Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-2891/2024 09.07.2024 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə GİRİŞ HİSSƏ Bakı İnzibati Məhkəməsi Hakim Ağalarov Həmid Azər oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Şirinova Lamiyə Fehruz qızının katibliyi, cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə inzibati işə 09 iyul 2024-cü il tarixdə, məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56), açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. TƏSVİRİ HİSSƏ İşin halları: İddiaçı güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına (bundan sonra mətndə - DSMF-nin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı) müraciət etmiş, lakin cavabdeh güzəştli iş stajının olmamasını əsas gətirərək, iddiaçının müraciətinin təmin edilməsindən imtina etmişdir. İddiaçı cavabdeh DSMF-nin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçının əsaslandırması: İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı 09 oktyabr 1978-ci il tarixində Şəki 2 saylı filialda “barmaaçan şagirdi” vəzifəsinə işə qəbul edilmişdir. xx.xx.1979-cu il tarixində isə eyni iş yerində “usta barama-açan” vəzifəsinə keçirilmişdir. xx.xx.1979-cu il tarixində isə eyni iş yerində “ucdüyən” vəzifəsinə keçirilmimişdir. Daha sonra, xx.xx.1980-ci il tarixində isə həmin filialda “baramaaçan” keçirilmiş, xx.xx.1981-ci il tarixində öz ərizəsinə əsasən işdən azad edilmişdir. xx.xx.2006-cı il tarixindən xx.xx.2006-cı il tarixinə qədər “Qum adası” Neft və Qazçıxarma İdarəsinin 93 nömrəli uşaq bağçasına 4-cü dərəcəli xadimə-dayə peşəsində, xx.xx.2006-cı il tarixindən xx.xx.2010-cu il tarixinə qədər Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexinin neftin yığılması və nəqli briqadasında “4-cü dərəcəli əmtəə operatoru“ peşəsində fəaliyyət göstərmişdir. xx.xx.2010-cu il tarixində isə ƏM-in 69.3-cü maddəsinə əsasən, başqa işəgötürənlə əmək müqaviləsinin bağlanması səbəbilə işdən azad olunmuşdur. Həmçinin o, xx.xx.2010-cu il tarixindən xx.xx.2014-cü il tarixinə qədər “X1 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı Nümayəndəliyində (VÖEN: **********) neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində “əmtəə operatoru” vəzifəsində çalışmışdır. xx.xx.2014-cü il tarixindən başqa işə keçirilərək əməliyyat departamentinin təsilat şöbəsinin neftin kompleks hazırlanması və nəqli sahəsində “əmtəə operatoru” vəzifəsində fəaliyyət göstərmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində isə, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin a) bəndinə əsasən əmək müqaviləsi öz xahişi ilə ləğv edilmişdir. İddiaçı xx.xx.1961-ci ildə doğulmuşdur, hal-hazırda yaşa görə əmək pensiyası almır. İddiaçı əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işdə yəni, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli 12 nömrəli ilə “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı'nda nəzərdə tutulmuş əmtəə operatoru vəzifəsində müxtəlif iş yerlərində xx.xx.2006-cı il tarixindən xx.xx.2021-ci il tarixinə qədər olmaqla ümumilikdə 15 il 7 ay işlədiyi üçün ("Əməkpensiyaları haqqında” Qanununa əsasən qadınlar üçün azı 10 il staj müəyyən edilmişdir) yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddi onun üçün 5 il azaldılmalıdır. Tərəfindən “X1 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyində və Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR-ın) Baş ofisinə sorğu ünvanlanmış və İddiaçı hansı tarixlərdə, hansı vəzifələrdə işlədiyi, aldığı orta aylıq əməkhaqqı və Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 159-cu maddəsinə uyğun olaraq zərərli işdə işlədiyi barədə rəsmi qaydada məlumat verilməsi xahiş edilmişdir. 24 may 2023-cü il tarixli cavab məktubu ilə SOCAR tərəfindən bildirilmişdir ki, İddiaçı xx.xx.2006-cı il tarixindən xx.xx.2006-cı il tarixinə qədər “Qum adası” Neft və Qazçıxarma İdarəsinin 93 nömrəli uşaq bağçasına 4-cü dərəcəli xadimə-dayə, xx.xx.2006-cı il tarixindən xx.xx.2010-cu il tarixinə qədər Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində əmtəə operatoru peşəsində fəaliyyət göstərmişdir. Həmçinin bildirilmişdir ki, İddiaçı əmtəə operatoru işlədiyi dövrdə ağır və zərərli əmək şəraitində işlədiyinə görə əmək haqqına 1,08(8%) artım əmsalı tətbiq edilmişdir. 