Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(112)-7254/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-7254/2022 26.12.2022 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Kərimli Rüstəm Lətif oğlunun sədrliyi, Zeynalova Leyla Afiq qızının katibliyi İddiaçı, cavabdehin nümayəndəsi X2 iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı « üzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi»nə dair iddia tələbi üzrə işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, N.Vəzirov küçəsi, 56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏNETDİ: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun (bundan sonra – DSMF) Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı «güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi» tələbini irəli sürərək tələbini irəli sürərək iddia ərizəsi ilə Bakı İnzibati Məhkəməsinə müraciət etmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – İPM) 45.4-cü maddəsinə əsasən iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayılır. İddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduqdan sonra İPM-in 47 – 49-cu maddələrinə uyğun olaraq işin hazırlıq icraatına başlanmış və məhkəmənin sərəncamı ilə iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərin surətləri iddiaya qarşı yazılı münasibət (etiraz) bildirilməsi məqsədilə cavabdehə təqdim edilmişdir. İddia ərizəsində bildirilir ki, İddiaçı 14 fevral 2022-ci il tarixdə ərizə ilə cavabdeh DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına müraciət edərək ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı tərəfindən müraciət araşdırılmış və ona güzəştli şərtlərlə pensiya təyinatından imtina haqqında 25 fevral 2022-ci il tarixli **********4 nömrəli cavab məktubu verilmişdir. Məktubda ona güzəştli şərtlərlə pensiya təyinatından imtina olunmasının səbəbi kimi göstərilmişdir ki, Mərkəzi Filiala təqdim edilmiş sənədlərdə qeyd olunan məlumatlara əsasən onun ümumi iş stajı 25 ildən az (24 il 10 ay 19 gün (1 sentyabr 1977-ci il tarixdən 19 aprel 1978-ci il tarixədək, 20 aprel 1978-ci il tarixdən 24 may 1980-ci il tarixədək, 17 sentyabr 1980-ci il tarixdən 4 iyul 1986-cı il tarixədək, 7 iyul 1986-cı il tarixdən 12 mart 1993-cü il tarixədək, 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 may 1994-cü il tarixədək (döyüşən ordunun tərkibində olduğu dövr ikiqat ölçüdə), 9 may 1994-cü il tarixdən 22 yanvar 1997-ci il tarixədək, 28 yanvar 1997-ci il tarixdən 31 mart 1997-ci il tarixədək, 1 aprel 1997-ci il tarixdən 16 may 2001-ci il, 17 may 2001-ci il tarixdən 28 sentyabr 2001-ci il tarixədək olan dövrlər) təşkil edir. Qeyd olunanları nəzərə alaraq, ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyinatı qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. İddiaçı cavabdehin imtinası ilə razılaşmır və hesab edir ki, cavabdeh tərəfindən onun əmək stajının müddəti düzgün hesablanmadığından, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsindən imtina olunması qanunsuz və əsassızdır və bu səbəbdən ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması öhdəliyi cavabdehin üzərinə qoyulmalıdır. Belə ki, onun (iddiaçının) 1 sentyabr 1977-ci il tarixdən 28 sentyabr 2001-ci il tarixədək işlədiyi müddətlər 17 sentyabr 1980-ci il tarixli ******* nömrəli əmək kitabçasında göstərilmişdir. Həmin əmək kitabçasında onun işlədiyi müddətlər aşağıdakı kimi əks olunmuşdur: 1 sentyabr 1977-ci il tarixdən 19 aprel 1978-ci il tarixədək, 20 aprel 1978-ci il tarixdən 24 may 1980-ci il tarixədək, 17 sentyabr 1980-ci il tarixdən 4 iyul 1986-cı il tarixədək, 7 iyul 1986-cı il tarixdən 12 mart 1993-cü il tarixədək, 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 may 1994-cü il tarixədək, 9 may 1994-cü il tarixdən 22 yanvar 1997-ci il tarixədək, 28 yanvar 1997-ci il tarixdən 31 mart 1997-ci il tarixədək, 1 aprel 1997-ci il tarixdən 16 may 2001-ci il tarixədək, 17 may 2001-ci il tarixdən 28 sentyabr 2001-ci il tarixədək. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 dekabr 1992-ci il tarixli 631 saylı qərarına və Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin 1993-cü il tarixli 191 saylı əmrinə əsasən 13 mart 1993cü il tarixdən 8 noyabr 1996-cı il tarixədək olan xidmət müddətinin 1 günü 3 gün sayılsa da, cavabdeh tərəfindən həmin müddətin yalnız 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 may 1994-cü il tarixədək olan hissəsi ikiqat ikiqat hesablanmış, qalan hissəsi isə 1 günə 1 gün hesabı ilə hesablanmışdır. Hansı ki, həmin müddətin 1 günü 3 gün hesablanacağı halda onun ümumi əmək stajı 25 ildən çox olur. Göründüyü kimi, cavabdeh tərəfindən müddətin hesablanması zamanı pozuntulara yol verilmiş və əsassız olaraq iddiaçının guya 25 ildən az iş stajının olduğu göstərilmişdir. Göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 12, 38, 71-ci maddələrinə, «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 1, 20, 31, 37-ci maddələrinə, İPM-in 2.1, 2.2.3, 34.1-ci maddələrinə əsaslanaraq, iddiaçıya güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsi məhkəmədən xahiş olunur. DSMF Məhkəmə Mübahisələri ilə İş üzrə Mərkəzi Filialının iddia ilə bağlı məhkəməyə ünvanlanmış 17 may 2022-ci il tarixli məktubunda (etirazında) bildirilir ki, İddiaçı 14 fevral 2022-ci il tarixdə DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına müraciət edərək, ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunmasını xahiş etmişdir. Lakin ona ümumi iş stajının 25 ildən az olması səbəbindən müraciətinin müsbət həllinin mümkün olmayacağı yazılı şəkildə bildirilmişdir. Bundan sonra, İddiaçı məhkəməyə təqdim etdiyi iddia ərizəsində qeyd etdiyi dövrlərin sosial sığorta stajına daxil edilməklə güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiyanın təyin olunması vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul olunmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: kişilər – 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar – 55 yaşına çatdıqda, azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Bundan əlavə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 2020-ci il 18 noyabr tarixli icmal məktubuna əsasən məcbuetmə və ya öhdəliyin icrası haqqında iddialar üzrə mübahisələr həll olunarkən cavabdeh inzibati orqanın imtinasının qanuni və əsaslı olub-omadığının müəyyən edilməsi ilə yanaşı, iddiaçının mövcud hüquqi vəziyyətin dəyişdirilməsini (arzuladığı inzbati aktın qəbul edilməsini, öhdəliyin icrasını) tələb etməkdə nə dərəcədə haqlı olduğu müəyyən edilir. Buna görə də, məhkəmələr işə baxarkən cavabdehin imtina, etiraz və apellyasiya şikayətlərinin dəlillərinə münasibət bildirməli olsalar da, yalnız həmin dəlillərin araşdırılması və qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmayaraq, işin mahiyyəti üzrə həll edilməsinə təsir edən hissədə, yəni iddiaçıya arzuladığı pensiyanın təyin edilməsinə və ya yenidən hesablanmasına imkan verən bütün zəruri faktiki halların mövcudluğunu müəyyən etməli və onlara tətbiq edilməli hüquq normaları əsasında məsələyə qiymət verməlidirilər. Nəticə etibarilə nəzərə alınmalıdır ki, cavabdeh inzibati orqanın şəxsə ünvanladığı imtinada istinad olunan əsaslardan, eləcə də daha sonra məhkəmə icraatının gedişində tərəflərin verdiyi izahatlardan və etirazlardan, həmçinin apellyasiya şikayətinin dəlilərindən asılı olmayaraq, hər bir halda iddiaçının qanunla tələb olunan ümumi və xüsusi iş stajına malik olub-olmaması məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil edir. Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin 3 dekabr 2020-ci il tarixli icmal məktubuna əsasən məhkəmə qərarının əsaslandırılması zamanı iddiaçının zərərli əmək şəraitində işlədiyi dövrün siyahıda nəzərdə tutulan hansı sahəyə və koda uyğun olması dəqiq göstərilməlidir. Bu halda məhkəmə iddaçının gördüyü iş, tutduğu vəzifə və malik olduğu peşə ilə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən iş, vəzifə və peşə arasındakı uyğunluğu (eyniliyi) işin konkret halları (iddiaçının tutduğu vəzifəyə və malik olduğu peşəyə görə gördüyü işin xarakteri, habelə işlədiyi müəssisənin fəaliyyət istiqaməti və s.) nəzərə alınmaqla müəyyən edilə bilər. Bu zaman nəzərə alınmalıdır ki, burada, söhbət müxtəlif işlərin, vəzifələrin və peşələrin adlarının eyniliyinin müəyyən edilməsindən deyil, şəxsin təyin olunduğu işə, vəzifəyə və peşəyə görə bilavasitə icra etdiyi funksional vəzifənin eyniliyinin müəyyən olunmasından gedir. Funksional vəzifənin eyniliyi isə iş yerindən və ya səlahiyyətli orqanlardan bu barədə əldə edilmiş vəzifə təlimatlarına əsasən müəyyən edilməlidir. DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialı əsasnaməsinə uyğun olaraq öz fəaliyyətində Azərbaycan respublikasının Konstitusiyasını, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələri, Azərbaycan Respublikasının qanunlarını, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, fərmanlarını və sərəncamlarını, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əsasnaməsini və Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Nizamnaməsini, Nazirliyin normativ-hüquqi aktlarını, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirinin əmr və sərəncamlarını, X4 qərarlarını, X4 sədrinin sərəncam və əmrlərini rəhbər tutur. «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.1-ci maddəsinə görə yeraltı işlər,incəsənətin xüsusi sahələri, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlər Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq olunmuş siyahı üzrə müəyyən edilir. İş materiallarından göründüyü kimi, İddiaçı ümumi iş stajı 25 ildən az (24 il 10 ay 19 gün (1 sentyabr 1977-ci il tarixdən 19 aprel 1978-ci il tarixədək, 20 aprel 1978-ci il tarixdən 24 may 1980-ci il tarixədək, 17 sentyabr 1980-ci il tarixdən 4 iyul 1986-cı il tarixədək, 7 iyul 1986-cı il tarixdən 12 mart 1993-cü il tarixədək, 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 may 1994-cü il tarixədək (döyüşən ordunun tərkibində olduğu dövr ikiqat ölçüdə), 9 may 1994-cü il tarixdən 22 yanvar 1997-ci il tarixədək, 28 yanvar 1997-ci il tarixdən 31 mart 1997-ci il tarixədək, 1 aprel 1997-ci il tarixdən 16 may 2001-ci il tarixədək, 17 may 2001-ci il tarixdən 28 sentyabr 2001-ci il tarixədək olan dövrlər) təşkil edir. İddiaçı 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 noyabr 1996-cı il tarixədək olan xidmət müddətinin 1 gününün 3 gün sayılmalı olduğunu, bele olan təqdirdə tələb olunan ümumi sosial sığorta stajının (25 il) tamamlanacağını iddia edir. Lakin qeyd etmək zəruridir ki, iş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Bakı şəhəri Xəzər Rayon İdarəsinin 25 yanvar 2022-ci il tarixli 162 nömrəli arayışında İddiaçı Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda Ağdərə rayonu ərazisində gedən döyüşlərdə 13 mart 1993-cü il tarixdən 12 may 1994-cü il tarixlərdə iştirak etdiyi qeyd edilmişdir. Bu səbəbdən həmin müddət ikiqat ölçüdə hesablanmışdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq İddiaçı güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi qanunvericiliyin tələbləri baxımından mümkün hesab edilmir. Götərilənlərə əsaslanaraq, İddiaçı iddia tələbinin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsi məhkəmədən xahiş olunur. İPM-in 13-cü maddəsinə əsasən məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur. İPM-in 54.1-ci maddəsinə görə inzibati məhkəmə icraatının başqa iştirakçılarının razılığı olduqda və ya məhkəmə iddianın dəyişdirilməsini məqsədəuyğun hesab etdikdə, iddiaçı iddianı dəyişdirməyə (iddianın əsasını və ya predmetini dəyişdirməyə, iddia tələbinin həcmini artırmağa və ya