Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(112)-11954/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-11954/2022 12.10.2022 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ hakim Hacıbəyova Miminat Tacib qızının sədrliyi, İmanov Sənan Xaliq oğlunun katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdehnə qarşı “xx.xx.2021-ci il tarixli Cavabdeh X1 Departamentinin 00694 saylı qüsur aktının ləğv edilərək iddiaçının mülkiyyətində olan sayğacın yararlı hala gətirilməsi və yerinə qurlaşdırılması” tələbinə dair iddia ərizəsinin mümkünlüyü məsələsinə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı Cavabdehnə qarşı “xx.xx.2021-ci il tarixli Cavabdeh X1 Departamentinin 00694 saylı qüsur aktının ləğv edilərək iddiaçının mülkiyyətində olan sayğacın yararlı hala gətirilməsi və yerinə qurlaşdırılması” tələbinə dair iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh nümayəndələri tərəfindən ünvan 1 ünvanında iddiaçıya məxsus qeyri-əhali obyektinin qaz xəttinin üzərində olan küçədə quraşdırılmış G-16 markalı 75106191 saylı rotor tipli “ELESTER” tipli qaz sayğacına baxış keçirilmişdir. Həmin sayğac dövlət yoxlamasından keçirilməsi məqsədi ilə iddiaçının nümayəndəsinin iştirakı ilə qaz xəttinin üzərindən açılmışdır. Sayğac qaz xəttinin üzərindən açılan zaman onun girişində olan plomblar nümayəndələr tərəfindən qırılmışdır. Bundan başqa sayğacın girişində olan süzgəc yerində olmuşdur. xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh İB-nin Metrologiya Departamentinin sayğacların müayinəsi laboratoriyasında sayğac birinci dəfə yoxlamadan keçirilmişdir. Bununla bağlı SS 29/1640-01184-5 saylı akt tərtib edilərək yoxlamanının yekun rəyinin nəticəsi olaraq qaz sayğacının minimal sərfıyyatı xəta normaya uyğun olmaması və batareya tələb olunması qeyd olunmuşdur. Bu rəyin əsasında yeni batareyanın ödənişini etmək və sayğacı götürmək üçün Cavabdeh İB-nin Metrologiya Departamentinə müraciət edilmişdir. Ancaq oranın nüməyəndəsi tərəfindən bildirilmişdir ki, xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh İB-nin Metrologiya Departamentində yenidən ikinci dəfə 00694 saylı qüsur aktı tərtib olunmuş və akta əsasən müayinə zamanı sayğacın daxilinə kənar cisim düşməsi nəticəsində divar səthi cırılmış və sayğacın 6 tərkib hissəsinin istifadəyə yararsız olması qeyd olunmuşdur. Departamentin nümayəndəsi ona sayğacın yararsız 4 ədəd hissəsinin laboratoriyada olduğunu və dəyəri 1054 manat olmasını, qalan 2 hissəsi kifayət qədər baha olduğundan iddiaçı tərəfindən alıb təqdim edilməsini bildirmişdir. Sayğac qaz xəttinin üzərindən açılarkən Cavabdeh İB-nin Metrologiya Departamenti və nəzarət şöbəsi tərəfindən vurulmuş möhürlər qırılmadan üstündə olmuş və sayğaca müdaxilə halı aşkar olunmamışdır. Bu halda kənar cisimin düşməsi və onun yararsız hala gəlməsi istehlakçı olaraq iddiaçı məsuliyyət daşımır. Bu səbəbdən verilən təbii qazın təmizliyinə və keyfiyyətinə nəzarət Cavabdeh İB-nin üzərinə düşür. O, batareyanın istifadə müddətinin bitməsi ilə əlaqədar yenisinin dəyərini ödəməkdən imtina etmir. Hesab edir ki, Cavabdeh İB-nin Metrologiya Departamentində 00694 saylı qüsur aktı qanunsuz və əsasızdır. Belə ki, ’’Azəriqaz” İB-nin ərazi üzrə nümayəndələri tərəfindən təlimata əsasən qaz sayğaclarına hər ay baxış keçirilir və orada olan göstərici kompüter bazasına işlənilir. xx.xx.2022-ci il tarixdə ilkin mediasiya sessiyasının vaxtı və yeri barədə Cavabdeh İB-nə məlumat verilsə də, nümayəndəsi iştirak etməmiş heç bir razılıq əldə olunmamışdır. Bu səbəbdən də iş materiallarını məhkəməyə vermək qərarına gəlmişdir. Qeyd edilən ünvana qaz sayğacı 2015-ci ildə quraşdırılmış, xx.xx.2021-ci il tarixədək hər ay sayğacın göstəricisinə əsasən təbii qazın dəyəri ödənilmişdir. Onun tərəfindən