Şəki İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(116)-1815/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(116)-1815/2025 19.05.2025 ŞƏKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ X5 Günel Soltan qızının sədrliyi, məhkəmə iclasının katibi Məmmədova Aynur Əhəd qızının katibliyi, cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı MMC-nin cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinə qarşı “cavabdehin Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında 05 dekabr 2024-cü il tarixli, **********189165 nömrəli qərarın ləğv edilməsi” tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında, açıq, şifahi məhkəmə baxışı iclasında baxaraq, məhkəmə, MÜƏYYƏN ETDİ: I. İŞİN HALLARİ: İddiaçı MMC cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinə qarşı məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək, “cavabdehin Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında 05 dekabr 2024-cü il tarixli, **********189165 nömrəli qərarın ləğv edilməsi” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddia ərizəsi aşağıdakı kimi əsaslandırılmışdır: - Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin (Bundan sonra – Vergi orqanı) 26 sentyabr 2023-cü il tarixli qərarı ilə İddiaçı MMC-də 2020-ci il - avqust 2023-cü illər üzrə vergilər və digər icbari ödənişlərə dair qanunvericiliyə əməl edilməsi vəziyyətinin düzgünlüyünün yoxlanılması məqsədilə növbəti səyyar vergi yoxlaması keçirilmişdir. Yoxlanılan dövrdə MMC tibb xidməti fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Səyyar vergi yoxlaması 01 oktyabr 2023-cü il tarixdə başlanılmış, 07 oktyabr 2024-cü il tarixdə başa çatdırılmışdır. Həmin yoxlamanın nəticəsi 10 oktyabr 2024-cü il tarixli, **********177177 nömrəli aktla rəsmiləşdirilmişdir. Yoxlama aktı ilə MMC-yə 47.563,34 manat məbləğdə mənfəət vergisi (1.579,5 manat 2021-ci il üzrə, 45.983,84 manat 2022-ci il üzrə), 222.108,57 manat məbləğdə ƏDV (15.415,2 manat artıq hesablama nəzərə alınmaqla), 68.035,46 manat məbləğdə ödəmə mənbəyində tutulan vergi (3-cü rüb 2020, 2-ci rüb 2023-cü il üzrə) olmaqla, ümumilikdə 337 707,37 manat məbləğdə əlavə vergi hesablanmış və ümumilikdə 179.002,91 manat məbləğdə maliyyə sanksiyasının tətbiq edilməsi təklif edilmişdir. Vergi orqanının 05 dekabr 2024-cü il tarixli, **********189165 nömrəli “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” Qərarı ilə MMC-yə mənfəət vergisi üzrə 47.563,34 manat, ƏDV üzrə 222.108,57 manat, ödəmə mənbəyində tutulan vergi üzrə 68.035,46 manat olmaqla, cəmi 337.707,37 manat məbləğdə əlavə vergi hesablanmış və 179.002,91 manat məbləğdə maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Yoxlama aktında əlavə verginin hesablanma əsası kimi aşağıdakılar göstərilmişdir: Mənfəət vergisi üzrə: Yoxlama aktında vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən sənədlərdə tibbi xidmətlər üzrə göstərilən qiymətlərin İcbari tibbi sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin xidmətlər zərfində göstərilən qiymətlərdən fərqli olması və eyni zamanda ödənişli tibbi xidmətlər üzrə qiymətlər hər hansı sənədlərlə (kassa çekləri və ya e-qaimə faktura ilə) təsdiqini tapmadığı üçün yoxlamaya tibbi xidmətlərin bazar qiymətinin müəyyən edilməsi üçün Vergi Məcəlləsinin 44-cü maddəsinə əsasən ekspertin dəvət edilməsinə zərurət yarandığı, tibbi xidmətlərin bazar dəyərinin müəyyən edilməsi məqsədilə vergi orqanının qərarına əsasən "xxxx" MMC-nin nümayəndəsinin ekspert qismində dəvət olunduğu və ekspert rəyinə əsasən tibbi xidmətlərin bazar dəyərinin müəyyən edildiyi göstərilmişdir (yoxlama aktının 7ci səhifəsi). Ekspert tərəfindən bazar qiyməti müəyyən edilərkən əsasən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”nin təsdiq edilməsi haqqında 10 yanvar 2020-ci il tarixli Qərarına istinad edildiyi qeyd olunmuşdur. Bu zaman ekspert tərəfindən verilmiş bazar qiyməti tətbiq edilməklə (VM-nin 14.3.3-cü maddəsinə istinad olunmuşdur) MMC-nin gəlirləri müəyyən edilmişdir. Bu