Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(107)-392/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(107)-392/2020 23.09.2020 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ hakim Hüseynov Mirbahəddin Mirdamət oğlunun sədrliyi və məruzəsi ilə, hakimlər Hüseynov Elçin Şirin oğlu və Abbasov Gündüz Qasım oğlundan ibarət tərkibdə, məhkəmə iclas katibi İbrahimli Şükür Sahib oğlunun katibliyi, İddiaçı, cavabdeh Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X5 publik hüquqi şəxsinin Göyçay rayon filialının nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X5 publik hüquqi şəxsinin Göyçay rayon filialına qarşı “xx xxxxxxx 2016-cı il tarixdən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixədək müharibə veteranları üçün nəzərdə tutulmuş müavinətin ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair" inzibati iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-938/2020 nömrəli qərarından iş üzrə İddiaçı tərəfindən verilmiş apelyasiya şikаyətinə açıq məhkəmə iclаsındа baxaraq, müəyyən etdi: Şəki İnzibаti Məhkəməsinin (hаkim İ.H.Cabbarov) xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)- 938/2020 nömrəli qərаrı ilə İddiaçı cavabdeh Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X5 publik hüquqi şəxsinin Göyçay rayon filialına qarşı “xx xxxxxxx 2016-cı il tarixdən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixədək müharibə veteranları üçün nəzərdə tutulmuş müavinətin ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair” iddiası təmin edilməmişdir. İşin hаllаrı: İddiaçı cavabdeh Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X5 publik hüquqi şəxsinin Göyçay rayon filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx xxxxxxx 2016-cı il tarixdən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixədək müharibə veteranları üçün nəzərdə tutulmuş müavinətin ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia belə əsaslandırılmışdır ki, iddiaçıya Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyi tərəfindən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixdə M/V seriyalı 086824 nömrəli müharibə veteranı adı və vəsiqəsi verilmişdir. Həmin vaxtdan veteranlar üçün nəzərdə tutulmuş təqaüd ona ödənilir. Lakin əvvəlki dövrlər üçün nəzərdə tutulmuş sosial müavinət ona ödənilməmişdir. O, sənədlərini DSMF-nin Göyçay rayon şöbəsinə təqdim edərək, əvvəlki dövrlərə görə veteranlar üçün nəzərdə tutulmuş sosial müavinətin ödənilməsini xahiş etmişdir. Lakin DSMF-nin Göyçay rayon şöbəsi xx xxxx 2020-ci il tarixli, **********8 nömrəli məktubla veteranlar üçün nəzərdə tutulan sosial müavinət növünün ləğv olunduğunu, onun əvəzinə x xxxxx 2019-cu il tarixdən Prezident təqaüdünün təsis edildiyini əsas gətirərək əvvəlki dövrlər üçün nəzərdə tutulmuş müavinətin ona ödənilməsindən imtina etmişdir. İddiaçı ərizəsində imtinanın əsassız olduğunu qeyd etmiş və tələbi üzrə öhdəliyin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar verilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdeh iddia tələbinə qarşı etirazını belə əsaslandırmışdır ki, İddiaçı xx.xx.2019cu il tarixdə “Müharibə veteranı” adı və vəsiqəsi verilmiş və həmin tarixdən etibarən DSMF-nin Göyçay rayon şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 174 nömrəli qərarı ilə ona Prezident təqaüdü təyin olunmuşdur. Qeyd olunan təqaüdün təsis edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx xxxxx 2019-cu il tarixli fərmanına əsasən “kommunal, nəqliyyat və digər xidmətlərə” görə müharibə veteranlarına təyin olunan sosial müavinət növü ləğv olunmuş və onun əvəzinə xx.xx.2019-cu il tarixdən Prezident təqaüdü təsis edilmişdir. İddiaçı iddiasında istinad olunan “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsi (ən çoxu müraciət edilməzdən əvvəlki üç il üçün ödənilməklə, aylıq müavinətlər müraciət edilmə vaxtından asılı olmayaraq bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən sonra onu almaq hüququ yaranan gündən təyin edilir) yalnız sosial müavinət növlərinə şamil olunur. Prezident təqaüdünə şamil oluna bilməz. Bu səbəblə İddiaçı xx.xx.2016-cı il tarixdən xx.xx.2019-cu il tarixədək sosial müavinət ödənişini tələb etməsi əsassızdır. Ona görə də iddia tələbinin təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İş üzrə yuxаrıdа göstərilən məhkəmə qərаrı çıxаrılmışdır. Apelyаsiyа şikаyətinin dəlilləri: Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-938/2020 