Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(112)-10610/2021

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-10610/2021 26.10.2021 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Həsənov Orxan Xaqani oğlunun sədrliyi, İddiaçı "xxxx" MMC-nin cavabdeh Xətai rayon İcra Şöbəsinə qarşı "icra məmurunun hərəkətlərinin qanunsuz hesab edilməsi və s." tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı "xxxx" MMC-nin cavabdeh Xətai rayon İcra Şöbəsinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Xətai rayon İcra məmurunun İddiaçı MMC-yə məxsus "xxxx" ASC-nin səhmlərinin hərracda satışa çıxarılması, icra məmurunun hərəkətlərini qanunsuz hesab edərək hərracın keçirilməsinin dayandırılması və nəticələrinin ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbinin məzmunundan görünür ki, 2 saylı Bakı İnzibati-İqtisadi Məhkəməsinin 24 iyul 2018-ci il tarixli, 2- 2(82)-54/2018 saylı qətnaməsi ilə iddiaçı “Yelobank" ASC-nin cavabdeh İddiaçı MMC-yə qarşı iddiasının təmin olunaraq, 19.12.2014-cü il tarixli, 6-BİZ-1-0-100-14 saylı Kredit müqaviəsi üzrə borc alan "xxxx" MMC-dən 7.299.995,73 ABŞ dolları vaxtı keçmiş əsas borc, 1.091.315,98 ABŞ dolları hesablanmış və ödənilməmiş adi faizlər üzrə borcu, cəmi 8.318.311,71 ABŞ dolları borcu ödənilən günə olan məzənnəyə uyğun olaraq Azərbaycan manatı ilə tutulması, ünvan 1 ünvanında yerləşən "xxxx" ASC-nin 1.107.096 ədəd sənədsiz adi adlı səhmlərə yönəldilməklə satılması və satışdan əldə olunan məbləğin iddia tələbi həcmində “Nikoyl” İKB-nin xeyrinə ödənilməsi və ödəniş kifayət etmədikdə icra qaydasında qalan məbləğin İddiaçı MMC-dən tutularaq “Nikoyl" İKB-nin xeyrinə ödənilməsi qət edilmişdir. Həmin qətnamədən cavabdeh apellyasiya şikayəti vermiş və qətnamənin ləğv ediməsini, iddianın təmin edilməməsinə dair yeni qətnamə qəbul ediməsini xahiş etmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 2-2(103)-145/2020 saylı 03 iyun 2020-ci il tarixli qətnaməsi ilə cavabdeh “Great City" MMC-nin apellyasiya şikayətinin qismən təmin ediməsi, 2 saylı Bakı İnzibati- İqtisadi Məhkəməsinin 24 iyul 2018-ci il tarixli, 2-2(82)-54/2018 saylı qətnaməsinin qismən, kredit müqaviləsi üzrə 299,04 ABŞ dolları əsas borcun, 45,99 ABŞ dolları faiz borcun tutuması hissəsində ləğv ediməsi, iddianın həmin hissədə təmin ediməməsi, cavabdehdən dövət büdcəsinə 200 manat ekspertiza xərcinin tutuması qət edilmişdir. Qətnamə qanuni qüvvədə minmiş və icraya yönəmişdir. İcra məmuru tərəfindən qətnamənin icrası zamanı çoxsaylı qanun pozuntularına yol verilmişdir. Belə ki, icra məmuru səhmləri satışa çıxarmış, hərrac təyin etmişdir. Hal-hazırda əmlakı təşkil edən səhmlər qanunsuz olmaqla hərraca çıxarılmış və bununla da iddiaçının hüquq və mənafelərinə xələl gəlmişdir. Belə ki, icra məmuru hərracın keçirilməsi barədə onlara rəsmi məlumat verməli olsa da heç bir məktub göndərilməmiş, heç bir məlumat verilməmişdir. Həmçinin MBA Konsatinq və qiymətləndirmə şirkətinin 08 dekabr 2014-cü il tarixli ekspert rəyinə əsasən, daşınmaz əmlakın ümumi dəyəri 12.971.700 (on iki milyon doqquz yüz yetmiş bir min yeddi yüz) manat olduğu təqdirdə səhmlərin hər biri 2 manata satışa çıxarılıb. Səhmlər icra məmuru tərəfindən yenidən qiymətləndirilməyib. Hazırda iddiaçı tələb edir ki, səhmlər bazar qiymətləri əsasında hərrac