Bakı İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(112)-8483/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Bakı şəhəri İş № 2-1(112)-8483/2024 24.09.2024 BAKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Ağalarov Həmid Azər oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Şirinova Lamiyə Fehruz qızının katibliyi ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsinin Bakı filialına qarşı “arxiv arayışının və torpaq sahəsinə dair plan sxemin verilməsi” tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında (Bakı şəhəri, N.B.Vəzirov küç.56) açıq məhkəmə iclasında baxaraq müəyyən etdi: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsinin Bakı filialına qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsinin, xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarının arxiv arayışının və həmin torpaq sahəsinə dair yerləşmə planının (sxeminin) ona verilməsi öhdəliyinin cavabdehə həvalə edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarına əsasən, X2 Binəqədi rayonu, 6-cı mikrorayon, Qərb hissəsində 600 kv.m. torpaq sahəsi ayrılmışdır. X3 xx.xx.2010-cu il tarixdə, Abşeron rayonu, 1 saylı Dövlət Notariat Kontorunda, dövlət notariusu R.K.Hümmətovun təsdiqi ilə, Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarına əsasən, X2 Binəqədi rayonu, 6-cı mikrorayon, Qərb hissəsində 600 kv.m. torpaq sahəsi üzərində tikinti işləri aparmağı, özəlləşdirməyi və onun üzərində sərəncam verməyi və digər səlahiyyətləri ona etibar etmişdir. Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarının arxiv arayışının və həmin torpaq sahəsinə dair yerləşmə planının (sxeminin) ona təqdim edilməsinə dair Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsiniə ərizə ilə müraciət etmişdir. Ancaq Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsi ərizəyə cavabında bildirmişdir ki, vətəndaşlara adına verilmiş qərar və əlavə olunmuş sənədlər Milli Arxiv İdarəsinin Bakı Filialına təhvil verilmişdir. Ona aidiyyəti üzrə müraciət etməsi tövsiyə olunmuşdur. O, xx.xx.2024-cü il tarixdə, 6 saylı Bakı “ASAN xidmət” mərkəzi vasitəsi ilə, Milli Arxiv İdarəsinin Bakı Filialına Bakı şəhəri, Binəqədi rayonu, Binəqədi Bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarının arxiv arayışının və həmin torpaq sahəsinə dair yerləşmə planının (sxeminin) ona təqdim edilməsinə dair müraciət etmişdir. Ancaq xx.xx.2024-cü il tarixdə 3-48-2F/2-M-127-8-400/2024 saylı məktubla ərizəyə imtina cavabı gəlmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra mətndə – İPM) 45.4-cü maddəsinə görə iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayılır. İddia ərizəsi məhkəmənin icraatına qəbul edildikdən sonra İPM-in 47–49-cu maddələrinə uyğun olaraq işin hazırlıq icraatına başlanmış və məhkəmənin sərəncamı ilə iddiaya qarşı yazılı münasibət (etiraz) bildirilməsi üçün iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərin surətləri cavabdehə təqdim edilmişdir. Cavabdeh iddia ərizəsinə münasibət bildirməmiş və yazılı etirazını təqdim etməmişdir. Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə qanunla müəyyən edilmiş qaydada xəbərdar edilmiş iddiaçı və cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmiş və cavabdehin nümayəndəsi gəlməməsinin səbəbləri barədə heç bir məlumat verməmişdir. İddiaçı teleqramla məhkəməyə müraciət edərək, səhhəti ilə əlaqədar iştirak edə bilməcəyini bildirərək məhkəmə iclasının təxirə salınmasını xahiş emtişdir. Lakin bununla (səhhətilə) bağlı məhkəməyə heç bir sübut təqdim etməmişdir. Məhkəmə İPM-in 62.3-cü maddəsinə əsasən işə iddiaçının və cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iddia ərizəsini və digər sənədləri nəzərdən keçirərək, hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. Məhkəmə araşdırması zamanı verilmiş sorğuya cavab olaraq, Azərbaycan Respublikası Milli Arxiv İdarəsi Dövlət Arxivinin Bakı Filialının xx.xx.2024-cü