Şəki Apellyasiya Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(107)-79/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(107)-79/2021 09.04.2021 ŞƏKİ APELLYASİYA MƏHKƏMƏSİ Hakimlər Məlikov Vəzirxan İsgəndər oğlu (sədrlik edən və məruzəçi), Mahmudov Ayaz Akif oğlu və Rəfiyev Rövşən Rafiq oğlundan ibarət tərkibdə, Quluzadə Rahul Teyyuf oğlunun katibliyi ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialına qarşı “Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialının xx.xx.2020-ci il tarixli **********9 saylı qərarının ləğv edilməsi” tələbinə dair inzibati iş üzrə Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli 2-1(116)-1274/2020 nömrəli qərarından İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayətinə açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə kollegiyası Müəyyən etdi: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, “Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialının xx.xx.2020-ci il tarixli **********9 saylı qərarının ləğv edilməsi” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinə təqdim olunan iddia ərizəsində tələb belə əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyasının müayinə aktına əsasən xx.xx.2018-ci il tarixdən əlil hesab edilmiş və bununla bağlı iddiaçıya 3-cü qrup əlillik dərəcəsi verilmişdir. Bundan sonra cavabdeh orqan tərəfindən iddiaçıya əlilliyə görə pensiya təyin edilmişdir. Ancaq cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixli **********9 saylı qərarı ilə ona təyin edilmiş əlillik pensiyasının ödənişi dayandırılmış və xx.xx.2018-ci il tarixdən xx.xx.2019-cu il tarixədək olan müddət ərzində iddiaçıya artıq ödənilən 10713.71 manat pensiya məbləği ondan geri tələb edilmişdir. İddiaçıya xx xxxxxx 2020-ci il tarixdə yardım məktubu göndərilərək nəzərinə çatdırılmışdır ki, işə baxarkən iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərdən əlillik təyin olunması barədə qərarın ləğv edildiyi müəyyən olunmuşdır. Belə ki, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialının xx xxxx 2020-ci il tarixli **********9 nömrəli qərarından görünür ki, 4086003AAB29, Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyasının müayinə aktından çıxarışına əsasən xx.xx.2018-ci il tarixdən 3-cü dərəcə əlil hesab edildiyinə görə ona, şöbənin 131 nömrəli qərarına əsasən əlilliyə görə əmək pensiyası təyin olunmuşdur. 4086003AAB29 əlilliyi Tibbi-Sosial Ekspertiza və X1 etibarsız hesab edilmiş və nəticədə ona xx.xx.2018-ci il tarixdən xx.xx.2019-cu il tarixədək 10713,71 manat artıq pensiya ödənilmişdir. İddiaçı 10713,71 manat məbləğində artıq pensiya tutularaq Yevlax 16 Saylı RXİ Bölmə 6.1.3, maddə 271111 hesabına köçürülməsi qərara alınmışdır. Həmçinin yardım məktubunda iddiaçının nəzərinə çatdırılmışdır ki, əlillik pensiyasının bərpa edilməsi üçün ilk öncə əlilliyinin ləğv olunması barədə qərar ləğv edilməlidir. Bununla bağlı o, əlilliyin ləğv edilməsi barədə qərarı mübahisələndirməli və qərarı qəbul etmiş inzibati orqana qarşı müvafiq tələblə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etməlidir. İddiaçının xx.xx.2020-ci il tarixdə dəftərxanaya daxil olmuş ərizəsində iddiaçı iddiasının əsaslı olduğunu qeyd edərək iddia tələbinin düzgün qaldırıldığını bildirmiş və yardım məktubunda qeyd olunan çatışmazlıqların aradan qaldırılmasından imtina etmişdir. Cavabdeh orqan tərəfindən məhkəməyə ünvanlanmış xx.xx.2020-ci il tarixli **********7 nömrəli məktub və ona əlavə edilmiş sənədin surətindən müəyyən edilir ki, iddiaçının əlillik dərəcəsi Tibbi-sosial ekspert komissiyası tərəfindən 4086003AAB29 nömrəsi ilə ləğv edilmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında iddiaçı iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Birinci instansiya məhkəməsinin məhkəmə iclasında cavabdehin nümayəndəsi iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qərar verilməsini xahiş etmişdir. İddiaçının tələbinə dair sənədlər birinci instansiya məhkəməsinə təqdim olunmuşdur. Onlara AZE seriyalı ******** nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti, cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixli **********7 nömrəli məktubu, **********9 nömrəli xx.xx.2020-ci il tarixli Qərar, Yevlax rayon İcra və Probasiya şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 94929/2020-36-3- 004 nömrəli bildirişi və həmin tarixli “icraata başlamaq haqqında” Qərarı, cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixli **********7 nömrəli məktubu aiddir. Həmin sənədlərin məzmununa istinad olunur. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli 2-1(116)-1274/2020 saylı qərarı ilə (hаkim İlqar Cabbarov) İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialına qarşı “Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialının xx.xx.2020-ci il tarixli **********9 saylı qərarının ləğv edilməsi” tələbinə dair iddiası təmin edilməmişdir. İddiaçı Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli 2-1(116)-1274/2020 saylı qərarından apellyasiya şikayəti vermişdir. Apelyasiya şikayətinin dəlilləri İddiaçı apellyasiya şikayətində qeyd etmişdir ki, Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-1274/2020 saylı qərarını qanunsuz və əsassız hesab edir. Çıxarılmış qərar qanunun tələblərini pozmaqla çıxarıldığından əsaslı hesab edilə bilməz. Cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, “Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialının xx.xx.2020-ci il tarixli **********9 saylı qərarının ləğv edilməsi” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli, 2-1(116)-1274/2020 saylı qərarı ilə iddia təmin edilməmiş, onun cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialına qarşı “Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin vanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun publik hüquqi şəxsin Yevlax rayon filialının xx.xx.2020-ci il tarixi: **********9 savlı qərarının ləğv edilməsi” tələbinə dair iddiasının təmin edilməməsi qərara alınmışdır. Qeyd edir ki, o, Tibbi Sosial Eksper Komissiyasının müayinə aktına əsasən xx.xx.2018-ci tarixində əlil hesab edilmişdir. Bu barədə ona İİİ-cü dərəcəli əlillik təyin edib. Bundan sonra DSMF-nin Yevlax rayon Şöbəsi müvafiq qərarı ilə mənə pensiya təyin edilib. O, bir il pensiya almışdır. Pensiya aldığı bir ərəfədə ona rəsmi bildiriş göndərilərək Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Dövlət Sosial Müdafiə FobJbhi Yevlax rayon Şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli qərarının olduğunu, həmin qərarla 10713.71 manat məbləğində ona artıq pensiya hesablandığı bildirilib. Onun diaqnozu Skolioz, onurğanın İV-cü dərəcəli kifoskoliozu, kəskin funksiya pozğunluğu ilə, Nevrasteniya Asteno nevrotik sindrom olduğundan tibbi komisiya ona İİİ-cü dərəcəli əllilik dərəcəsi müəyyən edib. Ancaq xx.xx.2020-ci il tarixində qərar qəbul edilir ki, onun əlilliyi Tibbi Sosial Ekspertiza və X1 etibarsız hesab edilib. Ancaq xx.xx.2020-ci il tarixə qədər bu hallar etibarlı idi. Bu prosses dövlətin mühüm idarələri tərəfindən yoxlanılaraq, qeydiyyatdan keçərək nizamlanıb. O, da hamı kimi X2 keçərək müayinə olunaraq əlilliyinin olması müəyyən edilib. Hazırkı qərar qəbul edilərək o, həmin pensiyanı qanuna müvafiq olaraq əldə etmişdir. Barəsində qəbul olunmuş qərarla razı deyil. Bu səbəbdən də Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin yanında Cavabdeh xx.xx.2020- ci il tarixli, **********9 saylı qərarını əsassız hesab edir. Həmin qərara əsasən 10713.71 manat məbləğində artıq pensiya tutularaq Yevlax 16 saylı RXİ Bölmə 6.1.3, maddə 271111 hesabına köçürülməsi qərara alınmışdr. O, bu qərarla razı deyil və qəbul etmir, inzibati orqanın qərarından şikayt etmək məcburiyyətində qalmışdır. Çünki həmin qərar onun hüquqlarını pozur. Üzərinə əlavə ödəmələr qoyur. Bütün bu məsələlər onun səhfi və yaxutda səhlənkarlığı uçbatından baş verməyib. Şəki İnzibati Məhkəməsində mübahisəmə baxarkən ədalətli qərar qəbul etmədi. İddianın təmin etməməklə düzgün mövqeyini