Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(107)-50/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(107)-50/2022 08.02.2022 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Sədrlik edən (məruzəçi) - Hüseynov Elçin Şirin oğlu, Hakimlər – Cavadova Günay İsmayıl qızı və Əsədli Mahir Abdulla oğlundan ibarət tərkibdə; Məhkəmə iclas katibi - Əhmədli Mətin Əsgər oğlunun katibliyi, Cavabdeh - Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh nümayəndəsi X6 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnə qarşı “23.08.1975-13.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair” inzibati iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarından cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi: Təsviri hissə: İddiaçı orta məktəbi bitirdikdən sonra 23 avqust 1975-ci ildə X2 «Metalların kəsməklə emalı» ixtisası üzrə əyani şöbənin birinci kursuna qəbul olmuşdur. 13 mart 1978-ci ildə həmin ixtisas üzrə əyani şöbəni bitirib diplom almış və həmin vaxtdan da ixtisası üzrə əmək fəaliyyətinə başlamışdır. Hazırda pensiyaya çıxmaq istəyir, lakin əyani təhsil aldığı müddəti əmək stajına cavabdeh orqan tərəfindən daxil edilmir. Səbəb kimi göstərilir ki, «Əmək pensiyaları haqqında» qanunda əyani təhsil müddətinin sosial sığorta stajına daxil edilməsi nəzərdə tutulmamışdır. Təhsil aldığı dövrdə qüvvədə olan, yəni 01.10.1956-cı ildə qanuni qüvvəyə minmiş və 23.09.1992-ci il tarixədək qüvvədə olmuş “Dövlət pensiyaları” haqqında SSRİ Qanununun 1-ci maddəsinin v) bəndinə əsasən, ali məktəblərdə, orta ixtisas məktəblərində, sənət məktəblərində, başqa məktəblərdə və kadr hazırlayan kurslarda oxuyanlar dövlət pensiyası almaq hüququna malikdirlər. Eyni zamanda Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 149-cu maddəsinin 7-ci bəndinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqi vəziyyətini yaxşılaşdıran, hüquq məsuliyyətini aradan qaldıran və ya yüngülləşdirən normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilir. Odur ki, iddiaçı “23.08.1975-13.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddiaçının vəkili Vəkil 11.03.2020-ci il tarixində iddiaçının iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizəsini təqdim etmiş və “iddiaçının 23.08.1975 - 13.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmənin həmin tarixli iclasında ərizə icraata qəbul edilmişdir. Cavabdehin etirazının dəlilləri: İddiaçı iş stajı əmək kitabçası üzrə 27 il 8 ay 26 gündür və "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 03.04.2019-cu il tarixli 03 saylı (işləmədiyi) öz hesabına məzuniyyətdə olması barədə arayışa əsasən 6 il 8 ay 14 gün 27 il 8 ay 26 gündən çıxılaraq ümumi iş stajı 21 il 12 gün müəyyən edilmişdir. İddiaçı pensiya hüququ 61 yaşında 25.03.2019-cu il tarixdə yaranmışdır. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin 2020-ci il 06 fevral tarixli **********2 nömrəli tapşırığına əsasən bildiririk ki, 2006-cı il 1 yanvar tarixinədək bitmiş əyani təhsil müddəti nəzərə alınmaqla əmək pensiyalarının təyin edilməsini və hesablanması vətəndaşın müraciəti əsasında həyata keçirilir. İddiaçı mübahisələndirilən 01.09.1975-ci il tarixdən 03.03.1978-ci il tarixədək X5 Texnikumunda təhsil aldığı 02 il 6 ay 2 gün onun mübahisələndirilməyən ümumi 21 il 12 gün iş stajının üzərinə əlavə edilərək 23 il 6 ay 14 gün mübahisələndirilməyən iş stajı kimi qəbul edilmişdir. İddiaçı 23 il 6 ay 14 gün ümumi iş stajı tələb olunan 25 il sığorta stajından az olduğu üçün onun yaşa görə əmək pensiyası hüququ yaranmır. Şəki İnzibаti Məhkəməsinin (hakim İlqar Cabbarov) 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)- 59/2020 saylı qərarı ilə iddia qismən təmin edilərək cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh üzərinə İddiaçı 01.09.1975-03.