Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(112)-3586/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-3586/2022 03.11.2022 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Almazova Aysev Mehman qızının sədrliyi ilə, Tərəflərin iştirakı olmadan İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı “çıxarışın verilməsi” tələbinə dair iş üzrə iddia ərizəsinə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri Nəsimi rayonu N.Vəzirov küçəsi 56) baxaraq MÜƏYYƏNETDİ: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək “Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Qaraçuxur qəsəbəsi, Şimal Y/S 9-cu döngə 13 nömrə ünvanında yerləşən avtomobil yuyucu məntəqəsi üçün istifadə etdiyi 59,84 m2 torpaq sahəsinin və müvafiq eskizə uyğun tikilinin dövlət reyestrində qeydiyyata alınması və çıxarışın verilməsi” barədə qərar qəbul qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, o, şəhid ailəsi olaraq Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinə ərizə ilə müraciət edərək Qaraçuxur qəsəbəsinin Yusif Eyvazov küçəsində mağazanın tikintisinə icazə verilməsini xahiş etmişdir. İcra Hakimiyyəti başçısının 37 nömrəli, 9 mart 2006-cı il tarixli sərəncamına əsasən sözügedən məsələ ilə əlaqədar 7-5306/7 nömrəli, 1 noyabr 2005-ci il tarixli məktub ilə mağazanın layihələşdirilməsinə və tikintisinə etiraz edilməmiş, həmçinin memarlıq planlaşdırma həllinin eskiz layihəsi razılaşdırıldığı və eskiz layihəsinə istinad edərək qərara alınmışdır. Qərara əsasən onun Qaraçuxur qəsəbəsinin Yusif Eyvazov küçəsində cizgidə göstərilmiş sahədə Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısı Aparatının Memarlıq və Şəhərsalma Baş idarəsi tərəfindən razılaşdırılmış eskiz layihəsinə əsasən mağaza tikintisinə icazə verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Memarlıq və Şəhərsalma Baş idarəsinin 18/03-8/7174 nömrəli, 19 dekabr 2006-cı il tarixli məktubunda ona ünvan 2 ünvanında avtomobil yuyucu məntəqəsinin tikintisinə icazə verildiyi üçün tikiləcək ərazi Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin Qaraçuxur bələdiyyəsinin hüdudları daxilində olduğundan onunla torpaq icarə müqaviləsinin bağlanmasının təmin edilməsi qeyd edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Bakı şəhər şöbəsinin 05/01-7 nömrəli, 9 yanvar 2007-ci il tarixli məktubu ilə Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin Qaraçuxur bələdiyyəsinə ünvanlanmış məktubda ona ayrılması təklif olunan torpaq sahəsinə Azərbaycan Respublikası Bakı şəhər İcra Hakimiyyəti Memarlıq və Şəhərsalma Baş idarəsinin məktubunu nəzərə alaraq Bakı şəhər şöbəsinin mütəxəssisləri tərəfindən baxış keçirilmiş, torpaq sahəsi 59,84 m2 ölçüdə olmaqla 7-ci qiymət zonasında yerləşdiyi üçün “Torpaq islahatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19-cu maddəsinə əsasən Suraxanı rayonu Qaraçuxur qəsəbəsində 59,84 m2 torpaq sahəsinin icarə qaydasında onun adına sənədləşməsinə torpaq sahəsinin qaimə çıxarışını əlavə edərək sənədlər göndərilmişdir. Göndərilən sənədlərə əsasən Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin Qaraçuxur bələdiyyəsi 03 nömrəli, 15 yanvar 2007-ci il tarixli Qərarında onun Qaraçuxur qəsəbəsinin Yusif Eyvazov küçəsində avtomobil yuyucu məntəqəsi üçün istifadə etdiyi 59,84 m2 torpaq sahəsinin mövcud istifadə vəziyyətində onun icarəsində saxlanılması haqqında qərara almışdır. Eyni zamanda 15 yanvar 