azaltmağa) haqlıdır. İddiaçı tərəf məhkəməyə əlavə ərizə təqdim etmiş və iddianın dəyişdirilərək «iddiaçıya 60 yaşı tamam olduğu 13 fevral 2020-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması» kimi qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iddianın dəyişdirilməsini qəbul etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən İddiaçı iddia ərizəsində göstərilənləri təsdiqlədi və iddianın təmin olunmasını məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi X3 iddiaya qarşı məhkəməyə təqdim edilmiş iddiaya qarşı yazılı etirazda göstərilənləri təsdiqlədi və iddianın təmin olunmamasını məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə tərəfləri dinləyib, iş materiallarını araşdıraraq hesab edir ki, iddia təmin edilməlidir. Belə ki, «İnzibati icraat haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 2.0.6-cı maddəsinə görə inzibati icraat – fiziki və ya hüquqi şəxslərin müraciəti əsasında və ya inzibati orqanların öz təşəbbüsü ilə inzibati aktın qəbul edilməsi, icra olunması, dəyişdirilməsi və ya ləğv edilməsi, habelə inzibati şikayətlərə baxılması üzrə müvafiq inzibati orqanlar tərəfindən bu qanunla müəyyən olunmuş prosedur qaydalar daxilində həyata keçirilən fəaliyyətdir. «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 4.1-ci maddəsinə görə bu Qanuna uyğun olaraq əmək pensiyasının aşağıdakı növləri müəyyən edilir: yaşa görə əmək pensiyası, əlilliyə görə əmək pensiyası, ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası. Həmin Qanunun 30.1-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təyin edilir. Həmin Qanunun 30.2-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyasını təyin edən orqanın qərarından inzibati qaydada və (və ya) məhkəməyə şikayət edilə bilər. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Bakı şəhəri Xəzər Rayon İdarəsinin 26 may 2022-ci il tarixli arayışında qeyd olunur ki, 1960-cı il təvəllüdlü arxiv qeydiyyatında olan baş leytenant İddiaçı həqiqətən 30 aprel 1978-ci il tarixdən 24 may 1980-ci il tarixədək SSRİ SQ-də müddətli həqiqi hərbi xidmət 3 mart 1993-cü il tarixdən 3 noyabr 1996-cı il tarixədək Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində həqiqi hərbi xidmət keçmişdir. Azərbaycan Respulikasınn ərazi bütövlüyü uğrunda Ağdərə rayonu ərazisində gedən döyüşlərdə iştrak edib (13 mart 1993-cü il tarixdən 12 may 1994-cü il tarixədək) Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 631 saylı 23 dekabr 1992-ci il tarixli qərarına və AR MN-nin 191 saylı 2 iyun 1993-cü il tarixli əmrinə əsasən 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 noyabr 1996-cı il tarixədək olan xidmət müddətinin 1 günü 3 gün sayılır. «Hərbi xidmətkeçmə haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 18-ci maddəsinin “a” bəndinə əsasən (xidmət müddəti başa çatdığına görə) həqiqi hərbi xidmətdən ehtiyata buraxılmışdır. Baş leytenant İddiaçı 22 noyabr 1996-cı il tarixdən Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Xəzər Rayon İdarəsində hərbi qeydiyyatdadır. İş materiallarında olan ARDNŞ “Azneft” İB “”Bibiheybət” NQÇİ-nin 31 yanvar 2022ci il tarixli “İş stajı haqqında” arayışında bildirilir ki, “Bibiheybətneft” NQÇİ-nin arxivində saxlanılan sənədlərə əsasən İddiaçı 17 sentyabr 1980-ci il tarixdə (əmr N-225/p, xx.xx.1980-ci il) 26 Bakı Komissarları adına NQÇİ-nin (indiki “Bibiheybətneft” NQÇİ) İstehsalata xidmət bazasının İstismar avadanlıqlarının kirayə təmir sexində 2-ci dərəcə üzrə elektrik qazqaynaqçısı peşəsinə işə qəbul edilmişdir. 10 aprel 1980-ci il tarixdə (əmr N-390, xx.xx.1981-ci il) həmin sexdə 3-cü dərəcə üzrə elektrik qazqaynaqçısı (əl ilə) peşəsinə keçirilmişdir. 16 iyul 1982-ci il tarixdə (əmr N-623, xx.xx.1982-ci il) həmin sexdə 4-cü dərəcə üzrə elektrik qazqaynaqçısı (əl ilə) peşəsinə keçirilmişdir. 