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin qoyulması qərara almışdır. Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarından cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən аpеllyаsiyа şikаyəti verilmişdir. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasının 16 mart 2021-ci il tarixli, 2- 1(107)-11/2020 saylı qərarı ilə cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarı ləğv edilməsi və inzibati iş üzrə yeni qərar çıxarılması, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnə qarşı “23.08.1975- 13.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə iddia tələbinin təmin edilməməsi qərara alınmışdır. İddiaçı və onun vəkili Vəkil Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 16 mart 2021-ci il tarixli, 2-1(107)-11/2020 saylı qərarından kassasiya şikayəti vermişlər. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasının 14 iyul 2021-ci il tarixli, 2-1(102)-1204/2021 saylı qərarı ilə kassasiya şikayəti təmin edilmiş və Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 16 mart 2021-ci il tarixli, 2-1(107)- 11/2020 saylı qərarı ləğv edilmişdir. Bundan sonra cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial X4 şəhər filialı tərəfindən Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasının 09 oktyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(107)-421/2020 saylı qərardadından kassasiya şikayəti və eyni zamanda kassasiya şikayəti üzrə prosessual müddətin bərpa edilməsi barədə ərizə vermişdir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 29 sentyabr 2021ci il tarixli, 2-1(102)-1204/2021 saylı qərardadı ilə cavabdehin kassasiya şikayəti və ərizəsi təmin edilərək Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasının 09 oktyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(107)-421/2020 saylı qərardadından verdiyi şikayət üzrə kasasiya müddətinin bərpa edilməsi, Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasının 09 oktyabr 2020-ci il tarixli, 2-1(107)-421/2020 saylı qərardadının ləğv edilməsi, iş apellyasiya şikayətinin mümkünlük və cavabdehin apellyasiya şikayəti üzrə müddətin bərpa olunmasına dair ərizəsinə baxılması üçün apellyasiya məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasının 21 dekabr 2021-ci il tarixli, 2- 1(107)-478/2021 saylı qərardadı ilə apellyasiya şikayəti vermək üçün ötürülmüş prosessual müddətin bərpasına dair cavabdeh Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən verilmiş ərizənin təmin edilməsi, iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarından cavabdeh Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinin verilməsi üçün buraxılmış prosessual müddət bərpа edilməsi, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarından cavabdeh Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti mümkün hesab edilərək məhkəmə baxışına təyin edilmişdir. İddiaçının tələbinə dair sənədlər məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Onlara Cavabdeh 15.04.2020-ci il tarixli **********7 nömrəli imtina məktubu, Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 01.05.2019-cu il tarixli X-167 nömrəli arxiv arayışı, AZE seriyalı 14242626 nömrəli vətəndaşın Şəxsiyyət Vəsiqəsinin təsdiqlənmiş surəti, 10.04.1978-ci il tarixli əmək kitabçasının