2007-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin Qaraçuxur bələdiyyəsi tərəfindən ayrıc aktı tərtib edilmiş və torpaq icarəsi müqaviləsi bağlanmışdır. Qərar əsasında avtomobil yuyucu məntəqəsi üçün onunla 25 illik müvəqqəti icarə ayrılan 60 m2 torpaq sahəsi, Azərbaycan Respublikası Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən torpaq sahəsinin kadastr planı tərtib edilərək X2 kitabında 7 fevral 2007-ci il tarixdə 3376 nömrə ilə uçota alınmışdır. Azərbaycan Respublikası Bakı Şəhəri Suraxanı Rayon İcra Hakimiyyətinin Qaraçuxur bələdiyyəsinin 03 nömrəli, 15 yanvar 2007-ci il tarixli Qərarı ilə onun istifadəsində olan avtomobil yuyucu məntəqəsinə Qaraçuxur qəsəbəsi, “Şimal” Y/S 9-cu döngə 13 nömrə poçt ünvanı təyin edilmişdir. Bina, eskiz layihəsinə uyğun olaraq inşa edilmiş və 2007-ci il tarixdən istifadəyə verilmişdir. O, sözügedən avtomobil yuyucu məntəqəsi üçün istifadə etdiyi 59,84 m2 torpaq sahəsinin və müvafiq eskizə uyğun tikilinin dövlət reyestrində qeydiyyata alınması və onun adına çıxarışın verilməsi barədə ərizə ilə cavabdehə müraciət etmişdir. Cavabdehin cavab məktubunda qeyri-yaşayış binasının yerləşdiyi torpaq sahəsinə dair bələdiyyə sərhədləri barədə elektron bazada məlumatın aşkar edilmədiyini, tikinti obyektinin istismarına icazənin təqdim edilmədiyini və qeyri-yaşayış binasına dair təqdim edilən layihədə razılaşdırma möhürünün aydın oxunmadığını və təqdim edilən torpaq sahəsinin icarəyə verilməsi haqqında müqavilənin müddətinin bitməsi bildirilərək müraciətinə rədd cavabı verilmişdir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 45.4-cü maddəsinə əsasən iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayılır. İddia ərizəsi məhkəmənin icraatına qəbul edildikdən sonra həmin Məcəllənin 49-cu maddəsinin tələblərinə müvafiq olaraq işin hazırlıq icraatına başlanılmış və hazırlıq icraatı üzrə 22 fevral 2022-ci il tarixli məhkəmə iclası təyin edilərək bu barədə tərəflərə sərəncam və bildiriş ünvanlanmışdır. Məhkəmə iclasında cavabdehin nümayəndəsi iştirak etmiş, iddiaçı isə məhkəmə iclasına gəlməmişdir. İşin hazırlıq icraatı üzrə məhkəmə iclası iddiaçının iştirakının təmin edilməsi məqsədilə 14 iyun 2022-ci il tarixə təxirə salınmış, lakin iddiaçı məhkəmənin hazırlıq icraatı üzrə iclaslarında iştirak etməmişdir. İş üzrə şifahi məhkəmə baxışı iclası 6 oktyabr 2022-ci il tarixə təyin edilmiş, tərəflər iştirak etmədiyindən xx.xx.2022-ci il tarixə təxirə salınmışdır. İddiaçı “Elektron Məhkəmə” sistemi vasitəsilə 2 noyabr 2022-ci il tarixli ərizə təqdim edərək iddia ərizəsi və ona əlavə olunmuş sənədlərin geri qaytarılmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 16.3-cü maddəsinə əsasən, mübahisəni mahiyyəti üzrə həll etməyən məhkəmə qərardadları şifahi məhkəmə baxışı keçirilmədən də qəbul edilə bilər. “Normativ hüquqi aktlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanununun 13-cü maddəsinə əsasən konkret ictimai münasibətləri tənzimləyən qanunvericilik normaları olmadıqda hüququn analogiyasından və ya qanunun analogiyasından istifadə oluna bilər. Əvvəlcə qanunun analogiyasından istifadə olunur. Konkret ictimai münasibətləri tənzimləyən qanunvericilik normaları olmadıqda, həmin ictimai münasibətlərə oxşar ictimai münasibətləri tənzimləyən qanunvericilik normaları tətbiq edilir. Qanunun analogiya üzrə tətbiqi zamanı hüquq münasibətləri arasında əhəmiyyətli oxşarlıq olmalıdır. Məhz bu cür əhəmiyyətli oxşarlıq (eynicinslik) həmin münasibətlərdən birini tənzimləyən hüquq normasının analogiya üzrə digər münasibətlərə də tətbiqini mümkün edir. Buna görə oxşar hüquq norması eyni hüquq institutunda, hüquq yarımsahəsində və sahəsində axtarılmalıdır (Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 228.5-ci maddəsinə əsasən əmələ gələn istifadə hüququna xitam verilməsinə dair Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2016-cı il tarixli qərarı). Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3-cü maddəsinə əsasən məhkəmənin tələbinə baxmayaraq iddiaçı 30 gündən çox müddət ərzində ardıcıl olaraq iş üzrə məhkəmə icraatından yayındıqda iddia geri götürülmüş sayılır. Belə hallarda məhkəmə iddianın geri götürülmüş sayılması barədə qərardad qəbul edir. Məhkəmə hesab edir ki, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3-cü maddəsi iddiaçının məhkəmə icraatından yayınmasının passiv formasını müəyyən edir, iddia ərizəsinin geri qaytarılmasına dair müraciət isə iddiaçının məhkəmə icraatından yayınmasının aktiv forması olmaqla iddiaçının iddiaya həmin ana prosessual marağının olmamasını ifadə edir. Odur ki, oxşar münasibət olduğundan həmin norma analogiya qaydasında tətbiq edilə bilər. Bu səbəbdən məhkəmə hesab edir ki, oxşar münasibət Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsi ilə tənzimlədiyindən Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin iddianın baxılmamış saxlanmasına dair institutu tətbiq edilməməlidir. Belə ki, prosessual qanunvericiliyin analogiyası ya normanın özündə göstərilmiş olduqda, ya da prosessual qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş prosessual prinsiplərə zidd olmadığı hallarda tətbiq edilə bilər. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 259-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş iddianın baxılmamış saxlanmasına dair əsaslar inzibati icraatda bir qayda olaraq iddianın qeyri-mümkünlüyü üçün əsaslardır. İddia ərizəsinin qaytarılması Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 152-ci maddəsi ilə tənzimlənir. İnzibati prosesdə isə həmin formal xətalar olduğu təqdirdə məhkəmə Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13-cü maddəsinə əsasən hüquqi yardım göstərərək onların aradan qaldırılmasına kömək etməlidir. Belə ki, həmin Məcəllənin 45.4-cü maddəsinə əsasən iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayılır. Bu o deməkdir ki, iddia ərizəsinin qaytarılması və bu əsasla iddianın baxılmamış saxlanması inzibati icraat üzrə prosesə ziddir. M.Məmmədovun şikayəti əsasında Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55-ci maddəsinin bəzi müddəalarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 60-cı maddəsinin İ hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 29 aprel 2014-cü il tarixli qərarında göstərilir ki, iddianın geri götürülmüş sayılması iddiadan imtina olunmasının passiv növüdür və hüquq nəzəriyyəsində iddiadan imtina edilməsinin fiksiyası adlandırılır. Belə növ iddiadan imtina edilməsi üçün iddiaçının aktiv hərəkət etməsi vacib deyil. (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “X1 şikayətinə dair” 8 iyul 2013-cü il tarixli Qərardadı). İddianın geri götürülmüş sayılması mübahisənin mahiyyəti üzrə həlli ilə nəticələnmədiyindən məhkəməyə müraciət etmək hüququnu məhdudlaşdırır. