Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(112)-1356/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-1356/2025 03.04.2025 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ X7 Sabir oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Əliyev Teymur Budaq oğlunun katibliyi, iddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə və cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Cavabdehnə qarşı “artıq ödənilmiş gömrük rüsumunun qaytarılması” tələbinə dair işə məhkəmənin binasında açıq, şifahi məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi Təsviri hissə: İddiaçı cavabdehə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, xx.xx.2024cü il tarixli, **********5220 və **********5833 saylı gömrük bəyannamələrinə əsasən gömrük ödənişləri üzrə artıq hesablanmış hər bəyannaməyə görə 2500, toplam 5000 manat pulun qaytarılması barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddia ərizəsinin əsaslarına görə, İddiaçı X3 keçirilmiş hərrac vasitəsilə 2017-ci ildə istehsal edilmiş Toyota Prius markalı 1800 sm3 hibrid mühərrik həcmli və 2015-ci ildə istehsal edilmiş Toyota Esquire markalı 1800 sm3 hibrid mühərrik həcmli minik avtomobillərini alaraq Azərbaycan Respublikasına gətirmişdir. Minik avtomobilin alış qiyməti 2017-ci ildə istehsal edilmiş Toyota Prius markalı avtomobil üçün 5000 ABŞ dolları, 2015-ci ildə istehsal edilmiş Toyota Esquire markalı avtomobil üçün 4500 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Hər bir avtomobil üçün daşınma xidməti 1200 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Bundan sonra həmin avtomobillər xx.xx.2024 tarixli **********5220 (məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmişdir ki, sorğu nömrəsi **********6220 kimidir) və **********5833 saylı (məhkəmə araşdırması ilə müəyyən edilmişdir ki, xx.xx.2024-cü il tarixlidir) gömrük bəyannamələri tərtib edilmiş və cavabdeh Dövlət Gömrük Komitəsi tərəfindən gömrük ödənişləri hesablanmış banka ödənilmişdir. Qeyd olunan avtomobillərə görə gömrük orqanı tərəfindən 9447,46 manat və 8169,91 manat gömrük ödənişləri ödənilmişdir. Xüsusilə qeyd olunmalıdır ki, həmin avtomobillər saz vəziyyətdə olmamış, qapılarında çürük və əziklər olmuşdur, hətta Toyota Esquire markalı avtomobil suda batmış və yeni avtomobil kimi hesablanmamalıdırlar. Ümumi istifadədə olan internetdə yerləşdirilmiş gömrük kalkulyatoru vasitəsilə avtomobilllərin ili, mühərrik həcmi, alış qiyməti və daşıma xərcini qeyd etməklə özüm gömrük ödənişi hesablamaq istəyəndə mənə məlum oldu ki, gömrük orqanı məndən təxmini 50% artıq ödəniş almışdır. Bu barədə Dövlət Gömrük Komitəsinə ödənişin artıq hesablandığı barədə ərizə ilə müraciət etsə də, cavabdeh xx.xx.2024-cü il tarixli cavab məktubu ilə avtomobillərin birinə gömrük dəyərinə düzəlişin təklif edilmədiyini, digərinə isə düzəliş edildiyi bildirmişdir. İddiaçı cavabdehin cavabı ilə razı deyil, hesab edir ki, idxal etdiyi nəqliyyat vasitələrinə görə ondan alınmış gömrük ödənişləri düzgün hesablanmamışdır, düzəliş edildikdən sonra belə düzgün hesablanmamışdır, avtomobillərin zərərli, vuruq və suda batmış olduqları nəzərə alınmamışdır, alış