Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Gəncə şəhəri İş № 2-1(114)-2762/2025 18.04.2025 GƏNCƏ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Tağıyeva Ruhiyə Nadim qızı İddiaçı cavabdehlər Goranboy rayon Qızılhacılı Bələdiyyəsi və Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-yə qarşı “torpaq sahəsinin əvəzinə yeni torpaq sahəsinin verilməsi və ya kompensasiyanın ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehlərin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddiası üzrə inzibati işə məhkəmə binasında, məhkəmə iclasından kənar baxaraq aşağıdakı qərardadı qəbul etdi. İddiaçının tələbi İddiaçı cavabdehlər Goranboy rayon Qızılhacılı Bələdiyyəsi və Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-yə qarşı iddia ərizəsi ilə Gəncə İnzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, sel arxı üçün alınmış, Goranboy rayonu, Balakürd kəndində yerləşən 1.66 ha torpaq sahəsinin əvəzinə yeni torpaq sahəsinin verilməsi, yaxud torpağın bazar qiymətinə uyğun kompensasiyanın ödənilməsinin cavabdehlərin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddiaçı tələbini belə əsaslandırmışdır ki, məhkəməyə təqdim edilən JN-0014 KOD 50904028 saylı “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktı”nın surətindən görünür ki, Goranboy rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 10 iyul 2000-ci il tarixli, 25 saylı qərarına əsasən, onun və ailə üzvlərinin mülkiyyətinə Goranboy rayonu, Balakürd kəndi ərazisindən 1.66 ha kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı ilə məşğul olmaq üçün pay torpaq sahəsi ayrılıb verilmişdir. İddiaçı ailə üzvləri ilə birlikdə onların mülkiyyətinə verilmiş həmin torpaq sahəsini 2010-cu ilə kimi təyinatı üzrə istifadə etmişlər. Lakin 2010-cu ildə onların mülkiyyətində olan həmin torpaq sahəsində Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC sel arxı çəkmişdir. Həmin vaxtdan bu günə kimi iddiaçı onların mülkiyyətində olan 1.66 ha torpaq sahəsindən cavabdehlərin təqsiri ucbatından istifadə edə bilmir. Halbuki, sel arxı çəkilərkən cavabdehlərlə belə razılaşmışlar ki, Goranboy rayon Qızılhacılı Bələdiyyəsi, onlara həmin ölçüdə torpaq sahəsi verməli idi. AR Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC isə dəymiş ziyana görə kompensasiya ödəməli idi. Ancaq üstündən 14 il keçməsinə baxmayaraq, cavabdehlər götürdükləri öhdəlikləri yerinə yetirmirlər. Belə ki, ötən 14 ildə cavabehlər tərəfindən nə yeni torpaq sahəsi verilmiş, nə də ki, dəymiş zərərə görə kompensasiya ödənilmişdir. İddiaçı bir necə dəfə cavabdehlərə yazılı və şifahi müraciət etsə də, onun müraciətləri müsbət həll olunmamışdır. Cavabdeh Qızılhacılı Bələdiyyəsinin ona ünvanladığı 28 dekabr 2024-cü il tarixli məktubunda bildirir ki, sel arxının çəkilməsi bələdiyyə tərəfindən aparılmadığından bələdiyyə mülkiyyətindən başqa yer ayrılması məqsədə müvafiq deyildir. Cavabdeh AR Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC isə ümumiyyətlə iddaçının məktubuna cavab vermir. Ona görə də o, məhkəməyə müraciət etməli olmuşdur. İşin halları Gəncə İnzibati Məhkəməsinin İddiaçı ünvanlanmış xx.xx.2025-ci il tarixli sərəncamından görünür ki, iddia ərizəsi və ona əlavə edilən sənədlərlə bağlı xətaların aradan qaldırılması üçün xx.xx.2025-ci il tarixədək vaxt verilmişdir. Tətbiq edilən hüquq Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosesual Məcəlləsi Maddə 35. İddianın mümkünlüyü 35.1. Bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. 35.3. İddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər. Maddə 85. Şikayətin verilməsinə dair tələblər 85.1. Şikayət məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün, məhkəmə qərardadının isə elan olunduğu gündən 10 gün müddətində inzibati məhkəmə vasitəsilə verilir. “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli 5 nömrəli Qərarı 1.1. Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. 1.3. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. 1.4. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. 2.1. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. 2.3. Məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olub-olmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-in 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. 3.1.İnzibati məhkəmə icraatının əsas prinsiplərindən biri məhkəmənin yardım etmək vəzifəsidir. 3.2 İPM-in 13 və 48-ci maddəsində təsbit edilmiş buna dair müddəalar işə baxan məhkəmənin mübahisənin faktiki və hüquqi hallarını tərəflərlə müzakirə etməsini və bununla əlaqədar onlara zəruri hüquqi yardım göstərməsini tələb edir. 3.3. Yardım etmək vəzifəsi tələb edir ki, iddianın mümkün sayılmamasına səbəb olan halları aşkar edən məhkəmə bunu iddiaçının diqqətinə çatdırmaqla onunla müzakirə etməli, zəruri olduğu halda müvafiq hüquqi təkliflər verməli, həmin halların aradan qaldırılması üçün lazımi şərait yaratmalı və bunun üçün ağlabatan vaxt təyin etməlidir. 3.4. Birinci instansiyası məhkəməsi yardım etmək vəzifəsinə riayət etmədən iddianı mümkünsüz saymamalıdır. Məhkəmə yardım etmək vəzifəsini hər bir konkret işin hallarından asılı olaraq zərurət olduqda məhkəmə iclasında yerinə yetirə biləcəyi kimi, buna dair məhkəmə iclası keçirmədən tərəflərlə apardığı yazışmalar vasitəsilə də yerinə yetirə bilər. 8.1. İddia mümkün sayılmadıqda məhkəmə İPM-in 35.3-cü maddəsinə əsasən qərardad qəbul edir. 8.2. Bu qərardad məzmun baxımından mübahisə predmetinə toxunmur və yalnız iddianın mahiyyəti üzrə qərar çıxarmaq üçün şərtin mövcud olmadığını müəyyən edir. 8.3. Buna görə də, iddianın mümkün sayılmamasına dair qərardad yenidən mümkünlük şərtlərinə əməl etməklə eyni predmet üzrə iddia qaldırmaq imkanını istisna etmir.
