Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(112)-4784/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-4784/2024 01.04.2024 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ GİRİŞ HİSSƏ Bakı İnzibati Məhkəməsi Hakim Həsənov Orxan Xaqani oğlunun sədrliyi, İddiaçı Kamiloviç və cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı Kamiloviçin cavabdeh Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə qarşı əlilliyin bərpa edilməsi və s tələbinə dair iddiası üzrə inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.Vəzirov küçəsi 56), açıq məhkəmə iclasında şifahi məhkəmə baxışı qaydasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. TƏSVİRİ HİSSƏ İşin halları: İddiaçı Kamiloviç cavabdeh Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə qarşı əlilliyin bərpa edilməsi və s barədə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddiaçının əsaslandırması: İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, o, hərbi xidmət keçərkən yaralanmış, səhhətinə zərər dəymiş, bununla əlaqədar 01 mart 2021-ci il tarixində 5 il müddətinə ona ikinci qrup əlillik təyin edilmişdir. Əlilliyin səbəbli əlaqəsi hərbi xidmət vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar qeyd edilmişdir. Səbəbli əlaqə ilə razı olmama səbəbindən məhkəməyə müraciət edilmiş Mərkəzi Hərbi Həkim Komissiyasının 296 nömrəli qərarı ləğv edilmiş yeni qərar verilərək hərbi travmadır, Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı alınmışdır. Göstərilmişdir. Bundan sonra cavabdehə müraciət edilmiş, lakin, cavabdeh tərəfindən ümumiyyətlə əlillik qrupunun ləğv edilməsi qərara alınmışdır. Sonradan iddiaçı iddia tələbinə dəqiqləşmə verərək cavabdehin 20 sentyabr 2023-cü il tarixli qərarının ləğv edilməsi, 16 avqust 2023-cü il tarixli qərarının ləğv edilməsi, əlilliyinin dayandırıldığı 10 may 2023-cü il tarixdən bərpa edilməsini, əlillyin təyinatı barədə qərarda əlilliyin səbəbinin Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar ifadəsi ilə dəyişdirilməsi vəzifəsinin cavabdehə həvalə edilməsini xahiş etmişdir. Ərizə icraata qəbul edilmişdir. Cavabdehin etirazı Etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçının sağlamlıq vəziyyətinin müayinəsi zamanı diaqnozun əlillik təyin etməməsi müəyyən edilmişdir. Belə ki, iddiaçıya 01 mart 2021-ci il tarixdən əlillik təyin edilmiş, səbəbli əlaqə barədə iddiaçı cavabdehə müraciət etmiş,10 may 2023-cü il tarixli göndəriş əsasında əyani müayinə zamanı tam reabilitasiya olma barədə qərar qəbul edilmişdir. Sonrakı müayinələr zamanı da əlillik təyinatına əsas müəyyən edilməmişdir. ƏSASLANDİRMA HİSSƏSİ İddianın mümkünlüyü: Məhkəmə iddia tələbi ilə bağlı ilk növbədə qeyd edir ki, iddia ərizəsi onun mümkünlüyünü şərtləndirilən tələblərə cavab verməklə təqdim olunmuş və bu səbəbdən mümkün hesab edilir. Belə ki, irəli sürülmüş iddia inzibati prosessual qanunvericiliklə müəyyən edilmiş ümumi və xüsusi mümkünlük şərtlərinə riayət edilməklə təqdim edilmişdir Faktiki hallar və sübutlar: İş materiallarında olan və məhkəmə baxışında tədqiq edilmiş: Tibbi Sosial Ekspert Komissiyasından sonuncu müayinəyə dair məlumatın verilməsinə dair elektron sistemdən çıxarışdan görünür ki, iddiaçıya 01 mart 2021-ci il tarixdən hərbi xidmət vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar 05 il müddətinə əlillik təyin edilmişdir. Mərkəzi Hərbi Həkim Komissiyasının 02 dekabr 2022-ci il tarixli qərarından görünür ki, Komissiya özünün 296 nömrəli qərarını ləğv etmiş, səbəbli əlaqənin hərbi travmadır, Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı alınmışdır formasında qeyd edilməsi barədə qərar qəbul edilmişdir. Tibbi Sosial Ekspert Komissiyasından sonuncu müayinəyə dair məlumatın verilməsinə dair elektron sistemdən çıxarışdan görünür ki, 16 avqust 2023-cü il tarixli qiymətləndirmə əsasında diaqnozun əlillik əlaməti təyin etməməsi barədə qərar qəbul edilmişdir. 