4 iyul 1986-cı il tarixdə (əmr N-432, xx.xx.1986-cı il) Azərbaycan SSR Əmək Məcəlləsinin 36-cı maddənin 5-ci bəndinə əsasən işdən azad edilmişdir. İş materiallarında olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) Baş Ofisinin Mərkəzi Arxivinin 10 fevral 2022-ci il tarixli arayışında bildirilir ki, SOCAR Baş Ofisinin Mərkəzi Arxivində saxlanılan “Azneftikinti” X1 Dəstəsinin haqq-hesab cədvəllərində olan qeydə əsasən İddiaçı həqiqətən 1988-ci ilin yanvar ayından dekabr ayına kimi 5-ci dərəcəli elektrik qaynaqçısı, 1989-cu ilin yanvar ayından noyabr ayına kimi 4-cü dərəcəli elektrik qaynaqçısı, 1989-cu ilin dekabr ayından (əmr № 56/a, xx.xx.1989-cu il) 1990-cı ilin dekabr ayına kimi 5-ci dərəcəli elektrik qaynaqçısı peşəsində çalışmışdır. “Azərneftlayihətikinti” Birliyinin 5 saylı Tikinti-Quraşdırma İdarəsinin haqq-hesab cədvəllərində olan qeydə əsasən 1991-ci ilin yanvar ayından 1996-cı ilin mart ayına kimi 5-ci dərəcəli elektrik qaynaqçısı peşəsində çalışmışdır. “Azərneftlayihətikinti” Birliyinin 5 saylı Tikinti-Quraşdırma İdarəsinin haqq-hesab cədvəllərində olan qeydə əsasən 1997-ci ilin aprel ayından 1998-ci ilin iyun ayına kimi 5-ci dərəcəli qaynaqçı, 1998-ci ilin iyul ayından 6-cı dərəcəli qaynaqçı peşəsində çalışmış, 2001-ci ilin may ayında işdən azad olunmuşdur. SOCAR Baş Ofisinin Mərkəzi Arxivində saxlanılan “Azneftikinti” X1 Dəstəsinin kadr sənədlərində işə qəbul və işdən azad olunma barədə əmrlər aşkar olunmadığından, “Azərneftlayihətikinti” Birliyinin 5 saylı Tikinti-Quraşdırma İdarəsinin 1997-ci ilə dair kadr əmrləri natamam olduğundan, 2001-ci ilə dair əmr və şəxsi vərəqələr (T-2) saxlanılmadığından, işə qəbul və işdən azad olunma barədə əmrlərə istinad etmək mümkün deyildir. Bu səbəbdən həmin dövr üzrə iş stajı mövcud haqq-hesab cədvəllərinə istinadən yazılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Yanacaq-energetika kompleksi müəssisələrinin özəlləşdirilməsi haqqında” 22 mart 2001-ci il tarixli 651 saylı Sərəncamı ilə ARDNŞ-nin 11 oktyabr 2001-ci il tarixli 177 saylı və Quruda NQÇ İB-nin 15 oktyabr 2001-ci il tarixli 124 saylı əmrlərinə əsasən “Azərneftlayihətikinti” Birliyi (keçmiş “Aznefttikinti” Tresti) "xxxx" ASC-yə çevrilmiş, Quruda NQÇ İB-nin struktur tərkibindən çıxarılmışdır. Müəssisənin fəaliyyəti zamanı yaranmış sənədlər Mərkəzi Arxivə təhvil verilməmişdir. Arayışın hazırlanmasında sənədlərin yalnız bir hissəsinin 2019-cu ildə aşkarlanaraq natamam fondlaşdırılmasının nəzərə alınması xahiş olunur. İş materiallarında olan "xxxx" Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin 20 oktyabr 2022-ci il tarixli 22/14 saylı arayışında qeyd olunur ki, İddiaçı həqiqətən 8 avqust 2022-ci il tarixdən hal-hazırkı vaxta qədər "xxxx" MMC-də satış üzrə menecer vəzifəsində çalışır. İPM-in 1.2-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllə ilə başqa qayda müəyyən edilmədiyi və bu Məcəllə ilə nəzərdə tutulmuş prosessual prinsiplərə zidd olmadığı hallarda, inzibati mübahisələrə dair işlər üzrə məhkəmə icraatında Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra – MPM) müddəaları tətbiq oluna bilər. İPM-in 58.7-ci maddəsinə sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. MPM-in 76-cı maddəsinə görə tərəflərin tələb və etirazlarını əsaslandıran halların və işi düzgün həll etmək üçün əhəmiyyəti olan başqa halların mövcud olduğunu və ya olmadığını məhkəmə müəyyən edərkən bu Məcəllədə və başqa qanunlarda müəyyən olunmuş qaydada əldə etdiyi məlumatlar sübutlar hesab olunur. Bu məlumatlar yazılı və maddi sübutlarla, ekspertlərin rəyləri ilə, yerində müayinə keçirməklə, səs və video yazıları ilə, şahidlərin ifadələri ilə, işdə iştirak edən şəxslərin izahatları ilə müəyyən edilir. Hazırkı məhkəmə araşdırılması ilə müəyyən edilir ki, İddiaçı xx xxxxxx 1960-cı il tarixdə doğulmuşdur, 1978-ci ildən əmək fəaliyyətinə başlamışdır və hal-hazıradək ayrı-ayrı təşkilatlarda müxtəlif