Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(112)-416/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-416/2025 05.03.2025 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Ağalarov Həmid Azər oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Şirinova Lamiyə Fehruz qızının katibliyi ilə, İddiaçı Cavabdehnə qarşı “torpaq sahəsinə dair cizginin verilməsi” tələbinə dair iddiası üzrə inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56) açıq məhkəmə baxışı iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdehnə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Cavabdeh hərəkətlərinin qanunsuz hesab edilməsi, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Binə qəsəbəsində yerləşən 0,07 ha torpaq sahəsinə cizgi (yerləşmə sxemi) və xəritədən çıxarışın verilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə – İPM) 45.4-cü maddəsinə görə iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayılır. İddiaçı xx.xx.2024-cü il tarixdə iddianın dəyişdirilməsi barədə ərizə ilə məhkəməyə müraciət edərək, Bakı şəhəri, Xəzər rayonu, Binə qəsəbəsində yerləşən 0,058 ha torpaq sahəsinə cizgi (yerləşmə sxemi) və xəritədən çıxarışın verilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmənin xx.xx.2024-cü il tarixli qərardadı ilə, iddiaçı tərəfin verdiyi iddianın dəyişdirilməsi barədə ərizə qeyd edilən məzmunda icraata qəbul edilmişdir. İşin hallarının araşdırılması məqsədilə sonuncu dəfə xx.xx.2025-ci il və xx.xx.2025ci il tarixlərdə olmaqla beş dəfədən çox məhkəmə iclası təyin edilmiş və iddia ərizəsində qeyd edilən ünvana bu barədə bildirişlər göndərilmiş, lakin iddiaçı və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Bundan əlavə, vəkil orderi əsasında iddiaçının adından çıxış edən Vəkil iddiaçının şəxsən və ya onun etibarnaməsi olan səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakının təmin edilməsi tələb edilmiş, ona, xüsusilə, xx.xx.2025-ci il tarixli məhkəmə iclasında iddiaçının şəxsən və ya onun etibarnaməsi olan səlahiyyətli nümayəndəsinin növbəti məhkəmə iclasında iştirak etmədiyi təqdirdə İPM-in 55.3-cü maddəsinə əsasən iddianın geri götürülmüş sayılacağı barədə xəbərdarlıq edilişdir. Bundan başqa məhkəmə iclaslarının vaxtı barədə iddia ərizəsində qeyd edilən mobil nömrəyə (**********) “AZEMİS” Elektron Məhkəmə İnformasiya sistemi ilə “SMS Xəbərdarlıq”lar göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 135.7-ci maddəsinə əsasən, “Elektron məhkəmə” informasiya sisteminin tətbiq olunduğu məhkəmələrdə mülki işlər üzrə işdə iştirak edən şəxslər “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində qeydiyyatdan keçməmişlərsə, onlara məhkəmə sənədləri barədə məlumat bu sistem vasitəsilə şəxsin təqdim etdiyi mobil telefon nömrəsinə SMS-lə çatdırılır. Bu halda işdə iştirak edən şəxs məhkəmə iclasının vaxtı və yeri haqqında lazımi qaydada xəbərdar edilmiş hesab edilir. SMS-in işdə iştirak edən şəxsə çatdırıldığı vaxt barədə məlumat “Elektron məhkəmə” informasiya sistemində qeyd edilir. Lakin məhkəmə qeyd edir ki, məhkəmənin icraatında olmuş və yuxarıda adı qeyd edilmiş vəkil tərəfindən müdafiə edilmiş digər işlərdə də iddia ərizəsində eyni mobil nömrə göstərildiyindən “SMS Xəbərdarlığın” şəxsən iddiaçı tərəfindən qəbul edilməsi də məhkəmədə şübhə yaradır. Son olaraq İddiaçı imzası ilə xx.xx.2025-ci il tarixdə məhkəməyə məhkəmə iclasının onun iştirakı ilə keçirilməməsi ilə bağlı narazılıq ifadə edən ərizə təqdim edilmiş, səhhəti ilə bağlı problem olduğu qeyd edilsə də, bununla bağlı hər hansı sübut təqdim edilməmişdir. İPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən məhkəmə bildirişində məhkəməyə çağırılan şəxsin şifahi məhkəmə baxışı ilə bağlı iclasa gəlmədiyi halda da onun iştirakı olmadan işə baxılmasının və iş üzrə qərar qəbul edilməsinin mümkünlüyü barədə xəbərdarlıq olmalıdır. Qeyd edilən normanın məzmunundan aydın olur ki, işə tərəfin iştirakı olmadan baxılmasının mümkünlüyünü müəyyən etmək məhkəmənin səlahiyyətindədir. İddiaçının işə onun iştirakı olmadan baxılmasını xahiş etmək hüququ olsa da, bu, məhkəmənin üzərinə hər hansı vəzifə qoyulması kimi şərh edilə bilməz. Nəzərə almaq lazımdır ki, məhkəmənin icraatında baxılan işlərin kateqoriyaları müxtəlif olduğu kimi, onların araşdırılması halları və tələbləri də müxtəlifdir. Müəyyən kateqoriya işlərin məhkəmə tərəfindən araşdırılması tərəflərin iştirakları olmadan, yalnız təqdim edilmiş sənədlər əsasında mümkün olsa da, müəyyən kateqoriya işlərin araşdırılması zamanı məhkəmə müvafiq olaraq iddiaçının iştirakını zəruri hesab edə bilər. Belə ki, hazırkı iddia da torpaq sahəsinə dair cizginin verilməsi barədədir və hərtərəfli araşdırma tələb edən inzibati mübahisədir. Bu kateqoriya mübahisələr iddia tələbi irəli sürən şəxsin şəxsən iştirakını həm iddianın şəxsin özü tərəfindən verilməsinə əmin olunması (iddia poçt vasitəsilə təqdim edilmişdir və iddia ərizəsinə şəxsiyyət vəsiqəsi və ya şəxsin şəxsiyyətini təsdiq edən digər sənəd əlavə edilməmişdir), həm də məhkəmə iclasında veriləcək suallar əsasında işin araşdırılmasının vacib olması səbəbi ilə zəruri edir. Eyni zamanda, məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (İPM-in 1.2-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllə ilə başqa qayda müəyyən edilmədiyi və bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş prosessual prinsiplərə zidd olmadığı hallarda, inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə icraatında MPM-in müddəaları tətbiq oluna bilər.) 69.1-ci maddəsinə əsasən, hər bir fiziki və ya hüquqi şəxs şəxsən, yaxud müvafiq qaydada səlahiyyəti müəyyən edilmiş nümayəndəsi vasitəsi ilə məhkəməyə iddia verə bilər. Zəruri olduqda, məhkəmə izahat vermək üçün tərəfi şəxsən məhkəməyə çağırmaq hüququna malikdir. 69.1-1-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin nümayəndəsi onun yaxın qohumu və ya vəkil (bu Məcəllənin 71-ci maddəsində nəzərdə tutulan şəxslər istisna olmaqla) ola bilər. Nümayəndənin məhkəmədə iş aparmaq səlahiyyəti lazımi qaydada rəsmiləşdirilməlidir. Beləliklə, İddiaçı nə məhkəmə iclasında şəxsən iştirak etməmiş, nə də onun tərəfindən vəkilin məhkəmədə iş aparmaq səlahiyyəti lazımi qaydada rəsmiləşdirilməmiş, yəni etibarnamə üzrə səlahiyyətlər ona ötürülməmişdir. Bu da özlüyündə, heç bir üzrlü səbəb olmadan iddiaçının məhkəmə icraatından yayındığını göstərir. Belə ki, İPM-in: 12.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur; 12.2-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə müstəqil şəkildə öz təşəbbüsü ilə və ya inzibati məhkəmə icraatı iştirakçılarının vəsatətinə əsasən digər zəruri sübutları toplamağa borcludur. Məhkəmə proses iştirakçılarından əlavə məlumat və sübutlar tələb edə bilər; 12.