21 iyun 2023-cü il tarixində "BEOCL” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi tərəfindən isə bildirilmişdir ki, İddiaçı xx.xx.2010-cu il tarixindən xx.xx.2014-cü il tarixinə qədər “X1 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyində (VÖEN: **********) neftin kompleks hazırlanması və nəqli sahəsində “əmtəə operatoru”, xx.xx.2014-cii il tarixindən xx.xx.2021 -ci il tarixinə kimi Əməliyyat departaınentinin hasilat şöbəsinin NKH və N sahəsində əmtəə operatoru və xx.xx.2021-ci il tarixindən isə xx.xx.2021-c il tarixinə kimi isə Əməliyyat departamentinin NKH və N sahəsində əmtəə operatoru işləmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. Həmçinin bildirilmişdir ki, İddiaçı əmtəə operatoru işlədiyi müddət ərzində 12% zərərli iş əmsalı ödənilmişdir. Onun aldığı orta aylıq əmək haqqı isə 858,84 AZN olmuşdur. Odur ki, əmtəə operatoru işlədiyi dövrdə ağır və zərərli əmək şəraitində işlədiyinə görə yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddi (63 il 6ay) 2 il azaldılmaqla hal-hazırda 61 yaşında olan xx.xx.1961-ci il təvəllüdlü İddiaçı yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməlidir. Bu səbəblə tərəfindən Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna ərizə ünvanlanaraq İddiaçı əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işdə yəni, əmtəə operatoru vəzifəsində müxtəlif iş yerlərində xx.xx.2006-cı il tarixindən xx.xx.2021-ci il tarixinə qədər olmaqla ümumilikdə 15 il 7 ay işləməsi nəzərə alınaraq yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddinin (63 il 6ay) 2 il azaldılmaqla hal-hazırda 61 yaşında olan xx.xx.1961 ci il təvəllüdlü İddiaçı yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi xahiş edilmişdir. Cavabdeh tərəfindən 01 sentyabr 2023-cü il tarixli cavab məktubu ilə bildirilmişdir ki, İddiaçı işlədiyi sahələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı” üzrə neftin, qazın, qaz kondensatının emalı (dəniz neftçilərindən başqa), kömürün və şistin emalı sahəsinə aid deyildir. Qeyd edilmişdir ki, bu səbəbdən də onun güzəştli iş stajı yoxdur. Lakin İddiaçı neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexinin neftin yığılması və nəqli briqadasında çalışmışdır. Bildirilir ki, neftin kompleks hazırlanması neftin çıxarılmasını, yığılmasını, hazırlanmasını nəzərdə tutur. Hansı ki, bu siyahının 10.5.1-ci bəndində qeyd edilən neft xammalının hazırlanması ilə üst-üstə düşür. Bu da təsdiq edir ki, Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən əsassız olara güzəştli şərtlərlə pensiya təyinatından imtina edilmişdir. Odur ki, tərəfindən məhkəməyə müraciət edilməsi zərurəti yaranmışdır. Qeyd edir ki, onun əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işdə işləməsi nəzərə alınaraq yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş yaş həddi (63 il 6ay) 5 il azaldılmalıdır. Belə olan halda. İddiaçı yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ 58 yaş 6 ayında yaranır. Cavabdehin etirazı: Cavabdeh iddiaya dair etirazla məhkəməyə müraciət edərək, qeyd etmişdir ki, imtinanın əsası kimi Mərkəzi Filiala təqdim edilən SOCAR-ın "Azneft" İstehsalat Birliyinin iddiaçıya dair 24 may 2023-cü il tarixli 14- 2-1/2-996/2023 nömrəli arayışında onun xx.xx.2006-xx.xx.2010-cu il tarixləri arasındakı dövr ərzində adıçəkilən müəssisəinin Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində əmtəə operatoru vəzifəsində işlədiyi qeyd olunması çıxış edir. Həmçinin, "X1 Company Limited" şirkətinin İddiaçı dair 21 iyun 2023cü il tarixli BE/12-232 nömrəli arayışında onun həmin müəssisədə əmtəə operatoru vəzifəsində işlədiyi qeyd olunub. Göründüyü kimi, adıçəkilən şəxsin işlədiyi sahələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin vəzifələrin və göstəricilərin siyahısı” üzrə neftin, qazın qaz