Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(112)-25/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-25/2024 03.06.2024 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ GİRİŞ HİSSƏ Bakı İnzibati Məhkəməsi Hakim Həsənov Orxan Xaqani oğlunun sədrliyi ilə, Prosessual hüquqi varislər X5 və İddiaçı1, vəkil Nümayəndə Maliyeviçin iştirakı ilə, üçüncü şəxs Sosial Xidmətlər Agentliyinin nümayəndəsi X6 iştirakı ilə, İddiaçı X1 (onun vəfatı ilə əlaqədar prosessual hüquqi varislər X5 və İddiaçı1 ilə əvəz edilmişdir) cavabdeh Bakı şəhəri Cavabdehnə (üçüncü şəxs Sosial Xidmətlər Agentliyi) qarşı “mənzilin verilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56), açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. TƏSVİRİ HİSSƏ İşin halları: İddiaçı X2 cavabdeh Bakı şəhəri Cavabdehnə qarşı “mənzilin verilməsi” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 16 iyun 2020-ci il tarixli qərardadı ilə iddia mümkün sayılmamışdır. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 10 avqust 2020-ci il tarixli qərardadı ilə iddiaçının apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş, qərar qüvvədə saxlanılmışdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 10 fevral 2021-ci il tarixli qərarı ilə qərardad ləğv edilərək iş yenidən baxılması üçün Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 25 avqust 2021-ci il tarixli qərarı ilə dəqiqləşdirilmiş Bakı şəhər Cavabdeh mənzil fondundan mənzilin verilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə iddia qismən təmin edilmiş, məhkəmənin hüquqi mövqeyi nəzərə alınmaqla müvafiq inzibati aktın qəbul edilməsi öhdəliyi cavabdehə həvalə edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 13 yanvar 2022-ci il tarixli qərarı ilə şikayət qismən təmin edilmiş qərar ləğv edilərək, iş yenidən baxılması üçün Bakı İnzibati Məhkəməsinə göndərilməsi qərara alınmışdır. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 21 dekabr 2022-ci il tarixli qərardadı ilə X4 Cavabdehnə qarşı qərarın dəyişdirilməsinə dair iddiasına dair iş üzrə icraat hazırkı iş üzrə icraata birləşdirilmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 02 mart 2023-cü il tarixli qərardadı ilə dəqiqləşmə barədə ərizə icraata qəbul edilərək X1 prosessual hüquqi varisi X8 və İddiaçı1 ilə əvəz edilməsi və iddia tələbi 20 fevral 2017-ci il tarixli sərəncamına uyğun olaraq gözdən əlil kimi mənzil növbəsinə götürülmüş mərhuma verilməli olan mənzilin prosessual hüquqi varislərə verilməsinin cavabdehə həvalə edilməsi formasında icraata qəbul edilməsi qərara alınmışdır. Həmin tarixli Bakı İnzibati Məhkəməsinin qərardadı ilə, həmçinin birləşdirilmiş icraatın ayrılması qərara alınmışdır. Bakı İnzibati Məhkəməsinin qərarı ilə X3 Cavabdehnə qarşı mənzil növbəsindən çıxarma barədə qərarın ləğv edilməsi və qərarın dəyişdirilməsi barədə ayrılmış icraat üzrə digər iddia rədd edilmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin qərardadı ilə Sosial Xidmətlər Agentliyi üçüncü şəxs qismində məhkəmə icraatına cəlb edilmişdir. Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin 25 avqust 2023-cü il tarixli qərardadı ilə Bakı İnzibati Məhkəməsinin iddianın geri qaytarılmasına dair ərizənin təmininə dair qərardadı ləğv edilmiş, iş mahiyyəti üzrə baxılması üçün Bakı İnzibati Məhkəməsinə göndərilmişdir. Göründüyü kimi hazırkı iş üzrə 20 fevral 2017-ci il tarixli sərəncamına uyğun olaraq gözdən əlil kimi mənzil növbəsinə götürülmüş mərhuma verilməli olan mənzilin prosessual hüquqi varislərə verilməsinin cavabdehə həvalə edilməsinə dair iddia tələbinə mahiyyəti üzrə baxılmaqdadır. İddiaçının əsaslandırması: İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, ünvan 1 ünvanda yerləşən yaşayış sahəsi qəzalıdır, orada yaşamaq mümkün deyildir. A.Smolyaninova birinci qrup əlildir və xx.xx.1988-ci il tarixdən 31 ildən artıq müddətdir ki, mənzil növbəsində dayanmışdır. Mənzilə ehtiyacı olan şəxs kimi o, yaşayış sahəsi ilə təmin edilməlidir. Etirazın əsaslandırması: Cavabdehin etirazı onunla əsaslandırılmışdır ki, A.Smolyaninova və ailə üzvləri sərəncam əsasənda 47 saylı mənzillə təmin edilmiş, həmin şəxslər ərizə verərək yeni mənzilə qeydiyyata alınma barədə öhdəlik götürmüşdür. Evə dair çıxarış da verilmişdir. Bundan əlavə, 50 saylı evin 12 a saylı mənzili də istifadələrindədir. Bu səbəbdən mənzillə yenidən təmin edilmə mümkün olmamışdır. Tərəflərin iştirakı və izahatları: İddiaçının prosessual hüquqi varisləri və vəkil iddianın təmin edilməsini xahiş etdi. Üçüncü şəxsin nümayəndəsi məhkəmənin mülahizəsinə buraxdığını bildirdi. ƏSASLANDİRMA HİSSƏSİ İddianın mümkünlüyü: İddia ərizəsi onun mümkünlüyünü şərtləndirilən tələblərə cavab verməklə təqdim olunmuş və bu səbəbdən mümkün hesab edilir. Belə ki, irəli sürülmüş iddia inzibati prosessual qanunvericiliklə müəyyən edilmiş ümumi və xüsusi mümkünlük şərtlərinə riayət edilməklə təqdim edilmişdir. Faktiki hallar və sübutlar: İş materiallarında olan və məhkəmə baxışında tədqiq edilmiş: Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyasının arayışından görünür ki, A.Smolyaninova birinci qrup əlilliyi müəyyən edilmiş şəxs olmuşdur. 16 iyun 2017-ci il tarixli texniki vəziyyət haqqında rəydən görünür ki, adıçəkilən 12 A nömrəli mənzil yaşayış üçün yararsızdır. Cavabdehin 01 may 2019-cu il tarixli məktubundan görünür ki, A.Smolyaninova 09 sentyabr 1988-ci il tarixdən ümumi əsaslarla mənzil növbəsinə götürülmüşdür. Balansda boş mənzil olmadığından mənzil ilə təmin edilmə mümkün olmamışdır. 24 yanvar 2006-cı il tarixli Azərbaycan Dövlət Dəmir Yolu Tərəfindən İddiaçı2 ünvanlanan məktubda qeyd edilmişdir ki, 4 otaqlı mənzillə təmin olunmaları barədə dəfələrlə edilən müraciətə cavab olaraq bildirilir ki, onlara 3 otaqlı mənzil ayrılmışdır, əgər həmin mənzildən imtina edilsə növbəti dəmiryolçuya həmin mənzil veriləcəkdir. Cavabdehin 12 noyabr 2020-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, A.Smolyaninova qızı, nəvələrinə 47 saylı mənzil verilmiş, həmin şəxslər ərizə verərək yeni mənzilə qeydiyyata alınma barədə öhdəlik götürmüşdür. Bundan əlavə 50 saylı evin 12 a saylı mənzili də istifadələrindədir. Bu səbəbdən mənzillə təmin edilmə mümkün olmamışdır. Cavabdehin 24 may 2021-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, 1974-cü il tarixdən mənzil növbəsində dayanmış vətəndaşlar mövcuddur ki, balansda boş mənzil olmadığından həmin şəxslərə mənzilin verilməsi mümkün olmamışdır. DSMF-nun 06 fevral 2020-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, iddiaçılar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2014-cü il 20 iyun 569 nömrəli Sərəncamı ilə yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan şəxs qismində nəzərdə tutulan şəxslər kateqoriyasında olan şəxs hesab edilmədiyindən onların mənzil ilə təmin edilməsi Nazirliyin səlahiyyətlərinə aid deyildir. 