qiymətləri qəsdən şişirdilmişdir. Cavabdeh xx.xx.2025-ci il tarixdə təqdim olunmuş elektron etirazda qeyd etmişdir ki, iddiaçı iddia ərizəsində X2 hərrac yolu ilə aldığı xx.xx.2024-cü il tarixdə **********6220 sorğu nömrəli gömrük bəyannaməsi ilə Aksizli Mallar üzrə Baş Gömrük İdarəsində bəyan etdiyi xx.xx.2017-ci il istehsalı olan, “Toyota Prius” markalı, 1800 sm3 hibrid-benzin mühərrik həcmli və xx.xx.2024-cü il tarixdə **********5833 sorğu nömrəli gömrük bəyannaməsi ilə bəyan etdiyi xx.xx.2015-ci il istehsalı olan, “Toyota Esquire” markalı, 1797 sm3 hibrid-benzin mühərrik həcmli nəqliyyat vasitələrinə görə heç bir əsas olmadan ümumilikdə 5000 (beş min) manat artıq gömrük ödənişi ödədiyini bildirmişdir. Bildirilir ki, Azərbaycan Respublikası Gömrük Məcəlləsinin 221.1-ci maddəsinə əsasən apardıqları yoxlama, gömrük auditi və ya araşdırma nəticəsində dəyərləndirmənin “Gömrük tarifi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olmaması, yaxud digər səbəblərdən düzgün olmadığı barədə qənaətə gəldikdə, gömrük orqanının vəzifəli şəxsi gömrük dəyərinə həmin qanunun tələbləri nəzərə alınmaqla müvafiq düzəlişlər edilməsi və onların əsaslandırılması barədə şəxsə yazılı, o cümlədən elektron bildiriş təqdim edir. İddiaçı tərəfindən **********5833 sorğu nömrəli gömrük bəyannaməsi üzrə bəyan etdiyi istehsal tarixi xx.xx.2015-ci il olan, “Toyota Esquire” markalı, 1797 sm3 hibrid-benzin mühərrik həcmli minik avtomobilinin dəyərinə düzəliş edilməsi barədə GDD********** nömrəli, xx.xx.2024-cü il tarixli bildiriş təqdim edilmişdir. Həmin bildirişdə şəxsə onun hüquqları və vəzifələri barədə məlumat verilmiş, ona təqdim edilmiş gömrük dəyərinə düzəliş edilməsi üçün bildirişdə gömrük dəyərinə təklif edilən düzəlişlə razılaşmadıqda yuxarı gömrük orqanına və (və ya) məhkəməyə mürqaciət etmək hüququnun olduğu bildirilmişdir, şəxs həmin bildirişdə göstərilən statistik dəyərlə deyil, 6800 ABŞ dolları kimi müəyyənləşdirilmiş dəyərlə həmin nəqliyyat vasitəsini rəsmiləşdirmiş, belə olduğu halda isə 2500 manat deyil, təqribən 300 manat fərq yaranmışdır. İddiaçı tərəfindən **********6220 sorğu nömrəli gömrük bəyannaməsi ilə bəyan edilən xx.xx.2017-ci il istehsalı olan, “Toyota Prius” markalı, 1800 sm3 hibrid-benzin mühərrik həcmli minik avtomobilinin dəyərinə isə gömrük orqanının vəzifəli şəxsi tərəfindən heç bir düzəliş təklif olunmamışdır. Bəyannaməçi tərəfindən qeyd olunan statistik dəyər müəyyən edilmiş və rəsmiləşdirmə başa çatdırılmışdır. Həmçinin bildirilir ki, iddia ərizəsində qeyd olunan nəqliyyat vasitələrinin iddiaçı tərəfindən X3 hərrac yolu ilə alındığını, onların X5 Əmirliklərinə qədər olan daşınma xərclərini və X2 Azərbaycan Respublikasına (“İNCOTERMS”-CİP Baku) çatdırılmasını və digər xərcləri özündə əks etdirən heç bir təsdiqedici sənəd gömrük orqanına təqdim olunmamışdır. Həmçinin iddia ərizəsində qeyd olunmuşdur ki, idxal edilən nəqliyyat vasitələri saz vəziyyətdə, qapılarında əziklər olmasına, hətta “Toyota Esquire” markalı minik avtomobilinin suda batmış olmasına baxmayaraq, gömrük ödənişləri yeni avtomobillərə uyğun olaraq hesablanmışdır. Nəzərə çatdırılır ki, gömrük