Gəncə İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(114)-943/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Gəncə şəhəri İş № 2-1(114)-943/2020 29.10.2020 GƏNCƏ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Axundov Emin Tahir oğlunun sədrliyi, Abdullayev Əsgər Vəli oğlunun katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialına qarşı işlədiyi illərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququ yarandığı xx.xx.2010-cu il tarixdən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında, şifahi məhkəmə baxışı iclasında baxaraq məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi. T ə s v i r i h i s s ə: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi yanında Dövlət X6 Tərtər rayon şöbəsinə qarşı xx.xx.2020-ci il tarixdə iddia ərizəsi ilə Gəncə İnzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, 1974-1980-ci illərdə Ağdam rayonu “M.F.Axundov” adına sovxozda və Tərtər rayon Dövlət Arxivi tərəfindən verilmiş xx xxxx 2019-cu il tarixli, 65 nömrəli arxiv arayışı ilə müəyyən edilən Tərtər rayonu “Pravda”, “Nizami” adına kolxozda 1989-1997ci illərdə işlədiyi müddətin ona pensiya hüququ verən sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yarandığı xx.xx.2010-ci ildən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. xx.xx.2020-ci il tarixdə iddiaçı məhkəməyə iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim edərək iddia tələbinin Tərtər rayonu “Pravda”, “Nizami” adına kolxozda 1989-1997-ci illərdə işlədiyi müddətin sosial sığorta stajına daxil edilməsi hissəsindən imtina etmiş və məhkəmənin xx.xx.2020-ci il tarixli, 2-1(114)-943/2020 nömrəli qərardadı ilə iddiaçının ərizəsin inzibati məhkəmə icraatına qəbul edilmişdir. İddiaçı iddia tələbini onunla əsaslandırmışdır ki, o, xx.xx.2001-ci ildə ikinci qrup əlilliyə görə pensiyaya çıxmışdır. xx.xx.2010-ci ildə pensiya növü dəyişdirilərək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş və hazırda pensiya alır. xx.xx.1981-ci ildən xx.xx.2011-ci ilədək Ağdam rayon 8 saylı köçkün tam orta məktəbində xadimə işlədiyi iş illəri nəzərə alınsa da, 1974-1980ci illər ərzində Ağdam rayonu “M.F.Axundov” adına sovxozda və 1988-1997-ci illər ərzində sabiq “Pravda”, “Nizami” adına kolxozda işlədiyi iş illəri nəzərə alınmamışdır. Həmin illərin pensiya hüququ verən sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yarandığı xx.xx.2010-ci ildən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi ilə bağlı rəsmi qaydada ərizə ilə cavabdeh inzibati orqan Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialına müraciət etsə də, sonuncu bundan imtina etmişdir. Cavabdehin imtinasını qanunsuz və əsassız hesab edir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin tələblərinə əsasən inzibati mübahisəyə dair iş üzrə qanunamüvafiq prosessual hərəkətlər edildikdən sonra işin şifahi məhkəmə baxışı iclası xx xxxxxxx 2020-ci il tarixə təyin edilmiş və bu barədə tərəflərə lazımi qaydada məlumat verilmişdir. Şifahi məhkəmə baxışı iclasında İddiaçı iddia tələbini müdafiə edərək və iddia ərizəsi ilə eyni məzmunlu izahat verərək 1974-1980-ci illərdə Ağdam rayonu “M.F.Axundov” adına sovxozda işlədiyi müddətin ona pensiya hüququ verən sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yarandığı xx.xx.2010-ci ildən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialı nümayəndəsinin iştirakını şifahi məhkəmə baxışı iclasında təmin etməmiş və səbəbləri barədə məhkəməyə məlumat verməmişlər. Məhkəmə, Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 62.3-cü maddəsinin tələblərinə əsasən işə cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialının nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün hesab etmişdir. xx.xx.2020-ci il tarixdə keçirilmiş məhkəmə iclasında cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialının etibarnamə üzrə nümayəndəsi X2 iddia tələbinə etiraz edərək tələbin təmin edilməməsi barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialının məhkəməyə təqdim etdiyi iddia tələbinə etirazda qeyd edilmişdir ki, filialda vətəndaş İddiaçı əmək pensiyası xx.xx.2011-ci il tarixdən 25 il 01 ay sığorta stajı ilə nəzərə alınmışdır. İddiaçı filila Tərtər Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2018-ci il tarixli qərrı ilə müraciətinə cavab olaraq bildirilmişdir ki, vətəndaşın təqdim etdiyi bütün sığorta stajı 25 il 01 aydan artıq deyil. İddiaçı 1989-1997-ci illərdə Tərtər rayon “Pravda-Nizami” adına kolxozda işləməsi, xx.xx.1993-cü il tarixdən xx.xx.2011-ci il tarixədək Ağdam rayon 8 saylı köçkün orta məktəbində işlədiyi illərlə, yəni hər iki iş yeri xx.xx.1993-1997-ci illər eyni tarix olduğundan iş yerlərindən biri nəzərə alınmışdır. Məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişdir (həmin sənədlərin məzmununa istinad edilir): - iddiaçıya məxsus AZE seriyalı ******** nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti; - Azərbaycan Respublikasının Milli X8 Rayon İcra Hakimiyyəti Tərtər Rayon Dövlət Arxivinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 65 nömrəli arxiv arayışı; - Tərtər Rayon Məhkəməsinin xx.xx.2019-cu il tarixli, 2(061)-1292/2019 nömrəli qətnaməsi; - Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi yanında Dövlət X4 Tərtər rayon şöbəsinin iddiaçıya ünvanladığı xx.xx.2020-ci il tarixli **********9 nömrəli imtina məktubu; - məhkəmənin sorğusu əsasında Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi yanında Dövlət X4 Tərtər rayon şöbəsi tərəfindən təqdim edilmiş İddiaçı pensiya işində olan sənədlərin təsdiq edilmiş surətləri. Ə s a s l a n d ı r m a h i s s ə s i: Məhkəmə, iş üzrə toplanmış sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq, həmçinin, mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında hesab edir ki, iddia təmin edilməməlidir. İddia mümkün iddiadır. Belə ki, baxılan işdə söhbət Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəllənin 1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati mübahisədən gedir ki, buna baxmaq səlahiyyəti inzibati-iqtisadi məhkəmələrə aiddir. X1 Məcəllənin 33.1-ci və 33.2-ci maddələrinə əsasən məcburetmə haqqında iddia qaldırmışdır. Həmçinin, iddiaçı tərəfindən İnzibati Prosessual Məcəllənin 38.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş iddianın qaldırılması ilə bağlı müddət (tələb olunan inzibati aktın qəbul edilməsindən imtina barədə iddiaçıya müvafiq inzibati aktın təqdim edildiyi və ya bu barədə yazılı məlumatın verildiyi vaxtdan 30 gün) gözlənilmişdir. İddia aşağıdakılara görə əsaslı deyil. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 38-ci maddəsinin İ və İİİ bəndində qeyd olunmuşdur ki, hər kəsin sosial təminat hüququ vardır və hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.0.1-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyası - bu Qanunla nəzərdə tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığortaolunanların (bundan sonra – sığortaolunan) onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan əvvəl aldıqları əməkhaqqı və digər gəlirlərin, yaxud sığortaolunanlarin ölümü ilə əlaqədar onların ailə üzvlərinin itirdikləri gəlirlərin kompensasiyası məqsədilə vətəndaşlara aylıq pul ödənişidir. Həmin Qanuna əsasən əmək pensiyalarının təyin edilməsi, sosial sığorta stajının müəyyən olunması, əmək pensiyası sənədərinin rəsmiləşdirilməsi, baxılması və saxlanması Qaydalarının 3.1.1-ci maddəsinə görə “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun qüvvəyə mindiyi günədək sığortaolunanların qazanılmış əmək pensiyası hüquqlarının nəzərə alınması üçün iş stajı əmək kitabçasına əsasən müəyyən edilir. Həmin Qaydaların 3.4-cü maddəsin əsasən əmək fəaliyyəti barədə sənədlər üzürlü səbəbdən (təbii fəlakət, qəza, dağıntı, yanğın, hərbi əməliyyatlar, milli münaqişə və digər fövqəladə hallarla bağlı) təqdim edilə bilmədikdə və ya həmin sənədləri bərpa etmək