zaman MMC tərəfindən göstərilmiş tibbi xidmət və müayinələrin çeşidi və miqdarı Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən vergi yoxlamasına təqdim edilmiş statistik hesabatlardakı məlumatlarla müqayisə edilməklə, həmin rəqəmlərə ekspertin müəyyən etdiyi bazar qiymətləri tətbiq edilmişdir. Qeyd edək ki, yoxlama aktında da göstərildiyi kimi, tibbi xidmətin miqdarı Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən yoxlamaya təqdim edilmiş statistik hesabat formaları vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya təqdim edilmiş statistik hesabat formaları ilə üzləşdirilmiş və uyğunluğu təsdiq edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 14.3.3-cü maddəsinə istinad olunmaqla yuxarıda göstərilən qaydada ƏDV üzrə də əlavə dövriyyə müəyyən edilməklə 222.108,57 manat məbləğdə əlavə vergi hesablanmışdır. Yoxlama aktında MMC-yə ÖMV-nin hesablanma əsası kimi, icarəyə götürülmüş xəstəxananın icarə qiymətinə ekspert rəyi əsasında bazar qiymətinin tətbiq edilməsi göstərilmişdir. Belə ki, müqavilə ilə obyektin 1 kv.metrinin icarə haqqı 1,3 manat müəyyən edildiyi halda, ekspert rəyi ilə 2020-ci il üçün 6 manat, 2021-ci il üçün 7 manat, 2022-ci il üçün 7,5 manat, 2023-cü il üçün 8 manat müəyyən edilmişdir. Bu zaman ekspert tərəfindən mənbə kimi, müxtəlif saytlarda icarə ilə bağlı verilmiş elanlardakı qiymətlərə istinad olunmuşdur. Aşağıdakı səbəblərə görə vergi yoxlaması ilə aparılmış həmin hesablamaları tamamilə qanunsuz və əsassız hesab edilmişdir:

1. Ekspertizanın (tibbi xidmətlərin qiyməti üzrə) keçirilməsi üçün hüquqi əsasın olmaması və göstərilmiş tibbi xidmətlərə Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2020-ci il tarixli, 5N-li qərarı ilə təsdiq edilmiş “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”ndəki qiymətlərin tətbiqinin əsassız olması. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, yoxlama aktının 3-cü səhifəsində ekspertizanın təyin edilməsi əsası kimi, ödənişli tibbi xidmətlər üzrə qiymətlərin hər hansı sənədlərlə (Kassa çekləri və ya e-Qaimə faktura ilə) təsdiqini tapmadığı göstərilmişdir. Eyni zamanda, həmin hissədə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən sənədlərdə tibbi xidmətlər üzrə göstərilən qiymətlərin İcbari tibbi sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin xidmətlər zərfində göstərilən qiymətlərdən fərqli olduğu qeyd olunmuşdur ki, nəticədə də yoxlama aktında bir-birinə zidd fikirlər bildirilməklə, ekspertizanın təyin edilməsi üçün süni və saxta əsaslar yaradılmışdır. Həmçinin, yoxlama aktının 14-23-cü səhifələrində MMC-nin təqvim illəri üzrə müvafiq (konkret) tibbi xidmətlər üzrə rəsmiləşdirdiyi qiymətin, həmin xidmətlər üzrə ekspertin müəyyən etdiyi qiymətlə müqayisəsi verilməklə əlavə dövriyyə müəyyən edilmişdir ki, bu da MMC-nin tibbi xidmətlər üzrə qiymətləri rəsmiləşdirdiyini sübuta yetirir. Vergi yoxlaması aktında bazar qiymətinin tətbiqinin digər hüquqi əsası kimi VM-nin 14.3.3-cü maddəsinə istinad olunmuşdur. Həmin maddəyə əsasən, 30 gün ərzində vergi ödəyicilərinin eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi, bu Məcəllənin 14.6.1-ci maddəsinin tələbləri, o cümlədən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilmiş təbii itki normaları daxilində zayolmadan əmələgələn itkilər nəzərə alınmaqla, bazarda eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərin səviyyəsindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox (aşağı və yuxarı) fərqləndikdə, bazar qiyməti nəzərə alınmaqla vergilərin hesablanması həyata keçirilə bilər. Vergi Məcəlləsinin 14.1-cimaddəsinə əsasən, bazar qiymətimalın (işin, xidmətin) tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti deməkdir. Göründüyü kimi qanunvericilik bazar qiymətinin tətbiqi əsası kimi aşağıdakı elementlərin olmasını tələb edir: - 30 gün ərzində vergi ödəyicilərinin eyni xüsusiyyətli və ya eynicinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi, bazarda eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərin səviyyəsindən indiki halda 30 faizdən çox (aşağı və yuxarı) fərqlənməlidir. Vergi yoxlaması ilə 30 gün məsələsinə ümumiyyətlə toxunulmamış, Nazirlər Kabinetinın qərarı ilə müəyyən edilən qiymət bazarda təşəkkül tapan qiymət kimi qəbul edilmişdir. Halbuki, bazar qiyməti yuxarıda qeyd olunduğu kimi tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiymətdir. Nazirlər Kabinetinın 10 yanvar 2020-ci il tarixli qərarından 4 ildən çox vaxt keçdiyini və bu müddət ərzində bazarda tələb və təklifin çox sürətlə dəyişdiyini, yeni xəstəxanalar istifadəyə verilməklə təklifin artdığını, icbari tibbi sığortanın fəaliyyət dairəsinin genişləndiyini və bazara təsir edən digər faktorları nəzərə almadan, bütün dövrlərə Nazirlər Kabinetinın 4 il əvvəlki qərarı ilə müəyyən edilən qiymətlərin tətbiq edilməsi və həmin qiymətin bazarda təşəkkül tapan qiymət kimi qəbul edilməsi tam absurd bir yanaşma olmuşdur. Bu zaman, hüquq normasının 30 gün müddəası tamamilə kənarda saxlanılmaqla, Vergi Məcəlləsinin 14.3.3-cü maddəsi yarımçıq şəkildə tətbiq edilmişdir. Halbuki, bu maddənin tələbinə əsasən İddiaçı MMC-nin tətbiq etdiyi qiymət satışdan sonra 30 gün müddətində bazarda digər şəxsin eyni xüsusiyyətli və ya eynicinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdiyi qiymətdən 30 faizdən çox fərqlənməli idi. Bu zaman müqayisə Vergi Məcəlləsinin 14.9-cu maddəsinə müvafiq olaraq digər şəxsin satış məlumatına (müqavilə, qaimə fakturaya), birja kotirovkaları haqqında rəsmi məlumat mənbələrinə, dövlət və yerli hakimiyyət orqanlarının məlumat bazalarına (tender, hərrac məlumatlarına), vergi ödəyicilərinin dövlət vergi orqanlarına verdikləriməlumatlara əsasən aparılmalı idi. - Eyni zamanda, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu zaman Vergi Məcəlləsinin 14.6.1ci maddəsində göstərilən və malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri müəyyənləşdirilərkən qiymətlərə təsir edə bilən digər amillər, o cümlədən işlərin görüldüyü, xidmətlərin göstərildiyi ərazi, istehlakçı tələbinin mövsümi olaraq artıb-azalması, marketinq siyasəti kimi amillər də nəzərə alınmalı idi. Lakin, vergi yoxlaması ilə bu amillərin heç biri nəzərə alınmadan, Nazirlər Kabinetinın yuxarıda göstərilən qərarında qeyd olunan qiymətlər bütün hesabat dövrləri və respublikanın bütün ərazisi üçün eyni (şablon) olaraq tətbiq edilmişdir. - Vergi Məcəlləsinin 14.10-cu maddəsinə əsasən, yalnız qiymətləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən tənzimlənən mallar (işlər, xidmətlər) təqdim olunarkən (ixrac istisna olmaqla) və alınarkən vergitutma məqsədləri üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyənləşdirilən qiymətlər əsas götürülür. Tibbi xidmətlərin qiymətləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən tənzimlənən qiymətlər olmadığından, bu halda Nazırlər Kabinetinın 10.01.20-ci il tarixli, 5 N-li qərarı ilə təsdiq edilmiş qiymətlərin vergitutma məqsədləri üçün əsas götürülməsi Vergi Məcəlləsinin tələblərinə zidd olmuşdur. -Nazirlər Kabinetinın xx.xx.2020-ci il tarixli, 5 N-li qərarı ilə təsdiq edilmiş qiymətlərin dəyişməz (sabit) qiymət kimi qəbul edilməsi də əsassız olmuşdur. Belə ki, Nazırlər Kabinetinın “Xidmətlər Zərfi” təsdiq edildikdən sonrakı tarixdə, yəni Nazırlər Kabinetinın 2021-ci il 23 dekabr tarixli 402 N-li qərarı ilə “İcbari tibbi sığorta çərçivəsində göstərilən tibbi xidmətlərin tariflərinin hesablanması Qaydası” təsdiq edilmişdir. Həmin Qaydalarla icbari tibbi sığorta çərçivəsində göstərilən tibbi xidmətlərin tariflərini formalaşdıran birbaşa xərclər və onların normaları müəyyən edilmişdir. Qaydaların “Qeyd” hissəsinə əsasən, bu Qayda qüvvəyə mindikdən sonra yeni xidmətlər zərfi təsdiq edilənədək bu Qayda əsasında hesablanan tariflə mövcud xidmətlər zərfinə daxil olan tarif arasında fərq yaranarsa, onlardan aşağı məbləğdə olan tarif əsas götürülür. Göründüyü kimi, qanunvericilik formalaşan xərcdən asılı olaraq, aşağı məbləğdə tarifin götürülməsini mümkün hesab etmişdir.