dəyəri müəyyən edilərkən hesablanan gömrük ödənişləri konkret müəyyənləşir, dəyişən qiymət yalnız onun invoys dəyəri ilə bağlı olduğu hallarda baş verir. Bu halda isə iddiaçı tərəfindən suda batmış vəziyyətdə olduğu qeyd olunan “Toyota Esquire” markalı minik avtomobilinin gömrük dəyəri müəyyən edilən zaman “Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi Mərkəzi Gömrük Ekspertizası İdarəsinin İnspeksiya Xİdməti Orqanı” tərəfindən təqdim edilən texniki eyniləşdirmə şəhadətnaməsində onun qəzalı (suda batmış) vəziyyətdə olduğu qeyd olunmuş və bu, nəzərə alınmışdır. Qeyd olunmalıdır ki, İddiaçı Aksizli Mallar üzrə Baş Gömrük İdarəsinə təqdim etdiyi **********6220 və **********5833 sorğu nömrəli gömrük bəyannamələrinin 50-ci qrafasında gömrük bəyannamələrində göstərilən məlumatların düzgünlüyünü təsdiq etmiş və bundan sonra avtonəqliyyat vasitələri sərbəst dövriyyəyə buraxılmışdır. Cavabdeh yazılı etirazda qeyd olunanlara əsaslanaraq iddia tələbinin təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli 2-1(112)-1356/2025 nömrəli qərardadı ilə iddiaçının nümayəndəsi Nümayəndə iddianın dəqiqləşdirilməsi barədə ərizəsi təmin edilmiş, cavabdeh qismində Azərbaycan Respublikası Cavabdeh qəbul edilməklə iddia tələbi “xx.xx.2024-cü il tarixli, **********6220 və **********5833 saylı gömrük bəyannamələrinə əsasən gömrük ödənişləri üzrə artıq hesablanmış hər bəyannaməyə görə 2500, toplam 5000 manat pulun qaytarılması” kimi icraata qəbul olunmuşdur. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddia tələbinin təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi cavabdehin etiraz məktubunun məzmununa uyğun izahat vermiş və iddianın rədd olunması barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iddia ərizəsinin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə araşdıraraq, aşağıdakıları qeyd edir. “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 2.0.2-ci maddəsinə əsasən inzibati akt inzibati orqan tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələni nizama salmaq və ya həll etmək məqsədilə qəbul edilmiş və ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan qərar, sərəncam və ya digər növ hakimiyyət tədbiridir. Bu normaya görə inzibati akt hakimiyyət tədbiri olmaqla aşağıdakı əlamətləri ilə səciyyələnir - inzibati orqan tərəfindən qəbul edilməli; ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələləri nizama salmalı; ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaratmalı; qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş formalardan birinə uyğun olmalıdır. Beləliklə, inzibati akt hüquqi nəticələr yaradır, yəni ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxsin (şəxslərin) hüquqi vəziyyətini dəyişdirir, onun üzərinə vəzifə və öhdəliklər qoyur və ya ona bu və ya digər hüququn həyata keçirilməsinə şərait yaradır, bununla da hüquq münasibətlərinin formalaşması, mövcud münasibətlərin dəyişdirilməsi və ya onlara xitam verilməsinin faktiki əsası kimi çıxış edir. İPM-in 2.2.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati məhkəmə icraatı qaydasında inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı müvafiq öhdəliyin qoyulmasına dair iddialara və ya inzibati orqanın hərəkətsizliyindən müdafiəyə dair iddialara (məcburetmə haqqında iddia) baxılır. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçı onun xeyrinə inzibati aktın qəbul edilməsini xahiş edir və xx.xx.2024-cü il tarixli məktubla xx.xx.2024-cü il tarixdə cavabdehə müraciət etmiş, cavabdeh tərəfindən məktub alınmış və iddiaçının müraciəti təmin edilmədiyindən iddiaçı tərəfindən xx.xx.2024-cü il tarixdə məhkəməyə müraciət edilmişdir. Cavabdeh tərəfindən iddiaçının müraciətinin olması təkzib edilməmişdir. Odur ki, məhkəmə hesab edir ki, iddia mümkün iddiadır. Məhkəmə iş materiallarında olan aşağıda sadalanan sənədlərə istinad edir və həmin sənədlər məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil edir. X9 Trading LLC tərəfindən verilmiş invoyslardan görünür ki, “Toyota Esquire” markalı nəqliyyat vasitəsinin dəyəri 4500 ABŞ, “Toyota Prius” markalı nəqliyyat vasitəsinin dəyəri isə 5000 ABŞ təşkil edir. xx.xx.2024-cü il tarixli mədaxil qəbzindən görünür ki, iddiaçı 9.447,46 manat gömrük rüsumu ödəmişdir. Elektron qəbzindən görünür ki, iddiaçı 8.169,91 manat gömrük rüsumu ödəmişdir. **********5833 saylı gömrük bəyannaməsinə əsasən “Toyota Esquire” markalı nəqliyyat vasitəsinin invoys dəyəri 4500 ABŞ, statistik dəyəri 6.800 ABŞ təşkil etmişdir. **********6220 saylı gömrük bəyannaməsinə əsasən “Toyota Prius” markalı nəqliyyat vasitəsinin invoys dəyəri 5000 ABŞ, statistik dəyəri 11.500 ABŞ təşkil etmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsi tərəfindən verilmiş xx.xx.2024cü il tarixli imtina məktubundan görünür ki, iddiaçının müraciətinə baxılmış və cavab olaraq bildirilmişdir ki, X2 adına və fiziki şəxs İddiaçı adına idxal olunmuş və 23 may 2024-cü il tarixli **********5571, **********55860 və **********6220 nömrəli gömrük bəyannamələri əsasında 2015-ci il, 2019-cü il istehsalı “Toyota Aqua" və 2017-ci il istehsalı “Toyota Prius” markalı minik avtonəqliyyat vasitələri Aksizli Mallar üzrə Baş Gömrük İdarəsinə bəyan edilmiş, gömrük orqanının vəzifəli şəxsi tərəfindən bəyan olunan gömrük dəyərinə düzəliş təklifi edilmədən hesablanmış gömrük ödənişləri banka ödənilmiş, gömrük bəyannaməsində göstərilən məlumatlar bəyannamənin 50-ci qrafasında təsdiq edilməklə həmin nəqliyyat vasitələri rəsmiləşdirilərək sərbəst dövriyyəyə buraxılmışdır. Fiziki şəxs İddiaçı adına daxil olmuş və 6 may 2024-cü il tarixində **********5833 nömrəli gömrük bəyannaməsi ilə Aksizli Mallar üzrə Baş Gömrük İdarəsinə təqdim edilmiş 2015-ci il istehsalı “Toyota Esquıre’’ markalı minik avtonəqliyyat vasitəsinin gömrük dəyərinə düzəliş edildikdən sonra həmin nəqliyyat vasitəsi rəsmiləşdirilərək sərbəst dövriyyəyə buraxılmışdır. Məhkəmə işin yuxarıda qeyd olunan faktiki hallarını aşağıdakı qanunvericilik normaları ilə qarşılıqlı təhlil edərək hesab edir ki, iddia qismən əsaslı olduğundan, qismən təmin edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 73.1-ci maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş vergiləri və başqa dövlət ödənişlərini tam həcmdə və vaxtında ödəmək hər bir kəsin borcudur. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən: Maddə 24. İşin hallarının obyektiv araşdırılması 24.1. İnzibati orqan inzibati icraat zamanı işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmağa borcludur. 24.2. İnzibati orqan maraqlı şəxslərin xeyrinə olan halların araşdırılmasından və nəzərə alınmasından imtina edə bilməz. 24.3. İnzibati icraat zamanı işin bütün hallarının araşdırılması inzibati orqanın xidməti vəzifəsindən irəli gəlir. Araşdırmanın üsulu və həcmi inzibati orqan tərəfindən müəyyən edilir. İnzibati orqan maraqlı şəxslərin izahatları ilə və təqdim etdiyi sübutlarla bağlı deyildir. 24.4. Təqdim olunmuş sübutlar yetərli olmadıqda, inzibati orqan öz təşəbbüsü ilə əlavə sübutlar toplamağa borcludur. Azərbaycan Respublikasının Gömrük Məcəlləsinə əsasən: 40.4. Gömrük orqanlarının vəzifəli şəxsləri bəyannaməçiyə, mallar barədə səlahiyyəti olan digər şəxslərə gömrük bəyannaməsinin, təkrar ixrac bildirişinin, qısa idxal (ixrac) bəyannaməsinin, sadələşdirilmiş bəyannamənin tərtib edilməsində və malların gömrük rəsmiləşdirilməsi üzrə digər əməliyyatların həyata keçirilməsində yardım göstərməlidirlər. 104.1. Gömrük rəsmiləşdirilməsi bəyannaməçinin gömrük orqanına konkret malların və nəqliyyat vasitələrinin gömrük rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı bəyannamə və ya müvafiq sənədləri təqdim etdiyi, yaxud bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallarda gömrük rəsmiləşdirilməsini həyata keçirmək barədə niyyətini şifahi formada gömrük orqanına bildirdiyi vaxtdan başlanır. 104.2. Malların müvafiq gömrük proseduru altında yerləşdirilməsinə dair tələblərə uyğun olaraq zəruri gömrük əməliyyatları yerinə yetirildikdən və bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş gömrük ödənişləri ödənildikdən sonra gömrük rəsmiləşdirilməsi başa çatır. 157.1. Gömrük orqanları təsdiq etdikləri gömrük bəyannaməsində göstərilən məlumatların, onunla birgə təqdim olunan sənədlərin düzgünlüyünü, müvafiq malları yoxlamaq, malların bəyan edildiyi gömrük prosedurunun tətbiqi üçün bu Məcəllənin 150.3cü maddəsinə əsasən çatışmayan başqa sənədlərin təqdim olunmasını tələb etmək, malların gömrük ekspertizası üçün onlardan prob və nümunələr götürmək hüququna malikdirlər. 157.2. Gömrük bəyannaməsində göstərilən məlumatların gömrük orqanları tərəfindən yoxlanılmasının nəticələri bütün gömrük ərazisində eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. 157.3. Yoxlamanın nəticələrindən malların yerləşdirildiyi gömrük prosedurunun tətbiqi məqsədi ilə istifadə olunur. 267.1. Məcəllənin bu Fəslinin müddəaları nəzərə alınmaqla gömrük borcu üzrə ödənilmiş gömrük ödənişləri aşağıdakı hallarda qaytarılır: ... 267.1.2. gömrük ödənişlərinin məbləği hesablanarkən səhvə yol verildikdə; ... 267.2. Gömrük orqanları bu Məcəllənin 270.1-ci maddəsində qeyd olunan müddətlər ərzində gömrük ödənişlərinin qaytarılmalı olduğunu aşkar etdiyi halda, həmin ödənişlər müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada qaytarılır. 270.1. Gömrük ödənişlərinin bu Məcəllənin 267.1-ci maddəsində göstərilən hallar əsasında qaytarılmalı olduğunu hesab edən ödəyici və ya onun nümayəndəsi gömrük ödənişlərinin ödənildiyi tarixdən 1 (bir) il ərzində gömrük orqanına müvafiq ərizə ilə müraciət edə bilər. 