Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-4166/2021 17.05.2021 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Sevdimalıyeva Günel Arif qızının sədrliyi, İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Bakı şəhəri Binəqədi rayon Polis İdarəsinə qarşı (üçüncü şəxs X5) Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, mənzil 14 ünvanından yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılma öhdəliyinin inzibati orqanın üzərinə qoyulmasına dair iddia tələbi üzrə iş materiallarına məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, N.Vəzirov küçəsi, 56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ : I. Mübahisəli hüquqi məsələnin qısa xülasəsi
1. İddiaçı məhkəməyə müraciət edərək X3 Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, mənzil 14-dən yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyinin cavabdeh Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Bakı şəhəri Binəqədi rayon Polis İdarəsinin üzərinə qoyulması tələbi irəli sürmüşdür.
2. Tələb onunla əsaslandırılmışdır ki, 05.07.2013-cü il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən ünvan 1 ünvanda yerləşən mənzil mülkiyyətinə keçmişdir. Həmin mənzil mülkiyyətinə keçəndən sonra qeydiyyatda olan hər bir şəxs qeydiyyatdan çıxmışdır. Lakin sonra ona məlum oldu ki, alqı-satqı müqaviləsi bağlanarkən X5 yetkinlik yaşına çatmamışdır. Həmin şəxs artıq yetkinlik yaşına çatandan sonra onun mülkiyyətində olan mənzildə qeydiyyatda olduğundan şəxsiyyət vəsiqəsi almışdır. Binəqədi rayon Polis İdarəsinə ərizə ilə müraciət edərək, X3 mənzildən qeydiyyatdan çıxarılmasını xahiş etmişdim. Lakin Binəqədi rayon Polis İdarəsi müraciətimi təmin etməkdən imtina etmişdir. İddiaçı hesab edir ki, Bakı şəhəri Binəqədi rayon Polis İdarəsinin imtinası əsassızdır. Belə ki, ünvan 1 ünvanda yerləşən mənzil mülkiyyətimdə olduğundan, alqısatqı müqaviləsinə əsasən mənzilin keçmiş mülkiyyətçiləri və onların ailə üzvləri qeydiyyatdan çıxacaqları barədə öhdəlik götürdüyündən, X5 qeydiyyatdan çıxarılmalıdır.
3. Məhkəmənin hazırliq icraatı üzrə keçirilən iclasında, eləcə də məhkəmə baxış iclasında iştirak edən İddiaçı iddia tələbini müdafiə edərək bildirdi ki, həmin şəxsi tanımır, o, həmin evdə yaşamır, hazırda mənzildəki qeydiyyatları formal xarakter daşıyır.
4. Cavabdeh Binəqədi rayon polis idarəsi tərəfindən məhkəməyə ünvanlanan 09.03.2021-ci il tarixli və 20.03.2021-ci il tarixli məktublarında iddiaya qarşı öz münasibətini (etirazını) yazılı şəkildə məhkəməyə bildirmədən məhkəmə iclaslarının nümayəndənin iştirakı olmadan keçirilməsi xahiş olunmuşdur.
II. İddianın növü və mümkünlüyü
5. Məhkəmə hesab edir ki, hazırki iddia inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsinə dair iddialara (öhdəliyin icrası haqqında iddia) dair iddiadır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 28 avqust tarixli 136 nömrəli qərarına əsasən, Daxili İşlər Nazirliyinin ərazi və ixtisaslaşdırılmış polis rayon və şöbələri inzibati orqanların təsnifatına aid edilmişdir.
6. Məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı mənzilin mülkiyyətçisidir, həmin evdə qeydiyyatda olmaqla ailə üzvləri ilə birlikdə yaşayır.
7. İddiaçının cavabdeh orqana etdiyi müraciətə cavab olaraq verdiyi 03.02.2021-ci il tarixli cavabında (bundan sonra - cavabdehin imtinası) “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinə istinadən həmin ünvan üzrə qeydiyyatdan çıxarılma və ya yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsinin yalnız məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında mümkünlüyü qeyd edilmişdir.
III. Məhkəmə tərəfindən tədqiq edilən sübutlar
8. Məhkəmənin hazırki iş üzrə 09.02.2021-ci il tarixli qərardadı ilə X5 üçüncü şəxs qismində cəlb olunmuşlar.
9. Daxili İşlər Nazirliyi “yaşayış yeri üzrə qeydiyyat haqqında” 14.01.2021-ci il tarixli arayışdan görünür ki, 11.06.1998-ci il təvəllüdlü X5 Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, mənzil 14-də yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdadırlar.
10. Daşınmaz əmlakın dövlət reyestindən çıxarışa əsasən Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, mənzil 14 iddiaçının xüsusi mülkiyyətindədir (qeydiyyat nömrəsi **********, qeydiyyat tarixi 15.07.2013-cü il).
11. Məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 1 saylı Bakı Ərazi İdarəsinin 23.04.2021-ci il tarixli məktubunda bildirilmişdir ki, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, 14 saylı mənzilində X3 istifadə hüququnun qeydə alınması ilə bağlı məlumat idarənin arxivində aşkar edilməmişdir.
12. Məhkəmə tərəfindən üçüncü şəxsə ünvanlanan məhkəmə aktı və bildirişlər geri qayıtmış, poçt zərfində “poçtalyon yoxdur, geri qayıdır” qeyd edilmişdir. Məhkəmə iclasında üçüncü şəxs iştirak etməmişlər.
13. Məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq 27 saylı notariat ofisi tərəfindən Bakı şəhəri, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, 14 saylı mənzilə dair X1 ilə X2 arasında 05.07.2013-cü il tarixdə 4Ə-02/386 reyestr nömrə ilə qeyd edilmiş alqısatqı müqaviləsinə dair notariat işi təqdim edilmidir. Həmin notariat işində, qeyd edilən mənzildə pasport qeydiyyatında heç kimin olmadığına dair Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin “xxxx” MTK İdarə Heyəti tərəfindən 04.07.2013-cü il tarixli arayış verilmişdir.
14. Məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq cavabdeh tərəfindən verilən 03.04.2021-ci il tarixli cavab məktubunda X3 09.05.2003-cü il tarixdən azyaşlı kimi ünvan 3 ünvanında qeydiyyatda olduğu, 17.06.2014-cü il tarixdə 2 saylı “ASAN Xidmət” mərkəzi tərəfindən şəxsiyyət vəsiqəsi ilə təmin olunduğu üçün fərdi uçot kartoçkasının kserosurətinin təqdim olunmasının mümkünsüzlüyü bildirilmişdir.
15. Bakı şəhər İcra Hakimiyyətinin “xxxx” MTK İdarə Heyəti tərəfindən məhkəməyə təqdim olunmaq üçün verilən 17 aprel 2021-ci il tarixli arayışa əsasən, X5 Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi 1b saylı binanın 14 nömrəli mənzildə faktiki olaraq yaşamır. Onun hazırda hansı ünvanda yaşaması barədə MTK-da məlumat yoxdur.
IV. Məhkəmənin mövqeyi
16. İddiaçı ilə üçüncü şəxsin qohumluq münasibətləri yoxdur, həmin ünvanda faktiki olaraq yaşamır, istifadə hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınmayıb, bu səbəbdən cavabdeh qurumun imtinası iddiaçının hüquqlarının pozulmasına səbəb olan hal kimi qiymətləndirilməlidir.
17. Şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatı onun yaşadığı yerin dövlət tərəfindən rəsmi qaydada qeydə alınmasını təmin edən vasitədir və bu məhdud əşya hüququ mənasında istifadə hüququnu ehtiva etmir.
18. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin 24.09.2020-ci il tarixli qərarına əsasən: - Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 228-ci, Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəlləsinin 30-cu və “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinin mənası baxımından şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatı onun yaşadığı yerin dövlət tərəfindən rəsmi qaydada qeydə alınmasını təmin edən vasitə olmaqla məhdud əşya hüququ mənasında istifadə hüququnu ehtiva etmir. - “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin mənasına görə mülkiyyətçinin ərizəsi əsasında qeydiyyata alınmış, lakin həmin yaşayış sahəsində faktiki yaşamayan və ya istifadə hüququ olmayan şəxsin qeydiyyatına mülkiyyətçinin inzibati orqana müraciəti əsasında xitam verilməlidir. - Yaşayış sahəsinə əmlak hüquqları mövcud olmayan şəxslərin mülkiyyətçinin tələbi əsasında qeydiyyatdan çıxarılmasından inzibati orqan tərəfindən imtina edildikdə, məhkəmələr bununla bağlı mübahisələrə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxaraq şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyini həmin orqanın üzərinə qoya bilər.
19. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin 5-ci bəndinə əsasən, yaşayış sahəsindən çıxarıldıqda və ya yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verildikdə məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qətnaməsi əsasında müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən şəxs yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılır.