işlərdə işləmişdir, o cümlədən 12 il 6 aydan artıq güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən işlərdə – “elektrik qaynaqçısı (əl ilə)” vəsifəsində iş stajına malikdir. İddiaçı ona güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi ilə bağlı DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəsi Filialına müraciət etmiş, lakin cavabdeh məsələnin həllindən imtina etmişdir. DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat İdarəsi imtinaya səbəb kimi göstərmişdir ki, iddiaçının sığorta stajına Müdafiə Nazirliyinin tabeliyindəki müvafiq qurumda xidmət dövrünün 13 mart 1993-cü il tarixdən 12 may 1994cü il tarixədək olan hissəsi ikiqat ölçüdə, 12 may 1994-cü il tarixdən 8 noyabr 1996-cı il tarixədək olan hissəsi isə birqat ölçüdə hesablandıqda onun ümumi iş stajı 24 il 10 ay 19 gün, eləcə də fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmalı olan pensiya kapitalının 34.560 manat hesablandığı halda, qeydə alınan kapital 19.754,65 manat təşkil edir. İddiaçı hazırda cavabdehin imtinasını mübahisələndirir, 13 mart 1993-cü il tarixdən 8 noyabr 1996-cı il tarixədək hərbi xidmət müddətinin üçqat hesablanmasını iddia edərək ona 60 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunmasını tələb edir. «İnzibati icraat haqqında» Qanunun 11.1-ci maddəısinə əsasən inzibati orqanlar qanunun tələblərinə riayət etməyə borcludurlar. Həmin Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən qanunla məcburi şərt kimi nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, yalnız formal tələblərə əməl olunmasını təmin etmək məqsədilə inzibati orqanlar tərəfindən fiziki və hüquqi şəxslərin üzərinə bu və ya başqa öhdəliklərin qoyulması qadağandır. Qanunda birbaşa nəzərdə tutulmadığı hallarda fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən formal tələblərə əməl olunmaması və ya lazımi qaydada əməl olunmaması inzibati orqanlar tərəfindən müvafiq qərarın qəbul olunmasından imtina üçün əsas ola bilməz. Həmin Qanunun 16.1-ci maddəsinə əsasən fiziki və ya hüquqi şəxsə münasibətdə hər hansı hüquq normasını tətbiq etməli olan inzibati orqan, maraqlı şəxsin vəsatətinə əsasən və ya xidməti vəzifəsindən irəli gələn hallarda öz təşəbbüsü ilə həmin normanı tətbiq etməyə borcludur. Həmin Qanunun 17-ci maddəsinə əsasən fiziki və ya hüquqi şəxslərin hüquqi statusuna (prinsipial hərəkət azadlığına) hər hansı müdaxiləni nəzərdə tutan tədbirlər inzibati orqanın güddüyü qanuni məqsədə mütənasib olmalı, həmin məqsədə çatmaq üçün öz məzmunu, yeri, vaxtı və əhatə etdiyi şəxslərin dairəsi baxımından zəruri və yararlı olmalıdır. Həmin Qanunun 19-cu maddəsinə əsasən inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. Təqdim olunmuş sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyinə əsaslı şübhələr olduğu hallarda, inzibati orqan müstəqil şəkildə və öz hesabına onların mötəbərliyinin müəyyən edilməsi üçün tədbirlər görür. Həmin Qanunun 24.1-ci maddəsinə əsasən inzibati orqan inzibati icraat zamanı işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırmağa borcludur. Həmin Qanunun 24.2-ci maddəsinə əsasən inzibati orqan maraqlı şəxslərin xeyrinə olan halların araşdırılmasından və nəzərə alınmasından imtina edə bilməz. «Əmək pensiyaları haqqında» Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin maddənin “Qeyd” hissəsində göstərilir ki, bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır. Həmin Qanunun 9.1-ci maddəsinin 1 iyul 2022-ci il tarixədək qüvvədə olan tələblərinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığortaolunanların: qadınlar – 55 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə çalışmışlarsa və fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin maddənin 1 iyul 2022-ci il tarixdən (hal-hazırda) qüvvədə olan tələblərinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq, güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası almaq hüququ verən incəsənətin xüsusi sahələrinin, yeraltı, əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərin (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) təsdiq etdiyi siyahısında nəzərdə tutulan işlərdə azı 12 il 6 ay çalışmış kişilərin və azı 10 il çalışmış qadınların bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun 32.1-ci maddəsinə əsasən yaşa görə əmək pensiyası, buna hüququ olan şəxsin müraciəti əsasında ömürlük təyin edilir. Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 87-ci maddəsinə görə işçinin əmək fəaliyyəti haqqında sənəd əmək kitabçası hesab edilir. İşçinin əmək fəaliyyəti haqqında sənəd əmək kitabçası hesab edilir. İşçinin əmək fəaliyyəti haqqında sənəddə onun əmək stajı haqqında – işə girdiyi gün, ay, il, işlədiyi peşəsi (vəzifəsi), işdən çıxarılmanın əsası, günü, ayı və ili barədə qeydlər göstərilir. İşəgötürən 5 gündən artıq işləyən bütün işçilərin əmək kitabçasında onların işə qəbul edilməsi, başqa daimi işə keçirilməsi, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə müvafiq qeydləri yazmalıdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 12 yanvar 2007-ci il tarixli 12 Qərarı ilə «Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin Siyahısı» təsdiq edilmiş və həmin Siyahının “35. Ümumi peşələr” bölməsində əl ilə qaynaq aparan elektrik qaynaqçıları peşəsi göstərilmişdir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin «Zabit heyətinə mənsub şəxslərə, gizirlərə, miçmanlara, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularına, daxili işlər, ədliyyə, gömrük, miqrasiya, fövqəladə hallar və vergi orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub şəxslərə və onların ailələrinə pensiya təyin edilib verilməsi üçün uzun müddət xidmət vaxtının hesablanması qaydası haqqında» 23 noyabr 1992-ci il tarixli 631 nömrəli qərarının 2-ci bəndinin 1 oyul 2005-ci il tarixədək qüvvədə olan redaksiya üzrə tələblərinə görə zabit heyətinə mənsub şəxslərə, gizirlərə, miçmanlara, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularına daxili işlər və ədliyyə orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub pensiya hüququna malik şəxslərə pensiya təyin olunması üçün aşağıdakılar uzun müddət xidmətə güzəştli şərtlərlə aid edilsin: - a) xidmətin bir ayı üç ay sayılmaqla Azərbaycan Respublikasının suverenliyi, ərazi bütövlüyü və müstəqilliyi uğrunda döyüş əməliyyatlarında iştirak dövrləri; Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1 iyul 2005-ci il tarixli 125 nömrəli qərarı ilə ilə 2-ci bəndin “a” yarımbəndin birinci və ikinci abzaslar çıxarılmışdır. Göründüyü kimi, 1 iyul 2005-ci il tarixədək qüvvədə olan qanunvericilik normaları zabit heyətinə mənsub şəxslərə, gizirlərə, miçmanlara, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçuların Azərbaycan Respublikasının suverenliyi, ərazi bütövlüyü və müstəqilliyi uğrunda döyüş əməliyyatlarında iştirak dövrləri üzrə xidmətin 1 ayının 3 ay sayılmasını nəzərdə tutmuşdur. 1 iyul 2005-ci il tarixdən sonrakı dövrdə müvafiq qanunvericilikdən müvafiq müddəa çıxarılmışdır. Nəzərə alınmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 149-cu maddəsinin Vİİ hissəsinin tələblərinə görə fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqi vəziyyətini yaxşılaşdıran, hüquq məsuliyyətini aradan qaldıran və ya yüngülləşdirən normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilir. Başqa normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilmir. Belə olan halda, məhkəmə hesab edir ki, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütöblüyü uğrunda gedən döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş hərbi qulluqçu kimi hazırkı iddiaçının xidmət dövrünün 13 mart 1993-cü il tarixdən 12 may 1994-cü il tarixədək olan hissəsi ikiqat deyil, üçqat ölçüdə hesablanmalı və həmin qaydada hesablanma ilə onun 25 ilsığorta stajı toplanmış olur. Həmçinin qeyd olunmalıdır ki, əmək pensiyaları haqqında qanunvericiliyin hazırkı tərəflər arasındakı inzibati münasibətlərin yarandığı dövrdə, yəni 1 iyul 2022-ci il tarixədək olan dövrdə qüvvədə olmuş normaları 25 il ümumi iş stajına, o cümlədən azı 12 il 6 ay güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən işlərdə (AR NK-nın 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş Siyahıda göstərilən) iş stajına malik kişilərin fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ yaranır. 