270.2. Ödəyici və ya onun nümayəndəsi gömrük ödənişlərinin qaytarılması haqqında ərizənin gömrük orqanına verilməsinin fors-major hallar nəticəsində gecikdirildiyini sübuta yetirdikdə, bu Məcəllənin 270.1-ci maddəsində göstərilən müddət gömrük orqanları tərəfindən daha 1 (bir) ilədək uzadılır. 270.3. Gömrük ödənişlərinin qaytarılması, yaxud bundan imtina edilməsi haqqında qərar, ərizə gömrük orqanına daxil olduğu tarixdən 15 (on beş) gün ərzində yazılı formada qəbul edilməli və dərhal icra olunmalıdır. Həmin qərardan bu Məcəllənin 10-cu fəslində müəyyən edilmiş qaydada şikayət verilə bilər. “Gömrük tarifi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən: 7.1. Malın gömrük dəyərinin müəyyən edilməsi (gömrük dəyərləndirilməsi) sistemi beynəlxalq təcrübədə qəbul olunmuş ümumi prinsiplərə (1994-cü il Tariflər və Ticarət üzrə Baş Sazişin (GATT) Vİİ maddəsinə, GATT-ın Vİİ maddəsinin Tətbiq edilməsinə dair Razılaşmaya və onun əlavələrinə) əsaslanır və gömrük ərazisinə gətirilən mallara şamil edilir. 8.4. Gömrük dəyərinin müəyyən edilməsinin düzgünlüyünə gömrük orqanı nəzarət edir. 11.1. Gömrük orqanının gömrük dəyərləndirilməsi məqsədi ilə ona təqdim edilən hər hansı məlumatın, sənədin və ya bəyannamənin düzgünlüyünü araşdırmaq hüququ vardır. 12.1. Gömrük ərazisinə gətirilən malların gömrük dəyəri aşağıdakı üsullarla müəyyən edilir: 12.1.1. malların sövdələşmə qiyməti ilə; 12.1.2. eyni malların sövdələşmə qiyməti ilə; 12.1.3. eynicinsli malların sövdələşmə qiyməti ilə; 12.1.4. dəyərin çıxılması üsulu ilə; 12.1.5. dəyərin toplanması üsulu ilə; 12.1.6. ehtiyat üsulu ilə. 12.2. Malların sövdələşmə qiyməti ilə dəyərləndirilməsi gömrük dəyərinin müəyyən edilməsinin əsas üsuludur. Əsas üsuldan istifadə etmək mümkün olmadıqda, bu Qanunun 12.1-ci maddəsində göstərilən üsullardan hər biri ardıcıl olaraq tətbiq edilir. Bu zaman hər bir sonrakı üsul gömrük dəyərini əvvəlki üsulla təyin etmək mümkün olmadıqda tətbiq edilir. 12.3. Bəyannaməçinin seçimi əsasında dəyərin çıxılması üsulu və dəyərin toplanması üsulu istənilən ardıcıllıqla tətbiq edilir. 12.4. Gömrük dəyərinin müəyyən edilməsi üsullarının tətbiqinə dair qaydalar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən olunur. Mübahisə ilə bağlı qeyd edilməlidir ki, qiymətləndirilməli olan birinci məsələ gömrük rəsmiləşdilməsi zamanı gömrük orqanının davranışının yardım etmə və obyektiv araşdırma prinsiplərinin tələblərinə uyğunluğu ilə bağlıdır. Belə ki, inzibati orqanın vəzifəli şəxsləri bəyannaməçiyə, mallar barədə səlahiyyəti olan digər şəxslərə gömrük bəyannaməsinin, təkrar ixrac bildirişinin, qısa idxal (ixrac) bəyannaməsinin, sadələşdirilmiş bəyannamənin tərtib edilməsində və malların gömrük rəsmiləşdirilməsi üzrə digər əməliyyatların həyata keçirilməsində yardım göstərməlidirlər. Nəzərə alınmalıdır ki, iddiaçı cavabdeh tərəfindən hesablanmış gömrük rüsumlarının hesablanma qaydası ilə razı olmamış, öz mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, onun idxal nəqliyyat vasitələri nasaz vəziyyətdə olduğunu nəzərə