Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(112)-458/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-458/2023 07.04.2023 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Həsənov Orxan Xaqani oğlunun sədrliyi, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı qərarın ləğv edilməsi və vergi borcunun silinməsi barədə inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinin fiziki şəxs kimi ona 18500 manat məbləğində vergi borcunun yazılmasına dair qərarının ləğv edilməsi və həmin vergi borcunun silinməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 2-1(112)-2935/2022 saylı 05 aprel 2022-ci il tarixli qərardadı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı qərarın ləğv edilməsi və vergi borcunun silinməsi tələbinə dair 2-1(112)- 2935/2022 nömrəli inzibati işin icraatı İddiaçı hüquqi varisi müəyyən edilənədək dayandırılması qərara alınmışdır. Məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi Qeydiyyat və Notariat Baş İdarəsinin 10 oktyabr 2022-ci il tarixli 05/6848-11 saylı cavab məktubu ilə bildirilmişdir ki, “Elektron notariat” informasiya sistemində saxlanılan məlumatlara əsasən İddiaçı adına vərəsəlik işinin açılması aşkar edilməməsi bildirilmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2023-cü il tarixli qərardadı ilə hazırki iş üzrə icraatın təzələnməsi qərara alınmışdır. Məhkəmə iddia ərizəsini və iş materiallarında mövcud digər sənədləri nəzərdən keçirərək, hesab edir ki, iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Gəlinən nəticə ilə bağlı aşağıdakıların qeyd edilməsi zəruri hesab olunur. Belə ki, iş materiallarında olan sənədlərdən görünür ki, İddiaçı xx.xx.2021-ci il tarixdə fiziki şəxs kimi ona 18500 manat məbləğində vergi borcunun yazılmasına dair qərarının ləğv edilməsi və həmin vergi borcunun silinməsi ilə bağlı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə icraatı zamanı təqdim olunmuş ölüm haqqında akt qeydinin surətindən məlum olmuşdur ki, İddiaçı “Kəskin respirator çatmamazlıq” xəstəliyi səbəbindən xx.xx.2021-ci il tarixdə vəfat etmişdir. Göründüyü kimi iddiaçı məhkəmə gedişatı zamanı, yəni vergi borcunun mübahisələndirilməsi barədə iddiaya mahiyyəti üzrə baxılması zamanı vəfat etmişdir. Nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası İPM-nin müddəalarında inzibati məhkəmə icraatı qaydasında prosessual hüquq varisliyi ilə bağlı məsələ tənzimlənməmişdir. Lakin “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: - 36.6-cı maddəsinə əsasən, inzibati icraatda maddi hüququn hüquqi varisliklə bağlı müddəaları tətbiq edilir. İştirakçının şəxsiyyəti ilə birbaşa bağlı olan hüquqların hüquqi varislik qaydasında keçməsinə yol verilmir. Maddənin tələbindən göründüyü kimi, inzibati icraatda hüquq varisliyi qaydasında şəxs yalnız o halda cəlb oluna bilərlər ki, əgər maddi hüquq belə varisliyin müəyyən edilməsinə imkan verir. Məhkəmə qeyd edir ki, iddia tələbi vergi borcunun mübahisələndirilməsi ilə bağlı olduğundan, bu sahəyə dair maddi hüquq normalarının hüquq varisliyə yol verilibverilməməsi müəyyən olunmalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin: 1153. Şəxsi xarakter daşıyan və yalnız miras qoyana mənsub ola bilən əmlak hüquqları və vəzifələr, habelə qanunda və ya müqavilədə nəzərdə tutulan, yalnız kreditorun və borclunun sağlığında qüvvədə olan və onların ölümü ilə xitam verilən hüquq və vəzifələr mirasın tərkibinə daxil deyildir. Vərəsəlik hüququ ölmüş şəxsin əmlakının qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə müəyyənləşdirən hüquq normalarının məcmusudur. Mülki qanunvericilik hər bir mülki hüquq münasibətinin yaranmasını müəyyən faktla bağlayır. Vərəsəlik hüquq münasibətinin əmələ gəlməsini (mirasın açılmasını) mülki qanunvericilik iki hüquqi faktla əlaqələndirmişdir. Bunlar fiziki şəxsin ölümü və ya məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edilməsidir. Fiziki şəxsin ölümü və ya onun ölmüş elan edilməsi ilə miras açılır, bunun nəticəsində müəyyən dairə şəxslər vərəsəliyə çağrılır, həmin şəxslər mirası qəbul və əldə edirlər. Məhz mirasın açılması, vərəsələr tərəfindən qəbul olunması və əldə edilməsi ilə əlaqədar yaranan münasibətlər vərəsəlik münasibətləridir. Nəzərə alınmalıdır ki, mülki qanunvericilik miras qoyan şəxsin hansı hüquq və vəzifələrinin mirasın tərkibinə daxil olduğunu fərqləndirmişdir. Məhkəmə diqqətə çatdırır ki, Azərbaycan Respublikasında vergi sistemini, vergitutmanın ümumi əsaslarını, vergilərin müəyyən edilməsi, ödənilməsi və yığılması qaydalarını və bundan irəli gələn digər fəaliyyət sferası Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Həmin Məcəllənin 77.4.3-cü yarımmadəsinə əsasən vergi ödəyicisi vəfat etmiş və ya Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada ölmüş hesab edildikdə vergi öhdəliyinə xitam verilmiş hesab olunur. Vəfat etmiş və ya ölmüş hesab edilmiş şəxsin əmlak vergiləri üzrə borcları vərəsəlik əmlakının dəyəri hədlərində ödənilir. Həmin Məcəllənin 81.1-ci maddəsinə əsasən vəfat etmiş və ya Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada ölmüş hesab edilmiş fiziki şəxsin əmlak vergiləri üzrə vergi öhdəliklərini onun varisi (varisləri) miras qalan əmlakın dəyəri hüdudlarında və mirasın alındığı tarixdəki payına mütənasib şəkildə ödəyirlər. Göründüyü kimi qüvvədə olan qanunvericiliyin müddəalarından görünür ki, vergi ödəyicisi vəfat etdikdə, onun vergi öhdəliklərinə (əmlak vergisi istisna olmaqla) xitam verilir. Yalnız əmlak vergisi üzrə vergi öhdəliklərini vəfat etmiş şəxsin varisi (varisləri) miras qalan əmlakın dəyəri hüdudlarında və mirasın alındığı tarixdəki payına mütənasib şəkildə ödəyirlər. Məhkəmə qeyd edir ki, hazırki iddia tələbi ilə mübahisələndirilən vergi borcunun əmlak vergisi olub-olmaması barədə məlumat daxil olmamışdır. Nəzərə alınmalıdır ki, mübahisələndirilən vergi borcunun əmlak vergisi olub-olmaması müəyyən olunmasa belə, hazırki vəziyyətdə iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Belə ki, işin faktiki hallarından görünür ki, iddiaçının vəfatı ilə əlaqədar vərəsəlik işi açılmamış, vərəsə və ya vərəsələrə vərəsəlik şəhadətnamənin verilməsi həyata keçirilməmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin: - 1321.1-ci maddəsinə əsasən, vərəsəliyə çağırılmış şəxslər mirasın açıldığı yerdəki notariat orqanından vərəsəlik şəhadətnaməsi tələb edə bilərlər; - 1321.2-ci maddəsinə əsasən, qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda vərəsəlik şəhadətnaməsinin alınması məcburidir; - 1321.3-ci maddəsinə əsasən, vərəsəlik şəhadətnaməsində vərəsə kimi qeyd olunan şəxsin həmin şəhadətnamədə göstərilən hüquqa malik olması qəbul edilir. Bu, vərəsəlik şəhadətnaməsində vərəsə kimi qeyd olunan şəxsdən onun miras payına aid olan hər hansı bir predmeti, belə predmetlə bağlı hüququ və ya miras payına daxil olan hər hansı bir hüquqdan azad etməni əldə edən şəxsin xeyrinə də qüvvədədir, bir şərtlə ki, əldə edən vərəsəlik şəhadətnaməsinin düzgün olmadığını bilməmiş olsun. - 1322-ci maddəsinə əsasən, vərəsəlik şəhadətnaməsi vərəsələrə mirasın açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra istənilən vaxt verilir. Əgər notariat orqanında şəhadətnamə tələb edən şəxslərdən savayı, başqa vərəsələrin olmadığı barədə məlumat vardırsa, vərəsəlik şəhadətnaməsi altı aydan da tez verilir. Maddələrin tələblərindən göründüyü kimi, vərəsələr kimi müəyyən edilmiş şəxslərin miras əmlaka hüququnu təsdiq edən rəsmi sənəd vərəsəlik şəhadətnaməsidir ki, belə şəhadətnamə müəyyən şərtlərin mövcudluğu halında mirasın açıldığı gündən altı ay keçdikdən sonra və yaxud daha tez verilə bilər. Məhkəmə diqqətə çatdırır ki, hazırkı tələb varisliyə yol versə belə (mübahisələndirilən vergi borcunun əmlak vergisi olduğu halda), iddiaçının vərəsələrin dairəsi müəyyən edilməmişdir. Belə ki, mülki qanunvericiliyin tələbindən də görünür ki, varisliyin təsdiqi şəxsə təqdim edilən vərəsəlik şəhadətnaməsi ilə müəyyən edilir. Şəxsin vəfat etmiş şəxslə hər hansı qohumluq əlaqəsinin mövcud olması vəfat edən şəxsin varisliyə yol verilən hüquqlarının məhz həmin şəxs tərəfindən realizə imkanını birbaşa yaratmır. Bu zaman göstərilən qohumluq əlaqəsində olan və ya digər formada varis qismində tanına bilən şəxs vəfat edən şəxsin varisi kimi şəhadətnamə ilə müvafiq notarius tərəfindən təmin edilməlidir. Lakin, hazırkı iş üzrə iddiaçının vərəsələrinə dair müvafiq şəhadətnamə təqdim edilməmişdir. Bu səbəbdən də Məhkəmə hesab edir ki, hazırki iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Həmçinin qeyd edilməlidir ki, “Məhkəmə və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 79-1-ci maddəsinə görə vahid məhkəmə təcrübəsi məhkəmələrin hüquqi məsələlərin həllinə yanaşmasının sabitliyini və ədalət mühakiməsi həyata keçirilərkən maddi və prosessual hüquq normalarının eyni cür tətbiq edilməsini təmin etmək məqsədilə formalaşdırılır. Ali Məhkəmə hüququn tətbiqi üzrə vahid məhkəmə təcrübəsini baxdığı işlər üzrə məhkəmə kollegiyalarının və Ali Məhkəmənin Plenumunun qərarları, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun məhkəmə təcrübəsinə dair verdiyi izahlar vasitəsilə formalaşdırır. Göründüyü kimi hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması təkcə Ali Məhkəmənin Plenumunun qərarları, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun məhkəmə təcrübəsinə dair verdiyi izahlar vasitəsilə deyil, eyni zamanda məhkəmə kollegiyalarının fərdi işlər üzrə qərarları vasitəsi ilə də həyata keçirilir. Bu konkteskdə məhkəmə kassasiya instansiya məhkəməsinin qərarını əsas gətirilməsini zəruri hesab edir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(102)-31/2020 saylı iş üzrə qəbul etdiyi xx.xx.2020-ci il tarixli qərarında kassasiya instansiya məhkəməsinin nümayiş etdirdi mövqeyi odur ki, iddiaçının irəli sürdüyü tələb hüquqi varisliyə yol versədə, vərəsələrin əhatə dairəsi müəyyən edilməmiş, bunu təsdiq edən vərəsəlik şəhadətnaməsi təqdim edilməmişdir. Bu səbəbdən də kassasiya instansiya məhkəməsi apellyasiya instansiya məhkəməsinin iş üzrə icraata xitam verilməsi barədə qərardadını əsaslı hesab etmişdir. Göstərilənləri nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iş üzrə icraata xitam verilməlidir. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 35, 80, 81 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Bakı şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsinə qarşı qərarın ləğv edilməsi və vergi borcunun silinməsinə dair iş üzrə icraata xitam verilsin. Qərardaddan təqdim olunduğu gündən 10 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Orxan Həsənov