keçirilsin. Cavabdeh Bakı şəhəri Xətai rayon İcra Şöbəsinin iddiaya dair etiraz ərizəsi məhkəməyə daxil olmuşdur. Cavabdeh etirazı onunla əsaslandırmışdır ki, icra sənədi icraata daxil olduqdan sonra icra məmuru tərəfindən 25.02.2021-ci il tarixdə icraata başlama haqqında “Qərar” qəbul edilərək icra sənədi üzrə borclu İddiaçı MMC-yə könüllü icra müddəti verilməklə İddiaçı MMC-nin hüquqi ünvanına ünvan 2 icra müddəti ərzində icra sənədi icra olunmadığından icra məmuru tərəfindən 31.03.2021-ci il tarixdə “Qiymətləndirici dəvət edilməsi haqqında” Qərar qəbul edilərək icra sənədi üzrə tələb yönəlmiş "xxxx" ASC-nin 1.107.096 ədəd sənədsiz adi adlı səhmlərin qiymətləndirilməsi üçün "xxxx" MMC-yə göndərilmişdir. "xxxx" MMC-yə 28.07.2021-ci il tarixli QXM 307 çıxış nömrəli müşaiyyət məktubu ilə İddiaçı MMC-yə məxsus ünvan 1 ünvanında yerləşən "xxxx" ASC-nin 1.107,096 ədəd sənədsiz adi adlı səhmlərin bazar dəyərinin müəyyən edilməsi barədə QR 3017 №-li Qiymətləndirmə hesabatını şöbəyə təqdim etmişdir. Bundan əlavə iddiaçı iddia ərizəsinin əsası kimi olaraq daşınmaz əmlakın ümumi dəyəri 12 971 700 manat olduğu təqdirdə səhmlərin biri 2 manata satışa çıxarıldığından narazı olduğunu bildirmişdir. Bu nüansla bağlı icra məmuru bildirmişdir ki, icra sənədi üzrə tələb hər hansı daşınmaz əmlaka deyil, konkret olaraq səhmlərə yönəlmiş və qeyd olunduğu kimi səhmlərin də qiymətləndirilməsi aparılmışdır. Əlavə olaraq qeyd edilmişdir ki, səhmlərin satışı ilə bağlı Bakı Fond Birjasına müraciət olunan zaman 10.08.2021-ci il tarixli məktubun bir nüsxəsi də borclu İddiaçı MMC-yə göndərilmişdir. Göründüyü kimi, icra hərəkətlərinin aparılmasında hər hansı prosessual pozuntuya yol verilmədiyindən iddia tələbinin təmin olunmasına hər hansı əsas yoxdur. Məhkəmə iş materiallarını nəzərdən keçirərək, hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. Məhkəmə gəldiyi nəticə ilə bağlı aşağıdakıların qeyd edilməsini zəruri hesab edir. “İcra haqqında” Qanunun 26-cı maddəsinə əsasən, icra sənədlərinin vaxtında və düzgün icra edilməsinə nəzarət icra qurumunun rəhbəri və məhkəmə tərəfindən öz səlahiyyətləri daxilində həyata keçirilir. “İcra haqqında” Qanunda da bu mövqedən çıxış edilərək qətnamənin icrasının təmin edilməsi və icra sənədlərinin vaxtında və düzgün icra edilməsinə nəzarət məqsədilə icra məmurunun icra sənədini vermiş məhkəməyə müraciət etməsi müəyyən edilmişdir. Məsələn, “İcra haqqında” Qanunun 14.1-ci maddəsinə əsasən icra sənədində göstərilmiş tələblər aydın olmadıqda, icra məmuru həmin icra sənədinin verilməsi üçün əsas olmuş qərarın, habelə qanuna əsasən icra sənədi sayılan sənədin izah olunması barədə müvafiq məhkəməyə və ya digər orqana ərizə ilə müraciət etməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu “İcra haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7, 10, 24 və 26-cı maddələrinin Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual 4 Məcəlləsinin bəzi müddəaları baxımından şərh edilməsinə dair” 2 sentyabr 2015-ci il tarixli Qərarında da bu mövqedən çıxış edərək qeyd etmişdir ki, məhkəmə aktı üzrə bir neçə borclu olduqda, eləcə də onların yaşadığı ərazi müxtəlif olduqda həmin aktı qəbul etmiş məhkəmə icra sənədini borcluların sayına uyğun və yaşadığı yer üzrə müvafiq icra qurumuna göndərməli və icra məmurunun