Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Gəncə şəhəri İş № 2-1(114)-500/2020 11.03.2020 GƏNCƏ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim İsgəndərova Aygül Vulqar qızının sədrliyi, Əliyeva Tahirə Nazim qızının katibliyi, İddiaçı, Cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinin etibarnamə üzrə nümayəndəsi X1 iştirakları ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinə qarşı iş, hərbi xidmət illərinin sosial sığorta stajına daxil edilməsi və ona hüququ yarandığı tarixdən pensiya təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında, şifahi məhkəmə baxışı iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. T ə s v i r i h i s s ə: Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinin xx xxxxxx 2019-cu il tarixli, ********** nömrəli məktubu ilə İddiaçı tələb olunan sosial sığorta stajı və pensiya kapitalı olmadığı üçün yaşa görə əmək pensiyasının təyin olunmasından imtina edilmişdir. İmtinanı qanunsuz hesab edən iddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinə (bundan sonra Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsi) qarşı onun Şamxor «Sosializm» sovxozunda işləmə faktı əsasında xx.xx.1972-ci il tarixdən xx.xx.1998-ci il tarixədək olan 25 il 09 ay 07 gün sığorta stajının və 18604,94 manat pensiya kapitalının müəyyən edilməsinə dair qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Bundan sonra, iddiaçı məhkəməyə iddia ərizə təqdim edərək onun 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi, hərbi xidmətdə olduğu illərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi və ona hüququ yarandığı tarixdən pensiya təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar çıxarılmasını xahiş etmiş və ərizə məhkəmənin icraatına qəbul edilmişdir. İddiaçı tələbini onunla əsaslandırmışdır ki,o,yaşa görə əmək pensiyasına çıxmaq üçün Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinə müraciət etmiş, lakin sənədlərində olan uyğunsuzluğa görə DSMF-nin Şəmkir rayon şöbəsi ona pensiya təyin etməkdən imtina etmiş və səbəb kimi onun əmək kitabçasının olmamasını göstərmişdir. Belə ki, xx.xx.1972-ci ildən xx.xx.1998-ci ilədək 25 il 09 ay 07 gün sığorta stajının və ya fərdi hesabın sığorta hissəsində 18604,94 manat pensiya kapitalının olmasına baxmayaraq, işlədiyi dövr əmək kitabçasında qeyd olunmadığı üçün qaydalara əsasən həmin illərdəki sığorta stajının məhkəmə qaydasında müəyyən olan zaman ona əmək pensiyası təyin olunması məsələsinə baxıla bilər. xx.xx.1972-ci il, xx.xx.1998-ci il Şəmkir rayon «Sosializm» sovxozunda işə fəhlə qəbul edilməyi Dövlət Arxivinin Şəmkir filialı tərəfindən verilmiş xx.xx.2019-cu il tarixli k-1-278 saylı arayışlarında öz əksini tapmışdır. Odur ki, iddia tələbinin təmin olunmasını xahiş edir. İddiaçı məhkəmə iclasında iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək, iddia tələbinin təmin olunması barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdeh Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinin etibarnamə üzrə nümayəndəsi X2 iddia tələbinə etiraz edərək bildirmişdir ki, Şəmkir rayonu, Keçili kənd sakini İddiaçı təqdim etdiyi xx.xx.2019-cu il tarixli, K-1-278 saylı arxiv arayışında xx.xx.1972-ci il tarixdən xx.xx.1998-ci il tarixədək hərbi xidmət illəri də daxil edilməklə, cəmi 25 il 09 ay 07 gün sığorta stajı və ya fərdi hesabın sığorta hissəsində 18604.4 manat pensiya kapitalı vardır. İddiaçı işlədiyi dövr əmək kitabçasında qeyd olunmadığı üçün Qaydalara əsasən həmin illərdəki sığorta stajı məhkəmə qaydasında müəyyən edildikdən sonra ona əmək pensiyasının təyin edilməsi məsələsinə baxıla bilər. İddiaçının tələbinə dair sənədlər məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Onlara iddiaçıya aid şəxsiyyət vəsiqəsinin təsdiqlənmiş surəti, xx.xx.2019-cu il tarixli, 486 nömrəli “yaşayış yeri barədə” arayış, Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Şəmkir filialnın xx.xx.2019cu il tarixli, K-1-278 nömrəli və xx.xx.2020-ci il tarixli, K-3-28 nömrəli arxiv arayışları, xx.xx.1975-ci il tarixli, NZ ******* nömrəli hərbi biletin təsdiqlənmiş surəti, iddiaçının pensiya işinin surəti və cavabdeh Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinin iddiaçıya ünvanladığı xx xxxxxx 2019-cu il tarixli, **********2 nömrəli imtina məktubu aiddir. Həmin sənədlərin məzmununa istinad olunur və onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Ə s a s l a n d ı r m a h i s s ə s i: Məhkəmə iddia tələbinin dəlillərini inzibati iş materialları ilə birlikdə araşdırıb hüquqi qiymət verərək, aşağıdakılara əsasən bu nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Məhkəmə ilk növbədə iddia tələbinin mümkünlüyünü yoxlayaraq müəyyən etmişdir ki, verilmiş iddia mümkündür və tələbin mümkün sayılmaması üçün əsaslar yoxdur. Belə ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 2.2.2. maddəsinə görə hazırkı iddia növü məcburetmə haqqında iddiadır. Məcburetmə haqqında iddianın mümkün sayılması üçün: 1. mübahisə inzibati məhkəmələrin səlahiyyətinə aid olmalı; 2. iddianın məqsədi inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmalı; 3. iddia qaldırılmazdan əvvəl inzibati orqana ərizə ilə müraciət edilməli; 4. iddiaçının hüquqlarının pozulması əsaslandırılmalı; 5. iddia inzibati aktın qəbul edilməsindən imtina barədə müvafiq inzibati aktın təqdim edildiyi və ya bu barədə yazılı məlumatın verildiyi vaxtdan 30 gün müddətində verilməlidir (Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 2.2.2, 33.1, 35.1, 38.1 maddələri). Məhkəmə qeyd edir ki, hazırkı iş üzrə cavabdeh inzibati orqan tərəfindən iddiaçının sovxozda və kolxozda işlədiyi illərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi mübahisələndirilmişdir. Məhkəmə iddia tələbinin 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi illərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri hesab edir. Belə ki, işin mahiyyəti üzrə həlli ilə bağlı məhkəmə iş materiallarında olan sübutları tədqiq edib hüquqi qiymət verərək mübahisənin mahiyyəti üzrə həll olunması üçün əhəmiyyəti olan işin faktik halları kimi müəyyən etmişdir ki, iddiaçının təqdim etdiyi sənədlərdə əksini tapmış 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu Sosializm koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi dövrü cavabdeh əmək stajı kimi qəbul etməmiş və bu mövqeyini onunla əsaslandırmışdır ki, iddiaçının kolxozda və sovxozda işlədiyi stajı əmək kitabçası ilə təsdiqlənmir. Məhkəmə bununla bağlı bildirir ki, iddiaçının 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu Sosializm koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi dövr Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Şəmkir filialının xx xxxxx 2019-cu il tarixli, K-1-278 nömrəli arxiv arayışında öz təsdiqini tapmışdır və cavabdeh həmin arayışın mötəbərliyini mübahisələndirməmişdir. İşdə olan Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Şəmkir filialının xx xxxxx 2019cu il tarixli, K-1-278 nömrəli arxiv arayışından məlum olur ki, «Sosializm» adına kolxoz xx.xx.1984-cü il tarixdən «Sosializm» adına savxoza çeırilmişdir. Şəxsi hesab kitablarında adam günü nooması göstərilmişdir. Rayon üzrə bəzi kolxozlarda kişilər üçün 200-240, qadınlar üçün 150-180 müəyyən edilmişdir. İddiaçı 1972-ci ildən 1984-cü ilə kimi Şəmkir rayonu «Sosializm» koxlozunda, xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işləmişdir. Məhkəmə iddiaçının Şəmkir rayon «Sosializm» sovxozundakı və kolxozundakı əmək fəaliyyəti ilə bağlı arxiv məlumatlarının mötəbərliyi ilə bağlı qeyd edir ki, SSRİ Nazirlər Kabinetinin xx xxxxxx 1956-cı il tarixli, 1044 saylı qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət pensiyalarının təyin edilməsi və ödənilməsi Qaydaları”nın 117-ci maddəsinin «a» bəndinə görə əmək kitabçası, «q» bəndinə görə arxiv müəssisəsinin arayışı iş stajını təsdiq edən sübut sayılır. x xxxxxx 2006-cı ilədək qüvvədə olmuş «Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında» Qanunun 69-cu maddəsinə görə iş stajı müəyyən edilmiş qaydada idarə, müəssisə və təşkilatın verdiyi sənədə əsasən təsdiq edilir. İş stajını sübut edən əsas sənəd əmək kitabçasıdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx xxxxxx 1992-ci il tarixli, 638 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Pensiya təyinatı üçün əmək stajının təsdiq edilməsi qaydası barədə Əsasnamə”nin (Nazirlər Kabinetinin xx xxxxxxxx 2006-cı il tarixli, 217 saylı qərarı ilə qüvvədən düşmüşdür) 3-cü bəndinə görə iş stajını təsdiq edən sənəd əmək kitabçasıdır. Əmək kitabçası olmadıqda, yaxud iş dövrü barədə qeydlər düzgün və dəqiq olmadıqda əmək kitabçasını təsdiqedici sənəd kimi arayışlar, əmrlər, çıxarışlar, əmək haqqı verilməsi üçün şəxsi hesablar və əmək haqqı cədvəlləri nəzərə alınır. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, yenidən hesablanması, bir növündən başqa növünə keçirilməsi və ödənilməsi Qaydaları»nın “Sosial sığorta stajının hesablanması proseduru» adlanan 3-cü hissəsində göstərilmişdir ki, sığortaolunanların qazanmış olduqları pensiya hüquqlarının müəyyən edilməsi zamanı nəzərə alınan sığorta stajı əhatə etdiyi dövrə uyğun olaraq aşağıdakılardan ibarətdir: Qanunun qüvvəyə mindiyi xx.xx.2006-cı il tarixədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün ümumi iş stajı; Qanunun qüvvəyə mindiyi tarixdən sonra əmək pensiyası hüququnun yarandığı tarixədək olan müddət üzrə sosial sığorta stajı. 2006-cı il yanvarın 1-dək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajının PAS-a (X3) daxil edilməsi üçün əsas olan sənədlərdən biri də əmək kitabçasıdır. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 27 sentyabr tarixli, 934 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsi haqqında” Əsasnamənin 1-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsi “Azərbaycan Respublikasında arxiv işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 02 dekabr tarixli, 816 nömrəli Fərmanı ilə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsinin bazasında yaradılmış və arxiv işi sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən mərkəzi icra hakimiyyəti orqanıdır. Həmin Əsasnamənin 3-cü bəndinə görə Azərbaycan Respublikasının Milli Arxiv İdarəsi ona həvalə olunmuş vəzifələri, həm bilavasitə həm də respublika dövlət arxivləri, Naxçıvan Muxtar Respublikasının arxiv idarəsi və digər yerli dövlət arxivləri vasitəsi ilə həyata keçirir. Göründüyü kimi arxiv idarəsi icra hakimiyyəti orqanı olmaqla Azərbaycan Respublikası Milli arxiv fondunun sənədlərinin dövlət arxivlərində komplektləşdirilməsi və mühafizə işini təşkil edir, onların müəyyən olunmuş qaydalara uyğun dövlət arxivlərinə verilməsi işinə nəzarət edir, habelə Azərbaycan Respublikası Milli arxiv fondunun sənədlərinin mərkəzləşdirilmiş dövlət uçotunu aparır, həmin sənədlərin mühafizəsi və istifadəsi üzərində nəzarəti təmin edir. Belə olduğu təqdirdə həmin orqan tərəfindən verilmiş sənədlərdə olan məlumatların həqiqiliyinin şühbə altına alınması məntiqə uyğun deyildir. Ona görə də məhkəmə iddiaçının Şəmkir rayon «Sosializm» sovxozunda və kolxozunda işlədiyinə dair arxiv arayışında göstərilən məlumatları mötəbər sübut sayır və hesab edir ki, həmin dövr iddiaçının əmək stajına daxil edilməlidir. Bundan başqa, İddiaçı iddia ərizəsində ona hüququ yarandığı tarixdən pensiya təyin edilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulmasını xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 38-ci