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə prosesinin iştirakçıları mübahisə ilə bağlı faktiki halların araşdırılmasında və sübutların toplanılmasında məhkəməyə yardım etməyə borcludurlar; 12.4-cü maddəsinə əsasən, proses iştirakçıları tərəfindən hər hansı sübutun məhv edilməsi və ya gizlədilməsi yaxud hər hansı başqa üsulla həmin sübutun araşdırılmasına maneçilik törədilməsi qadağandır. Belə halların baş verdiyi təqdirdə, məhkəmə konkret işlə bağlı bütün xüsusiyyətləri nəzərə alaraq sübut etmə vəzifəsinin dönüşü haqqında qərardad qəbul edə bilər; Göründüyü kimi, məhkəmənin tələbinə baxmayaraq, iddiaçı tərəf 30 gündən artıq müddət ərzində ardıcıl olaraq iş üzrə məhkəmə icraatından yayınmışdır. Məhkəmə xüsusilə vurğulayır ki, məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, 5 dəfədən çox təyin edilmiş məhkəmə iclasında iştirak etməmiş iddiaçının məhkəmə iclasında iştirakının təmin edilməsi üçün qeyri-məhdud sayda məhkəmə iclasları keçirilə bilməz. Məhkəməyə iddia vermiş şəxsin doğru əlaqə məlumatlarını təqdim etmək onun vəzifəsidir. İddiaçı tərəfin həmin vəzifəsini düzgün icra etməməsi və ümumiyyətlə verdiyi iddia ərizəsi ilə “maraqlanmaması” qeyri-məhdud sayda məhkəmə iclaslarının keçirilməsinə, iş vaxtının itirilməsinə və əlavə resursların istifadəsinə səbəb olmamalıdır. “Geri götürülmüş sayılma” institutu məhz qeyd edilən məqsədə xidmət edir. Məhkəmə hesab edir ki, iddia ərizəsi geri götürülmüş sayılmalı və iş üzrə icraata xitam verilməlidir. İPM-in 55.3-cü maddəsinə əsasən, məhkəmənin tələbinə baxmayaraq, iddiaçı 30 gündən çox müddət ərzində ardıcıl olaraq iş üzrə məhkəmə icraatından yayındıqda, iddia geri götürülmüş sayılır. Belə hallarda məhkəmə iddianın geri götürülmüş sayılması barədə qərardad qəbul edir. İPM-in 55.5-ci maddəsinə əsasən, iddiaçı iddiadan imtina etdikdə və ya iddia məhkəmə tərəfindən geri götürülmüş sayıldıqda, məhkəmə icraata xitam verilməsi barədə qərardad qəbul edir. Həmin qərardadda iddiadan imtina edilməsinin və ya iddianın geri götürülmüş sayılmasının bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hüquqi nəticələri göstərilməlidir. Məhkəmənin həmin qərardadından şikayət verilə bilməz. İPM-də iddiadan imtina edilməsinin hüquqi nəticələri göstərilsə də (55.4-cü maddəyə əsasən, iddiadan imtina edilməsi eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə yenidən iddia qaldırma imkanını istisna edir.), iddianın geri götürülmüş sayılmasının nəticələri göstərilməmişdir. Belə olan təqdirdə məhkəmə hesab edir ki, iddianın geri götürülmüş sayılması eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə yenidən iddia qaldırma imkanını istisna etmir. Məhkəmənin həmin qərardadından apellyasiya şikayətinin verilməsi məsələsinə gəldikdə, qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “M.Məmmədovun şikayəti əsasında Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55-ci maddəsinin bəzi müddəalarının Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinin İ hissəsinə uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” 29 aprel 2014-cü il tarixli qərarının 2-ci bəndində belə bir qənaətə gəlinmişdir ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3-cü maddəsinə uyğun olaraq iddianın geri götürülmüş sayılması barədə qəbul edilmiş qərardaddan həmin Məcəllənin 81.1-ci maddəsinə müvafiq olaraq apellyasiya şikayətinin verilməsi hüququ təmin olunmalıdır. İPM-in 81.1-ci maddəsinə əsasən, inzibati məhkəmələr tərəfindən qəbul olunmuş qərarlardan və ya qərardadlardan, bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, şikayət verilə bilər. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 55.3, 55.5, 80, 81.1, 85.1-cı maddələrinə əsasən məhkəmə qərara aldı: İddiaçı Cavabdehnə qarşı “torpaq sahəsinə dair cizginin verilməsi”ğlu üçüncü şəxs qismində cəlb olunmaqla “çıxarışın və texniki pasportun verilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi geri götürülmüş sayılsın və iş üzrə icraata xitam verilsin. Qərardaddan təqdim olunduğu gündən 10 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Həmid Ağalarov