almamışdır. Bununla bağlı qeyd olunmalıdır ki, idxal olunmuş malların sənədlərindən görünür ki, alğı-satqı İNCOTERMS (international commercial terms - beynəlxalq ticarət sövdələşməsi) əsasında həyata keçirilmişdir. Belə ki, İNCOTERMS məhsulların satışı və çatdırılması üzrə imzalanan xarici və yerli müqavilələr çərçivəsində tərəflərin müvafiq öhdəlikləri, o cümlədən xərc və risklərin müəyyənləşdirilməsi ilə əlaqədar qəbul olunmuş beynəlxlaq standartlardan ibarətdir. Bu qaydalar məhsulun satıcıdan alıcıya çatdırılması zamanı qeyd olunan məsələlər üzrə tərəflər arasındakı münasibətləri tənzimləyir. BMT-nin Beynəlxalq Ticarət Qanunu üzrə Komissiyası (UNCİTRAL) İNCOTERMS-in qaydalarını qlobal standart kimi tanımaqdadır. İş materiallarında olan invoice sənədlərindən göründüyü kimi, idxal olunmuş nəqliyyat vasitələrinin alqı-satqısı CİP (Carriage and İnsurance Paid to) şərtləri ilə həyata keçirilmişdir. “İnvoice” sənədlərində çatdırılma şərti “CİP Baku, Azerbaijan” olaraq qeyd edilmişdir. Həmin sənədlərin təsdiq edilmiş surətləri cavabdeh tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Bu isə o deməkdir ki, satıcı malları razılaşdırılmış təyinat nöqtəsinə qədər nəqliyyat vasitəsi ilə çatdırmağı və həmin müddət ərzində malları alıcının xeyrinə sığortalamağı öhdəsinə götürmüşdür. Lakin, CİP şərtlərinə əsasən risklərin keçidi malların daşıyıcıya təhvil verildiyi andan etibarən baş verir və həmin məqamdan sonra malların zədələnməsi və ya nasaz vəziyyətə düşməsi ilə bağlı risklər artıq alıcının məsuliyyət dairəsinə keçir. Bu səbəbdən də, iddiaçının malların texniki və fiziki vəziyyəti ilə əlaqədar irəli sürdüyü mülahizələr gömrük dəyərinin müəyyən olunmasında hüquqi cəhətdən əhəmiyyətli hal kimi qəbul edilə bilməz. Bununla belə, diqqətə çatdırılmalıdır ki, gömrük orqanı tərəfindən tətbiq olunan gömrük dəyərinin müəyyən edilmə üsulu "Gömrük tarifi haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 12-ci maddəsinin tələblərinə zidd olaraq həyata keçirilmişdir. Həmin normaya əsasən, idxal mallarının gömrük dəyəri ilkin olaraq malların sövdələşmə qiyməti — yəni, satıcı ilə alıcı arasında razılaşdırılmış real satış qiyməti əsasında müəyyən edilməlidir. Bu üsul, gömrük dəyərinin müəyyən olunmasında əsas və üstünlük verilmiş üsul olmaqla, yalnız zəruri hüquqi əsaslandırma mövcud olduqda başqa alternativ üsullarla əvəz edilə bilər. Gömrük Məcəlləsinin 221.1-ci maddəsinə görə, apardıqları yoxlama, gömrük auditi və ya araşdırma nəticəsində dəyərləndirmənin “Gömrük tarifi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olmaması, yaxud digər səbəblərdən düzgün olmadığı barədə qənaətə gəldikdə, gömrük orqanının vəzifəli şəxsi gömrük dəyərinə həmin qanunun tələbləri nəzərə alınmaqla müvafiq düzəlişlər edilməsi və onların əsaslandırılması barədə şəxsə yazılı bildiriş təqdim edir. Məhkəmə diqqətə çatdırır ki, yuxarıda istinad olunan normalarda təsbit edilmiş qaydalara cavabdeh tərəfindən əməl olunmamış, “Gömrük tarifi haqqında” Qanunun 12.1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş ilkin və əsas üsulun, yəni malın sövdələşmə qiymətinin tətbiqini istisna edən səbəblər açıqlanmadan