kondensatının emalı (dəniz neftçilərindən başqa), kömürün və şistin emalı emalı sahəsinə aid deyil. Bu səbəbdən də onun güzəştli iş stajı yoxdur. Oxşar işlər üzrə artıq formalaşmış Ali Məhkəmənin mövqeyinə görə, məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğunluğu dəqiq göstərilməlidir. Bu halda, məhkəmə iddiaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada, söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin (işin) eyniliyinin müəyyən olunmasından gedir. Funksional vəzifənin (işin) eyniliyi isə iş yerindən və ya səlahiyyətli orqanlardan bu barədə əldə edilmiş vəzifə təlimatlarına əsasən müəyyən edilə bilər. Qeyd olunmalıdır ki, sözügedən arayış güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə qanunla tələb edilən müddətdə çalışmasını müəyyən etməyə imkan verməlidir. Tərəflərin iştirakı və izahatları: Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə qanunla müəyyən edilmiş qaydada xəbərdar edilmiş iddiaçı məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. İddiaçının nümayəndəsi və vəkili ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, səhhəti ilə bağlı məhkəmədə iştirak edə bilmədiyini qeyd etmiş və məhkəmə iclasının təxirə salınmasını xahiş etmişdir. Lakin bununla bağlı məhkəməyə heç bir sübut təqdim etməmişdir. Məhkəmə İPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən işə iddiaçı tərəfin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Cavabdehin nümayəndəsi iddia ərizəsinə etiraz edərək, etirazın dəlillərinə uyğun izahat verərək, iddianın təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. ƏSASLANDİRMA HİSSƏSİ İddianın mümkünlüyü: Məhkəmə iddia tələbi ilə bağlı ilk növbədə qeyd edir ki, iddia ərizəsi onun mümkünlüyünü şərtləndirilən tələblərə cavab verməklə təqdim olunmuş və bu səbəbdən mümkün hesab edilir. Belə ki, irəli sürülmüş iddia məcburetmə haqqında iddia olmaqla inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalıdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 2.2.2-ci maddəsinə əsasən inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı müvafiq öhdəliyin qoyulmasına dair iddialara və ya inzibati orqanın hərəkətsizliyindən müdafiəyə dair iddialara (məcburetmə haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Həmin Məcəllənin 33.1-ci maddəsinə görə məcburetmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı onun arzuladığı inzibati aktı qəbul etmək vəzifəsini cavabdehin üzərinə qoymağı məhkəmədən tələb edə bilər. İddia ümumi mümkünlük şərtləri (iddianın lazımı qaydada qaldırılması, iddiaçının prosessual fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti və s.) ilə yanaşı xüsusi mümkünlük şərtlərinə də cavab verir. Belə ki, iddiaçı iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsindən imtina olunması nəticəsində subyektiv hüquqlarının pozulduğunu irəli sürür. İddiaçı əvvəlcədən eyni məzmunlu tələblə inzibati orqana müraciət etmiş, sonuncu bundan imtina etdiyindən hazırkı məhkəmə mübahisəsi yaranmışdır. Faktiki hallar və sübutlar: Məhkəmə araşdırması zamanı verilmiş sorğuya cavab olaraq: “X1 Company Limited” Şirkətinin Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi tərəfindən təqdim edilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, "X1 Company Limited" Şirkətinin Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyinin sabiq işçisi İddiaçı xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2014-cü il tarixinə kimi Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sahəsində (NKH və N sahəsi) əmtəə operatoru, xx.xx.2014-cü il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi Əməliyyat departamentinin hasilat şöbəsinin NKH və N sahəsində əmtəə operatoru və xx.xx.2021-ci il tarixdən xx.xx.2021-ci il tarixinə kimi Əməliyyat departamentinin NKH və N sahəsində əmtəə operatoru peşəsində işləmişdir. xx.xx.2021-ci il tarixində öz xahişi ilə işdən azad edilmişdir. Bakı şəhəri 23 yanvar 2007-ci il tarixli Nazirlər Kabinetinin 12 saylı qərarının 10-cu bölməsinin 10.2 bəndində neft və qaz kondensatının