Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-5743/2021 22.06.2021 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Salahova Səlma İsgəndər qızının sədrliyi, Nəzərova Fatimə Fəxrəddin qızının katibliyi, Tərəflərin iştirakı olmadan, İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, X1 və İddiaçı5 cavabdeh Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Polis İdarəsinə qarşı "cavabdehin hərəkətlərinin qanunsuz hesab edilməsi və ödənilmiş pulun qaytarılması" tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə inzibati işə məhkəmənin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyən etdi:
1. İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, X2 və İddiaçı5 (bundan sonra – İddiaçılar) cavabdeh Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Polis İdarəsinə (bundan sonra – Cavabdeh) qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, təzyiq altında ödənilən 4600 manatın qaytarılmasını, hədə-qorxu gəlməyə və bölmədə əsassız saxlanılmaya görə öz səlahiyyətlərini aşaraq, qanunsuz hərəkət törədən cavabdehin təqsirkar əməkdaşları barədə xüsusi qərardad qəbul edilməsini xahiş etmişlər.
2. İddia tələbi bununla əsaslandırılmışdır ki, “Homme” mağazası ev əşyalarının pərakəndə satışını həyata keçirir və "xxxx" MMC-yə məxsusdur. 14 dekabr 2020-ci il tarixdən Nazirlər Kabinetinin 8 dekabr 2020-ci il tarixli 488 nömrəli Qərarına əsasən mağazada müştərilərə qabaqcadan sifariş olunmaqla çatdırma yolu ilə xidmət edilir. İddiaçılar həmin MMC-nin işçiləridir. 28 dekabr 2020-ci il tarixdə saat 14:00 radələrində qabaqcadan sifariş olunmuş malın mağaza qarşısında müştəriyə çatdırılması cavabdeh orqanın əməkdaşları tərəfindən müştəriyə yerində xidmət kimi qiymətləndirilərək 800 manat cərimənin ödənilməsi tələb edilmişdir. Cəriməni ödəməkdən imtina etdiklərində İddiaçı1 polis bölməsinə aparılaraq ona vəzifəli şəxs olaraq 3000 manat, daha sonra saat 14:30-15:00 radələrində digər iddiaçılar polis bölməsinə aparılaraq onların hər birinə 400 manat pul məbləğində cərimə tətbiq edilmişdir. Cavabdehin əməkdaşları cərimə ödənilməzsə, inzibati tutmanın tətbiq olunacağını bildirmişlər. "xxxx" MMC məcburiyyət qarşısında işçilərinə tətbiq edilmiş cəriməni tam olaraq ödəmişdir. İddiaçılar əsassız olaraq polis bölməsində 5-6 saat saxlanılaraq saat 19:00 radələrində evə buraxılmışlar.
3. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmış tərəflər məhkəmə iclasına gəlməmişlər. Məhkəmə işə onların iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Belə ki, onlar məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmiş və işə onların iştirakı olmadan da baxılmasının mümkünlüyü bildirilmişdir (İnzibati Prosessual Məcəllənin (bundan sonra İPM) 62.3-cü maddəsi).
4. Məhkəmə iddia ərizəsini və iş materiallarını araşdırıb hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır.
5. Belə ki, inzibati mübahisələrə baxılması ilə əlaqədar iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün hesab edilməsidir. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri isə iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. İddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Ona görə də, işə baxan məhkəmə öncə mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu yoxlamalı və yalnız həmin şərtlərin mövcudluğunun müəyyən olunmasından sonra iddianın mahiyyəti üzrə araşdırılmasını aparmalıdır. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bunu tələb edib-etməmələrindən asılı olmayaraq xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. Tərəflər iddianı mümkün hesab etsələr belə, məhkəmə xidməti vəzifəsinə görə aparmalı olduğu yoxlama nəticəsində tərəflərin mövqelərinin əksinə olaraq iddianın mümkünsüzlüyü nəticəsinə gələ bilər.
