyyən edilmir. Belə ki, cavabdehə səlahiyyət verən normaların dispozisiya şərtlərinə və hüquqi nəticələrinə iş üzrə riayət olunmuş, cavabdehin imtinası qanunvericiliyə zidd olmamışdır. İddiaçı ona münasibətdə güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin edilməsini zəruri edən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş şərtlərə cavab vermir. Cavabdehin imtinası əsaslıdır. Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi üçün yetərli deyildir, onа görə də, Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87.6-cı maddəsinə əsasən, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli və qərar dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmalıdır. Nəticəvi hissə Yuxarıda göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 87.6, 89, 90.1 və 94.1-ci maddələrinə əsasən, məhkəmə kollegiyası Qərаrа аldı: İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Şəki İnzibati Məhkəməsinin 30 iyun 2022-ci il tarixli, 2-1(116)-351/2022 saylı qərarı dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılsın. Qərardan onun tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Şəki Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər. Məhkəmə qərarı ondan şikayət verilmədiyi halda, təqdim olunduğu gündən 30 gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.