20. Konstitusiya Məhkəməsinin qeyd edilən qərarda ifadə etdiyi mövqeyə əsasən: ... mükiyyətçiyə məxsus yaşayış sahəsinə qeydiyata alınmış, lakin həmin yaşayış sahəsindən istifadə hüququ olmayan və orada faktiki yaşamayan şəxslərin qeydiyyatdan çıxarılması məsələsi ilə əlaqədar Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, bu hallarda qeydiyyatda olan şəxslərin mülkiyyətçinin ərizəsi əsasında inzibati orqan tərəfindən qeydiyyatdan çıxarılması məsələsi qanunvericilikdə birmənalı qaydada tənzimlənməsə də, “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunun 9-cu maddəsinin birinci hissəsinin 1-ci bəndinin mənasına görə bu mümkün hesab edilməlidir. Belə ki, qeyd edilən norma məhz şəxsin yaşayış yerini dəyişdiyi halda müvafiq icra hakimiyyəti orqanının məlumatı əsasında onun əvvəlki yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılmasını müəyyən edir. Qanunun bu normasında nəzərdə tutulmuş “şəxsin yaşayış yerini dəyişməsi” ifadəsi “şəxsin həmin yaşayış sahəsində yaşamaması” mənasını da ehtiva edir. ...Qeyd edilməlidir ki, şəxsin yaşayış yerindən qeydiyyatdan çıxarılması onun üçün hər hansı əlverişsiz hüquqi nəticələr yaratmamaqla yanaşı, yaşayış sahəsi üzrə, ümumiyyətlə qeydiyyatsız qalmalarına da səbəb olmur. Belə ki, həmin şəxslər özlərinin yeni yaşayış yerləri üzrə və ya Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 9 aprel 2003-cü il tarixli, 55s nömrəli Sərəncamına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin şəxsiyyət vəsiqəsi verən müvafiq orqanının ünvanı üzrə qeydiyyata alına bilərlər... ...Nəzərə alınmalıdır ki, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun son illərdə qəbul etdiyi Qərarlar mülkiyyətçinin hüquqlarının müdafiəsinə, üçüncü şəxslərin yaşayış sahəsinə dair əmlak hüquqlarının mövcudluğunun mülkiyyətçinin hüquqlarının, o cümlədən sərəncam hüququnun realizəsinə maneəçilik yaratmamasına istiqamətlənmişdir. ...Mülkiyyətçinin iradə ifadəsi olan razılıq ərizəsi ilə ona məxsus yaşayış sahəsinə digər şəxsin qeydiyyata alınması nəticəsində yaranmış hüquqi münasibətlərə mülkiyyətçinin inzibati orqana müraciəti əsasında xitam verilə bilər. Belə ki, “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanunda əsas müddəa kimi təsbit edilən yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyatın yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş hallarda hüquqi nəticəyə səbəb ola biləcəyi nəzərə alınmaqla yaşayış sahəsinə münasibətdə əmlak hüquqları mövcud olmayan şəxslərin mülkiyyətçinin tələbi əsasında müvafiq icra hakimiyyəti orqanı (inzibati orqan) tərəfindən qeydiyyatdan çıxarılması təmin olunmalıdır. Əks halda məhkəmələr bununla bağlı mübahisələrə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxaraq şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyini həmin orqanın üzərinə qoya bilər....
21. “Normativ hüquqi aktlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanununun 13-cü maddəsinə görə konkret ictimai münasibətləri tənzimləyən qanunvericilik normaları olmadıqda hüququn analogiyasından və ya qanunun analogiyasından istifadə oluna bilər. Əvvəlcə qanunun analogiyasından istifadə olunur. Konkret ictimai münasibətləri tənzimləyən qanunvericilik normaları olmadıqda, həmin ictimai münasibətlərə oxşar ictimai münasibətləri tənzimləyən qanunvericilik normaları tətbiq edilir.
22. Məhkəmə qeyd edir ki, inzibati icraat çərçivəsində “inzibati aktın qəbulu”ndan imtina, “inzibati aktın qəbulu ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsi”ndən imtinadan inzibati münasibətlərin bəzi səciyyəvi xüsusiyyətləri istisna olmaqla mahiyyət etibarı ilə (hər ikisi publik hüquq sahəsində cavabdehin imtinasından və ya hərəkətsizliyindən yaranır) fərqlənmir. Həmin münasibətlər oxşar olduğundan, onlardan yaranan mübahisələr də oxşar qiymətləndirilir. Belə olan halda, “qanunun analogiyası”ndan istifadə zəruridir. Məhkəmənin qənaətinə görə inzibati məhkəmə icraatında “öhdəliyin icrası haqqında” iddialarda da İPM-in 33.1, 33.2, 73.1-ci maddələri tətbiq oluna bilər.
23. Odur ki, məhkəmə hesab edir ki, iddia təmin edilməli, X3 Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, mənzil 14 ünvanından yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyi Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Bakı şəhəri Binəqədi rayon Polis İdarəsinin üzərinə qoyulmalı, cavabdehin imtinası qanunsuz hesab edilməlidir.
24. Göstərilənlərə əsasən və İPM-in 2.3, 13, 52, 68, 69, 75, 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
QƏRARA ALDİ:
İddia təmin edilsin. X3 Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, R.Behbudov küçəsi ev 1b, mənzil 14 ünvanından yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyi Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyi Bakı şəhəri Suraxanı rayon Polis İdarəsinin üzərinə qoyulsun. Cavabdehin imtinası qanunsuz hesab edilsin. Qərardan, təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (ünvan: Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi-540) apelyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim Günel Sevdimalıyeva