06 noyabr 2023-cü il tarixli məktubda qeyd edilmişdir ki, 16 avqust 2023-cü il tarixdə iddiaçı qəbulda olmuş, əlillik əlaməti təyin edilməmə barədə qərar qəbul edilmişdir. Bakı İnzibati Məhkəməsinin 16 noyabr 2020-ci il tarixli qərarından görünür ki, Mərkəzi Hərbi Həkim Komissiyasına qarşı iddia təmin edilərək səbəbli əlaqənin Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı alınması barədə qərar qəbul edilməsi öhdəliyi müəyyən edilmişdir. Əlillik altsistemindən elektron çıxarışlardan görünür ki, iddiaçıya 01 mart 2026-cı il tarixədək 5 il müddətinə ikinci qrup əlillik təyin edilmiş, 10 may 2023-cü il tarixli müayinə əsasında onun tam reabilitasiya olması barədə qərar qəbul edilərək əlilliyin təyinatından imtina edilmişdir. 16 avqust 2023-cü il tarixdə növbəti müayinə zamanı diaqnozun əlillik əlaməti təyin etməməsi səbəbindən təyinatdan imtina edilmişdir. 16 avqust 2023-cü il tarixli Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyasının qərarından görünür ki, iddiaçıya əlilliyin təyinatından imtina verilmişdir. 20 sentyabr 2023-cü il tarixli Komissiyanın qərarından görünür ki, diaqnozun əlillik əlaməti təyin etməməsi qərara alınmışdır. Tətbiq edilən hüquq və məhkəmənin hüquqi mövqeyi: Məhkəmə iş materiallarını nəzərdən keçirərək və aşağıdakıların qeyd edilməsini zəruri sayaraq hesab edir ki, iddia tələbi təmin olunmalıdır. Belə ki, “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: 1.1. Bu Qanun inzibati aktların qəbul edilməsi, icra olunması və ya ləğv edilməsi ilə bağlı inzibati orqanlar tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətin hüquqi əsaslarını, prinsiplərini və prosedur qaydalarını müəyyən edir. 1.2. Bu Qanunun müddəaları inzibati orqanların fiziki və ya hüquqi şəxslərə münasibətdə faktiki xarakterli digər fəaliyyətinə (hərəkətlərinə) də şamil olunur. 2.0.2. inzibati akt - inzibati orqan tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələni nizama salmaq və ya həll etmək məqsədilə qəbul edilmiş və ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan qərar, sərəncam və ya digər növ hakimiyyət tədbiridir. 2.0.6. inzibati icraat - fiziki və ya hüquqi şəxslərin müraciəti əsasında və ya inzibati orqanların öz təşəbbüsü ilə inzibati aktın qəbul edilməsi, icra olunması, dəyişdirilməsi və ya ləğv edilməsi, habelə inzibati şikayətlərə baxılması üzrə müvafiq inzibati orqanlar tərəfindən bu Qanunla müəyyən olunmuş prosedur qaydalar daxilində həyata keçirilən fəaliyyətdir. 19.1.İnzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. 19.2.Təqdim olunmuş sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda, inzibati orqan müstəqil şəkildə və öz hesabına onların mötəbərliyinin müəyyən edilməsi üçün tədbirlər görür. 21.1.Qanunda başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, inzibati orqan inzibati icraat barədə maraqlı şəxsə və ya onun nümayəndəsinə məlumat verməli və işdə onun iştirakını təmin etməlidir. 