13 fevral 2013-cü il tarixli sərəncamdan görünür ki, A.Smolyaninova 04 avqust 1992ci il tarixdən yaşayış yeri üzrə mənzil növbəsinə dayanmışdır. Nəvəsi olan iddiaçı İ qrup uşaqlıqdan əlilliyi müəyyən edilmiş şəxs olduğundan həmin mənzil növbəsindəki ailə tərkibi 2 nəfərə (özü və iddiaçı olan nəvəsi) dəyişdirilmişdir. Cavabdehin məhkəmənin 25 avqust 2021-ci il tarixli qərardan verilmiş apellyasiya şikayətində qeyd edilmişdir ki, 1960 nəfər mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması, 28 nəfər Çernobil əlili, 85 nəfər gözdən əlil, 105 nəfər Qarabağ əlili, 76 nəfər şəhid ailəsi mənzil növbəsində dayanmışdır ki, həmin şəxslərin mənzillə təmin edilməli olması məsələsinə baxılanadək dövlət tərəfindən mənzil və torpaq sahəsi ilə təmin edilmiş şəxsə yenidən mənzil verilməsi yolverilməz hesab edilməlidir. 13 avqust 2013-cü il tarixli sərəncamdan görünür ki, A.Smolyaninovanın mənzil uçot işi iş yerindən çıxarılmaqla yaşayış yeri üzrə qəbul edilmiş, mənzil növbəsi birləşdirilmiş, əvvəlki növbəyə götürülmə tarixi (09 sentyabr 1988) saxlanılmaqla 2 nəfər ailə üzvü (özü və nəvəsi) yaşayış yeri üzrə ümumi əsaslarla mənzil növbəsinə götürülmüşdür. 17 fevral 2014-cü il tarixli sərəncamdan görünür ki, A.Smolyaninovanın mənzil növbəsi nəvəsinin birinci qrup əlilliyi nəzərə alınmaqla 13 fevral 2013-cü il tarixdən imtiyazlı siyahıya əlavə edilmişdir. 20 fevral 2017-ci il tarixli sərəncamdan görünür ki, A.Y.Smolyaninovanın mənzil növbəsi 12 iyul 2017-ci il tarixdən gözdən əlillərin siyahısına əlavə edilmişdir. Növbəti 13 sentyabr 2017-ci il tarixli sərəncamdan görünür ki, Y.Smolyaninova A.Smolyaninova üzərində patron təyin edilmişdir. 03 mart 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə A.Smolyaninovanın vəfatı ilə əlaqədar onun mənzil növbəsi ailə tərkibi 1 nəfər olmaqla nəvəsi olan iddiaçının adına dəyişdirilmiş, iddiaçı 13 fevral 2013-cü il tarixdən İ qrup ümumi əlil kimi 1 nəfərə ailə tərkibi olmaqla mənzil növbəsində hesab edilmişdir. Ölüm haqqında şəhadətnamədən görünür ki, A.Smolyaninova 07 avqust 2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Cavabdehin 27 aprel 2023-cü il tarixli sərəncamından görünür ki, iddiaçı X7 mənzil növbəsindən çıxarılmışdır. Sərəncam onunla əsaslandırılmışdır ki, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 316 saylı 10 oktyabr 2006-cı il tarixli sərəncamı ilə iddiaçının anası İddiaçı2 iş yeri üzrə olan mənzil növbəliliyində ailə tərkibi 4 nəfərə (özü, qızı, oğlu olan iddiaçı, anası) dəyişdirilərək 8-ci km, Əli Vəliyev küçəsi 11 saylı evin 3 otaqlı yaşayış sahəsi 48,0 kv.m olan 47 saylı mənzil verilmişdir. Həmin sərəncam əsasında order də verilmişdir. Lakin, həmin şəxslər köhnə mənzildən də çıxmamış, yeni mənzilə də köçməmiş, C.Şərifov küçəsi, ev 50, mənzil 12 və mənzil 12A ünvanlarda yerləşən köhnə mənzillərdə yaşamağa davam etmişlər. Bu barədə məlumat olmadığından da iddiaçı nənəsi ilə birlikdə mənzil növbəsində saxlanılmışdır. Hal-hazırda iddiaçı, anası və bacısının istifadəsində olan 3 mənzil mövcuddur. Mənzil ilə təmin edildiyindən mənzil növbəsindən çıxarılmalıdır. Çıxarışdan görünür ki, ünvan 2 ünvanda yerləşən yaşayış sahəsi A.Smolyaninovanın vəfatından sonra vərəsəlik yolu ilə İddiaçı2 və İddiaçı1 paylı mülkiyyətindədir. Çıxarışdan görünür ki, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, C.Şərifov küçəsi, ev 50, mənzil 12 ünvanda yerləşən yaşayış sahəsi İddiaçı2 və İddiaçı1 paylı mülkiyyətindədir. Cavabdehin 13 oktyabr 2022-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin 10 oktyabr 2006-cı il tarixli sərəncamı ilə ailə tərkibi 4 nəfər olmaqla, həmçinin iddiaçı da ora daxil olmaqla anası İddiaçı2 və nənəsi Aleksandra Smolyaninova mənzillə təmin edilmişdir. Evlə təmin edilən zaman öhdəlik götürülmüşdür ki, əvvəlki yaşayış sahəsi təhvil veriləcəkdir. Lakin köhnə mənzil də tərəfinizdən saxlanılmışdır ki, hal hazırda istifadənizdə olan mənzillər aşağıdakılardır. Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Əli Vəliyev küçəsi 11 saylı evin ümumi sahəsi 68,4 kv.metr, yaşayış sahəsi 45,8 kv.m olan 3 otaqlı 47 nömrəli mənzil, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu C.Şərifov küçəsi, 50 saylı evin 14,6 kv.m olan 12 a saylı mənzil, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu C.Şərifov küçəsi, 50 saylı evin 14,6 kv.m olan 12 saylı mənzil. Nəsimi rayon İcra Hakimiyyətinin 10 oktyabr 2006-cı il tarixli sərəncamından görünür ki, İddiaçı2 4 nəfər ailə tərkibi, o cümlədən anası A.Smolyaninova da daxil olmaqla 3 otaqlı mənzillə təmin edilmişdir. Sərəncamın əsaslandırıcı hissəsindən görünür ki, həmin şəxsə mənzil verilərkən məhz oğlunun İ qrup əlilliyi nəzərə alınmış və mənzil növbədənkənar olaraq həmin şəxsə verilmişdir. Sərəncamda yeni mənzilə köçmə barədə notariat qaydada razılıq ərizələrinin mövcud olması da qeyd edilmişdir. Çıxarışdan görünür ki, ünvan 3 ünvanda yerləşən ümumi sahəsi 68,4 kv.m olan 3 otaqlı yaşayış sahəsi iddiaçının anası İddiaçı2 mülkiyyətindədir. 14 noyabr 2006-cı il tarixli orderdən görünür ki, ev 11, 47 nömrəli mənzil üzrə orderdə İddiaçı2 ilə yanaşı onun anası A.Smolyaninovanın da adı qeyd edilmişdir. Cavabdehin 11 yanvar 2021-ci il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, C.Şərifovküçəsi 50 saylı iki mərtəbəli 17 saylı mənzilin bütün sakinləri təhlükəsiz şəraitdə mənzildə yaşamaqdadır. 12 A saylı mənzil isə MKİS və sakinlərin bildirdiyinə görə 30 ilə yaxın müddətdir ki, bağlı vəziyyətdə, istifadəsiz saxlanılmışdır. 28 saylı Mənzil Kommunal İstismar Sahəsinin arayışından görünür ki, İddiaçı2 yuxarıda adıçəkilən 3 otaqlı 47 nömrəli mənzildə yaşayır. Çıxarışdan görünür ki, ünvan 4 ünvanda yerləşən ümumi sahəsi 43 kv.m olan yaşayış sahəsi İddiaçı2 mülkiyyətindədir. Cavabdehin 16 noyabr 2022-ci il tarixli məhkəməyə ünvanlanmış məktubundan görünür ki, iddiaçının anası İddiaçı2 yeni mənzil ailə üzvləri nəzərə alınmaqla verilmiş, lakin ailə üzvlərindən A.Smolyaninova və hazırkı iş üzrə iddiaçı köhnə mənzildə qeydiyyatda qalmışdır. Ailənin bir-neçə yerdə Bakıxanov qəs, M.Gəncəvi küçəsi, ev 23, mənzil 10, ünvan 5 ünvanda mənzilləri vardır. Eyni zamanda, İddiaçı1 fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün C.Şərifov küçəsində 322 kv.m torpaq sahəsi ayrılmışdır. Sabunçu Bələdiyyəsinin 25 aprel 2006-cı il tarixli sərəncamından görünür ki, həqiqətən də C.Şərifov küçəsində 322 kv.m torpaq sahəsi İddiaçı1 ayrılmışdır. Bakı İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il il tarixli qərarından görünür ki, iddiaçı X4 cavabdeh Bakı şəhəri Cavabdehnə qarşı “sərəncamın ləğv edilməsi və s” barədə iddia rədd edilmişdir. Həmin qərar qanuni qüvvəsini almışdır. Tətbiq edilən hüquq və məhkəmənin mövqeyi: Məhkəmə işin yuxarıda göstərilən faktiki hallarını, o cümlədən tətbiq edilməli olan maddi və prosessual hüquq normalarının tələblərini nəzərə almaqla hesab edir ki, iddia tələbi rədd olunmalıdır. Gəlinən nəticə ilə bağlı aşağıdakıların da qeyd edilməsi zəruridir. Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin: 1.1. Mənzil qanunvericiliyi dövlət orqanları və bələdiyyələr tərəfindən vətəndaşların mənzil hüququnun həyata keçirilməsinə şərait yaradılmasına, mənzil təhlükəsizliyinə, onun toxunulmazlığına, əsassız olaraq mənzil hüququndan məhrum etmənin yolverilməzliyinə, mənzil qanunvericiliyi ilə tənzimlənən münasibətlərdən irəli gələn hüquqların (bundan sonra - mənzil hüquqları) maneəsiz həyata keçirilməsi zəruriliyinə, habelə bu Məcəllədən, digər qanundan və ya mövcud münasibətlərin məzmunundan başqa hal irəli gəlmirsə, yaşayış sahəsinə sahiblik, ondan istifadə və barəsində sərəncam verilməsi üzrə mənzil qanunvericiliyi ilə tənzimlənən münasibətlərin (bundan sonra – mənzil münasibətləri) iştirakçılarının bərabərliyinin tanınması zəruriliyinə, pozulmuş yaşayış hüquqlarının bərpasının, onların məhkəmə müdafiəsinin təmin edilməsi, yaşayış fondunun saxlanmasının və yaşayış sahəsindən təyinatı üzrə istifadənin təmin edilməsi zəruriliyinə əsaslanır. 4.0. Dövlət orqanları və bələdiyyələr öz səlahiyyətləri daxilində mənzil hüquqlarının həyata keçirilməsi üçün şərait yaradır və bu məqsədlə: 4.0.2. müəyyən edilmiş qaydada sosial kirayə müqavilələri əsasında və ya dövlət və ya bələdiyyə mənzil fondu yaşayış sahələrinin kirayə müqavilələri əsasında vətəndaşları yaşayış sahələri ilə təmin edir; 10.0. Mənzil münasibətləri sahəsində dövlətin vəzifələrinə aşağıdakılar aiddir: 10.0.3. sosial kirayə müqaviləsi üzrə verilən yaşayış sahələrinə ehtiyacı olan vətəndaşların aztəminatlı hesab edilməsi əsaslarını və qaydasını müəyyən etmək 10.0.6. kateqoriyaları qanunvericiliklə müəyyənləşdirilən və yaşayış sahələrinə ehtiyacı olan vətəndaşlara dövlət mənzil fondunun yaşayış sahələrinin verilməsi qaydasını müəyyən etmək 48.1. Sosial kirayə müqavilələri əsasında bu Məcəllə ilə və digər qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilmiş əsaslarla yaşayış sahələrinə ehtiyacı olan hesab edilən aztəminatlı vətəndaşlara, o cümlədən sosial müdafiəyə ehtiyacı olan aztəminatlı gənclərə dövlət və ya bələdiyyə mənzil fondunun yaşayış sahələri verilir. 48.2. Qanunla başqa qayda nəzərdə tutulmayıbsa, dövlət və ya bələdiyyə mənzil fondunun yaşayış sahələri sosial kirayə müqavilələri əsasında göstərilən kateqoriyalardan olan vətəndaşlara bu Məcəllədə müəyyənləşdirilmiş qaydada verilir. 50.1. Aşağıdakı vətəndaşlar sosial kirayə müqaviləsi əsasında verilən yaşayış sahələrinə ehtiyacı olan (bundan sonra – yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan) hesab edilir: 50.1.1. sosial kirayə müqaviləsinə əsasən kirayəçi və ya sosial kirayə müqaviləsi əsasında kirayəçinin ailə üzvləri və ya yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisi və ya yaşayış sahəsi mülkiyyətçisinin ailə üzvləri olmayan vətəndaşlar; 50.1.2. sosial kirayə müqaviləsinə əsasən kirayəçi və ya sosial kirayə müqaviləsi əsasında kirayəçinin ailə üzvləri və ya yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisi və ya yaşayış sahəsi mülkiyyətçisinin ailə üzvləri olan və uçot normasından az ailə üzvlərinin adambaşına düşən yaşayış sahəsinin ümumi sahəsi ilə təmin olunan vətəndaşlar; 50.1.3. yaşayış sahələri üçün müəyyən edilmiş tələblərə cavab verməyən sahələrdə yaşayan vətəndaşlar; 50.1.4. bir neçə ailənin yaşadığı mənzildə yaşayan sosial kirayə müqaviləsinə əsasən kirayəçi, kirayəçinin ailə üzvləri, yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisi, mülkiyyətçinin ailə üzvləri olan vətəndaşlar (əgər ailənin tərkibində ağır xroniki xəstəliyə düçar olmuş xəstə varsa, bu da bir mənzildə onunla yaşamağı mümkünsüz edirsə və həmin vətəndaşların sosial kirayə müqaviləsi ilə verilən və ya mülkiyyət hüququ əsasında onlara məxsus olan digər yaşayış sahəsi yoxdursa). 