mümkün olmadıqda, sığortaolunanların (o cümlədən qaçqın və məcburi köçkünlərin) sosial sığorta stajı məhkəmə qaydasında müəyyən edilir. Həmin Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən 63 yaşına çatmış kişilərin və 60 yaşına çatmış qadınların fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatına imkan verdikdə sığorta stajından asılı olmayaraq, bu pensiya təminatına imkan vermədikdə isə azı 25 il sığorta stajı olduqda (2017ci il iyulun 1-dək yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmiş şəxslər istisna olmaqla) yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. Həmin Qanunun 21.1-ci maddəsinə əsasən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada məcburi dövlət sosial sığorta haqlarının ödənilməsi şərtilə mülkiyyət formasından, əmək fəaliyyətinin xarakterindən və müddətindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda əmək müqaviləsi (kontraktı) əsasında işləyənlərin hərbi qulluqçuların, eləcə də hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin, vəzifəyə seçilmiş və ya təyin edilmiş şəxslərin iş , hərbi xidmət və ya digər fəaliyyət müddətləri sığorta stajına daxil edilir. Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, ki, İddiaçı 1974-1980-ci illərdə Ağdam rayonu “M.F.Axundov” adına sovxozda və Tərtər rayon Dövlət Arxivi tərəfindən verilmiş xx xxxx 2019-cu il tarixli, 65 nömrəli arxiv arayışı ilə müəyyən edilən Tərtər rayonu “Pravda”, “Nizami” adına kolxozda 1989-1997-ci illərdə işlədiyi müddətin ona pensiya hüququ verən sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququnun yarandığı xx.xx.2010-ci ildən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi ilə əlaqədar rəsmi qaydada ərizə ilə cavabdeh inzibati orqan Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialına müraciət etsə də, inzibati orqan bundan imtina etmişdir. Məhkəmə aşağıdakılara əsasən cavabdeh inzibati orqanın imtina ilə bağlı hərəkətlərini qanunvericiliyin tələblərinə uyğun hesab edir. Belə ki, işin faktiki halları ilə müəyyən edilir ki, İddiaçı 1974-1980-ci illərdə Ağdam rayonu “M.F.Axundov” adına sovxozda, 1989-1997-ci illərdə Tərtər rayon “Pravda-Nizami” adına kolxozda, xx.xx.1998-ci il tarixdən xx.xx.2006-cı il tarixədək Ağdam rayon 8 saylı köçkün orta məktəbində işləməsi nəzərə alınaraq xx.xx.2006-cı il tarixədək sığorta stajı və fərdi hesabında sığorta kapitalı nəzərə alınaraq əmək pensiyası yenidən hesablanmış, hal-hazırda əmək pensiyası alır. İddiaçı 1989-1997-ci illərdə Tərtər rayon “Pravda-Nizami” adına kolxozda işləməsi, xx.xx.1993-cü il tarixdən xx.xx.2011-ci il tarixədək Ağdam rayon 8 saylı köçkün orta məktəbində işlədiyi illərlə, yəni hər iki iş yeri xx.xx.1993-1997-ci illər eyni tarix olduğundan iş yerlərindən biri nəzərə alınmışdır. Həmçinin, iddiaçı ona pensiyasının yenidən hesablanması ilə bağlı sübutları məhkəməyə təqdim etməmiş və həmin halları sübuta yetirə bilməmişdir. Məhkəmə araşdırmaları zamanı məhkəmə iclaslarında tədqiq olunmuş sübutlara, iddiaçının izahatına əsasən məhkəmə hesab edir ki, həmin sübutlar tam olmadığından, iddiaçının iddia tələbinin təmin edilməsi üçün kifayət qədər əsas mövcud deyil. Avropa Məhkəməsinin “Layıcov Azərbaycana qarşı” xx xxxxx 2014-cü il tarixli qərarında qeyd edilir ki, məhkəmə sübutları qiymətləndirən zaman “əsaslı şübhələr yaratmayan” sübut standartını əsas kimi götürür. Belə sübut kifayət qədər güclü, aydın və ziddiyyət təşkil etməyən mülahizələrdən və ya faktların eyni dərəcədə təkzib olunmayan ehtimallarından irəli gələ bilər. Konstitusiya Məhkəməsinin formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə əsasən, məhkəmənin həqiqətə nail olması üçün işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə lazımi şərait yaradılmaması, sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymətləndirilməməsi və bununla da qəbul edilən məhkəmə aktlarının qanunilik və əsaslılıq meyarlarına cavab vermədiyindən ədalətli