hasilatına aid olan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin və göstəricilərin siyahısında "əmtəə operatoru" peşəsi qeyd edilmədiyinə görə İddiaçı güzəştli arayış verə bilmirlər. İddiaçı əmtəə operatoru işlədiyi müddət ərzində 12% zərərli iş əmsalı ödənilmişdir. Onun aldığı orta aylıq əmək haqqı 858.84 AZN təşkil edib. Əməliyyat departamentinin NKH və N sahəsində və eləcədə şirkətin digər sahələrində neftin və qazın emalı aparılmadığı üçün, şirkətin fəaliyyəti yalnız neft, qaz və qaz kondensatın hasilatı olduğuna görə işçilərinə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ 12 saylı qərarın 10-cu bölməsinin 10.2 bəndi aid edilir.” “SOCAR”ın “Azneft” İstehsalat Birliyinin xx.xx.2023-cü il tarixli məktubunda qeyd edilmişdir ki, “SOCAR”ın Baş ofisinin Mərkəzi arxivindən verilmiş 16 may 2023-cü il tarixli 14-2/2-1842/2023 nömrəli arxiv arayışındakı qeydlərdən müəyyən olunur ki, İddiaçı "Qum adası" Neft və Qazçıxarma İdarəsinin Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində xx.xx.2006-cı il tarixdən xx.xx.2010-cu il tarixədək əmtəə operatoru peşəsində işləmişdir. O, "Qum adası" Neft və Qazçıxarma İdarəsinin Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində xx.xx.2006-cı il tarixdən xx.xx.2010-cu il tarixədək (04 il 05 ay) işlədiyi əmtəə operatoru peşəsi Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2007-ci il tarixli 12 №-li qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısfnın 10-cu “Neftin qazılması və hasilatı, neft, qaz kondensatı, kömür və şistin emalı” bölməsinin 10.2 “Neft, qaz və qaz kondensatının hasilatı, qəbulu və saxlanması sahəsi” yarımbölməsində və 35-ci “Ümumi peşələr” bölməsində nəzərdə tutulan peşə və vəzifələrlə eynilik təşkil etmir. Lakin Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində əmtəə operatoru peşəsində işləyərkən yerinə yetirdiyi işlərin xüsusiyyətləri həmin Siyahının 10.5-ci Neftin, qazın, qaz kondensatının emalı (dəniz neftçilərindən başqa), kömürün və şistin emalı yarımbölməsində nəzərdə tutulmuş “İstehsalatda neft xammalının hazırlanmasında məşğul olan əmtəə operatorları” peşəsinin işinin xüsusiyyətlərinə uyğundur. Belə ki, Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sexində işləyən əmtəə operatorları aşağıdakı işləri yerinə yetirirlər: Neft məhsulunun (quyu məhsulunun) tərkibində olan mexaniki qarışıqların və suyun neftdən ayrılması. Neft məhsullarının rezervuarlarda, sistemlərdə, neft kəmərlərində ölçülməsi. Nümunə götürülməsi. Tutumlardan və rezervuarlardan suyun və çirkabın vurulması və xaric edilməsi. Rezervuarlarda (çənlərdə), sistemlər və başqa tutumlarda neftin, neft məhsullarının xüsusi çəkisinin müəyyən edilməsi. Neft tutucularından neftin və neft məhsullarının yığılması və ölçü çənlərinə vurulması. Rezervuarlarda (çənlərdə) kalibr cədvəlinə əsasən maye məhsullarının həcminin müəyyən edilməsi. Rezervuarların və tutumların həcmlərinin ölçülməsində iştirak edilməsi. Rezervuarların, boru kəmərlərin, boşaltma-doldurma avadanlığının və başqa avadanlığın təmirə hazırlanması. Qeyd edilir ki, Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 156-cı maddəsinin 2-ci bəndinə uyğun olaraq (Yerinə yetirilmiş işlərin müvafiq tarif (ödəniş) dərəcələrinə aid edilməsi, işçilərə peşə (vəzifə) adlarının və tarif (ödəniş) dərəcələrinin müəyyən edilməsi qüvvədə olan tarifixtisas sorğu kitabçalarına uyğun olaraq həyata keçirilir), Neftin kompleks hazırlanması və nəqli sahəsi və Neftin və suyun kompleks hazırlanması və vurulması sexində yerinə yetirilən işlər Azərbaycan Respublikası neft sənayesi sahəsinə aid olan fəhlə peşələri və işlərin Vahid Tarif-İxtisas Sorğu kitabçasının “Neft və neft məhsullarının, qazın, şistin, kömürün emalı və magistral boru kəmərlərinə xidmət” bölməsində nəzərdə tutulmuş əmtəə operatorunun işinin xüsusiyyətlərinə uyğun olduğuna görə həmin işlərin icrası üçün nəzərdə tutulan ştat vahidləri əmtəə operatoru adlandırılmışdır. DSMF-nin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının xx.xx.2024-cü il tarixli