təsdiqlənmiş surəti, BT seriyalı 015422 nömrəli diplomun təsdiqlənmiş surəti, Azərbaycan Respublikası Dövlət X3 24.06.2019-cu il tarixli T-70 nömrəli arxiv arayışı, Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Mingəçevir Dövlət Universitetinin 25.06.2019-cu il tarixli 208 nömrəli məktubu, Cavabdeh 03.07.2019-cu il tarixli **********6 nömrəli etirazı və 03.07.2019-cu il tarixli **********8 nömrəli məktubu, "xxxx" ASC-nin 09.04.2019-cu il tarixli 03 nömrəli arayışı, Cavabdeh 22.08.2019-cu il tarixli **********2 nömrəli və 11.10.2019-cu il tarixli **********3 nömrəli məktubları, Nikahın bağlanması haqqında İİ- ЖГ seriyalı 297781 nömrəli şəhadətnamənin təsdiqlənmiş surəti, Cavabdeh 10.06.2020-ci il tarixli **********4 nömrəli məktubu aiddir. Həmin sənədlərin məzmununa istinad olunur. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Apellyasiya şikayətinin dəlilləri Apellyasiya şikayəti onunla əsaslandırılmışdır ki, birinci instansiya məhkəməsinin qərarı qanunsuz və əsassızdır. Belə ki, İddiaçı iş stajı əmək kitabçası üzrə 01.01.2006-cı il tarixinə 27 il 8 ay 26 gündür və "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 03.04.2019-cu il tarixli 03 saylı (işləmədiyi) əmək haqqısı saxlanılmadan öz hesabına məzuniyyətdə olması barədə arayışa əsasən 6 il 8 ay 14 gün 27 il 8 ay 26 gündən çıxılaraq ümumi iş stajı 21 il 12 gün müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin 2020-ci il 06 fevral tarixli **********2 nömrəli tapşırığına (əyani təhsil illərinin siğorta stajına daxil edilməsi) əsasən 2006-cı il 1 yanvar tarixinədək bitmiş əyani təhsil müddəti nəzərə alınmaqla əmək pensiyalarının təyin edilməsi və hesablanması vətəndaşın müraciəti əsasında həyata keçirilir. Qeyd olunan məktuba əsasən İddiaçı mübahisələndirilən 01.09.1975-ci il tarixdən 03.03.1978-ci il tarixədək X5 Texnikumunda təhsil aldığı 02 il 6 ay 2 gün sosial sığorta stajına daxil edilmiş, onun mübahisələndirilməyən ümumi 21 il 12 gün iş stajının üzərinə əlavə edilərək 23 il 6 ay 14 gün mübahisələndirilməyən iş stajı kimi qəbul edilmişdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 7ci maddəsinə əsasən 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır. İddiaçı Ağəli qızının pensiya hüququ 61 yaşında, yəni 25 mart 2019-cu il tarixdə yaranmışdır. Lakin iddiaçının əmək pensiyası təyin edilməsi üçün tələb olunan sosial sığorta stajı olmadığından Ona pensiya təyin olunmasından düzgün olaraq imtina edilmişdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 21-ci maddəsində sığorta stajına daxil edilən iş və ya digər fəaliyyət müddətlərini nəzərdə tutur. İşçinin fəliyyəti dayanmış müəssisədə işləməyən, əmək haqqısı saxlanılmadan öz hesabına məzuniyyətdə olan işçinin məzuniyyət müddətinin sığorta stajına daxıi edilməsi yuxarıda qeyd olunan qanunun 21-ci maddəsinin tələblərinə ziddir. Şəki İnzibati Məhkəməsi tərəfindən iddia tələbi təmin edilməklə yuxarıda göstərilən qanunvericiliyin müddəaları nəzərə alınmamışdır. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarının ləğv edilməsi və iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Tərəflərin izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasında iştirak edən cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh nümayəndəsi X8 apellyasiya şikayətinin məzmununa uyğun izahat verərək, şikayətin təmin edilməsini, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarının ləğv edilməsi və iddia tələbinin rədd edilməsinə dair yeni qərar qəbul edilməsini xahiş etdi. İşə baxılmasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar olunmasına baxmayaraq, İddiaçı təkrarən məhkəmə kollegiyasının iclasına gəlməmiş və gəlməməsinin səbəblərini bildirməmişdir. Məhkəmə kollegiyası Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 376.2-ci maddəsinə əsasən işə onun iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etdi. Əsaslandırma hissəsi: İddiaçı tərəfindən qaldırılmış öhdəliyin icrası haqqında iddia (İPM-in 34.1-ci maddəsi) mümkün iddiadır. Belə ki, baxılan işdə söhbət İPM-in 1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati mübahisədən gedir ki, buna da baxmaq səlahiyyəti inzibati məhkəmələrə aiddir (İPM-in 2.1, 3.1 və 8.1-ci maddələri). İddiaçı mahiyyət üzrə “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 3.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati orqan olan cavabdehin üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan, lakin publik hüquq sahəsinə aid olan bir hərəkətin edilməsi öhdəliyinin qoyulmasını istəyir. Baxılması inzibati məhkəmələrin səlahiyyətinə (İPM-in 1.1, 2.1, 2.2.3 və 34.1-ci maddələri) aid olan öhdəliyin icrası haqqında iddianın ümumi mümkünlük şərtlərinə əməl edilmişdir. Belə ki, iddiaçılar onların müraciətinin təmin edilməsindən cavabdehin imtinasında ehtiva olunan hərəkətin İPM-in 35.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada onların hüquqlarını pozduğunu iddia edə bilərlər. İddianın xüsusi mümkünlük şərti də təmin olunmuşdur. Belə ki, bu növ iddianın xüsusi mümkünlük şərti iddiaçının əvvəlcədən eyni məzmunlu tələblə inzibati orqana müraciət edib-etməməsidir. İddiaçı hazırkı tələblə bağlı əvvəlcədən cavabdehə müraciət etmiş, cavabdeh inzibati orqan bundan imtina etdiyindən hazırkı mübahisə yaranmışdır. Cavabdehin apellyasiya şikayəti vaxtında, yəni birinci instansiya məhkəməsinin qərarının təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində (İPM-in 85.1-ci maddəsi) verilmiş, formal baxımdan lazımi qaydada əsaslandırılmış və orada şikayətçinin tələbi göstərilmişdir (İPM-in 85.2 və 85.3-cü maddələri). Lakin şikayət əsaslıdır və Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 nömrəli qərarı ləğv edilməlidir. İddiaçının 01.09.1975-ci il tarixdən 03.03.1978-ci il tarixinə qədər X1 əyani təhsil alması BT seriyalı 015422 nömrəli diplomun təsdiqlənmiş surəti ilə öz təsdiqini tapır və bu işin mübahisələndirilməyən halıdır. İşdə olan, iddiaçının 10.04.1978-ci il tarixli əmək kitabçasının təsdiqlənmiş surətindən görünür ki, 05.04.1978-ci il tarixdən 9.11.2006-cı il tarixədək "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətində işləmişdir.Həmçinin işdə olan Mingəçevir İzolit” ASC-nin 09.04.2019-cu il tarixli 03 nömrəli arayışından görünür ki, iddiaçı 05.04.1978-ci il tarixdən 29.11.2006-cı il tarixədək "xxxx" Açıq Səhmdar əmiyyətində işləmiş və işlədiyi müddətdə öz hesabına məzuniyyətə 6 il 8 ay 14 gün olmuşdur. Xammal-material çatışmamazlığı ilə əlaqədar olaraq məcburi məzuniyyətdə 2 il 5 ay 14 gün gün olmuşdur və əmək haqqının 2/3 hissəsi ödənilmişdir. Cavabdehin 10.06.2020-ci il tarixli məktubundan görünür ki, iddiaçının iş stajı əmək kitabçası üzrə 27 il 8 ay 26 gündür və "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 09.04.2019-cu il tarixli 03 saylı öz hesabına mənzuniyyətdə olması barədə arayışa əsasən 6 il 8 ay 14 gün 27 il 8 ay 26 gündən çıxılaraq ümumi iş stajı 21 il 12 gün müəyyənedilmişdir. Cavabdeh 10.06.2020-ci il tarixli məktubunda qeyd etmişdir ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin 2020-ci