olmasını şübhə altına alır. (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun F.Cavadov və V.Aslanovun şikayəti ilə əlaqədar 2008-ci il 30 dekabr tarixli, X.Xəlilovun şikayəti üzrə 2009-cu il 16 yanvar tarixli, N.Manafovun şikayəti üzrə 2009-cu il 13 iyul tarixli Qərarları). Konstitusiyada ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsinin əsas prinsipləri kimi işlərə qərəzsiz, ədalətlə, tərəflərin hüquq bərabərliyinə, faktlara əsasən və qanuna müvafiq baxılması, məhkəmə icraatının çəkişmə prinsipi əsasında həyata keçirilməsi təsbit olunmuşdur (Konstitusiyanın 127-ci maddəsinin İİ və Vİİ hissələri). Avropa Məhkəməsi Van de Huk Niderlanda qarşı iş üzrə xx xxxxx 1994-cü il tarixli Qərarında sübutların qiymətləndirilməsi və onların aidiyyəti və mümkünlüyü məsələsinin həllində milli məhkəmələrin səlahiyyətini nəzərə alaraq göstərmişdir ki, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndi ədalət mühakiməsi orqanının üzərinə tərəflərin təqdim etdiyi mülahizələri, dəlilləri və sübutları hərtərəfli araşdırmaq vəzifəsini qoyur. İddiaçı iddia tələbinin əsaslığını sübut etməli olduğu halda bunu edə bilməmiş və cavabdeh inzibati orqan Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialının hərəkətləri qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olmuşdur. Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 2.2.2-ci maddəsinin tələblərinə əsasən inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı müvafiq öhdəliyin qoyulmasına dair iddialara və ya inzibati orqanın hərəkətsizliyindən müdafiəyə dair iddialara (məcburetmə haqqında iddia) inzibati məhkəmə icraatı qaydasında inzibati-iqtisadi məhkəmələr tərəfindən baxılır. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Həmin maddənin 2-ci hissəsinin tələblərinə əsasən məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati-Prosessual Məcəlləsinin 69.4-cü maddəsinin tələblərinə əsasən məhkəmə qərarının əsaslandırma hissəsində qərar qəbul edərkən məhkəmənin əsaslandığı faktiki hallar və sübutlar, istinad etdiyi normativ hüquqi aktlar və onların qiymətləndirilməsi göstərilməlidir. Cavabdehin iddianı qəbul etdiyi hallarda, qərarın əsaslandırma hissəsində yalnız iddianın cavabdeh tərəfindən qəbul edildiyi onun məhkəmə tərəfindən təsdiq olunduğu göstərilə bilər. Həmin Məcəllənin 69.5-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. Beləliklə, məhkəmə iş üzrə toplanmış sübutlara obyektiv, qərəzsiz, hərtərəfli və tam baxdıqdan sonra həmin sübutlara tətbiq edilməli hüquq normalarına müvafiq olaraq qiymət verərək və iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında belə hesab edir ki, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialına qarşı işlədiyi illərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququ yarandığı xx.xx.2010-cu il tarixdən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə iddia tələbi təmin edilməməlidir. N ə t i c ə v i h i s s ə: Yuxarıda göstərilənlərə və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68-69, 75, 81-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və X3 Nazirliyi tabeliyində Dövlət X6 X7 Tərtər rayon filialına qarşı işlədiyi illərin sosial sığorta stajına daxil edilməsi, pensiyanın yenidən hesablanması və yaşa görə əmək pensiyası hüququ yarandığı xx.xx.2010-cu il tarixdən indiyədək yaranmış pensiya fərqinin birdəfəyə ödənilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə iddia tələbi təmin edilməsin. Qərardan, onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan tərəflər 30 (otuz) gün müddətində Gəncə İnzibati Məhkəməsi (Gəncə şəhəri, H.Əliyev prospekti, bina 105) vasitəsi ilə Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Gəncə şəhəri, Atatürk pr. 252) apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar, onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda məhkəmə qərarı onun təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Sədrlik edən Emin Axundov