9. Məhkəmələrin diqqətinə çatdırılsın ki, İPM-də nəzərdə tutulmuş mümkünlük şərtləri ilə yanaşı ayrı-ayrı iddia növləri üzrə tələb olunan mümkünlük şərtlərinin (məsələn, məcburetmə, öhdəliyin icrası və vurulmuş ziyana görə kompensasiyanın ödənilməsi haqqında iddialarda iddiaçının müvafiq ərizə ilə əvvəlcə inzibati orqana müraciət etməsi, iddianın verilməsi müddətinə əməl olunması və s.) də mövcudluğu yoxlanılmalıdır.
Məhkəmənin mövqeyi
Məhkəmə iddia ərizəsini və ona əlavə edilmiş sənədləri nəzərdən keçirib hesab edir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. İnzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. İş materiallarında olan iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərdən müəyyən olunur ki, iddiaçı tərəfindən eyni əsasla iki cavabdehə qarşı tələb irəli sürülmüşdür. Belə ki, digər şəxslərə birlikdə iddiaçıya məxsus olan torpaq sahəsində sel arxı çəkilmişdir. İddiaçı isə hazırda öz torpaq sahəsindən istifadə edə bilmədiyi üçün ya həmin torpaq sahəsinin əvəzinə Goranboy rayon Qızılhacılı Bələdiyyəsi tərəfindən ona torpaq sahəsinin verilməsini, ya da Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC tərəfindən ona kompensasiyanın ödənilməsinin xahiş edir. Məhkəmə qeyd edir ki, qeyd olunan tələb dəqiq olmamaqla iddiaçı tərəfindən dəqiqləşdirilməsi zəruri olmuşdur. Digər tərəfdən işdə olan JN-0014 KOD 50904028 torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət Aktından görünür ki, 1.66 ha torpaq sahəsi İddiaçı ilə birlikdə X4, X2, X1 mülkiyyətinə verilmişdir. Ona görə də digər mülkiyyətçilər də iddiaçı ilə birlikdə müvafiq tələblə cavabdehə müraciət etməli, cavabdeh tələbin təmin edilməsindən imtina etdikdə və ya müraciətə cavab vermədikdə birgə iddiaçı kimi məhkəməyə müraciət etməlidirlər. Məhkəmə tərəfindən Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13cü maddəsinin tələbinə müvafiq olaraq yardım etmək vəzifəsi üzrə xx.xx.2025-ci il tarixdə sərəncam göndərilərək qeyd olunan xətaların aradan qaldırılmasının zəruriliyi qeyd edilmiş, bununla əlaqədar vaxt verilmiş, lakin İddiaçı tərəfindən sərəncama əməl edilməmiş, göstərilən xətalar aradan qaldırılmamışdır. Odur ki, məhkəmə hesab edir ki, İddiaçı cavabdehlər Goranboy rayon Qızılhacılı Bələdiyyəsi və Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-yə qarşı “torpaq sahəsinin əvəzinə yeni torpaq sahəsinin verilməsi və ya kompensasiyanın ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehlərin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddiası mümkün sayılmamalıdır. Həmçinin, iddiaçıya izah edilir ki, iddianın mümkün sayılmaması yenidən mümkünlük şərtlərinə əməl etməklə eyni predmet üzrə iddia qaldırmaq imkanını istisna etmir. Məhkəmə yuxarıda qeyd olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati- Prosessual Məcəlləsinin 35 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq
Qərara aldı İddiaçı cavabdehlər Goranboy rayon Qızılhacılı Bələdiyyəsi və Azərbaycan Respublikası Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC-yə qarşı “torpaq sahəsinin əvəzinə yeni torpaq sahəsinin verilməsi və ya kompensasiyanın ödənilməsi öhdəliyinin cavabdehlərin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddiası mümkün sayılmasın. Qərardaddan onun təqdim olunduğu vaxtdan 10 (on) gün müddətində Gəncə İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər.
Hakim Ruhiyə Tağıyeva