il 06 fevral tarixli **********2 nömrəli tapşırığına əsasən bildiririk ki, 2006cı il 1 yanvar tarixinədək bitmiş əyani təhsil müddəti nəzərə alınmaqla əmək pensiyalarının təyin edilməsini və hesablanması vətəndaşın müraciəti əsasında həyata keçirilir. İddiaçı mübahisələndirilən 01.09.1975-ci il tarixdən 03.03.1978-ci il tarixədək X5 Texnikumunda təhsil aldığı 02 il 6 ay 2 gün onun mübahisələndirilməyən ümumi 21 il 12 gün iş stajının üzərinə əlavə edilərək 23 il 6 ay 14 gün mübahisələndirilməyən iş stajı kimi qəbul edilmişdir. İddiaçı 23 il 6 ay 14 gün ümumi iş stajı tələb olunan 25 il sığorta stajından az olduğu üçün onun yaşa görə əmək pensiyası hüququ yaranmır. Bununla bağlı məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçının təhsil aldığı müddətin onun social sığorta stajına daxil edilməsi ilə bağlı cavabdeh məhkəməyə sübut (qərar) təqdim etməmişdir. Həmçinin cavabdeh təhsil müddətinin daxil ediləcəyi təqdirdə belə iddiaçının pensiya hüququnun yaranmadığını qeyd edir və bunu iddiaçının 6 il 8 ay 14 gün öz hesabına məzuniyyətdə olmaqla bağlı işləməməsi ilə əsaslandırır. İPM-in 1.2-ci maddəsindən göndərişlə Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsının 217.2-ci maddəsinə görə qətnamə mübahisəli hüquq münasibətinin yarandığı zaman qüvvədə olan maddi hüquq normalarına və işin baxılması zamanı qüvvədə olan prosessual hüquq normalarına uyğun çıxarılmalıdır. Birinci instansiya məhkəməsi iddianı qismən təmin edərək cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh üzərinə İddiaçı 01.09.1975-03.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin qoyulması qərara alınmışdır. Bununla bağlı birinci instansiya məhkəməsi 1992-ci ildə qəbul edilmiş və 01.01.2006cı il tarixə kimi qüvvədə olmuş "Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunun müddəallarına və həmçinin Əmək Məcəlləsinin 111-ci maddəsində, habelə məzuniyyətdə olduğu müddətin işcinin əmək stajına daxil edilməsi ilə baglı “Məzuniyyətlər haqqında” Qanunun 2-ci maddəsinə istinad etmişdir. Sözügedən normaların mübahisəyə tətbiqi ilə bağlı olaraq kollegiya birinci instansiya məhkəməsinin gəldiyi nəticə ilə qismən razılaşır və işdə olan sənədlərdən görünür ki, iddiaçının 01.09.1975-ci il tarixdən 03.03.1978-ci il tarixinə qədər X1 əyani təhsil alması BT seriyalı 015422 nömrəli diplomun təsdiqlənmiş surəti ilə öz təsdiqini tapır və bu işin mübahisələndirilməyən halıdır. Lakin, iddiaçının 05.04.1978ci il tarixdən 29.11.2006-cı il tarixədək "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətində işləmiş müddətin tam sosial sığorta stajına daxil edilməsi hissəsində razılaşmır. Belə ki, "xxxx" ASC-nin 09.04.2019-cu il tarixli 03 nömrəli arayışından görünür ki, iddiaçı 05.04.1978-ci il tarixdən 29.11.2006-cı il tarixədək "xxxx" Açıq Səhmdar Cəmiyyətində işləmiş və işlədiyi müddətdə öz hesabına məzuniyyətə 6 il 8 ay 14 gün olmuşdur. Xammal-material çatışmamazlığı ilə əlaqədar olaraq məcburi məzuniyyətdə 2 il 5 ay 14 gün gün olmuşdur və əmək haqqının 2/3 hissəsi ödənilmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçının iş stajı əmək kitabçası üzrə 27 il 8 ay 26 gündür və "xxxx" ASC tərəfindən verilmiş 09.04.2019-cu il tarixli 03 saylı öz hesabına mənzuniyyətdə olması barədə arayışa əsasən 6 il 8 ay 14 gün 27 il 8 ay 26 gündən çıxılaraq ümumi iş stajı 21 il 12 gün müəyyən edilmişdir. Məhkəmə kollegiyası birinci instansiya məhkəməsinin mövqeyi ilə bağlı qeyd edir ki, onun istinad etdiyi normalarda təsbit olunanlar həmin qanunların məqsədlərinə