icraata başlamaq haqqında qərarı vaxtında qəbul etməsinə nəzarət etməlidir. İcra sənədini vermiş məhkəmənin icra sənədlərinin vaxtında və düzgün icra edilməsinə nəzarət etmək funksiyası, “İcra haqqında” Qanunun 20-ci maddəsində nəzərdə tutulan icraata xitam verilməsinin əsasları və qaydalarından da irəli gəlir. Qeyd olunur ki, icra icraatının gedişində icra qurumu tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyət şərti olaraq iki hissəyə ayrıla bilər: 1) icra sənədinin icra olunmasının təmin edilməsinə yönəlmiş fəaliyyət - bu zaman icra məmuru tərəfindən qəbul edilən qərarların və edilən hərəkətlərin qanuniliyinin və əsaslılığının qiymətləndirilməsi həmin fəaliyyətin icra sənədinin icrasının təmin edilməsi baxımından zəruri olub-olmaması meyarı üzrə aparılır; 2) icra sənədinin icrasının təmin edilməsi zamanı icra orqanı tərəfindən qanunsuz hərəkətlərə yol verilməklə ziyan vurulmasına gətirib çıxarmış hüquqazidd fəaliyyət - bu zaman isə icra sənədinin icrasının təmin edilməsindən kənara çıxan hərəkətlərin qanuniliyi yoxlanılır. “İcra haqqında” Qanunun 87.1-ci maddəsi birinci hal üzrə icra məmurunun hərəkətlərindən və ya hərəkətsizliyindən verilən şikayətlərə dair məsələni tənzimləyir. Həmin halla bağlı aydınlaşdırılmalı məsələ isə ondan ibarətdir ki, icra sənədinin icra olunması ilə bağlı icra məmurunun qərarından, hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) irəli gələn mübahisələrə məhkəmələrdə necə baxılmalıdır. Bunun üçün aşağıdakı məsələlər nəzərə alınmalıdır. Həmin Qanunun 29.1-ci maddəsinə əsasən icra icraatının tərəfləri olan borclu və tələbkar icra məmurunun qərarından, hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) irəli gələn məsələləri mübahisələndirmək hüququna malikdirlər. İcra qurumunun icra sənədinin icra olunması ilə bağlı qərarı, hərəkəti və hərəkətsizliyi belə mübahisənin predmetini təşkil edir. Tələbkar və borclu icra sənədinin icra olunması ilə bağlı məsələləri mübahisələndirmək hüququna malikdirlər. “İcra haqqında” Qanun icra sənədinin icra olunması ilə bağlı icra məmurunun hərəkətlərindən və ya hərəkətsizliyindən şikayət verilə biləcəyini təsbit edir. Bununla da, qanunverici hüququn müdafiəsi üçün vasitə kimi ayrıca iddianın qaldırılmasını istisna etmişdir. Burada inzibati iddia olmayan şikayət nəzərdə tutulur. Məhkəmə qərarının icrası məhkəmə müdafiəsi hüququnun tərkib hissəsi və davamı kimi qəbul edildiyindən, məhkəmə qərarının icrası ilə bağlı icra məmurunun qərar və hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) şikayətlərə də məhz icra sənədini vermiş və icraya nəzarət edən məhkəmə tərəfindən baxılmalıdır. Sözügedən şikayətlərə bu qaydada baxılmasının təmin edilməsi ədalət mühakiməsinin səmərəliliyinin təmin edilməsi və prosessual qənaətə nail olunması baxımından da olduqca önəmlidir. Eyni zamanda, nəzərə almaq lazımdır ki, “İcra haqqında” Qanun məcəllələşdirilmiş prosessual normativ hüquqi aktlardan fərqli olaraq məhkəmə aidiyyəti qaydalarını müəyyən edə bilməz. Ümumi prinsipə görə işlər üzrə məhkəmə aidiyyəti qaydaları müvafiq sahələrə (mülki prosessual, cinayət-prosessual, inzibati prosessual, habelə inzibati xətalar haqqında qanunvericiliyə) aid prosessual qanunvericiliklə tənzimlənir. Ona görə də, hazırkı halda icra məmurunun qərar və hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) şikayətlərə dair işlərin məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınmalı olan normativ-hüquqi akt kimi “İcra haqqında” Qanun deyil, Mülki Prosessual və İnzibati Prosessual Məcəllələr çıxış edir. İcra qurumunun icra sənədinin icra olunması ilə bağlı qərarı, hərəkəti və hərəkətsizliyi ilə bağlı mübahisələrə inzibati iddia kimi baxa bilmək üçün ilk növbədə münasibətlərin inzibati hüquqla bağlı yaranması tələb olunur. Eləcə də, qaldırılmış iddia da İPM-in 2.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş iddia növlərindən hansısa birinə aid edilməlidir. İcra Xidməti Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 28 avqust 2007-ci il tarixli 136 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “İnzibati orqanların Təsnifatı”nın İİ hissəsinin 2.1.1-ci bəndinə müvafiq olaraq inzibati orqanlara aid edilsə də, bu xidmətin icra məmurlarının icra sənədlərinin icrası ilə əlaqədar həyata keçirdikləri fəaliyyət inzibati hüquq sahəsinə aid fəaliyyət kimi qəbul edilməməli, müvafiq olaraq həmin fəaliyyətin gedişində qəbul etdikləri qərarlar da inzibati akt hesab olunmamalı, eləcə də edilmiş hərəkətlər inzibati orqanın inzibati hüquq münasibəti ilə bağlı faktiki xarakterli hərəkəti kimi qiymətləndirilməməlidir. Sözügedən fəaliyyət zahirən inzibati hüquq sahəsinə aid fəaliyyət kimi görünsə də, belə deyildir. İcra sənədinin icra olunması ilə bağlı icra məmuru tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətə və bu zaman qəbul edilən qərarlara (edilən hərəkət və ya hərəkətsizliyə) məhkəmə müdafiəsi hüququnun reallaşdırılmasının tərkib hissəsi və davamı kimi yanaşılmalıdır. Çünki məhkəmə qərarının icrası məhkəmə müdafiəsi hüququnun ayrılmaz tərkib hissəsidir. Qanunvericilik isə icra icraatının gedişində icra sənədinin icrası ilə bağlı yaranan mübahisələrə baxılmasının xüsusi qaydasını müəyyən etmişdir. MPM-in 228-232ci maddələrindəki tənzimləmələr də bunu təsdiq edir. Belə ki, qətnamə çıxarıldıqdan sonra həmin qətnaməni çıxaran hakimin üzərinə qoyulan bir sıra vəzifələr (məsələn, qətnamədəki yanlışlıqların və ya açıq hesab səhvlərinin düzəldilməsi (maddə 228), əlavə qətnamənin çıxarılması (maddə 229), qətnamənin izah edilməsi (maddə 230), qətnamənin icrasına möhlət verilməsi və ya onun hissə-hissə icra edilməsi, qətnamənin icra üsulunun və qaydasının dəyişdirilməsi (maddə 231.1, 231.2), ödənilməli pul məbləğlərinin indeksasiyası (maddə 232) məhz qətnamənin səmərəli icrasını təmin etmək məqsədini daşıyır. Qeyd olunanlar eyni zamanda məhkəmənin qəbul etdiyi qətnamənin icrasına nəzarət funksiyasının həyata keçirilməsinə də xidmət edir. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən, icra sənədinin icra olunması ilə bağlı icra məmuru tərəfindən qəbul edilən qərarlar və hərəkətlər (o cümlədən hərəkətsizliklər) inzibati hüquq sahəsinə aid məsələlərin tənzimlənməsinə yönəlmədiyindən onların inzibati iddia qaydasında ayrıca iddia verməklə inzibati məhkəmə icraatında mübahisələndirilməsi mümkün deyildir. Bununla yanaşı, qeyd olunmalıdır ki, icra məmurunun icra sənədinin icrasının təmin edilməsindən kənara çıxan qanunsuz qərarları, eləcə də hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində hər hansı bir tərəfə (borclu və ya tələbkara, eləcə də üçüncü şəxslərə) ziyan