6. İş materialları ilə müəyyən edilir ki, Bakı şəhəri Nəsimi Rayon Polis İdarəsinin 21ci Polis Bölməsinin əməkdaşları tərəfindən Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 211.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş inzibati xəta törədildiyinə görə iddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı5, X2, İddiaçı3 və İddiaçı2 barəsində 29.12.2020-ci il tarixdə müvafiq olaraq 1037135, 1036878, 1036877, ******* və ******* nömrəli inzibati xəta haqqında protokol tərtib edilmişdir. Daha sonra həmin protokollar əsasında iddiaçılar barəsində 0961865, 0961866, 0961867, 0961808, ******* nömrəli İnzibati tənbeh vermə haqqında Qərar qəbul edilmiş, həmin Qərarlara əsasən İddiaçı1 3000 manat, digər iddiaçıların hər birinə isə 400 manat məbləğində inzibati cərimə tətbiq edilmişdir.
7. İş materiallarında olan qəbzlərdən görünür ki, iddiaçılar onlara tətbiq edilən inzibati cəriməni tam şəkildə ödəmişlər.
8. Hazırda iddiaçılar məhkəməyə müraciət edərək onlara inzibati təhbeh növü olan inzibati cərimənin tətbiq edilməsini mübahisələndirərək ödənilmiş məbləğin qaytarılmasını xahiş edirlər.
9. Azərbaycan Respublilkası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin məqsədi inzibati hüquq münasibətləri ilə bağlı mübahisələrin məhkəmə aidiyyətini, həmin mübahisələrə məhkəmədə baxılmasını və həll edilməsinin prosessual prinsiplərini və qaydalarını müəyyən etməkdir (İPM-nin 1.1-ci maddəsi). Qanunun normasına əsasən inzibati məhkəmə icraatı qaydasında yalnız inzibati hüquq münasibətlərindən yaranan mübahisələrə baxıla bilər.
10. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3.1-ci maddəsinə əsasən həmin Qanunun müddəaları Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə inzibati orqan kimi müəyyən (təsnif) edilmiş orqanların fəaliyyətinə şamil olunur. Həmin Qanunun 3.2.2-ci maddəsinə əsasən həmin Qanun inzibati orqanların inzibati xətalara dair işlər üzrə fəaliyyətinə şamil olunmur.
11. Məhkəmə qeyd edir ki, əməl o zaman inzibati xəta sayılır ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (bundan sonra –İXM) Xüsusi hissəsində inzibati xəta kimi müəyyən edilsin və onun törədilməsinə görə məsuliyyət nəzərdə tutulsun. İnzibati tənbeh, bir qayda olaraq, inzibati xəta törədən şəxsə qarşı tətbiq edilir, bu da inzibati xəta törədən şəxsin maddi və mənəvi təsirə məruz qalması ilə ifadə olunur. Bəzi inzibati tənbehlər özündə eyni zamanda həm mənəvi, həm də maddi təsirləri birləşdirir və yaxud onun tətbiqi inzibati xəta törədən şəxsin hüquqlarının müəyyən müddətə məhdudlaşdırılması ilə nəticələnir. Bu tənbehlər səlahiyyətli dövlət orqanları və onların vəzifəli şəxsləri tərəfindən tətbiq olunur.
12. İnzibati mübahisələr isə digər hüquqi təbiətə malikdirlər. İnzibati hüquqi mübahisələr dedikdə, inzibati orqanla (müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, onların yerli (struktur) və digər qurumları, bələdiyyələr, habelə qanuna əsasən inzibati akt qəbul etmək səlahiyyəti verilmiş hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxs) fiziki və hüquqi şəxslər arasında inzibati aktın qəbul olunması, ləğv olunması, dəyişdirilməsi, eləcə də inzibati orqanın hərəkət və ya hərəkətsizliyi barədə yaranan mübahisələr başa düşülür. İnzibati mübahisələr bir qayda olaraq, inzibati aktların qəbul edilməsi, qəbul edilməsindən imtina olunması, icra edilməsi, icra edilməməsi və ya ləğv edilməsi, həmçinin inzibati aktın qanunsuzluğunun tanınması, inzibati orqanın faktiki xarakterli hərəkətləri və s. ilə bağlı olur.
13. İşin yuxarıda sadalanan hallarından aydın olur ki, iddiaçıların qaytarılmasını tələb etdikləri məbləğ cavabdehin inzibati xəta üzrə fəaliyyəti nəticəsində tətbiq etdiyi inzibati cərimənin icrası ilə bağlı ödənilmişdir və bu məbləğin qaytarılması ilə bağlı münasibətlər cavabdehin inzibati xəta üzrə fəaliyyətindən irəli gəldiyindən hazırkı tələbə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxıla bilməz.