sayğacın düzəlməsi ilə bağlı xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh İB-nə yazılı müraciət edilmişdir. Lakin xx.xx.2021-ci il tarixdə Cavabdeh İB-nin cavab məktubuna əsasən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il 80 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nın tələbinə uyğun olaraq qaz sayğacı istehlakçının vəsaiti hesabına təchiz edilməsi bildirilmişdir. İddiaçı bununla razı deyil, belə ki, Cavabdeh İB müxtəlif bəhanələr əsasında rəy verərək artıq 4-cü sayğacdır ki, onun hesabına aldırılmışdır. Hal-hazırda təbii qazın olmaması təssərüfat fəaliyyətinə çətinliklər yaratmışdır. Bununla bağlı tərəfindən Bakı Kommersiya Məhkəməsinə müraciət olunmuşdur. Bakı Kommersiya Məhkəməsinin e-2(113)-2851/2022 saylı qərarı ilə işə Bakı İnzibati Məhkəməsində baxılması bildirilmişdir. "Azəriqaz" İB-yi arasında imzalanmış alqısatqı müqaviləsinin 5.1 və 5.2-ci bəndlərinin tələblərinə uyğun olaraq, yaranmış mübahisəli münasibətlər üzrə Azərbaycan Respublikasının MM və MPM-nin müddəalarına uyğun olaraq məhkəməyə müraciət edə bilməsi qeyd olunmuşdur. İddiaçı göstərilənlərə əsasən iddia tələbinin təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı müqavilənin mövcud olduğunu və Kommersiya Məhkəməsinin qərardadında İnzibati Məhkəməyə müraciət edilməli olduğunun izah edildiyini bildirdi. Məhkəmə iş materiallarını nəzərdən keçirdikdən sonra hesab edir ki, iddia ərizəsi mümkün sayılmamalıdır. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 1.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllə inzibati hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələrin məhkəmə aidiyyətini, həmin mübahisələrə məhkəmədə baxılmasının və həll edilməsinin prosessual prinsiplərini və qaydalarını müəyyən edir. İnzibati Prosessual Məcəllənin 2.2.1-ci maddəsinə əsasən inzibati məhkəmə icraatında şəxsin hüquq və vəzifələri ilə bağlı inzibati orqan tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktın mübahisələndirilməsinə (ləğv olunmasına və ya dəyişdirilməsinə) dair iddialara baxılır. Həmin Məcəllənin 32.1-ci maddəsinə əsasən mübahisələndirmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı inzibati aktın ləğv olunmasını və ya dəyişdirilməsini məhkəmədən tələb edə bilər. Mübahisələndirmə haqqında iddia mübahisə edilən inzibati aktın icra olunması nəticəsində meydana gəlmiş nəticələrin aradan qaldırılması tələbini özündə əks etdirən əlavə ərizə ilə birlikdə də qaldırıla bilər, həmin Məcəllənin 32.2-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı inzibati aktlar mübahisələndirmə haqqında iddianın predmeti ola bilər: 32.2.1. barəsində məhkəməyə şikayət verilməmiş inzibati akt; 32.2.2. barəsində şikayət verildiyi hallarda, şikayət instansiyasının qərarı ilə dəyişdirilmiş inzibati akt (şikayət instansiyası tərəfindən qərar qəbul edildikdən sonrakı formada ilkin inzibati akt); 32.2.3. şikayət instansiyası tərəfindən şikayətə baxma qaydasında qəbul edilmiş və ilk dəfə olaraq üçüncü şəxs üçün öhdəlik yaradan qərar (inzibati akt). Həmin Məcəllənin 35.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Göründüyü kimi qanunun tələbinə görə istənilən növ inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olan iddia yalnız onun mümkünlüyü haqqında şərt yerinə yetirildiyi halda yolveriləndir. İddianın əsaslı hesab edilərək məhkəmə tərəfindən mümkün sayılması üçün əsas şərtlər - tələbin iddia müddətinə dair normalara riayət edilməklə və iddiaya cavab verməli olan inzibati orqana qarşı yönəlməsi, iddiaçının pozulması ehtimal olunan subyektiv hüququnun mövcudluğunun Konstitusiyadan, ümumi (publik) hüquq sahəsində qüvvədə olan qanunlardan və qanun qüvvəli aktlardan irəli gəlməsidir.Həmin maddənin tələbinə əsasən inzibati məhkəmə icraatı qaydasında iddia inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində şəxsin hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının güman və ehtimal edilən pozulması deyil, konkret hüquqların pozulmasının əsaslandırıldığı hallarda mümkün hesab edilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin Plenumunun “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” 10 aprel 2015-ci il tarixli, 4 saylı qərarına əsasən, mübahisənin məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsi üçün ilk növbədə mübahisənin tərəflərinin hüquqi vəziyyəti və onların arasındakı münasibətlərin ümumi (publik), yaxud xüsusi hüququn nizamasalma predmetinə aid olduğu müəyyən edilməlidir(2), xüsusi hüquq, onun subyektləri olan fiziki və hüquqi şəxslər arasında yaranan hüquq münasibətlərini tənzimləyir; xüsusi hüquq münasibətlərinin tərəfləri bərabər mövqedədir, onlar öz iradələrini ifadə etməkdə sərbəstdirlər və heç biri digərinə münasibətdə hakimiyyət səlahiyyətlərini tətbiq etmir. Ümumi (publik) hüquq isə, publik hakimiyyət daşıyıcıları (Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, onların yerli (struktur) və digər qurumları, bələdiyyələr, habelə qanuna əsasən inzibati akt qəbul etmək səlahiyyəti verilmiş hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxs) ilə fiziki və ya hüquqi şəxslər arasında olan münasibətləri tənzimləyir. Bu münasibətlərdə inzibati orqan qanunla ona həvalə edilmiş inzibati funksiyanı yerinə yetirir və digər tərəfə münasibətdə hakimiyyət səlahiyyətlərini tətbiq edir.(3.1) İnzibati hüquq münasibətlərində tərəflərdən ən azı biri «İnzibati icraat haqqında» Qanunun 2.0.1 və 3.1-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati orqan olmalıdır.(3.2) “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 2.0.1-ci maddəsinə əsasən inzibati orqan - Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, onların yerli (struktur) və digər qurumları, bələdiyyələr, habelə qanuna əsasən inzibati akt qəbul etmək səlahiyyəti verilmiş hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxsdir. Həmin Qanunun 2.0.2.-ci maddəsinə əsasən, inzibati akt - inzibati orqan tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələni nizama salmaq və ya həll etmək məqsədilə qəbul edilmiş və ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan qərar, sərəncam və ya digər növ hakimiyyət tədbiridir. Həmin Qanunun 3.1-ci maddəsinə əsasən bu Qanunun müddəaları Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə inzibati orqan kimi müəyyən (təsnif) edilmiş orqanların fəaliyyətinə şamil olunur. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 28 avqust tarixli 136 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “İnzibati orqanların Təsnifatı”nda Cavabdeh inzibati orqan qismində göstərilməmişdir. Göründüyü kimi Cavabdeh inzibati orqan deyildir. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 2.0.1-ci və 2.0.2ci maddələrinin şərh edilməsinə dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarında qeyd edilmişdir ki, dövlət tərəfindən təbii inhisar subyektlərinə inzibati aktlar qəbul etmək suveren səlahiyyətinin ötürülməsi, onların inzibati hüquq müstəvisində fəaliyyətlərini həyata keçirdikləri zaman inzibati orqan kimi çıxış etmələrinə əsas yaradır... Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, fiziki və hüquqi şəxslər təbii inhisar subyektlərinin xidmətlərindən müqavilə əsasında yararlanırlar. Bu növ müqavilələr mülki hüquq müstəvisində qəbul edilmiş “müqavilə” anlayışından bir qədər fərqli olsa da, onlar mülki hüquq münasibətləri subyektləri arasında yaranırlar və fərdi (xüsusi) xarakter daşıyırlar. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.0.1 və 2.0.2-ci maddələrinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun Qərarının “qərara aldı”hissəsində göstərilmişdir:” 1.Təbii inhisar subyektlərinin publik hüquq sahəsindəki qərarlarından, hərəkət və ya hərəkətsizliyindən irəli gələn mübahisələrə Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 2.1-ci maddəsinə uyğun olaraq inzibati icraat qaydasında inzibati-iqtisadi məhkəmələr tərəfindən baxılır. 2. İnzibati xətalar haqqında işlər üzrə təbii inhisar subyektinin qəbul etdiyi inzibati aktlardan verilən şikayətlərə Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 431.1.3-cü maddəsinə əsasən ümumi yurisdiksiyalı rayon (şəhər) məhkəmələri tərəfindən baxılır. 3. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.0.1-ci maddəsi baxımından təbii inhisar subyekti inzibati orqan, onun mülki münasibətlər dövriyyəsində istehlakçılarla bağladığı fərdi müqavilələrdən yaranan öhdəliklərin pozulmasına dair qəbul etdiyi akt isə həmin Qanunun 2.0.2-ci maddəsi baxımından inzibati akt hesab oluna bilməz. Bu aktlardan irəli gələn mübahisələrə Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi əsasında ümumi yurisdiksiyalı rayon (şəhər) məhkəmələri tərəfindən baxılmalıdır. Azərbaycan Respublikasinin Nazirlər Kabinetinin 189 nömrəli, 19 iyul 2013-cü il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş "Təbii inhisar subyektlərinin siyahısı"na görə SOCAR Cavabdeh təbii inhisar sübyektlərinə aid edilərək bu siyahıya daxil edilmişdir. Lakin məhkəməyə təqdim edilən iddia ərizəsindən görünür ki, iddiaçı ilə cavabdeh arasında mübahisə iddiaçının obyektində olan qaz sayğacının yararlı hala gətirilməsi tələbindən irəli gəlir. İddia ərizəsinə əlavə edilmiş sənədlərdən görünür ki, tərəflər arasında “Qaz paylayıcısı ilə sənaye qaz qurğusu istifadəçisi arasında qazın alqı-satqısı barədə müqavilə”si mövcuddur. Yəni, iddiaçı ilə cavabdeh mülki dövriyyənin iştirakçıları kimi çıxış edirlər. Belə olan halda, tərəflər arasında olan hüquq münasibəti inzibati xarakter daşımır, xüsusi hüquq münasibət kimi müəyyənləşdirilir. Beləliklə, iddiaçı ilə cavabdeh arasında olan mübahisəyə, Cavabdeh İB hazırki hüquq münasibətdə xüsusi hüququn subyekti (mülki dövriyyənin iştirakçısı) olduğundan, mülki məhkəmə icraatında baxılmalıdır. “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 5 saylı qərarının 11-ci bəndinə əsasən inzibati məhkəmə icraatı inzibati hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələr üzrə aparılır. Həmin qərarın 17-ci maddəsinə əsasən mülki və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan mübahisələrə dair iddialar mümkün sayılmamalı, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə (yaxud, inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında işlərə baxmaq səlahiyyəti olan orqana) müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Məhkəmə göstərilənlərə əsasən hesab edir ki, iddiaçının iddiası mümkünlük şərtlərinə cavab vermir və mümkün sayılmamalıdır. İddiaçıya izah olunsun ki, iddiaçı Cavabdehnə qarşı “xx.xx.2021-ci il tarixli Cavabdeh X1 Departamentinin 00694 saylı qüsur aktının ləğv edilərək iddiaçının mülkiyyətində olan sayğacın yararlı hala gətirilməsi və yerinə qurlaşdırılması” barədə iddia ilə mülki məhkəmə icraatında baxılması üçün ümumi məhkəməyə müraciət edə bilər. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2, 35, 80 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ: İddiaçı Cavabdehnə qarşı “xx.xx.2021-ci il tarixli Cavabdeh X1 Departamentinin 00694 saylı qüsur aktının ləğv edilərək iddiaçının mülkiyyətində olan sayğacın yararlı hala gətirilməsi və yerinə qurlaşdırılması” barədə iddiası mümkün sayılmasın. Qərardad tərəfə rəsmi təqdim olunduqdan sonra 10 gün müddətində ondan Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin inzibati kollegiyasına (Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) şikayət verilə bilər. Hakim Miminat Hacıbəyova