21.2.Qanunda başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, inzibati aktı qəbul etməzdən əvvəl inzibati orqan onun məzmunu, xüsusilə işin müəyyən edilmiş faktiki halları və həmin işlə bağlı nəzərdə tutulan tədbirlər haqqında maraqlı şəxslərə və ya onların nümayəndələrinə məlumat verməyə və bu barədə onların mülahizələrini dinləməyə bocludur. 24.1. İnzibati orqan inzibati icraat zamanı işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmağa borcludur. 24.3.İnzibati icraat zamanı işin bütün hallarının araşdırılması inzibati orqanın xidməti vəzifəsindən irəli gəlir. Araşdırmanın üsulu və həcmi inzibati orqan tərəfindən müəyyən edilir. İnzibati orqan maraqlı şəxslərin izahatları ilə və təqdim etdiyi sübutlarla bağlı deyildir. 24.4.Təqdim olunmuş sübutlar yetərli olmadıqda, inzibati orqan öz təşəbbüsü ilə əlavə sübutlar toplamağa borcludur. 25.1.Qanunla nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, maraqlı şəxslər həm icraat zamanı, həm də icraatdan sonra inzibati icraat materialları ilə tanış olmaq və ya icraatla bağlı məlumat almaq hüququna malikdirlər. 64.2.İnzibati akt qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılana, ləğv edilənə, dəyişdirilənə, qüvvədə olma müddəti qurtardığına və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilənə qədər hüquqi qüvvəsini saxlayır və hüquqi cəhətdən etibarlı sayılır. 67.1. İnzibati orqan tərəfindən inzibati icraat haqqında hüquq normalarının və ya maddi hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi nəticəsində qəbul edilmiş inzibati akt qanunsuz sayılır. 67.3. Qanunsuz əlverişsiz inzibati akt hər bir halda ləğv olunmalıdır. Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunları ilə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, qanunsuz əlverişsiz inzibati aktın ləğv olunması həmin aktın qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırır. 67.4. Qanunsuz əlverişli inzibati akt yalnız bu maddədə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlər daxilində ləğv oluna bilər. 67.5. Maraqlı şəxsin məzmununa etimad göstərdiyi və həmin etimadın qanunla qorunduğu, habelə başqa şəxslərin hüquqlarına və ya qanunla qorunan maraqlarına, dövlət maraqlarına və ya ictimai maraqlara ziyan vurmadığı hallarda, maraqlı şəxsə münasibətdə birdəfəlik və ya cari pul və ya əşya öhdəliklərinin nəzərdə tutulduğu və ya belə öhdəliklərin əmələ gəlməsinə səbəb olmuş qanunsuz əlverişli inzibati aktın ləğv olunmasına yol verilmir. Maraqlı şəxsin ona verilmiş pul vəsaitlərini xərclədiyi və ya əmlakdan istifadə etdiyi və buna görə də onları qaytarmaq iqtidarında olmadığı və ya onları qaytardığı təqdirdə əhəmiyyətli ziyana məruz qalacağı hallarda, həmin şəxs etimadın qanunla qorunması hüququna malikdir. 67.6. Maraqlı şəxs aşağıdakı hallarda etimadın qorunması hüququna istinad edə bilməz: 67.6.1. rüşvət, hədə-qorxu və ya aldatma yolu ilə inzibati aktın qəbul edilməsinə nail olduqda; 67.6.2. səhv və ya təhrif olunmuş məlumatları əks etdirən sənədlər təqdim etməklə inzibati aktın qəbul edilməsinə nail olduqda; 67.6.3. inzibati aktın qanunsuz olduğunu bildiyi və ya kobud ehtiyatsızlıq nəticəsində bilmədiyi halda. 67.7. Bu Qanunun 67.6-cı maddəsində göstərilən hallarda qanunsuz əlverişli inzibati akt ləğv olunmalıdır. Həmin aktın ləğv olunması onun qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırır. Bu zaman maraqlı şəxs xərclənmiş pul vəsaitlərinin və ya istifadə olunmuş əşyanın əvəzini ödəməyə borcludur. Ödəmənin həcmi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin əsassız varlanma ilə bağlı müddəalarına uyğun olaraq müəyyən edilir. 