51.1. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallar istisna olmaqla, sosial kirayə müqaviləsinə əsasən yaşayış sahələri yaşayış sahələrinə ehtiyacı olan qismində uçota alınmış vətəndaşlara verilir. 51.2. Yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan hesab edilə bilən bu Məcəllənin 48-ci maddəsində göstərilən kateqoriyalardan olan vətəndaşların yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan qismində uçota durmaq hüququ vardır. Əgər vətəndaşın göstərilən uçotda bir neçə əsaslara (aztəminatlı vətəndaş və ya qanunvericiliklə müəyyən edilən digər kateqoriyaya aid vətəndaş kimi) görə durmaq hüququ varsa, həmin vətəndaş özünün mülahizəsinə görə göstərilən əsaslardan biri üzrə və ya bütün əsaslar üzrə uçota alına bilər. 51.3. Vətəndaşların yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan qismində uçota alınması onların yaşayış yeri üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya bələdiyyə orqanına təqdim etdikləri ərizələri (bundan sonra – uçota alınma haqqında ərizə) əsasında həmin orqan (bundan sonra – uçota alınmanı həyata keçirən orqan) tərəfindən həyata keçirilir. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada vətəndaşlar uçota alınma haqqında ərizələri yaşayış yeri üzrə deyil, digər yer üzrə verə bilərlər. Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan vətəndaşların uçota alınması onların qanuni nümayəndələri tərəfindən verilən uçota alınma haqqında ərizələr əsasında həyata keçirilir. 55.1. Aşağıdakı hallarda vətəndaşlar yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan qismində uçotdan çıxarılır: 55.1.1. vətəndaşlar uçot yeri üzrə uçotdan çıxmaq barədə ərizə verdikdə; 55.1.2. vətəndaşların sosial kirayə müqaviləsi əsasında yaşayış sahəsi əldə etmələrinə hüquq yaradan əsaslar aradan qaldırıldıqda; 55.1.3. vətəndaşlar digər inzibati ərazi vahidi tərkibindəki yaşayış məntəqəsində yaşamağa çıxdıqda; 55.1.4. qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik aktlarına əsasən yaşayış sahəsinin əldə edilməsi üçün güzəştli ipoteka krediti verildikdə; 55.1.5. müəyyən edilmiş qaydada müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq bələdiyyə tərəfindən vətəndaşlara yaşayış sahəsinin tikintisi üçün torpaq sahəsi verildikdə; 55.1.6. uçota alınmanı həyata keçirən orqana təqdim edilmiş sənədlərdə həqiqətə uyğun olmayan və uçota alınmaq üçün əsas olmuş məlumatlar aşkar edildikdə; 55.1.7. Bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla vətəndaş vəfat etdikdə. Qanunvericiliyin tələbindən göründüyü kimi aztəminatlı şəxslərə, mənzillə təmin edilməsinə ehtiyacı olan şəxslərin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması dövlətin məqsədidir. Təsadüfi deyildir ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12-ci maddəsinin tələbinə əsasən insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir. Bu zaman mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması da layiqli həyat səviyyəsini təmin edilməsinə xidmət edir. Hazırkı iş üzrə isə A.Smolyaninova, onun ailə üzvləri, eləcə də prosessual hüquqi varislərin layiqli həyat səviyyəsi dövlət tərəfindən yetəri dərəcədə təmin edilmişdir ki, işin yuxarıda adıçəkilən faktiki hallarından, həmin faktiki halları təsdiq edən sənədlərdən görünür ki, həmin şəxslər mənzil şəraitinə ehtiyacı olmayan şəxsdir. Belə ki, iş materiallarında olan sənədlərdən də göründüyü kimi İddiaçı2 Bakı şəhəri Nizami rayonu, Əli Vəliyev küçəsi, 11 saylı evin 3 otaqlı mənzili həmin şəxsə ayrılarkən ailə üzvlərinin sayı, həmçinin A.Smolyaninova əlilliyi müəyyən olunmuş şəxs kimi vəziyyəti nəzərə alınmış və ona növbədənkənar 3 otaqlı mənzil verilmişdir. Bundan əlavə, A.Smolyaninovanın mülkiyyətində, daha sonra onun qızlarının mülkiyyətində C.