cavab versə də Azərbaycan Respublikasında vətəndaşların əmək pensiyası hüquqlarının yaranmasının əsasları, bu hüquqların həyəta keçirilməsi qaydaları və əmək pensiyası təminatı sistemi “Əmək pensiyaları haqqında’’ Qanunla müəyyən edilir. Belə ki, “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 1.0.1-ci maddəsinə əsasən, əmək pensiyası - bu Qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların (bundan sonra sığortaolunan) onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıqları əməkhaqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanlarin ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara aylıq pul ödənişidir; Həmin Qanunun 1.0.2-ci maddəsinə əsasən, sosial sığorta stajı əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur; Həmin Qanunun 21.1-ci maddəsinə əsasən, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. Normaların məzmunundan göründüyü kimi, qanunverici əmək (iş) dövrlərinin yalnız o hissəsini (hissələrini) sosial sığorta staj kimi nəzərə alır ki, həmin dövrlərdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödənilmiş olsun. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 21.2-ci maddəsində sığortaolunanın sığorta stajına bu Qanunun 21.1-ci maddəsində qeyd olunan müddətlərdən əlavə, qanunvericinin sosial sığorta stajı kimi nəzərə aldığı digər müddətlər də qeyd edilmişdir. Lakin iddia olunan məzmunda ödənışsız məzuniyyət dövrü sosial sığorta stajı kimi həmin siyahıda təsbit olunmamışdır. Lakin birinci instansiya məhkəməsi iddiaçının 05.04.1978-ci il tarixdən 29.11.2006-cı il tarixədək tarixə kimi onun öz hesabına 6 il 8 ay 14 gün məzuniyyətdə olduğu dövrü onun əmək stajına daxil etməklə səhv nəticəyə gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87.6-cı maddəsinə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qərarını dəyişdirmədən qüvvədə saxlaya bilər, dəyişdirə bilər və ya ləğv edərək (tam və ya qismən) yeni qərar qəbul edə bilər. Birinci instansiya məhkəməsinin qərarı apellyasiya tələbi həddində dəyişdirilə bilər. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, İPM-in 87.6-cı maddəsinə əsasən cavabdehin apellyasiya şikayəti təmin edilməli, Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarı ləğv edilməli, inzibati iş üzrə yeni qərar çıxarılaraq iddia rədd edilməli, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnə qarşı “23.08.1975 - 13.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə iddia tələbi təmin edilməməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən, məhkəmə kollegiyası Qərara aldı: Cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Mingəçevir şəhər filialı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilsin. Şəki İnzibati Məhkəməsinin 20 iyul 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-59/2020 saylı qərarı ləğv edilsin və inzibati iş üzrə yeni qərar çıxarılsın. İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnə qarşı “23.08.1975-13.03.1978-ci illərdə X1 əyani təhsil aldığı dövrün sosial sığorta stajına daxil edilməklə 25.03.2019-cu il tarixindən, yəni pensiya hüququ yaranan vaxtdan ona yaşa görə pensiya təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə iddia tələbi təmin edilməsin. Qərardan rəsmi qaydada təqdim edildiyi gündən 1 ay müddətində Şəki Apellyasiya Məhkəməsi (AZ-5500, Şəki Şəhəri, Salman Mümtaz küçəsi 318) vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə (AZ-1025, Bаkı şəhəri, Yusif Səfərov küçəsi 14, 1193-cü məhəllə) kassasiya şikayəti verilə bilər. Sədrlik edən: Elçin Hüseynov