67.8. Başqa şəxslərin hüquqlarına və ya qanunla qorunan maraqlarına, dövlət maraqlarına və ya ictimai maraqlara ziyan vuran qanunsuz əlverişli inzibati akt ləğv olunmalıdır. Həmin aktın ləğv olunması onun qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırmır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 16 yanvar tarixli 11 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin qiymətləndirilməsi qaydası”nın 1.1. Bu Qayda “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3.1-ci maddəsinə əsasən hazırlanmışdır və əlilliyin qiymətləndirilməsi ilə bağlı məsələləri tənzimləyir. 1.2.Azərbaycan Respublikasında əlilliyi qiymətləndirmək məqsədilə tibbi-sosial ekspertiza Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Xidmətinin (bundan sonra – Xidmət) tibbi-sosial ekspert komissiyaları (bundan sonra – TSEK) tərəfindən həyata keçirilir. 2.1.Şəxsin əlilliyinin qiymətləndirilməsi tibbi sosial ekspertiza müayinəsinə göndəriş vermək hüququ olan tibb müəssisələrinin həkim məsləhət komissiyaları və ya Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2008-ci il 29 fevral tarixli 59 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Hərbi-həkim ekspertizası haqqında Əsasnamə” ilə müəyyən edilmiş hərbi-həkim komissiyaları (bundan sonra – Komissiya) tərəfindən “Tibbi-sosial ekspert komissiyasına göndərişlərin reyestri”nə elektron sənəd formasında daxil edilmiş Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndəriş (bundan sonra – göndəriş) əsasında aparılır. 2.2.Göndərişin rəsmiləşdirilməsi barədə məlumat “Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin reyestri”nə daxil edildikdən sonra altsistemə ötürülür. 2.3.Göndəriş altsistem tərəfindən qəbul edildikdən sonra göndərişi verən Komissiyanın, bu göndərişi təsdiq edən vəzifəli şəxslərin və əlilliyi qiymətləndiriləcək şəxsin kimliyini birbaşa və ya dolayısilə müəyyən etməyə imkan verən bütün məlumatlar şifrlənərək adsızlaşdırılır. Adsızlaşdırılmış göndərişlər əlilliyin qiymətləndirilməsi məqsədilə altsistem üzərindən dərhal TSEK-ə göndərilir. 2.4.TSEK 10 (on) iş günündən çox olmamaqla göndərişdə qeyd olunmuş məlumatlar əsasında şəxsin əlilliyini qiymətləndirir, əlilliyin müəyyən olunmasına və ya səbəblərini göstərməklə, imtinaya dair qərar qəbul edir. Əlavə araşdırma tələb olunduğu hallarda, TSEK-in müraciəti əsasında bu müddət Agentlik tərəfindən 15 (on beş) iş gününədək uzadıla bilər. 3.4.Əlilliyin qiymətləndirilməsi barədə qərardan şikayət “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinə uyğun olaraq, inzibati qaydada və (və ya) məhkəməyə verilir. 3.5.Əlilliyin qiymətləndirilməsini barədə qərarlardan bu Qaydanın 3.4-cü bəndinə uyğun olaraq verilmiş şikayətlərə Nazirlik və Agentlik tərəfindən bu Qaydanın tələblərinə riayət edilməklə “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq baxılır. 3.7. Əlilliyin qiymətləndirilməsi barədə TSEK-in qərarının düzgünlüyünü şübhə altına alan əsaslı sübutlar təqdim edildiyi hallarda, Xidmət əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsi əyani müayinəyə cəlb edir. Müayinənin nəticələrinə əsasən TSEK-in qəbul etdiyi qərarın qüvvədə saxlanılması, dəyişdirilməsi və ya ləğvi barədə qərar qəbul edir və həmin gün ərzində altsistemə daxil edir. İşin faktiki hallarından da göründüyü kimi iddiaçıya 5 il müddətinə 01 mart 2021-ci il tarixdən əlillik təyin edilmiş, lakin iddiaçı əlilliyin səbəbli əlaqəsinin hərbi xidmət vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar olmasından narazı qaldığından, Mərkəzi Hərbi Həkim Komissiyasından yeni qərarın qəbul