nömrəli qərarından İddiaçı apelyasiya şikayəti verərək həmin qərarın ləğv edilməsini və xx xxxxxxx 2016-cı il tarixdən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixədək veteranlar üçün nəzərdə tutulmuş müavinətin ona ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulmasını xahiş etmişdir. Apelyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, müavinət almaq hüququ xx xxxxxxx 2019-cu ildə ona “müharibə veteranı” adı və vəsiqəsi verilməklə yaranmışdır. Onun həmin sosial müavinəti əvvəlki 3 il üçün, yəni xx xxxxxxx 2016-cı il tarixindən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixinədək almaq hüququ vardır. Veteranlar üçün verilən sosial müavinətin ləğv olunması məsələsinə gəldikdə isə, bildirmək istəyir ki, həmin sosial müavinət “X3nin gücləndirilməsi sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 25 fevral tarixli 992 nömrəli Sərəncamının icrası ilə əlaqədar ləğv edilərək əvəzinə Prezident təqaüdü yaradılmışdır. Yəni müavinətin ləğvində məqsəd, həmin müavinəti almaq hüququ olan şəxsləri əlverişsiz vəziyyətə salmaq və onları əvvəlki illər üçün sosial müavinət almaq hüququndan məhrum etmək deyil, əksinə, əhalinin rifahının və sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi olmuşdur. Hesab edir ki, apelyasiya şikayəti təmin edilməlidir. Apelyasiya məhkəməsinin iclasında iştirak edən İddiaçı apelyasiya şikayətinin dəlillərinə uyğun izahat verərək onun təmin edilməsini və Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-938/2020 nömrəli qərarının ləğv edilməsini xahiş etdi. Apelyasiya məhkəməsinin iclasında iştirak edən Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X5 publik hüquqi şəxsinin Göyçay rayon filialının nümayəndəsi X2 apelyasiya şikayətinin təmin edilməməsini, iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-938/2020 nömrəli qərarının dəyişdirilmədən saxlanılmasını xahiş etdi. Məhkəmə kollegiyası iddiaçı və cavabdehin nümayəndəsinin izahat və çıxışlarını dinləyib, apelyasiya şikayətinin dəlillərini iş materialları üzrə tədqiq edərək belə nəticəyə gəlir ki, İddiaçı tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin edilməməli, iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-938/2020 nömrəli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmalıdır. Hüquqi məsələlər: Azərbаycаn Respublikаsı İnzibаti Prosessuаl Məcəlləsinin 82-ci mаddəsinə görə, аpellyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi mübаhisə ilə bаğlı işə şikаyət həddində və hüquqi məsələlər, hаbelə sübutlаr və fаktlаr (fаktiki hаllаr) əsаsındа mаhiyyəti üzrə tаm həcmdə bаxır. Apelyаsiyа instаnsiyаsı məhkəməsi həmçinin bu Məcəllənin 12-ci mаddəsinin tələblərinə əsаsən yeni təqdim olunmuş sübutlаrı (sübutetmə vаsitələrini) və fаktlаrı (fаktiki hаllаrı) dа nəzərə аlır. İşə əlavə edilmiş Dövlət X5 publik hüquqi şəxsinin Göyçay rayon filialının xx xxx 2020-ci il tarixli **********7 nömrəli arayışından müəyyən olunur ki, iddiaçıya müvafiq orqan tərəfindən xx xxxxxxx 2019-cu il tarixdən müharibə veteranı kimi hər ay 80 (səksən) manat məbləğində Prezident təqaüdü ödənilir. Birinci instansiya məhkəməsi işdə olan sübutları tədqiq edib qiymətləndirərək hesab etmişdir ki, iddia tələbi əsassız olduğundan təmin edilməməlidir. Belə ki, ““Müharibə veteranlarına Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü”nün təsis edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019cu il tarixli Fərmanı qəbul edildikdən sonra müharibə veteranlarına Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü təsis edilmiş, onun aylıq məbləği 80 manat müəyyən olunmuş, eləcə də Fərmanın xx.xx.2019-cu il tarixindən tətbiq ediləcəyi təsbit edilmişdir. Fərmanın 2.1.1-ci bəndinə əsasən, sözügedən təqaüd 2019-cu il aprelin 1-dək kommunal, nəqliyyat və digər xidmətlərə görə sosial müavinət alan şəxslərə həmin sosial müavinətin əvəzinə, əmək pensiyası alan və döyüşən ordunun tərkibində xidmət etmiş müharibə iştirakçılarına (Böyük Vətən müharibəsi iştirakçıları istisna olmaqla), habelə döyüş əməliyyatı aparılan ölkədə hərbi xidmət borcunu yerinə yetirmiş hərbi qulluqçulara əmək pensiyasının sığorta hissəsinə əlavə əvəzinə verilir. Həmin Fərmanın 2.1.2-ci bəndinə əsasən, “Müharibə veteranlarına Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü” dövlət büdcəsində Azərbaycan Respublikasının Əmək və X3 Nazirliyinə nəzərdə tutulmuş xərclər hesabına həmin nazirlik tərəfindən ödənilir. Bundan