2. Vergi yoxlaması zamanı Nazirlər Kabinetinın təsdiq etdiyi qiymətlərlə müqayisə edilməklə 30 faiz qiymət dəyişməsi də bir çox hallarda düzgün müəyyən edilməmişdir. Belə ki,İddiaçı MMC-nin tətbiq etdiyi qiymət müvafiq tibbi xidmət üzrə Nazırlər Kabinetinın qərarında göstərilən qiymətdən 30 faizdən çox fərqlənmədiyi halda, Nazırlər Kabinetinın qərarında göstərilən qiymət əsas götürülməklə gəlir müəyyən edilmişdir. Bu hala 2020-ci ildə qadın cinsiyyət orqanında aparılan əməliyyatın, mikrobioloji laborator müayinənin, süd vəzinin UZİ müayinəsinin, 2021-ci ildə qadın cinsiyyət orqanında aparılan əməliyyatın, mikrobioloji laborator müayinənin, digər laborator müayinənin, sitaloji (endeskopiya) müayinənin, funqsional diaqnostika kabinetinin dopler təhlili müayinəsinin, 2022-ci ildə həzm sistemi üzrə əməliyyatın, qadın cinsiyyət orqanında aparılan əməliyyatın, hematoloji laborator müayinənin, sitaloji laborator müayinənin, mikrobioloji laborator müayinənin, digər laborator müayinənin, 2023-cü ildə hematoloji laborator müayinənin, digər laborator müayinənin qiymətinin müəyyən edilməsizamanı yol verilmişdir (Cədvələlavə olunur).

3. Bir çox hallarda vergi yoxlaması aktının rəqəmləri ilə ekspert rəyinin rəqəmləri arasında ziddiyyət olmuşdur. Belə ki, 2021-ci il üzrə “Digər üzvlərin ultrasəs müayinəsi” üzrə xidmətin sayı ekspert rəyində 37 göstərildiyi halda, yoxlama aktında 87 göstərilmişdir. 2021-ci il üzrə Ultrasəs UZİ müayinəsi üzrə cəmi məbləğ 12.168 olduğu halda, aktda bu rəqəm 12.388 göstərilmişdir. 2022-ci il üzrə keçirilmiş əməliyyatların yekun məbləği ekspert rəyindəki rəqəmlər əsas götürülməklə 925.568 manat olduğu halda, yoxlama aktında 761.668 manat göstərilmişdir.

4. Yoxlama aktında hesablamaların aparılmasında səhvə yol verilmişdir. Belə ki, 2021-ci il üzrə Funqsional diaqnostika kabinetinin Exokardioqrafiya müayinə üzrə MMC-nin faktiki təqdim etmə qiyməti (bu qiymət ekspert rəyindəki qiymətdən yüksək olduğu üçün) əsas götürülməli olduğu halda, ekspert rəyindəki qiymət əsas götürülmüşdür. 2022-ci il üzrə Endoskopiya müayinələri üzrə yekun məbləğ 19.905 manat olduğu halda, aktda 18.235 manat göstərilmişdir. 2022-ci il üzrə Kompüter tomoqrafiyası üzrə müayinələr üzrə yekun məbləğ 49.400 manat olduğu halda, aktda 59.490 manat göstərilmişdir. 2022ci il üzrə Ultrasəs (UZİ) müayinələri üzrə yekun məbləğ 36.261 manat olduğu halda, aktda 27.001 manat göstərilmişdir. 2022-ci il üzrə funqsional diaqnostika kabinetinin fəaliyyəti üzrə müayinələrin yekun məbləğ 4.730 manat olduğu halda, aktda 4.660 manat göstərilmişdir.