edilməsinə məhkəmə qərarı əsasında nail olduqdan sonra səbəbli əlaqənin Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi zamanı alınmışdır formasında inzibati aktla səbəbli əlaqənin dəyişdirilməsi üçün cavabdehə müraciət etmişdir. Lakin, cavabdeh tərəfindən aparılmış inzibati icraat səbəbli əlaqənin dəyişdirilməsinin qəbul və ya qəbulundan imtina edilməsindən də kənara çıxmış, cavabdeh ilkin olaraq 01 mart 2026-cı il tarixədək iddiaçının müddətli əlilliyinin olmasını gözləmədən onun tam reabilitasiya olunması barədə qərara gəlmiş, daha sonra isə aparmış olduğu müxtəlif tarixli tibbi müayinələrin nəticəsində də iddiaçıya əlilliyin təyinatından imtina etmişdir. Məhkəmə, qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, hazırkı iş üzrə düzgün nəticəyə gəlinməsi baxımından müddətli təyin edilmiş əlilliyin növbəti yoxlama müddətindən əvvəl qüvvədən salınması məsələsinə qiymət verilməsi zəruridir. Məhkəmə hesab edir ki, bu zaman əlilliyin ləğv edilməsi və tam reabilitasiya kimi anlayışlar arasında fərqləndirmənin aparılması zəruridir. Belə ki, iş materiallarında olan sənədlərdən də göründüyü kimi iddiaçının müddətli təyin edilmiş əlilliyinin qüvvədən salınması onun tam reabilitasiyası ilə bağlı olmuşdur. Bu zaman isə cavabdeh ümumiyyətlə nəzərə almamışdır ki, xəstəliklərin xüsusiyyətlərindən asılı olmaqla əlillik təyinatının müddətli və müddətsiz olması xəstəlikdən əziyyət çəkən şəxsin sağlamlıq vəziyyətinin əliliyin təyinatına təsiri baxımından müəyyən edilmişdir. Belə ki, hər hansı bir xəstəlik sağala bilən xəstəlikdirsə, məntiqi nəticə etıbarı ilə əlilliyin müddətli təyin edilir. Yalnız müəyyən müddət ərzində bu xəstəliklər davam etdiyindən həmin xəstəliyin növbəti dəfə müddətsiz təyin edilməsi qanunvericiliklə təsbit edilmişdir. Bəzi növ xəstəliklər isə tibbi baxımından sağalmaz xəstəlik hesab edildiyindən həmin xəstəliklərlə bağlı əlillik təyinatı da məhz müddətsiz aparılır. Hazırkı işin faktiki hallarından isə görünür ki, iddiaçının əlilliyi 01 mart 2021-ci il tarixdən 5 il müddətinə, yəni 01 mart 2026-cı il tarixədək təyin edilmişdir. Cavabdehin diqqətinə çatdırılır ki, bu o deməkdir ki, iddiaçının əlilliyinə əsas olan xəstəliklə əlaqədar sağlamlıq vəziyyəti yaxşılaşa bilər və tam reabilitasiya olunma səbəbindən növbəti dəfə ona əlillik təyinatı aparılmaya bilər. Lakin bu zaman cavabdeh, həmçinin onu da nəzərə almalıdır ki, 01 mart 2026-cı il tarixədək iddiaçının sağlamlıq vəziyyəti müxtəlif dövrlər üzrə həm yaxşılaşa, həm də pisləşə bilər. Sadə misalla desək, iddiaçının sağlamlıq vəziyyəti 01 mart 2024-cü il tarixdə yaxşılaşa bilər və əlillik təyinatına əsas verən xəstəlik onda mövcud olmaya bilər. Lakin, həmin xəstəliyin 01 mart 2025-də yenidən mövcud olması və ya ağırlaşması istisna edilməməlidir. Bu səbəbdəndir ki, şəxsə müddətli əlillik təyinatı aparılan zaman müddət müəyyən edilir. Əks halda, əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsin müntəzəm olaraq sağlamlıq vəziyyətinin yoxlanılması zərurəti olar ki, həmin hallar nəzərə alınmaqla qanunvericiliklə əlilliyə müddət müəyyən edilmişdir. Odur ki, tam reabilitasiya olunma nə qədər ki, əlilliyin təyinatına dair qərar qanunsuz və əlverişsiz inzibati akt kimi müəyyən edilməklə ləğv edilməyib, təyin edilmiş əlilliyin hüquqi nəticələrinin aradan qaldırılması əsası qismində çıxış edə bilməz. Cavabdeh 01 mart 2026-cı il tarixdə, yəni əlilliyin müddəti bitdikdə şəxsin reabilitasiya vəziyyətini yoxladıqdan sonra növbəti təyinatın aparılıb-aparılmaması