başqa, ““Sosial müavinətlərin məbləğinin artırılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2013-cü il tarixli, 973 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 640 nömrəli Fərmanına əsasən, “Sosial müavinətlərin məbləğinin artırılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xx.xx.2013-cü il tarixli 973 nömrəli Fərmanının, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarında iştirak etdiyinə görə müharibə veteranı adı almış şəxslərə 55 manat məbləğində sosial müavinət verilməsini nəzərdə tutan 1.1.7-ci yarımbəndi ləğv edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin yuxarıda göstərilən xx.xx.2019-cu il tarixli, 640 nömrəli Fərmanının 3-cü bəndinə əsasən, bu Fərman xx.xx.2019-cu il tarixindən tətbiq edilir. Beləliklə, xx.xx.2019-cu il tarixindən qüvvəyə minmiş qanunvericilikdəki yeni tənzimləmələrə görə müharibə veteranlarına əvvəllər verilən sosial müavinətin əvəzinə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü təsis edilmiş, bununla da, qeyd olunan tarixdən sonra müharibə veteranı adı və vəsiqəsi almış şəxslərə ünvanlı ödəniş kimi müavinət yox, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdü verilməyə başlanılmışdır. Odur ki, müharibə veteranlarına aylıq verilməsi nəzərdə tutulmuş bu vəsait artıq sosial müavinət statuslu ödəniş deyildir və müvafiq olaraq həmin ödənişə münasibətdə “Sosial müavinətlər haqqında” Qanunun müddəaları tətbiq olunmaqla əvvəlki üç il üçün ödəmələrin aparılması yolverilməzdir. Şərh olunanlara əsasən birinci instansiya məhəməsi haqlı olaraq hesab etmişdir ki, hakimiyyətlər bölgüsünə dair konstitusiya prinsipinə görə məhkəmə orqanları hakimiyyətin digər qolunun səlahiyyətinə aid bu məsələnin tənzimlənmə qaydasına müdaxilə etmək hüququna malik deyildirlər. Məhkəmələrin belə mübahisələrə baxarkən rolları ondan ibarətdir ki, qanunvericilikdə baş vermiş bu dəyişikliklərin şəxslərin qazanılmış hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına gətirib çıxarmasına yol verməsinlər. Nəzərə almaq lazımdır ki, əvvəlki qanunvericiliklə qazanılmış hüquq sonradan həyata keçirilmiş qanunvericilik tənzimləmələri ilə ortadan qaldırıla və ya əvəzsiz məhdudlaşdırıla bilməz. Bunun əksi ümumi qəbul edilmiş “qanuni gözlənti”, “qazanılmış hüquq” və “hüquqi müəyyənlik” prinsiplərinə zidd olardı. Qeyd edilən prinsiplərin mənasına görə qəbul edilmiş yeni tənzimləmələr əvvəllər yaranmış hüquq münasibətlərinin davamlılığına və sabitliyinə xələl gətirməmək üçün yalnız gələcəkdə, yəni qüvvəyə mindikdən sonra yaranmış hüquq münasibətlərinə tətbiq oluna bilər və yeni müddəalar qüvvəyə minənədək şəxslərin artıq qazanılmış hüquqlarını əvəzsiz ləğv edə bilməz. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə və bununla bağlı hüquqi əsaslandırması ilə tam razıdır. Məhkəmə iddianı təmin etməməkdə haqlı olmuş və düzgün nəticəyə gəlmişdir. İnzibati Prosessual Məcəllənin 34.1-ci maddəsinə əsasən, öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 52-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Həmin Məcəllənin 87.6-cı maddəsinə əsasən, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apelyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Həmin Məcəllənin 87.8-ci maddəsinə görə, apelyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxladıqda, həmin qərardakı əsaslara istinad edə bilər. Lakin hər bir halda apelyasiya instansiyası məhkəməsinin qərarında apelyasiya şikayətinin dəlillərinə münasibət bildirilməlidir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyаsı аpelyаsiyа şikаyətinin dəlillərini birinci instаnsiyа məhkəməsinin qərаrının ləğv edilməsi üçün yetərli hesаb etmir və bu nəticəyə gəlir ki, AR İPM-in 87.6-cı mаddəsinə əsаsən аpelyаsiyа şikаyəti təmin edilməməli, birinci instansiya məhkəməsinin qərаrı dəyişdirilmədən qüvvədə sаxlаnmаlıdır. Göstərilənlərə əsаsən və Azərbаycаn Respublikаsı İnzibаti Prosessuаl Məcəlləsinin 87, 89, 90, 94-cü mаddələrini rəhbər tutаrаq, məhkəmə kollegiyаsı qərara aldı: İddiaçı tərəfindən verilmiş apelyasiya şikayəti təmin edilməsin. İş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-938/2020 nömrəli qərarı dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılsın. Hazırkı qərаrdаn surəti tam formada təqdim olunduğu gündən 01 (bir) ay müddətində Şəki Apelyаsiyа Məhkəməsi vаsitəsilə Azərbаycаn Respublikаsı Ali Məhkəməsinə şikаyət verilə bilər. İş üzrə sədrlik edən hakim: Mirbahəddin Hüseynov