1 iyul 2002-ci il tarixdən qüvvədə olan qanunvericilik normaları isə, həmin stajları toplamış qadınlara “müvafiq minimum məbləğdə sığorta kapitalını toplamaq” şərtini qoymur. Halbuki, iddiaçının güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası təyinatı ilə bağı cavabdeh inzibati orqana müraciətindən imtina edildikdə, “müvafiq minimum məbləğdə sığorta kapitalını toplamaq” şərtinə riayət olunmadığnı əsas gətirsə də, hazırda, daha dəqiq desək 1 iyul 2022-ci il tarixdən sonra belə xüsusat imtina əsas kimi çıxış edə bilməz. Həmçinin nəzərə alınmalıdır ki, hazırkı iddiaçının 1 iyul 2022-ci il tarixə 25 ildən artıq ümumi staja, o cümlədən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 23 yanvar 2007-ci il tarixli 12 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş Siyahı üzrə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ verən işlərdə 12 il 6 aydan artıq staja malik olması müəyyən edilir. Azərbaycan Respublikasının 13 may 2022-ci il tarixli 530-VİQD nömrəli Qanunu «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunuun 9.1-ci maddəsində dəyişikilik olunmuş (maddə yeni redaksiyada verilmiş) və 1 iyul 2022-ci il tarixdən qüvvəyə minmiş bu Qanunun 2-ci maddəsinin (Keçid müddəaları) 2.1-ci bəndinə nəzərdə tutulmuşdur ki, bu Qanunla «Əmək pensiyaları haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun yeni redaksiyada verilmiş 9.1 – 9.3-cü, 9.6-cı, 9.7-ci və 14.4-cü maddələri əmək pensiyalarının bu Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən əvvəlki dövr üçün təyin edilməsi və ya yenidən hesablanması hallarına münasibətdə tətbiq edilmir. Lakin məhkəmənin qənaəti belədir ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 149-cu maddəsinin Vİİ hissəsinin tələbləri rəhbər tutulmaqla İddiaçı 60 yaşı tamam olduğu 13 fevral 2020-ci il tarixdən güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ yaranmış olur. İPM-in 68-ci maddəsinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Qeyd olunanların məcmusunda məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, cavabdeh DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının imtinası qanuna ziddir və İddiaçı sosial təminat hüququnun pozulmasına səbəb olan hal kimi qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 71-ci maddəsinə görə Konstitusiyada təsbit edilmiş insan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını gözləmək və qorumaq qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının borcudur. İPM-in 52-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir. Beləliklə məhkəmə hesab edir ki, iddia təmin edilərək İddiaçı 60 yaşdan (13 fevral 2020-ci il tarixdən) güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyi cavabdeh DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının üzərinə qoyulmalıdır. Göstərilənlərə əsaslanaraq və İPM-in 4.1, 23.1, 52, 69, 75, 81, 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARAALDİ: İddia təmin edilsin. İddiaçı 60 yaşdan (13 fevral 2020-ci il tarixdən) güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyi cavabdeh DSMF Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının üzərinə qoyulsun. Qərardan təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə (Bakı şəhəri, Z.Xəlilov küçəsi, 540-cı məhəllə) şikayət verilə bilər. Hakim Rüstəm Kərimli