ortaya qoymadı. Odur ki, Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli, İş № 2(116)-1274/2020 saylı qərarını ləğv edilməsini və iddianın təmin edilməsinə dair yeni məhkəmə qərarı çıxarılmasını xahiş edir. Tərəflərin izahatları Məhkəmə kollegiyasının iclasının keçirilməsinin vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq İddiaçı və cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlməmişlər və gəlməmələrinin üzrlü səbəbdən olması barədə məlumat verilməmişdir. Məhkəmə kollegiyası iddiaçının və cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan işə baxılmasını mümkün hesab etmişdir. (Azərbаycаn Respublikаsının İnzibati Prosessuаl Məcəlləsinin 62.3-cü mаddəsi). Əsaslandırma hissəsi İddia mübahisələndirmə haqqında iddia növünə aiddır. Mübahisələndirmə haqqında iddia onunla xarakterizə olunur ki, inzibati aktın ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi məhkəmədən tələb olunur. Mübahisələndirmə haqqında iddia ümumi mümkünlük şərtləri (iddianın lazımı qaydada qaldırılması, iddiaçının prosessual fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti və s.) ilə yanaşı, xüsusi mümkünlük şərtlərinə də cavab verməlidir. Bu növ iddia üçün xüsusi mümkünlük şərtlərinə - iddia qaldırmaq səlahiyyətinə (İPM-in 35-ci maddəsi) və iddia qaldırmaq müddətinə (İPM-in 38.1-ci maddəsi) əməl olunmalıdır. Mübahisəli qərar xx.xx.2020-ci il tarixində qəbul edilmiş, iddiaçıya tələbin könüllü icrası barədə xx.xx.2020-ci il tarixli bildiriş xx.xx.2020-ci il tarixində verilmiş, iddiaçı xx.xx.2020-ci il tarixində məhkəməyə poçt vasitəsi ilə iddia ərizəsi ilə müraciət etmişdir. Ona görə də hazırkı iddianın qaldırılması üçün Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 38.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan 30 günlük müddət ötürülməmişdir. İddia mümkün olsa da, əsassızdır. İddiaçıya Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Tibbi Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Xidmətinin Tibbi-sosial ekspert komissiyasının xx.xx.2018-ci il tarixli qərarı ilə 3-cü dərəcə əlillik təyin edilmişdir. Müəyyən olunan əlillik dərəcəsinə əsasən xx.xx.2018-ci il tarixindən vətəndaşa əlilliyə görə əmək pensiyası təyin edilmişdir. Daha sonra Tibbi Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Xidmətinin qərarı ilə vətəndaşın əlillik dərəcəsi ləğv edilmişdir. Eyni zamanda iddiaçının əlillik dərəcəsi müvafiq qaydada ləğv edildiyi üçün ona təyin olunmuş əmək pensiyasının ödənilməsi də dayandırılmışdır. Bundan sonra iddiaçıya xx.xx.2018-ci il tarixindən xx.xx.2019-cu il tarixinə kimi ödənilmiş məbləğin qanunvericiliyə uyğun qaydada geri qaytarılmalı olduğu bildirilmiş, iddiaçı bununla razı olmadığı üçün mübahisəli qərar qəbul olunmuşdur. “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 39.1-ci maddəsinə əsasən artıq ödənilmiş əmək pensiyası və əmək pensiyasına əlavənin məbləği əmək pensiyaçısının razılığı ilə əmək pensiyasını təyin edən orqanın qərarı əsasında, razılığı olmadıqda məhkəmə qaydasında tutulur. "İnzibati icraat haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 82.1-ci maddəsinə əsasən, pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktların məcburi qaydada icrası "İcra haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən icra məmurları tərəfindən icra edilir. Həmin Qanunun 82.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati aktı qəbul etmiş inzibati orqan tələbin icraya yönəldilməsi haqqında qərar qəbul edir. Bu halda tələbin icraya yönəldilməsi üçün məhkəmə qərarının qəbul edilməsi tələb olunmur. Həmin Qanunun 82.3-cü maddəsinə əsasən, tələbin icraya yönəldilməsi haqqında qərarın qəbul edilməsinin şərtləri aşağıdakılardır: - borclu tərəfindən ən azı 10 gün ərzində pul tələblərinin ödənilməsini nəzərdə tutan inzibati aktın qəbul edilmiş olması; - pul tələblərinin ödənilməsi üçün müəyyən olmuş icra müddətinin bitməsi; - inzibati orqan tərəfindən borcluya edilmiş xəbərdarlıqdan sonra, xəbərdarlığın elan