vurulduğu iddia edilirsə, həmin mübahisələrə İPM-ə müvafiq olaraq inzibati məhkəmədə baxıla bilər. Hazırki iş üzrə isə müəyyən edilir ki, cavabdeh şöbə tərəfindən həyata keçirilən icra hərəkətləri Bakı Apellyasiya Məhkəməsi tərəfindən mülki icraat qaydasında baxılan iş üzrə çıxarılmış qətnamə əsasında verilmiş icra sənədi əsasında həyata keçirilmişdir. İcra sənədi üzrə borclu olan iddiaçının iddia ərizəsindən göründüyü kimi, o, hazırki iddia ərizəsi icra sənədi üzrə təşkil olunmuş hərracın keçirilməsinin qanunsuz hesab edilməsi ilə bağlıdır. Göründüyü kimi tələb icra icraatı çərçivəsində həyata keçirilmiş hərəkətlərin qanunsuzluğu ilə əlaqədardır. Belə olan halda, iddiaçı icra məmurunun hərəkətlərindən inzibati məhkəməyə müraciət etməkdə haqlı olmamışdır. İcra sənədinin icrasının təmin edilməsi ilə bağlı icra məmuru tərəfindən hərəkət və ya hərəkətsizliyə yol verildikdə, onun mübahisələndirilməsi məsələsi icra sənədini vermiş və icra icraatına nəzarət edən məhkəmə tərəfindən həll edilməli məsələdir. Ona görə də, iddiaçı (icra icraatında borclu) müvafiq əsasların mövcudluğunda icra məmurunun hərəkət və hərəkətsizliyi məsələsinə qiymət verilməsi üçün icra icraatına nəzarət edən məhkəməyə müraciət etməlidir. İddiaçı isə bu qaydada icra sənədini vermiş və icraya nəzarət edən məhkəməyə müraciət etməmiş, inzibati məhkəmə icraatı qaydasında hazırkı iddianı qaldırmışdır. Eyni zamanda, qeyd olunur ki, məhkəmə, həmçinin hazırkı iş üzrə AR İPM-nin 13cü maddəsinin tələbinin nəzərə alınması ilə bağlı qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, “məhkəmənin yardım etmək vəzifəsi” inzibati məhkəmə icraatının həyata keçirilməsinə yönələn məhkəmə icraatının təməl prinsiplərindən biri hesab olunur. Maddənin məzmunundan göründüyü kimi məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur. Hazırkı iş üzrə Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13-cü maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq iddiaçıya hüquqi yardım göstərilərək inzibati məhkəmə icraatı qaydasında iş üzrə verilmiş iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi, tələbin hazırki məhkəmə icraatı qaydasında, yoxsa mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılması məsələsinə münasibət bildirməsi təklif olunmuş, əlavə olaraq da, qeyd olunan hallara münasibət bildirilməsi üçün məhkəmə iclasında da iştirak etməyi xahiş olunmuşdur. Sözügedən hüquqi yardım məktubu iddiaçının iddia ərizəsində göstərildiyi ünvana çatdırılmışdır. Buna baxmayaraq, iddiaçı məhkəmə iclasında mümkün iclasına baxılacağını bildiyi təqdirdə məhkəmə iclasında iştirak etməmiş, iddianın mümkünlüyü şərtlərinin ödənilib-ödənilməməsinə münasibət bildirməmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, İPM-nin tələbləri baxımından iddiaçıya zəruri olan hüquqi yardım göstərilmişdir. Göstərilənləri nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. Eyni zamanda, məhkəmə tərəfindən iddiaçıya hazırkı tələblə aidiyyəti üzrə icra icraatı qaydasında baxılması üçün ümumi məhkəmə müraciət etmək hüququ izah edilir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 35, 80, 81 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddia mümkün sayılmasın. Qərardaddan təqdim olunduğu gündən 10 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Həsənov Orxan