barədə qərar qəbul etmək səlahiyyətinə malik olmuşdur ki, cavabdeh isə həmin halı nəzərə almadan, ilkin təyinatın qanunsuz və əsassızlığına qiymət vermədən tamamilə ayrı müraciət üzrə icraat zamanı tam reabilitasiya olma barədə mövqeyə gəlmişdir. Məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, tam reabilitasiya olma barədə qərar qanuni və əsaslı olmadığından, iddiaçı barəsində sonradan əlillik təyinatından imtina barədə qərarların da qanuni və əsaslılığından söhbət gedə bilməz. Göstərilən qanunsuz və əsassız yanaşma, həmçinin cavabdeh tərəfindən inzibati icraatla bağlı qanunvericiliyin tələblərinin pozulmasından irəli gəlir. Belə ki, iddiaçının müraciətinin mahiyyətindən aydın olur ki, müraciət əliliyin səbəbli əlaqəsinin dəyişdirilməsi ilə əlaqədardır. Cavabdeh isə səbəbli əlaqənin dəyişdirilməsi ilə əlaqədar inzibati icraat aparmaq əvəzinə, iddiaçının etimad hüququna istinadı istisna edilməyən əlverişli inzibati aktın faktiki olaraq iddiaçıya münasibətdə hüquqi nəticələrini aradan qaldırmağa yönəlmiş icraat aparmış, iddiaçının hüquqi vəziyyətini daha da ağırlaşdıraraq ümumiyyətlə əlillik statusunun itirilməsinə səbəb olmuşdur. Göründüyü kimi iddiaçının müraciəti əlilliyin səbəbli əlaqəsinin dəyişdirilməsi ilə bağlı olmuş, cavabdeh həm həmin müraciətin təminindən dolayısı ilə imtina etmiş, həm də özünün əlillik təyinatı barədə qərarında növbəti müayinə tarixinin müəyyən edilməsinə əhəmiyyət vermədən onun müraciəti əsasında iddiaçının vəziyyətini daha da ağırlaşdıran qərar qəbul etməklə inzibati icraat aparmışdır. Halbuki qərarda növbəti müayinə tarixi konkret olaraq göstərmişdir. Məhkəmə hesab edir ki, həmin müayinə tarixi iddiaçının sağalması, vəziyyətinin yenidən ağırlaşması kimi halların həmin tarixdə yoxlanılmasına xidmət edir. Bu tarix ərzində əlilliyin təyininə əsas olan xəstəliyin sağalması hər bir halda həmin tarix çatanadək əlilliyin ləğvi və ya digər formada əlillik statusunun itirilməsi ilə nəticələnmir. İddiaçı hər hansı saxtakarlıq etməmiş, təhrif olunmuş məlumatlar təqdim etməmiş, cinayət törətməmiş və digər etimadın qorunmasına istinadı istisna edən hərəkətlərə yol verməmişdirsə onun əlillik təyinatından 5 il müddətində səhhətində baş verən yaxşılaşmalar əlilliyin ləğvinə əsas yaratmır. Əks halda, 5 illik növbəti müayinə tarixinin mövcudluğun zərurət yaranmazdır ki, həmin müddətin qoyulması da məhz əlillərin qısa müddətlər ərzində inzibati icraata cəlb edilməsinin qarşısının alınmasına xidmət edir. Göründüyü kimi cavabdeh iddiaçının reabilitasiya olunmasına istinad edərək əsassız olaraq 5 illik müddəti gözləmədən iddiaçıya təyin edilmiş əlilliyi faktiki olaraq ləğv etmiş, sonradan iddiaçının müraciətləri əsasında təyinatın yenidən aparılmasından imtina etmiş, inzibati icraatın aparılması məqsədlərinə uyğun olmadan onun vəziyyətini ağırlaşdıran qərar qəbul etmiş, əlilliyin təyini barədə qərarda etimadın qorunmasına istinadı istisna edən halların olmamasını nəzərə almamış, iddiaçının növbəti müayinə tarixinə kimi sağalması, vəziyyətinin yaxşılaşması kimi hallarının mövcud ola biləcəyi, həmin halın hər bir halda mövcudluğunun əlilliyin ləğv edilməsinə səbəbiyyət verməməsi kimi hallarını nəzərə almamışdır. Məhkəmə, əlavə olaraq qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, iddiaçının tam reabilitasiya olunması da təkcə cavabdehin mövqeyi ilə sübut edilməyə çalışılmış, bunu təsdiq edən tibib sənədlər mövcud olmamışdır. Həmin halın mövcudluğu da, yəni iddiaçının sağalması