məktubunda qedy edilmişdir ki, İddiaçı xx.xx.2016-cı il tarixinə fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya sığorta kapitalı 25666,44 manat təşkil edir. İşin faktiki hallarından görünür ki, iddiaçı xx.xx.1961-ci il təvəllüdlüdür, iddiaçı 58 yaş 6 aydan güzəştli şərtlərlə pensiya təyin edilməsi ilə bağlı DSMF-nin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına müraciət etmiş, lakin cavabdeh inzibati orqan tərəfindən onun güzəştli iş stajının yetərli olmaması səbəbindən müraciətinin təmin edilməsindən imtina edilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası: Maddə 38. Sosial təminat hüququ İ. Hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. ... İİİ. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. ... “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu: Maddə 7. Yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi şərtləri 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Qeyd. Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır. 9.1. Axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. 1.0.2. sosial sığorta stajı (bundan sonra - sığorta stajı) əmək pensiyası hüququnun müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan iş və ya digər fəaliyyət dövrlərinin (müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödəmək şərtilə) və eləcə də müvafiq qanunvericiliklə sığorta stajına daxil edilən digər dövrlərin məcmusudur. 21.1. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. 22.1. Əmək pensiyası hüququ verən sığorta stajının hesablanması təqvim (illər, aylar, günlər) əsasında həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il 28 aprel tarixli 175 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydası”: 1.1. Bu Qayda “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (bundan sonra – Qanun) 5.3-cü maddəsinə əsasən hazırlanmışdır və bu Qaydanın 1.2-ci bəndi nəzərə alınmaqla, əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması, bir növdən başqa növə keçirilməsi və ödənilməsi qaydasını müəyyən edir. 4.1. Əmək pensiyasının təyin edilməsi zamanı nəzərə alınan sosial sığorta stajı aşağıdakılara əsasən müəyyən edilir: 4.1.1. 2006-cı il yanvarın 1-dək olan dövr üzrə:
1. “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və bu sahədə münasibətləri tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xüsusiyyətlərindən və müddətindən asılı olmayaraq, müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin iş müddəti əmək fəaliyyəti barədə sənədlərə (əmək kitabçası, o olmadıqda işəgötürənin arayışı və ya dövlət arxivinin arayışı), həmin sənədlərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda Fond tərəfindən işəgötürəndə, dövlət arxivində və Fondda saxlanılan məlumatların üzləşdirilməsi nəticəsində tərtib olunan akta əsasən;
2. seçkili və ya təyinatlı vəzifə tutan şəxslərin fəaliyyət müddəti barədə əmək kitabçasında qeydlər olmadıqda, həmin şəxslərin vəzifəyə seçildiyi və ya təyin edildiyi orqanın arayışına əsasən;
3. hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin fəaliyyət müddəti məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi haqqında mədaxil qəbzlərinə və ya bu Qaydaya 8 nömrəli Əlavəyə əsasən;
4. əyani təhsil dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (təhsil müəssisəsinin arayışı, arxiv arayışı və s.) əsasən;
5. kolxozlarda əmək fəaliyyəti dövrünü təsdiq edən müvafiq sənədə (kolxozçunun əmək kitabçası (müəyyən edilmiş əmək iştirakı minimumunun yerinə yetirilməsi barədə qeydin olması şərtilə) əsasən;
6. işləməyən ananın körpə uşaqlarına qulluq etdiyi və ya uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət dövrləri uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrinə əsasən; 4.1.2. 2006-cı il yanvarın 1-dən sonrakı dövr üzrə – dövlət sosial sığorta sistemində fərdi uçot (bundan sonra – fərdi uçot) məlumatlarına əsasən; 4.1.3. işçinin işəgötürən tərəfindən hesablanmış əməkhaqqına məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənilən iş müddəti – fərdi uçot məlumatlarına əsasən; ...
Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Kollegiyasının 2017-ci il 11 dekabr tarixli 17 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş ““Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları” (xx.xx.2022-dək qüvvədə olan): 3.1. Sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: 3.1.1. Qanunun qüvvəyə mindiyi xx.xx.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün ümumi iş stajı; 3.1.2. Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı tarixədək olan müddət üzrə sosial sığorta stajı. 3.2. 2006-cı il yanvarın 1-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı aşağıdakı sənədlər üzrə PAS-a daxil edilmiş məlumatlara əsasən müəyyən edilir: 3.2.1. əmək kitabçası; 3.2.2. əmək fəaliyyəti barəsində sənədlər üzrlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və həmin sənədləri başqa qaydada bərpa etmək mümkün olmadıqda, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı; ... 4.1.8. Qanunun 9.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 23 yanvar tarixli 12 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmişdir. “Qaydalar”a 2 nömrəli əlavə olan “Əmək pensiyasının təyin olunması üçün zəruri sənədlərin Siyahısı”nın 2.4.1-ci bəndinə görə, Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün şəxsin güzəştli şərtlə pensiya hüququ verən işdə çalışmasına dair iş yerinin arayışı təqdim edilməlidir.
Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsi: 58.7. Sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. 68.1. Məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır.
Məhkəmənin mövqeyi: Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası və beynəlxalq-hüquqi aktlar sosial təminat hüququnu əsas insan və vətəndaş hüquqlarından biri kimi təsbit edir. Sosial təminat hüququ qanunla müəyyən edilmiş hallarda və hədlərdə pensiya almaq hüququnu da ehtiva edir. Pensiya hüququ sosial təminatın tərkib hissəsi və onun qanunla müəyyən olunmuş ən mühüm formasıdır. Əmək pensiyası qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıqları əmək haqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanların ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara ödənilən aylıq pul ödənişidir. Başqa sözlə, sığortaolunanın əmək pensiyası ona pensiya təyin olunduqdan əvvəl aldığı əməkhaqqı və digər gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə verilən pul ödənişidir. Sadalanan qanunvericilik normalarının təhlili göstərir ki, iddiaçıya 58 yaş 6 aydan (63 yaş 6 ay 5 il azaldılmaqla) güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya təyin olunması üçün iki element birlikdə mövcud olmalıdır: a) İddiaçının 58 yaş 6 ayının tamam olduğu vaxta qədər azı 25 il ümumi iş stajının mövcud olması və ya pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verməsi (Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər); b) İddiaçının 58 yaş 6 ayının tamam olduğu vaxta qədər azı 10 il güzəştli iş stajının mövcud olması. İş materiallarına olan sənədlərdən müəyyən olunur ki, iddiaçının 58 yaş 6 ayının tamam olduğu xx.xx.2020-ci il tarixədək ümumi stajı 25 ildən azdır və pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan vermir. Belə olan halda iddiaçıya 58 yaş 6 aydan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi üçün ilkin şərt ödənilmədiyindən, onun 10 il güzəştli iş stajının olması da əhəmiyyət kəsb etmir. Bu səbəbdən güzəştli iş stajının mövcudluğunun araşdırılmasına zərurət qalmamışdır. Aparılmış qiymətləndirmənin nəticəsi olaraq, məhkəmə hеsаb еdir ki, iddiaçının güzəştli şərtlərlə əmək pensiyasının təyin edilməsi tələbindən qаnuni əsаslаrlа imtinа оlunduğundаn, işin bu cür hаlındа isə cavabdeh tərəfindən hər hаnsı qаnunsuz hərəkətə yоl vеrilməsi hər hаnsı dəlil ilə sübutа yеtirilmədiyindən, iddia təmin еdilməməlidir.
NƏTİCƏVİ HİSSƏ
Azərbaycan Respublikasının İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 52, 68, 69, 75.4, 85.1ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
qərara aldı:
İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi” tələbinə dair iddiası təmin edilməsin. Qərardan təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim Həmid Ağalarov