5. Nazirlər Kabinetinın xx.xx.2001-ci il tarixli, 55 N-li qərarına istinad etməklə əsassız olaraq, şərti rentabellik normasının tətbiq edilməsi. Yoxlama aktında vergi ödəyicisi tərəfindən illər üzrə material hesabatları, hər bir tibbi xidmət üzrə tibbi sərfiyyat üzrə silgilər və digər xərc sənədləri yoxlamaya təqdim edilmədiyindən yoxlama zamanı vergi ödəyicisinin xərclərinin müəyyən edilməsinin mümkün olmadığı, gəlirin birbaşa müəyyən edilməsinin mümkün olmaması səbəbindən, vergi ödəyicisinin vergiyə cəlb olunan gəlirinin Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinın xx.xx.2001-ci il tarixli, 55 N-li qərarının 6.1.2-ci bəndinə əsasən şərti rentabellik səviyyəsi götürülərək vergi ödəyicisinin gəlirinin (mənfəətinin) müəyyən edildiyi göstərilmişdir. Bildiririk ki, yoxlamaya MMC tərəfindən bütün xərc sənədləri (e-qaimə faktura), bank sənədləri, NKA-nın X və Z hesabatları və digər zəruri xərc sənədləri təqdim olunmuşdur. Eyni zamanda vergi orqanının elektron məlumat bazasında e-qaimə fakturalar əksini tapmışdır. Səyyar vergi yoxlaması aktında tibbi sərfiyyat silgisi ilə bağlı sənədlərin təqdim edilməməsi haqqında qeydə tərəfimizdən 05 və 20 noyabr 2024-cü il tarixli etiraz məktubları ilə (tibbi sərfiyyat silgisi ilə bağlı sənədlər əlavə olunmaqla) vergi orqanına müraciət olunmuş və vergi yoxlaması materiallarına baxılmasında nəzərə alınması xahiş edilmişdir. Lakin, iş üzrə xx.xx.2024-cü il tarixli məsuliyyət qərarı çıxarılarkən, həmin sənədlər nəzərə alınmamış və yoxlama aktındakı hesablamalar təsdiq edilmişdir.

6. Ekspertizanın (icarə haqqı üzrə) keçirilməsi üçün hüquqi əsasın olmaması Yoxlama aktında (7-ci səhifə) vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibbi xidmətlərin qiymətləri və icarə məbləği ilə bazar qiymətləri arasında uyğunsuzluğun olması ilə bağlı şübhələr yarandığından, ekspertin dəvət edildiyi göstərilmişdir. Halbuki, Vergi Məcəlləsinin 14.3-cü maddəsində bazar qiyməti nəzərə alınmaqla vergilərin hesablanması əsaslarının siyahısında vergi orqanının şübhələrinin olması nəzərdə tutulmamışdır. 7 . Heç bir rəsmi icarə müqaviləsinə istinad olunmadan, yalnız saytdakı elan məlumatlarına istinad olunmaqla icarə haqqının bazar qiyməti müəyyən edilmişdir. Halbuki, həmin elanların hansı tarixə aid olmasını müəyyən etmək mümkün deyildir. Həmçinin elan göstərilən obyektlərin sahəsinin ölçüsü, təyinatı (saytda 1 halda restoran, digər halda ofisin icarəsi təklif edilmişdir), yerləşdiyi ərazi MMC-nin icarəyə götürdüyü obyektin sahəsinin ölçüsündən, təyinatından və yerləşdiyi ərazidən kəskin fərqlənmişdir. Qeyd edilmişdir ki, bu amillər icarənin qiymətinə mühüm təsir edən faktorlardır. Digər tərəfdən obyektlərin saytda təklif edilən qiymətə icarəyə verilməsini təsdiq edən hər hansı məlumata (rəsmi icarə müqaviləsinə) istinad olunmamışdır. MMC-nin icarəyə götürdüyü ərazidə mövcud olan və ekspert rəyində göstərilən qiymətə analoji ödəyicinin obyektin icarəyə verilməsi barədə də heç bir rəsmi sənədə (müqaviləyə) istinad olunmamışdır. Mülki Məcəllənin 390-cı maddəsində müqavilə azadlığı nəzərdə tutulmuşdur ki, həmin prinsipə uyğun olaraq, müqavilə şərtlərini tərəflər müstəqil müəyyən edir. Vergi Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən, bu maddədə başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa, vergitutma məqsədləri üçün malların (işlərin, xidmətlərin) qiyməti tərəflərin əməliyyatda (əqddə) təsbit etdikləri qiymət qəbul edilir. Əks hal sübuta yetirilmirsə, bu qiymət bazar qiyməti kimi qəbul edilir. Hazırkı halda da, müqavilədə göstərilən qiymətlə bağlı hər hansı əks hal sübuta yetirilməmişdir.