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəməyə müraciət etmək hüququ yalnız icraatın başlanmasını əhatə etmir, həmçinin mübahisənin məhkəmə vasitəsilə həllini də nəzərdə tutur. Fərdlərə məhkəmədə iddia qaldırmaq hüququ verməklə həmin iş üzrə yekun qərarın qəbul olunmasının təmin edilməməsi məhkəməyə müraciət etmək hüququnu qeyri-real edərdi. (Avropa Məhkəməsinin Kutiç Xorvatiyaya qarşı iş üzrə 1 mart 2002-ci il tarixli Qərarı, § 25). Həmin məhdudlaşdırmanın Konstitusiyaya uyğun olub-olmamasını isə qeyd edildiyi kimi, legitim məqsədlərə nail olmağın və məhdudiyyətin mütənasibliyinin təhlilindən sonra müəyyən etmək mümkündür. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3-cü maddəsinin mənasına görə iddiaçının məhkəmə icraatından yayınması faktiki olaraq onun prosessual marağının itməsi səbəbindən müvafiq qərardadın verilməsi ilə nəticələnə bilər. Burada ədalət mühakiməsinin lazımınca həyata keçirilməsi məqsədi əsas götürülür. Bu məqsəd konstitusiya əhəmiyyətli olduğundan legitim sayılmalıdır. Həmin Məcəllənin 81.1-ci maddəsində müəyyən edilmiş əsas qaydaya müvafiq olaraq qanunla ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, qərardadlardan şikayət verilməsi mümkündür. Qanunverici icraata xitam verilməsi barədə qərardaddan fərqli olaraq, Məcəllənin 55.3-cü maddəsi əsasında qəbul edilən qərardadın mübahisələndirilməsinin qeyri-mümkünlüyünü müəyyən etməmişdir. Digər tərəfdən, Məcəllənin 83.3-cü maddəsində mübahisələndirilməyən qərardadların siyahısında 55.3-cü maddəsi göstərilməmişdir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd edilənlərə və Konstitusiyanın 60-cı maddəsinin İ hissəsindən irəli gələn tələblərə uyğun olaraq hesab edir ki, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3-cü maddəsi həmin Məcəllənin 55.5-ci maddəsi ilə birlikdə deyil, 81.1-ci və 83.3-cü maddələri ilə sistemli şəkildə tətbiq olunmaqla maraqlı şəxsin apellyasiya şikayətinin verilməsi hüququ təmin edilməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumunun qeyd edilən qərarına əsasən ifadə edilən hüquqi mövqeyə əsaslanaraq məhkəmə hesab edir ki, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3-cü maddəsi iddianın geri götürülmüş sayılması barədə qərardad qəbul edilməsini müəyyən etdiyindən iddiaçının iddia ərizəsinin geri qaytarılmasına (bu əsasla baxılmamış saxlanmasına) dair müraciəti olduqda həmin Məcəllənin 55.5-ci maddəsinə istinad etmədən məhkəmə tərəfindən məhz qeyd edilən məhkəmə aktı qəbul edilməlidir. İddianın geri götürülmüş sayılması barədə qərardadın qəbul edilməsi ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququ məhdudlaşdırılmış olur. Həmin hüquq mütləq hüquq olmadığından (yəni məhdudlaşdırıla bilər) qərardadın (məhdudlaşdırmanın) legitim məqsəd daşıması və ağlabatan mütənasiblik əlaqəsinin mövcudluğu aydınlaşdırılmalıdır. Həmin mütənasiblik əlaqəsi qəbul edilən məhkəmə aktından şikayət verilməsi və yenidən iddia qaldırmaq imkanının mümkünlüyündə ifadə olunur. Hazırki iş üzrə icraata xitam verilmədiyindən (iddiaçı məhkəmədən yayınmadığı üçün iddiadan imtina etmiş sayılmır) iddiaçının yenidən iddia qaldırma imkanı istisna edilmir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3, 81.1, 83.1 və 85-ci maddəsini rəhbər tutaraq məhkəmə QƏRARAALDİ: İddia geri götürülmüş sayılsın. Qərardaddan 10 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə (Bakı şəhəri Z.Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) şikayət verilə bilər. Hakim Aysev Almazova