14. Məhkəmə onu da qeyd edir ki, iddiaçıların qaytarılmasını tələb etdikləri cərimənin ödənilməsinə əsas olmuş cavabdehin inzibati təhbeh vermə haqqında qərarları qüvvədədir.
15. İXM-in 128.1-ci maddəsinə əsasən barəsində qərar çıxarılmış fiziki şəxs, hüquqi şəxsin nümayəndəsi, zərər çəkmiş şəxs, müdafiəçi və nümayəndə, həmçinin həmin Məcəllənin 43.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan vəzifəli şəxs inzibati xəta haqqında iş üzrə qərardan şikayət verə bilər. İXM-in 128.2-ci maddəsinə əsasən inzibati xəta haqqında iş üzrə səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qərarından - yuxarı səlahiyyətli orqana (vəzifəli şəxsə) və ya məhkəməyə şikayət verilir. İXM-in 129.1-ci maddəsinə əsasən inzibati xəta haqqında iş üzrə qərardan şikayət və ya protest aşağıdakı qaydada verilir: 129.1.3. səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qərarından məhkəməyə verilən şikayət şikayət verən şəxsin yaşayış yeri və ya hüquqi şəxsin ünvanının olduğu yer üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə; 129.1.5. səlahiyyətli orqanın (vəzifəli şəxsin) qərarından yuxarı səlahiyyətli orqana (vəzifəli şəxsə) verilən şikayət - yuxarı səlahiyyətli orqana (vəzifəli şəxsə). İXM-in 130.1-ci maddəsinə əsasən qərarın surəti bu Məcəllənin 57.1 – 57.5-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş rəsmi qaydada verildiyi vaxtdan on gün müddətində inzibati xəta haqqında iş üzrə qərardan şikayət verilə bilər. İXM-in 130.2-ci maddəsinə əsasən həmin Məcəllənin 130.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş müddət üzrlü səbəbdən buraxıldıqda, şikayət və ya protest verən şəxsin vəsatəti ilə bu müddət hakim, səlahiyyətli orqan (vəzifəli şəxs) tərəfindən bərpa edilir.
16. Məhkəmə iddiaçılara izah edir ki, barələrində qəbul edilmiş inzibati təhbeh vermə haqqında qəraraları qeyd edilən qaydada yuxarı səlahiyyətli orqana və ya yaşayış yeri və ya hüquqi şəxsin ünvanının olduğu yer üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə müraciət etməklə mübahisələndirə bilərlər. Həmin qərarlar ləğv olunduğu təqdirdə isə onlara dəymiş ziyanı mülki məhkəmə icraatı qaydasında iddia qaldırmaqla tələb edə bilərlər.
17. Belə ki, «İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair» Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10.04.2015-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarının 7.2-ci bəndinə əsasən «İnzibati icraat haqqında» Qanunun 3.2, 3.2.1 və 3.2.2-ci maddələrinə əsasən həmin Qanun inzibati orqanların cinayət təqibi üzrə cinayət-prosessual fəaliyyətinə və inzibati xətalara dair işlər üzrə fəaliyyətinə şamil olunmur. Ona görə də, inzibati xətalara dair iş üzrə icraatın aparılması ilə bağlı, eləcə də təhqiqat, ibtidai istintaq, prokurorluq və məhkəmə orqanlarının qanunsuz hərəkətləri ilə vurulmuş zərərin əvəzinin ödənilməsi tələbinə dair iddialara mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Çünki sözügedən hallarda tərəflər arasında ziyan vurulması ilə nəticələnmiş münasibətlər inzibati icraatın həyata keçirilməsi nəticəsində yaranmır.
18. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır.
19. «İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair» Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10.04.2015-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarının 15.3-cü bəndi ilə müəyyən olunmuşdur ki, mülki və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan mübahisələrə dair iddialar mümkün sayılmamalıdır.
20. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35.3-cü maddəsinə əsasən iddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər.
21. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2, 35, 80 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
qərara aldı: İddia mümkün sayılmasın. Qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra 10 gün müddətində ondan Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apelyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasına (ünvan: Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi, 540-cı məhəllə) şikayət verilə bilər.
Hakim: Səlma Salahova