Şərifov küçəsi, ev 50, mənzil 12 və mənzil 12 A nömrəli mənzillər də olmuşdur. Doğrudur ki, mənzil 12 A ünvanında yerləşən mənzilin kommunal şəraitinin olmadığı müəyyən edilsə də, müəyyən edilmişdir ki, həmin binada 27 mənzil kommunal şəraitlidir, adıçəkilən 12A saylı mənzil isə kommunal şəraitsizdir. Eyni zamanda, iş materialları ilə müəyyən edilir ki, A.Smolyaninova və ailə üzvləri, eləcə də prosessual hüquqi varislər yeni mənzillə təmin edilərkən köhnə, yəni 12A ünvanında yerləşən mənzildən çıxma barədə razılıq vermişdir ki, həmin razılığın şərtinə əməl edilməmiş, yeni mənzilə mülkiyyət hüququ qazandıqdan sonra 12A saylı yaşamadıqları mənzilə hüquqlarından imtina etməmişdir ki, indi isə adıçəkilən şəxslər həmin mənzilin şəraitsiz olmasına əsaslanmaqla yeni mənzil əldə etməyə cəhd edir. Əlavə olaraq, o da nəzərə alınmalıdır ki, İddiaçı2 ünvan 4 ünvanda yerləşən ümumi sahəsi 43 kv.m olan yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisidir. Göründüyü kimi A.Smolyaninova və onun ailə üzvləri növbədəkənar 3 otaqlı mənzillə təmin edilmiş, eyni zamanda ünvan 4 ünvanında yerləşən yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisi olmuşdur. Bundan əlavə, istifadə etmədiyi C.Şərifov küçəsi, ev 50, mənzil 12 A ünvanında yerləşən yaşayış sahəsinə də mülkiyyət hüququna malikdir. Beləliklə işin faktiki hallarından, eləcə də Cavabdehin 13 oktyabr 2022-ci il tarixli məktubundan da göründüyü kimi Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin 10 oktyabr 2006-cı il tarixli sərəncamı ilə ailə tərkibi 4 nəfər olmaqla, həmçinin iddiaçı da ora daxil olmaqla İddiaçı2 və nənəsi Aleksandra Smolyaninova mənzillə təmin edilmişdir. Evlə təmin edilən zaman öhdəlik götürülmüşdür ki, əvvəlki yaşayış sahəsi təhvil veriləcəkdir. Lakin köhnə mənzil də tərəfinizdən saxlanılmışdır ki, hal hazırda istifadələrində olan mənzillər aşağıdakılardır. Bakı şəhəri, Nizami rayonu, Əli Vəliyev küçəsi 11 saylı evin ümumi sahəsi 68,4 kv.metr, yaşayış sahəsi 45,8 kv.m olan 3 otaqlı 47 nömrəli mənzil, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu C.Şərifov küçəsi, 50 saylı evin 14,6 kv.m olan 12 a saylı mənzil, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu C.Şərifov küçəsi, 50 saylı evin 14,6 kv.m olan 12 saylı mənzil. Eləcə də, Sabunçu Bələdiyyəsinin 25 aprel 2006-cı il tarixli sərəncamından görünür ki, həqiqətən də C.Şərifov küçəsində 322 kv.m torpaq sahəsi İddiaçı1 ayrılmışdır. Həmin sərəncam hal-hazırda ləğv edilməmişdir. Məhkəmə vurğulamağı zəruri hesab edir ki, həmin hallar nəzərə alınmaqla cavabdeh tərəfindən 27 aprel 2023-cü il tarixli sərəncam qəbul edilməklə, X7 mənzil növbəsindən çıxarılmışdır. Sərəncam onunla əsaslandırılmışdır ki, Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının 316 saylı 10 oktyabr 2006-cı il tarixli sərəncamı ilə iddiaçının anası İddiaçı2 iş yeri üzrə olan mənzil növbəliliyində ailə tərkibi 4 nəfərə (özü, qızı, oğlu olan iddiaçı, anası) dəyişdirilərək 8-ci km, Əli Vəliyev küçəsi 11 saylı evin 3 otaqlı yaşayış sahəsi 48,0 kv.m olan 47 saylı mənzil verilmişdir. Həmin sərəncam əsasında order də verilmişdir. Lakin, həmin şəxslər köhnə mənzildən də çıxmamış, yeni mənzilə də köçməmiş, C.