maddəsinin 3-cü bəndinə əsasən hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 7. maddəsinə əsasən 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalıəmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017-ci il iyulun 1dək yaşa görəəmək pensiyası təyin edilmişşəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. (Qeyd. Bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş kişilərin yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2021-ci il iyulun 1-dək, qadınların yaş həddi 2017-ci il iyulun 1-dən başlayaraq 2027-ci il iyulun 1-dək hər il 6 ay artırılır). 21.1-ci maddəsinə görə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin, hərbi qulluqçuların eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş, hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. 23.2. maddəsinə əsasən 1992-ci il yanvarın 1-dək keçmiş SSRİ-nin ərazisində qazanılmış əmək stajı ümumi qaydada sığorta stajına daxil edilir. Göründüyü kimi yaşa görə əmək pensiyası təyin edilməsi üçün iki şərt 1. pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu olmadıqda isə azı 25 il sığorta stajı olduqda;
2. əmək pensiyaları haqqında qanunvericilikdə nəzərdə tutulan yaş həddinə çatdıqda təyin edilir. Məhkəmə qeyd edir ki, 2018-ci il 1 iyulundan - 2019-ci ilin 30 iyununadək olan dövrdə kişilərə yaşa görə pensiya təyin edilməsi üçün yaş həddi 64 yaş müəyyən edildiyindən və 25 ildən çoxsığorta stajı olduğundan iddiaçının yaşa görə pensiya hüququ yaranır. Belə ki, iddiaçının 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi və 1975- 1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olduğu dövr də daxil edilməklə, cəmi 25 il 09 ay 07 gün sığorta stajı vardır və bu cavabdeh orqanının imtina və məhkəmənin sorğusu əsasında təqdim etdiyi məktublarında da öz təsdiqini tapmışdır. Beləliklə, yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, iddia tələbi təmin edilməli, iddiaçının 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi, 1975-1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olduğu müddətlərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi və ona hüququ yarandığı tarixdən pensiya təyin edilməsi vəzifəsi cavabdehin üzərinə qoyulmalıdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin; 68.1. və 62.2. maddələrinin tələblərinə əsasən məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. 69.4. maddəsinin tələblərinə əsasən məhkəmə qərarının əsaslandırma hissəsində qərar qəbul edərkən məhkəmənin əsaslandığı faktiki hallar və sübutlar, istinad etdiyi normativ hüquqi aktlar və onların qiymətləndirilməsi göstərilməlidir. 69.5. maddəsinə əsasən məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. N ə t i c ə h i s s ə s i: Yuxarıda göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 68-69, 75, 81-ci maddələrini rəhbər tutaraq qərara aldı: İddia təmin edilsin. Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Şəmkir filialının xx xxxxx 2019-cu il tarixli, K-1-278 nömrəli arxiv arayışında İddiaçı əmək fəaliyyətini əks etdirən 1972-1984-cü illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» koxlozunda və xx.xx.1984-xx.xx.1998-ci illərdə Şəmkir rayonu «Sosializm» sovxozunda işlədiyi, 1975-1977-ci illərdə hərbi xidmətdə olduğu müddətlərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi və ona hüququ yarandığı tarixdən yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi vəzifəsi cavabdehin üzərinə qoyul Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Şəmkir rayon şöbəsinin üzərinə qoyulsun. Qərardan, onun tam formada təqdim olduğu gündən 30 (otuz) gün müddətində Gəncə İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qərar şikayət verilmədiyi və ya şikayətin geri götürüldüyü gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.
Sədrlik edən: Aygül İsgəndərova