və əsaslandırılmadan digər üsul tətbiq edilmişdir. Halbuki, yalnız əsas üsuldan istifadə etmək mümkün olmadıqda, bu Qanunun 12.1-ci maddəsində göstərilən üsullardan hər biri ardıcıl olaraq tətbiq edilir. Bu zaman hər bir sonrakı üsul gömrük dəyərini əvvəlki üsulla təyin etmək mümkün olmadıqda tətbiq edilir. Beləliklə, cavabdeh orqan tərəfindən “Toyota Prius” markalı nəqliyyat vasitəsi üçün 1.937,56 manat (ödənilmiş gömrük rüsumundan 9.447,46 – invoys dəyəri götürülən zaman müəyyən olunan gömrük rüsumu 7.509,9 manat) və “Toyota Esquare” üçün 813,01 manat (ödənilmiş gömrük rüsumundan 8.169,91– invoys dəyəri götürülən zaman müəyyən olunan gömrük rüsumu 7.356,90 manat) məbləğində artıq gömrük rüsumu tutulduğu müəyyən olunmuşdur. Bu fərqlər invoys sənədində əks olunmuş sövdələşmə qiyməti əsasında aparılmış düzgün hesablamalarla müqayisədə müəyyən edilib. Məhkəmə hesab edir ki, bu hallar iddiaçının artıq gömrük rüsumu ödəməsi ilə nəticələnmiş və onun tərəfindən həmin artıq məbləğin geri qaytarılması tələbi hüquqi əsaslarla təmin olunmalıdır. Beləliklə, məhkəmə işin hallarının qanunvericilik normaları ilə qarşılıqlı təhlili nəticəsində bu qənaətə gəlir ki, iddiaçının tələbinin qismən təmin olunmasını zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğu iş üzrə sübut olunur. Cavabdehin iddiaçının müraciətinin təmin edilməsində imtina qismində ifadə olunan hətəkətsizliyi iddiaçının qanunla qorunan hüquqlarının pozulması ilə nəticələnmiş, cavabdehə səlahiyyət verən normaların dispozisiya şərtlərinə və hüquqi nəticələrinə iş üzrə riayət olunmamışdır. İPM-in 52-ci maddəsinə görə məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir; 58.1-ci maddəsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən şifahi məhkəmə iclasında araşdırılır; 68.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir; 68.2-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 69.5-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi İPM-in 110.1-ci maddəsinə əsasən həll olunur. Dövlət rüsumu haqqında Qanununun 9.1.12-ci maddəsinə əsasən, inzibati hüquq münasibətlərindən əmələ gələn işlər üzrə - vətəndaş, inzibati orqanlar və vəzifəli şəxslər dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar. Nəticəvi hissə: Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 75, 78, 81 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq qərara aldı: İddia qismən təmin edilsin. xx.xx.2024-cü il tarixli **********6220 sorğu nömrəli və xx.xx.2024-cü il tarixli **********5833 sorğu nömrəli gömrük bəyannamələri ilə bəyan olunan avtomobillərin invoys dəyəri nəzərə alınmaqla gömrük dəyərinin hesablanması, gömrük bəyannamələrinə əsasən gömrük ödənişləri üzrə artıq hesablanmış 2.750,57 manat (“Toyota Prius” markalı üçün 1.937,56 manat və “Toyota Esquare” üçün 813,01 manat) pulun İddiaçı geri qaytarılması barədə qərarın və Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinə müvafiq rəyin verilməsi öhdəliyi cavabdeh Azərbaycan Respublikası Cavabdehnə həvalə edilsin. Qərardan təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi (ünvan: ünvan 2llegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir X8.