Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Gəncə şəhəri İş № 2-1(114)-1967/2025 11.03.2025 GƏNCƏ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ İddiaçı Cavabdehnə qarşı doğum akt qeydinin bərpa olunması tələbinə dair iş üzrə Giriş hissə: Hakim Əliyeva Gülşən Talıb qızının sədrliyi, Kərimov Elvin Cəfər oğlunun katibliyi, İddiaçı və cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı Cavabdehnə qarşı doğum haqqında akt qeydinin bərpa edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsinə Gəncə İnzibati Məhkəməsinin (Gəncə şəhəri, H.Əliyev prospekti, 105) binasında məhkəmə iclasından kənar baxaraq aşağıdakı qərardadı qəbul etdi. Təsviri hissə: I. İşin halları
1. Cavabdeh xx.xx.2024-cü il tarixli 3-16-5/8-15-2236 nömrəli məktubundan görünür ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il tarixli 52 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydində dəyişiklik, bərpa və ləğv qaydalarını müəyyən edən əsas müddəalar”a uyğun olaraq vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının itmiş qeydinin bərpası bu cür qeydlərin həqiqətən olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında icra edilir. Həmçinin həmin müddəaların 14-cü bəndinə əsasən itmiş qeydlərin bərpası qeydiyyat orqanı tərəfindən mümkün olmadıqda vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeydiyyatı faktı məhkəmə qaydasında müəyyən edilir. Ermənistan Respublikası Basarkeçər rayonunda doğulmasını təsdiq edəcək sənədləri qeydiyyat şöbəsinə vətəndaş İddiaçı təqdim edə bilmədiyinə görə Qeydiyyat şöbəsində doğum haqqında akt qeydinin bərpası mümkün olmamışdır.
2. Məhkəmə sorğusu əsasında Gəncə şəhər Baş Polis İdarəsindən əldə edilmiş X6 aid fərdi uçot kartoçkasından görünür ki, İddiaçı xx.xx.1972-ci il tarixdə Ermənistan Respublikası Vardenis rayonunda anadan olmuşdur. X3, anası X2r. II. Məhkəmədə icraat
3. İddiaçı Cavabdehnə qarşı iddia ərizəsi ilə xx.xx.2024-cü il tarixdə Gəncə İnzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, İddiaçı xx.xx.1972-ci il tarixdə Ermənistan Respublikası Vardenis rayonunda doğum akt qeydinin bərpa edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə vəzifə kimi qoyulması barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişir.
4. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, xx.xx.1972-ci il tarixdə Ermənistan Respublikası Vardenis rayonunda anadan olmuşdur. Hazırda Gəncə şəhəri, Nəriman Nərimanov prospekti, döngə 12, ev 12-də qeydiyyatda olmaqla yaşayır. O, doğum haqqında şəhadətnaməsini uzun müddətdir ki, itirmişdir. Bundan sonra Cavabdehnə iddiaçı müraciət edərək, ona yeni doğum haqqında şəhadətnamənin verilməsini xahiş etmişdir. Lakin qeydiyyat şöbəsi bundan imtina edərək doğum haqqında şəhadətnamənin təkrar olaraq verilməsinin mümkün olmadığını bildirmişdir. Bununla bağlı ona məhkəməyə müraciət etməyi tövsiyə olunmuşdur. Bu səbəbdən məhkməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır.
5. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 45.4-cü maddəsinə görə iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul edilmiş sayılmışdır. III. Prosessual məsələlər
6. İş üzrə inzibati prosessual qanunvericiliyin tələblərinə müvafiq prosessual hərəkətlər edilərək, işin şifahi məhkəmə baxışı iclası xx.xx.2025-ci il tarixə təyin edilmiş və bu barədə tərəflərə məlumat verilmişdir.
7. İddiaşə və cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasına gəlmişlər.
8. İddiaçı məhkəmə iclasında iddia tələbini müdafiə edərək, təmin olunması barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir.