olunduğu gündən sonrakı 10 gün müddətində borclunun ödəməni həyata keçirməməsi. "İcra haqqında" Qanunun 6.1.8-ci maddəsinə görə isə, bələdiyyələr tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktlar və digər inzibati orqanların pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktları icra sənədləri sayılır. "İnzibati icraat haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 82-ci maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 52 və 90.1-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx xxxxxxxx 2011-ci il tarixli Qərarında deyilir ki, "İnzibati icraat haqqında” Qanunun 82.2- ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati aktı qəbul etmiş inzibati orqanın tələbin icraya yönəldilməsi haqqında qərar qəbul etməsi və bunun üçün məhkəmənin qərarının tələb olunmaması məsələsinə gəldikdə isə vurğulanmalıdır ki, inzibati orqan yalnız öz səlahiyyətləri çərçivəsində qərar qəbul edə bilər. Eyni ilə vergi orqanı da öz səlahiyyətləri daxilində qərar qəbul edə və onu məhkəmə qərarı tələb olunmadan icraya göndərə bilər. Lakin Vergilər Məcəlləsinin 90.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydaya görə vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməməsinə görə vergi ödəyicisinin siyahıya alınmış əmlakının hərraca çıxarılması məhkəmənin səlahiyyətinə aid edilmiş və onun qərarı əsasında həyata keçirilir. "İnzibati icraat haqqında" Qanunun 82.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş prosedur vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə şəxsin əmlakının hərraca çıxarılmasına aid edilə bilməz. Məhkəmə kollegiyası edir ki, şəxsə əsassız ödənilmiş pensiya məbləğinin qaytarılması ilə bağlı məsələ iddiaçının özü tərəfindən həll edilməli olan məsələ olduğu üçün iddiaçı göstərilən məbləğin cavabdehdən tutulmasına dair qərar qəbul etmişdir ki, pul tələbinin ödənilməsi ilə bağlı olan belə qərar "İnzibati icraat haqqında" Qanunun mənası baxımından inzibati aktdır, ünvanlandığı şəxslər üçün məcburi xarakter daşıyır və icra olunmalıdır. Qəbul edilmiş pul tələbinin ödənilməsi ilə bağlı həmin inzibati akt isə həmin aktı qəbul etmiş inzibati orqan tərəfindən qəbul edilən tələbin icraya yönəldilməsi haqqında qərarla icraya yönəldilmişdir. “İnzibati İcraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunununa əsasən fiziki və ya hüquqi şəxslərin hüquqi statusuna (prinsipial hərəkət azadlığına) hər hansı müdaxiləni nəzərdə tutan tədbirlər inzibati orqanın güddüyü qanuni məqsədə mütənasib olmalı, həmin məqsədə çatmaq üçün öz məzmunu, yeri, vaxtı və əhatə etdiyi şəxslərin dairəsi baxımından zəruri və yararlı olmalıdır (maddə 17). Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir (maddə 58.7). Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır (maddə 68.2). Məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, birinci instansiya məhkəməsi tərəflərin qarşılıqlı münasibətləri üzrə düzgün nəticəyə gəlmişdir. Beləliklə, məhkəmə kollegiyası hesab edir ki, apellyasiya şikayətinin dəlilləri birinci instansiya məhkəməsinin qərarının ləğv edilməsi üçün yetərli deyildir, onа görə də, Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 87.6-cı maddəsinə əsasən, apellyasiya şikayəti təmin edilməməli və qərar dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılmalıdır. Nəticəvi hissə Yuxarıda göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 87.6, 89, 90.1 və 94.1-ci maddələrinə əsasən, məhkəmə kollegiyası Qərаrа аldı: İddiaçı tərəfindən verilmiş apellyasiya şikayəti təmin edilməsin. Şəki İnzibati Məhkəməsinin xx xxxxxxx 2020-ci il tarixli 2-1(116)-1274/2020 saylı qərarı dəyişdirilmədən qüvvədə saxlanılsın. Qərardan onun tam formada təqdim olunduğu gündən 1 ay müddətində Şəki Apellyasiya Məhkəməsi vasitəsi ilə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinə kassasiya şikayəti verilə bilər. Məhkəmə qərarı ondan şikayət verilmədiyi halda, təqdim olunduğu gündən 30 gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.