il tarixli məktubuna Binəqədi Bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarının surəti əlavə edilmişdir. Həmin qərarda qeyd edilmişdir ki, Binəqədi rayonu, 6-cı mikrorayon, Qərb hissəsində 600 kv.m. torpaq sahəsi fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün X4 mülkiyyətinə verilmişdir. İddianın mümkünlük şərtlərinin yoxlanılması məsələsi ilə bağlı, məhkəmə “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 5 saylı qərarında göstərilmiş mövqeyinin nəzərə alınmasını zəruri hesab edir. Qərarda göstərilmişdir ki, “Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır.” Göründüyü kimi, İPM-in 12.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş işin araşdırılması prinsipi iddianın mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunun yoxlanılmasına da şamil olunur. İPM-in 12.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur. Həmin Məcəllənin 35.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Qeyd edilən normanın tələbinə əsasən, istənilən növ inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olan iddia yalnız onun mümkünlüyü haqqında şərt yerinə yetirildiyi halda yolveriləndir. İddianın əsaslı hesab edilərək məhkəmə tərəfindən mümkün sayılması üçün əsas şərtlər - tələbin iddia müddətinə dair normalara riayət edilməklə və iddiaya cavab verməli olan inzibati orqana qarşı yönəlməsi, iddiaçının pozulması ehtimal olunan subyektiv hüququnun mövcudluğunun Konstitusiyadan, ümumi (publik) hüquq sahəsində qüvvədə olan qanunlardan və qanun qüvvəli aktlardan irəli gəlməsidir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda adıçəkilən qərarının 2.3-cü bəndində qeyd edilmişdir ki, məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olub-olmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-in 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. Subyektiv hüququn mahiyyətini açıqlayan Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında ifadə edilmiş hüquqi mövqeyinə görə, subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimlənmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. İddia ərizəsində iddiaçı Binəqədi Bələdiyyəsi tərəfindən qəbul edilmiş xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərara istinad edərək, ona dair arxiv arayışı və sxeminin verilməsi tələbini irəli sürmüşdür. Məhkəmə araşdırması ilə müəyyən edilmişdir ki, iddiaçının istinad etdiyi Binəqədi Bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli, 567 saylı qərarı ilə 6-cı mikrorayon, Qərb hissəsində 600 kv.m torpaq sahəsi fərdi yaşayış evinin tikintisi üçün X4 mülkiyyətinə verilmişdir. Sözügedən qərarda İddiaçı və ya müvafiq torpaq sahəsi üzərində sərəncam verməyi və digər səlahiyyətləri ona etibarnamə ilə həvalə etmiş X1 hüququnu təsdiq edən heç bir müddəa yer almamışdır. Beləliklə, iddiaçının həmin qərara dair subyektiv hüququ təsdiq olunmur. Məhkəmə qeyd edir ki, qərarda X1 hüququ müəyyən edilsə idi belə, hazırkı iddia tələbi ilə məhkəmədə iddiaçı olmaq hüququ yalnız həmin şəxsə- X2 məxsus olardı. Göründüyü kimi, iddiaçının mübahisə predmeti olan torpaq sahəsinə dair hər hansı hüququnun mövcudluğu müəyyən olunmadığından onun hazırkı tələbi irəli sürmək üçün subyektiv hüquqa malik olması qənaətinə gəlmək mümkün deyildir. Bu mənada, iddiaçının hazırkı iddiaya hüquqi marağı müəyyən edilmir. Belə olan halda, məhkəmə hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. İPM-in 35.3-cü maddəsinə görə iddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 35, 80, 81 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsinin Bakı filialına qarşı “arxiv arayışının və torpaq sahəsinə dair plan sxemin verilməsi” tələbinə dair iddiası mümkün sayılmasın. Qərardaddan təqdim olunduğu gündən 10 gün müddətində Bakı İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov küçəsi 540-cı məhəllə) apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Həmid Ağalarov