Şərifov küçəsi, ev 50, mənzil 12 və mənzil 12A ünvanlarda yerləşən köhnə mənzillərdə yaşamağa davam etmişlər. Bu barədə məlumat olmadığından da iddiaçı nənəsi ilə birlikdə mənzil növbəsində saxlanılmışdır. Hal-hazırda iddiaçı, anası və bacısının istifadəsində olan 3 mənzil mövcuddur. Mənzil ilə təmin edildiyindən mənzil növbəsindən çıxarılmalıdır. Həmin sərəncamın ləğv edilməsinə dair iddia üzrə Bakı İnzibati Məhkəməsinin qərarı ilə iddia tələbi rədd edilmiş, qərarda da əsaslandırma məhz həmin şəxsin və onun ailə üzvlərinin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılmasına ehtiyac meyarının olmaması ilə əlaqədar olmuşdur. Bakı İnzibati Məhkəməsinin həmin qərarından verilmiş apellyasiya şikayətinə əsasən işə baxan Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin apellyasiya şikayətinin təmin edilməməsi barədə qərarı Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi tərəfindən baxılmış və kassasiya şikayətinin də təmin edilməməsi qərara alınmışdır. Qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinin: 2.2. Ailə münasibətlərinin hüquqi tənzimi qadınla kişinin nikahının könüllülüyü, ər-arvadın hüquq bərabərliyi, ailədaxili məsələlərin qarşılıqlı razılıq əsasında həll olunması, uşaqların ailə tərbiyəsinin üstünlüyü, onların rifahına və inkişafına qayğı, ailənin yetkinlik yaşına çatmayan və əmək qabiliyyəti olmayan üzvlərinin hüquq və mənafelərinin müdafiəsinin təmin olunması prinsiplərinə uyğun həyata keçirilir. 80.1. Valideynlər əmək qabiliyyəti olmayan və maddi yardıma ehtiyacı olan yetkinlik yaşına çatmış övladlarını saxlamağa borcludurlar. Göründüyü kimi əmək qabiliyyəti olmayan, maddi yardıma ehtiyacı olan yetkinlik yaşına çatmış övladları saxlamaq valideynin borcudur. Hazırkı iş üzrə istər A.Smolyaninova və onun ailə üzvlərinə, eləcə də prosessual hüquqi varislərə verilmiş mənzilə yaşamaq hüququnu məhdudlaşdıran, eləcə də torpaq sahəsinə istifadə hüququnu məhdudlaşdıran hər hansı hal müəyyən edilməmiş, tərəflər arasında həmin hallarla bağlı hər hansı mübahisə mövcud olmamışdır. Beləliklə də istər vəfat etmiş A.Smolyaninova, istərsə də onun prosesusal hüquqi varisləri üçün aztəminatlı olması, mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılmasına ehtiyac duyulmasından söhbət gedə bilməz. Digər tərəfdən 12A saylı mənzil isə kommunal şəraitsiz olsa da qonşuluqda yerləşən eyni binada olan 27 mənzil kommunal şəraitlidir ki, məhkəmə hesab edir ki, prosessual hüquqi varislər və onların ailə üzvləri həmin mənzilin kommunal şəraitin yaxşılaşdırmaq və ya yaxşılaşdırma ilə bağlı aidiyyəti orqanlara müraciət etmək hüququna malikdir ki, həmin hüquqlar realizə edilmədən kommunal şəraitsiz halından istifadə edilməklə mənzilin verilməsindən söhbət gedə bilməz. Məhkəmə, əlavə olaraq da vurğulamağı zəruri hesab edir ki, aztəminatlılıq dərəcəsi mövcud olsa belə, mənzil növbəsində əvvəlki tarixlərdə dayanan şəxslərin hüquq və mənafeləri pozulmaqla mənzil şəraitinin növbədənkənar qaydada yaxşılaşdırılmasına istiqamətlənmiş mənzilin verilməsinə dair iddianın təminindən də məhkəmə hesab edir ki, söhbət gedə bilməz. İPM-in 68.1-ci maddəsinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir İPM-in 68.2-ci maddəsinə görə məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddia rədd edilməlidir. NƏTİCƏVİ HİSSƏ Azərbaycan Respublikasının İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 52, 68, 69, 75.4, 85.1ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddia tələbi rədd edilsin. Qərardan təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Orxan Həsənov