8. Səyyar vergi yoxlamasının vaxtında başa çatdırılmaması. 01 oktyabr 2023-cü il tarixdə vergi yoxlamasına başlanılmış, 07 oktyabr 2024-cü il tarixdə, yəni 1 ildən sonra yoxlama başa çatdırılmışdır. Yoxlamanın müddəti 3 dəfə ümumilikdə 60 gün müddətinə uzadılmış, 10 dəfə 116 gün müddətinə dayandırılmış, Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında qərarla əlavə 60 gün yoxlama keçirilmişdir. Müddət artırma qərarlarında yoxlamanın müddətinin artırılması əsası kimi, yoxlamanın obyektiv və dolğun keçirilməsi üçün sənədlərin ətraflı öyrənilməsinə, əldə edilmiş məlumatların, eləcə də bütün qarşılıqlıəməliyyatların, işlərin, xidmətlərin yerinə yetirilməsi və təhvil-təslim ilə bağlısənədlərin araşdırılmasına əlavə vaxt tələb olunması göstərilmişdir. Göründüyü kimi yoxlama müddətinin uzadılmasında heç bir konkret əsasa istinad olunmamış, müddət uzatma barədə hər 3 qərarda eyni sözlər əsas kimi təkrarlanmışdır. Halbuki,“İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 61.1-ci və 61.2-ci maddələrinə əsasən, yazılı formada təsbit olunmuş inzibati akt yazılı şəkildə əsaslandırılmalıdır. Əsaslandırma zamanı işin faktiki və hüquqi halları və bu halları təsdiq və ya rədd edən sübutlar, habelə inzibatiakt qəbuledilərkən istinad olunan qanunlar və digər normativ hüquqiaktlar göstərilməlidir. Bundan sonra isə, ekspertizanın təyin edilməsi səbəbindən, yoxlama 10 dəfə dayandırılmışdır. Halbuki, sonuncu dəfə xx.xx.2024-cü il tarixli qərarla yoxlamanın müddəti 10 gün uzadıldığı və bu müddət 19 fevral 2024-cü il tarixdə bitdiyi halda, bu tarixdən sonra 10 dəfə əsassız olaraq müddəti bitmiş yoxlamanın dayandırılması barədə qərarlar qəbul edilmişdir. Sonuncu dəfə xx.xx.2024-cü il tarixli qərarla yoxlamanın dayandırılma müddəti xx.xx.2024-cü il tarixdə bitdiyi halda, bundan 51 gün sonra, yəni xx.xx.2024-cü il tarixdə “Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında” qərar çıxarılmışdır. Halbuki, 2024-cü ilin may ayında tərtib edilmiş yoxlama aktının Vergi Məcəlləsinin 39.4-cü maddəsinə uyğun olaraq bizə təqdim edilməsi təmin edilməmiş, Vergi Məcəlləsinin 39.5-ci maddəsinə müvafiq olaraq akta dair tərəfimizdən yazılı izahat və etirazların verilməsinə şərait yaradılmamışdır. Səyyar vergi yoxlamasının müddəti xx.xx.2024-cü il tarixdə bitdiyindən, bu tarixdən sonra çıxarılmış dayandırma qərarları, “Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında” qərar və həmin qərar əsasında aparılmış yoxlama və yoxlamanın nəticəsi üzrə tərtib edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli, **********177177 nömrəli səyyar vergi yoxlaması aktı da əsassız və qanunsuz olmuşdur.