da cavabdehin qərarlarının və faktiki xarakterli hərəkətlərinin qanunsuzluğu halının dəyişməcəyi qənaətinə gəldiyindən bu istiqamətdə əlavə araşdırma aparmamış, tibbi ekspertizayın təyininə zərurət müəyyən edilməmişdir. Belə ki, iddiaçı tam reabilitasiya olunsa belə növbəti müayinə tarixi müəyyən edilmiş əlilliyin ləğvinə və iddiaçı üçün mənfi nəticələrə əsas vermir. Əlilliyin səbəbli əlaqəsinin dəyişdirilməli olmasına münasibətdə də məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi qanuni və əsaslıdır. Belə ki, nə qədər ki, əlilliyin təyinatı qanuni və əsaslı olmuş və əlillik təyin edildiyi vaxtdan 5 il müddətində qüvvədə olmalı olmuşdur ki, bu zaman həmin əlilliyin təyinatı ilə əlaqədar səbəbli əlaqənin dəyişdirilməsinə münasibətdə də inzibati icraatın aparılmasına cavabdeh borclu olmuşdur. Həmin icraat çərçivəsində təqdim edilən Komissiyanın qərarından isə görünür ki, əlilliyin təyinatına əsas olmuş xəstəliyin səbəbli əlaqəsi Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi ilə əlaqədar olmuşdur. Həmin qərar məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, inzibati aktdır, ləğv edilməmiş, dəyişdirilməmiş, qüvvədən salınmamışdır. Odur ki, əlilliyin səbəbli əlaqəsinin hərbi xidmət vəzifələrinin icrası ilə əlaqədar olmasına əsas olmuş Mərkəzi Hərbi Həkim Komissiyasının qərarının ləğv edilərək Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi ilə əlaqədar hərbi travmanın göstərilməsi ilə bağlı inzibati akt cavabdeh üçün qanuni və əsaslı əlillik təyinatı barədə qərarda səbəbli əlaqənin dəyişdirilməsi üçün əsas yaratmışdır. Məhkəmə, əlavə olaraq qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, iş materiallarında diaqnozun əlillik əlaməti təyin etməməsi barədə 16 avqust 2023-cü il tarixli, eləcə də 20 sentyabr 2023-cü il tarixli qərarları mövcud olsa da, tam reabilitasiya olunma barədə 10 may 2023-cü il tarixli inzibati akt mövcud olmamışdır. AR İPM-nin 52-ci maddəsinin tələbindən də göründüyü kimi məhkəmə iddianın ifadə tərzi ilə bağlı deyildir. Bu zaman iddianın məzmununa və iddiaçının hüquqi marağına uyğun olaraq 10 may 2023-cü il tarixli cavabdehin tam reabilitasiya olunmaya dair qərar kimi qeyd etdiyi elektron sistem üzərindən aparılmış faktiki xarakterli hərəkətinə də münasibət bildirilə bilər. Məhkəmə də hesab edir ki, tam reabilitasiya olunmaya dair istər qərar (məhkəməyə təqdim edilməsə belə) olsun, istər hərəkət qanunsuz və əsassız olmuşdur. Həmçinin qeyd edilməlidir ki, “Məhkəmə və hakimlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 79-1-ci maddəsinə görə vahid məhkəmə təcrübəsi məhkəmələrin hüquqi məsələlərin həllinə yanaşmasının sabitliyini və ədalət mühakiməsi həyata keçirilərkən maddi və prosessual hüquq normalarının eyni cür tətbiq edilməsini təmin etmək məqsədilə formalaşdırılır. Ali Məhkəmə hüququn tətbiqi üzrə vahid məhkəmə təcrübəsini baxdığı işlər üzrə məhkəmə kollegiyalarının və Ali Məhkəmənin Plenumunun qərarları, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun məhkəmə təcrübəsinə dair verdiyi izahlar vasitəsilə formalaşdırır. Göründüyü kimi hüququn tətbiqi üzrə məhkəmə təcrübəsinin formalaşdırılması təkcə Ali Məhkəmənin Plenumunun qərarları, habelə Ali Məhkəmənin Plenumunun məhkəmə təcrübəsinə dair verdiyi izahlar vasitəsilə deyil, eyni zamanda məhkəmə kollegiyalarının fərdi işlər üzrə qərarları vasitəsi ilə də həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2-1(102)-1080/2023 saylı oxşar iş üzrə xx.xx.2023-cü il tarixli qərarında qeyd edilmişdir