9. Cavabdehin iddiaya qarşı yazılı etirazı məhkəməyə daxil olmuş və etiraz onunla əsaslandırılmışdır ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 52 saylı 01 mart 2001-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş Vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydlərində dəyişiklik, bərpa və ləğv qaydalarını müəyyən edən Əsas müddəaların 13-cü bəndinə əsasən «vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydlərinin bərpası bu cür qeydlərin həqiqətən olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında ərizə verənlərin seçdiyi yer üzrə qeydiyyat şöbələri və konsulluq idarələri tərəfindən icra edilir». Həmin Müddəaların 14-cü bəndinə əsasən «İtmiş akt qeydinin qeydiyyat şöbələri və konsulluq idarələri tərəfindən bərpası mümkün olmadıqda, vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeydiyyatı faktı məhkəmə qaydasında müəyyən olunur». İddiaçı X5 təqdim etdiyi iddia ərizəsindən görünür ki, o, xx.xx.1972-ci ildə Ermənistan Respublikası Basarkeçər rayonunda (Vardenis rayonu) anadan olmuş, hazırda Gəncə şəhərində yaşayır, doğum haqqında təkrar şəhadətnamə almaq üçün Cavabdehnə müraciət etmiş, lakin onun barəsində Azərbaycan Respublikasında doğum haqqında akt qeydi olmadığına görə təkrar doğum haqqında şəhadətnamə verilməmiş, həmçinin onun barəsində doğum haqqında akt qeydinin bərpası mümkün olmamış, bu səbəbdən də qeydiyyat şöbəsi tərəfindən doğum faktının müəyyən olunması üçün qeydiyyatda olduğu ərazi üzrə məhkəməyə müraciət etməsi barədə izah məktubu verilmişdir. Lakin iddiaçı X10 doğum faktının müəyyən edilməsi üçün ümumi məhkəməyə müraciət etməli olduğu halda, bunu etməmiş, Gəncə İnzibati məhkəməsinə doğum haqqında akt qeydinin bərpa edilməsi tələbinə dair iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, Cavabdeh üzərinə vəzifə qoyulmasını xahiş etmişdir. Halbuki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yuxarıda göstərilən Qərarının tələbinə əsasən doğum faktı məhkəmə qaydasında müəyyən olunur, belə olan halda iddiaçının iddia tələbinə xüsusi icraat qaydasında baxılmalı, doğum faktı müəyyən edilməli və bunun əsasında da Cavabdeh tərəfindən doğum haqqında bərpa akt qeydi tərtib edilməklə, iddiaçıya yeni doğum haqqında şəhadətnamə verilməlidir. İddiaçı X5 hazırki iddia tələbi üzrə məhkəmə tərəfindən doğum haqqında akt qeydinin bərpa edilməsi barədə Cavabdeh üzərinə hər hansı öhdəlik qoyulsa belə, həmin qərarın icrası Cavabdeh tərəfindən mümkün olmayacaq, belə ki, iddiaçı Ermənistan Respublikasında anadan olmasını göstərsə də onun Ermənistan Respublikasında doğulmasını təsdiq edəcək doğum haqqında şəhadətnaməsinin əsli və ya surəti mövcud deyildir, bu səbəbdən də hesab edir ki, iddiaçının iddia tələbinə xüsusi icraat qaydasında Gəncə şəhər məhkəməsində baxılmalı, Azərbaycan Respublikası MRM-nin 307.2.3-ci maddəsinin tələbinə əsasən doğumun qeyd edilmə faktı məhkəmə tərəfindən müəyyən edilməklə, yəni doğulduğu vaxt, yer, valideynlər, uşağın nikahdan əvvəl və ya sonra doğulması, atalıq müəyyən edilib edilməməsi və s. hallar barədə məlumatlar qətnamədə ətraflı göstərilməklə, qətnamənin icrasının Cavabdehnə həvalə edilməsi məqsədə müvafiqdir. Göstərilənlərə əsasən gələcəkdə məhkəmə tərəfindən hər hansı qərar qəbul edilərsə nəzərə alınmasını xahiş edir. Əlavə olaraq bildirir ki, məhkəmənin sərəncamında xx.xx.1972-ci ildə doğulmuş X5 doğum haqqında akt qeydi istənilmiş, lakin belə bir akt qeydi Cavabdeh arxivində mövcud deyildir, həmçinin iddiaçı iddia ərizəsində də göstərmişdir ki, o, Ermənistan Respublikasında doğulmuşdur.
10. Cavabdehin nümayəndəsi X4 iclas zamanı iddia tələbinə etiraz edərək, iddianın rədd olunması barədə qərar çıxarılmasını xahiş etdi.
Əsaslandırma hissəsi:
11. Məhkəmə iddia ərizəsini, ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirib hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır.
12. Belə ki, «İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair» Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli 05 nömrəli Qərarına görə: Bənd 1.1. Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. Bənd 1.3. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Bənd 1.4. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Bənd 2.1. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. Bənd 2.3. Məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olub-olmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-in 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. Bənd 4.1. İPM-in 35.1-ci maddəsinə görə, iddianın mümkün sayılması üçün iddiaçı iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində özünün hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırmalıdır.
13. İddia ərizəsinin məzmunundan görünür ki, iddiaçı iddia tələbində Cavabdeh qismində qeyd etməklə, onun xx.xx.1972-ci il tarixdə Ermənistan Respublikası Vardenis rayonunda doğum akt qeydinin bərpa edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə vəzifə kimi qoyulmasını xahiş edir.
14. Azərbaycan Respublikası Ailə Məcəlləsinə görə: Maddə 162.1. Vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydinin bərpası bu cür qeydlərin həqiqətən olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında, ərizə verənlərin seçdiyi yer üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən icra edilir. Maddə 162.2. İtmiş akt qeydinin müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən bərpası mümkün olmadıqda, vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeydiyyatı faktı məhkəmə qaydası ilə müəyyən edilir.
15. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 1 mart tarixli 52 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydlərində dəyişiklik, bərpa və ləğv qaydalarını müəyyən edən Əsas Müddəalar”a görə: Bənd 13. Vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydlərinin bərpası bu cür qeydlərin həqiqətən olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında ərizə verənlərin seçdiyi yer üzrə qeydiyyat şöbələri və konsulluq idarələri tərəfindən icra edilir. Bənd 14. İtmiş akt qeydinin qeydiyyat şöbələri və konsulluq idarələri tərəfindən bərpası mümkün olmadıqda, vətəndaşlıq vəziyyəti aktının qeydiyyatı faktı məhkəmə qaydasında müəyyən edilir. Bənd 16. Doğum, nikahın bağlanması, nikahın pozulması, övladlığa götürmə, atalığın müəyyən edilməsi, adın, soyadın və ata adının dəyişdirilməsi, ölüm haqqında aktların itirilmiş qeydləri yalnız müvafiq qeydin əvvəllər olduğunu təsdiq edən sənədlər olduqda və ya məhkəmənin qətnaməsinə əsasən bərpa edilir. Bənd 16-1. Xarici ölkədə tərtib edilmiş vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydini və ya onun mövcudluğu barədə məlumatı əldə etmək mümkün olmadıqda qeydiyyat şöbələri və ya konsulluq idarələri həmin akt qeydini bərpa edir və müvafiq şəhadətnamə verir.
16. Göründüyü kimi, vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydlərinin bərpası qaydalarına görə, doğum haqqında akt qeydi itirilmişsə, həmin qeydin bərpası qeydin həqiqətən olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında qeydiyyat şöbəsi tərəfindən, bu mümkün olmadıqda isə doğum qeydə alınma faktının müəyyən edilməsi barədə məhkəmə qətnaməsi əsasında bərpa edilir.
17. Hazırkı işdə iddiaçı xx.xx.1972-ci il tarixdə Ermənistan Respublikasının Vardenis rayonunda anadan olduğuna görə onun barəsində tərtib edilmiş vətəndaşlıq vəziyyəti akt qeydini və ya onun mövcudluğu barədə məlumatı əldə etmək mümkün olmamışdır.
18. Ona görə də məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının iddia tələbinə xüsusi icraat qaydasında doğum faktının müəyyən edilməsi üzrə baxılmalıdır.
19. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinə görə: Maddə 305.1.1-ci maddəsinə əsasən məhkəmə xüsusi icraat qaydasında hüquqi əhəmiyyəti olan faktların müəyyən edilməsi haqqında işlərə baxır.
20. Göründüyü kimi, tələb inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılan iddia növlərinə aid deyildir və hüquqi əhəmiyyəti olan faktın müəyyən edilməsinə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında inzibati məhkəmədə deyil, mülki mühakimə icraatı qaydasında ümumi məhkəmədə baxılmalıdır.
21. “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2015-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarına görə: Bənd 15.2. ... İPM-in 8.2-ci maddəsində işin səlahiyyətli məhkəməyə göndərilməsi dedikdə, məhz inzibati mübahisə üzrə işə İPM-in müddəalarına uyğun olaraq baxmağa səlahiyyətli olan inzibati məhkəmə nəzərdə tutulur. Belə ki, mülki və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan işlərin aidiyyəti üzrə göndərilməsi İPM-də nəzərdə tutulmamışdır. Bənd 15.3. Bu səbəbdən mülki və ya cinayət məhkəmə icraatı qaydasında, habelə inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında baxılmalı olan mübahisələrə dair iddialar mümkün sayılmamalı, iddiaçıya aidiyyəti üzrə səlahiyyətli məhkəməyə (yaxud, inzibati xətalara dair işlər üzrə icraat qaydasında işlərə baxmaq səlahiyyəti olan orqana) müraciət etmək hüququ izah olunmalıdır. Mübahisənin aidiyyəti müəyyənləşdirilərkən tərəflərin, cavabdehə hələ təqdim edilməmiş iddia ərizələrinə münasibətdə isə, iddiaçının dinlənilmə hüququ məhkəmə tərəfindən təmin olunmalıdır.
22. Beləliklə, hazırkı mübahisənin aidiyyəti mülki məhkəmə icraatı qaydasında işə baxan məhkəmələrə aid olduğundan və inzibati prosessual qanunvericilikdə mülki məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olan işlərin aidiyyəti üzrə göndərilməsi nəzərdə tutulmadığından iddia mümkün sayılmamalı və iddiaçıya hazırkı tələblə ərazi aidiyyat qaydalarına riayət etməklə müvafiq şəhər (rayon) məhkəməsinə müraciət etmək hüququnun olması izah edilməlidir.
23. İPM-ə görə: Maddə 35.1. Bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Maddə 35.3. İddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər. Maddə 85.1. Şikayət məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün, məhkəmə qərardadının isə elan olunduğu gündən 10 gün müddətində inzibati məhkəmə vasitəsilə verilir.
Nəticəvi hissə:
24. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati- Prosessual Məcəlləsinin 35, 80 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq
qərara aldı:
İddiaçı mümkün sayılmasın. İddiaçıya izah edilsin ki, ərazi aidiyyat qaydalarına riayət etməklə müvafiq şəhər (rayon) məhkəməsinə müraciət edə bilər. Qərardaddan onun təqdim olunduğu vaxtdan 10 (on) gün müddətində Gəncə İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati kollegiyasına (Gəncə şəhəri, Atatürk prospekti, 252) apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim Gülşən Əliyeva