9. Səyyar vergi yoxlaması ilə əhatə olunan dövrün bir hissəsinin bundan əvvəl vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə aparılan müşahidə ilə əhatə olunması. Vergi orqanı tərəfindən, 12-16 iyul 2021-ci il və 05-10 sentyabr 2022-ci il tarixləri üzrə xronometraj metodu ilə müşahidə aparılmış və nəticəsi müvafiq aktlarla rəsmiləşdirilmişdir (aktlar əlavə olunur). Vergi Məcəlləsinin 50-1.4-cü və 50-1.5-ci maddələrinə əsasən, müşahidəyə başlamazdan əvvəl xronometraj metodu ilə müşahidə aparılmalı olan obyektdə malın (işin, xidmətin) qiymətini müəyyən etmək məqsədi ilə vergi orqanının nəzarət qaydasında mal (iş, xidmət) alqısı həyata keçirmək hüququ vardır. Xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilən zaman müxtəlif vergi ödəyicilərinin tətbiq etdikləri qiymətlərin nəzarət qaydasında mal alqısı zamanı rəsmiləşdirilmiş qiymətlərdən 30 faizdən çox (aşağı və ya yuxarı) fərqlənməsi faktları aşkar edildikdə, istehsal həcmi və ya satış dövriyyəsi nəzarət qaydasında mal alqısı zamanı rəsmiləşdirilmiş qiymətlər nəzərə alınmaqla hesablanır. Xronometraj metodu ilə aparılmış hər iki müşahidə zamanı, İddiaçı MMC-nin tətbiq etdiyi qiymətlər üzrə heç bir kənarlaşma aşkar edilməmiş və MMC-nin uçot qiymətləri əsas götürülməklə dövriyyə müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda MMC tərəfindən xronometraj metodu ilə aparılmış müşahidə ilə müəyyən edilmiş dövriyyəyə müvafiq olaraq, xronometrajdan sonrakı dövrlər üçün vergi orqanına bəyannamələr təqdim edilmişdir. Lakin, 1 il sonra vergi orqanı tərəfindən keçirilən səyyar vergi yoxlaması ilə əvvəlki xronometraj metodu ilə aparılmış müşahidə ilə müəyyən edilmiş nə dövriyyə, nə də qiymətlər nəzərə alınmamış, tamamilə fərqli qiymətlərlə əlavə dövriyyələr müəyyən edilmişdir. Nəticədə isə vergi orqanının bir-birinə zidd 2 nəzarət tədbiri aktı mövcud olmuşdur.

10. Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında qərarda MMC-nin gətirmiş olduğu dəlillərə müvafiq münasibət bildirilməməsi. Qeyd olunduğu kimi, MMC səyyar vergi yoxlaması aktına etiraz olaraq, 03, 05 və 20 noyabr 2024-cü il tarixli məktublarla vergi orqanına müraciət etmişdir. Müraciətlərdə hazırkı iddia ərizəsində göstərilən dəlillər qeyd olunmaqla, tibbi sərfiyyat silgisi ilə bağlı sənədlər də müraciətə əlavə olunmuşdur. Lakin, vergi orqanı vergi yoxlaması materiallarına baxılmasının nəticəsi üzrə çıxarılmış “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” xx.xx.2024-cü il tarixli, **********189165 nömrəli qərarda MMC-nin dəllillərinin mahiyyəti, həmin dəlillər üzrə aparılmış araşdırmalar və dəlillərin nəzərə alınmaması səbəbləri barədə heç bir məlumat verilməmiş, yalnız ümumi şəkildə həmin halların öz təsdiqini tapmadığı, nəticədə də vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunmuş sənədlərin məqbul hesab olunmadığı göstərilmişdir. Halbuki, Vergi Məcəlləsinin 49.2-ci maddəsinə əsasən, Vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında qərarda vergi ödəyicisinin özünün müdafiəsi üçün gətirdiyi dəlillər və bu dəlillərin yoxlanılmasının nəticələri göstərilməlidir. Vergi Məcəlləsinin 49.5-ci maddəsinə əsasən, vergi orqanının vəzifəli şəxsləri tərəfindən bu maddənin tələblərinin gözlənilməməsi vergi orqanının qərarının yuxarı vergi orqanı və məhkəmə tərəfindən ləğv edilməsi üçün əsasdır.