ki, iddiaçının əlilliyinin ləğvinə əsas olmuş inzibati araşdırmanın ümumiyyətlə əlilliyin təyini və ləğvi məsələsinə də aidiyyəti olmamışdır. Belə ki, iddiaçının müraciəti ona əlil kimi avtonəqliyyat vasitəsi ilə təmin edilməsi ilə bağlı olmuşdur. Cavabdehin də aparmalı olduğu inzibati icraat bununla əlaqədar olmalı idi. Cavabdeh isə nəinki iddiaçının müraciətinə dair imtinaedici qərar qəbul etmiş, hətta inzibati icraatın predmetindən kənara çıxaraq həmin icraatla bağlı olmayan, iddiaçının vəziyyətini ağırlaşdıran digər bir qərar qəbul etmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçının müraciəti avtonəqliyyat vasitəsinin verilməsi ilə bağlı olmuş, cavabdeh həm həmin vasitənin verilməsindən imtina etmiş, həm də özünün 30 yanvar 2020-ci il tarixli qərarında növbəti müayinə tarixinin müəyyən edilməsinə əhəmiyyət vermədən, iddiaçının müraciəti əsasında onun vəziyyətini daha da ağırlaşdıran qərar qəbul etməklə inzibati icraat aparmışdır. Halbuki, qərarda növbəti müayinə tarixi konkret olaraq göstərilmişdir. Qeyd edilməlidir ki, həmin müayinə tarixi iddiaçıya növbəti əlillik təyin edilməsinə əsas verən halların olub-olmamasının həmin tarixdə yoxlanılmasına xidmət edir. Bu tarix ərzində əlilliyin təyininə əsas olan xəstəliyin sağalması hər bir halda həmin tarix çatanadək əlilliyin ləğvi ilə nəticələnmir. İddiaçı hər hansı saxtakarlıq etməmiş, təhrif olunmuş məlumatlar təqdim etməmiş, cinayət törətməmiş və etimadın qorunmasına istinadı istisna edən digər hərəkətlərə yol verməmişdirsə, onun 2025-ci ilin yanvar ayına kimi səhhətində baş verən yaxşılaşmalar əlilliyin ləğvinə əsas yaratmır. Əks halda, 5 illik növbəti müayinə tarixinin təyin edilməsinə zərurət yaranmazdı ki, həmin müddətin qoyulması da məhz əlillərin qısa müddətlər ərzində inzibati icraata cəlb edilməsinin qarşısının alınmasına xidmət edir. Göründüyü kimi, cavabdeh iddiaçının reabilitasiya olunmasına istinad edərək, əsassız olaraq 5 illik müddəti gözləmədən iddiaçıya təyin edilmiş əlilliyi ləğv etmiş, inzibati icraatın aparılması məqsədlərinə uyğun olmadan onun vəziyyətini ağırlaşdıran qərar qəbul etmiş, əlilliyin təyini barədə qərarda etimadın qorunmasına istinadı istisna edən halların olmamasını nəzərə almamışdır İPM-in 68.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən, məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. İPM-in 68.2-ci maddəsinin tələbinə əsasən, məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır Yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68-ci , 69-cu , 75-ci və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddia təmil edilsin. Cavabdehin iddiaçıya əlilliyin təyinatından imtina barədə 20 sentyabr 2023-cü il tarixli və 16 avqust 2023-cü il tarixli qərarları ləğv edilsin. İddiaçıya təyin edilmiş 01 mart 2021-ci il tarixli ikinci dərəcə 05 il müddətinə təyin edilmiş əlilliyinin tam reabilitasiya olunması (elektron sistemdən çıxarışlarda 10 may 2023cü il tarixli qərarı kimi göstərilən) qanunsuz hesab edilməklə həmin əsasla dayandırıldığı 10 may 2023-cü il tarixdən bərpa edilməsi və həmin əlilliyin səbəbinin Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə əlaqədar ifadəsi ilə dəyişdirilməsi vəzifəsi öhdəliyi cavabdeh Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinə həvalə edilsin. Qərardan təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (ünvan: Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi-540) apelyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Orxan Həsənov