11. Vergi ödəyicisinə əlavə vergilərin hesablanması və maliyyə sanksiyasının tətbiq olunması qanunsuz olmaqla yanaşı, tətbiq olunan maliyyə sanksiyasının məbləği də vergi orqanı tərəfindən düzgün hesablanmamışdır. Belə ki, vergi orqanı tərəfindən vergi ödəyicisinə 337.707,37 manat əlavə vergi hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə istinad olunaraq, həmin məbləğin 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq olunmuşdur. Vergi ödəyicisinə əlavə olaraq 337.707,37 manat məbləğdə vergi hesablanmışdırsa, həmin məbləğin 50 faizi 168.853,37 manat təşkil edir. Lakin vergi orqanının qərarında vergi ödəyicisinə tətbiq olunan maliyyə sanksiyasının məbləği 179.002,91 manat, yəni, qanunla müəyyən edilən məbləğdən 10.149,225 manat artıq göstərilmişdir. Cavabdeh orqan iddia tələbinə etirazını aşağıdakı kimi əsaslandırmışdır: - İddiaçı "xxxx" MMC (VÖEN: **********) iddia ərizəsi ilə Şəki İnzibati Məhkəməsinə müraciət edərək, 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” 05 dekabr 2024cü il tarixli **********189165 nömrəli qərarının ləğv edilməsini xahiş etmişdir. Cavabdeh 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsi iddiaçının iddia ərizəsində irəli sürülən tələbinə qarşı aşağıda qeyd olunan faktlara və hüquq normalarına əsaslanaraq etiraz edir: Belə ki, 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin xx.xx.2023-cü il tarixli **********176709 nömrəli qərarına əsasən "xxxx" MMC-də 2020-ci ilin sentyabr ayından 2023-cü ilin avqust ayına qədər olan dövrü əhatə etməklə növbəti səyyar vergi yoxlaması keçirilmişdir. Səyyar vergi yoxlaması xx.xx.2023-cü il tarixdə başlamış, xx.xx.2024-cü il tarixdə başa çatdırılaraq xx.xx.2024-cü il tarixli **********177177 nömrəli səyyar vergi yoxlaması aktı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Vergi ödəyicisi səyyar vergi yoxlaması aktının bir nüsxəsini götürmüş, lakin aktı imzalamaqdan imtina etdiyindən səyyar vergi yoxlaması aktının surəti xx.xx.2024-cü il tarixli **********960000 nömrəli müşayiətedici məktubla vergi ödəyicisinə göndərilmiş, xx.xx.2024-cü il tarixli **********115800 nömrəli məktubla isə Vergi Məcəlləsinin 39.5 və 39.6-cı maddələrində nəzərdə tutulmuş hüquqları izah edilməklə səyyar vergi yoxlaması nəticələrinə baxılmasında iştirak etməsi üçün xx.xx.2024-cü il saat 11:00-da vergi orqanına dəvət edilmişdir. xx.xx.2024-cü il saat 11:00-da vergi ödəyicisinin nümayəndəsi X3 iştirakı ilə səyyar vergi yoxlaması materiallarına baxılaraq “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” 05 dekabr 2024-cü il tarixli **********189165 nömrəli qərar qəbul edilmişdir. Sözügedən qərarla vergi ödəyicisinə mənfəət vergisinin 47.563,34 manat azaldılmasına görə həmin məbləğdə əlavə mənfəət vergisi, Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən həmin məbləğin 50%-i həcmində 23.781,67 manat maliyyə sanksiyası, əlavə dəyər vergisinin 237.523,77 manat azaldılmasına və 15.415,20 manat artıq hesablanmasına görə 237.523,77-15.415,20=222.108,57 manat məbləğdə əlavə dəyər vergisi (ƏDV), Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən azaldılmış 237.523,77 manat ƏDV-nin 50%-i həcmində 118.761,89 manat maliyyə sanksiyası, ödəmə mənbəyində verginin 68.035,46 manat azaldılmasına görə həmin məbləğdə əlavə ÖMV və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən bu məbləğin 50%-i miqdarında 34.017,73 manat maliyyə sanksiyası, ƏDV məbləğinin ödənilməməsinə görə 2.441,62 manat maliyyə sanksiyası olmaqla, ümumilikdə 337.707,37 manat vergi hesablanmış və 179.002,91 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Sözügedən qərarla aparılmış hesablamaların mahiyyəti ilə bağlı bildirilmişdir ki, səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibb xidmətləri barədə statistik hesabatlar (tibbi xidmətin adı, dəyəri və sair) cədvəl formasında yoxlamaya təqdim edilsə də həmin cədvəldə göstərilən xidmət haqlarının xidmət göstərilən şəxslər tərəfindən ödənilməsini təsdiq edən sənədlər (nəzarət-kassa aparatının çekləri, nağdsız ödəniş barədə pos-terminalın çekləri) tam şəkildə yoxlamaya təqdim edilməmişdir. Həmçinin ölkə ərazisində müxtəlif özəl tibbi fəaliyyətlə məşğul olan tibb müəssisələrinin göstərdiyi tibbi xidmətlərin müxtəlif mənbələrdə (reklam və internet səhifələrində) qeyd edilən qiymətləri ilə "xxxx" MMC-nin yoxlamaya təqdim etdiyi qiymətlər arasında fərqlərin olduğu müşahidə edilmişdir. Bəzi hallarda isə vətəndaşlara göstərilmiş ödənişli tibbi xidmətlərin qiyməti “İcbari tibbi sığorta üzrə dövlət agentliyinin xidmətlər zərfi”ndə göstərilən qiymətlərdən daha aşağı göstərilmişdir. Beləliklə də yoxlama zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibbi xidmətlərin dəyərinin müəyyən edilməsinə zərurət yaranmışdır. Vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibbi xidmətlərin bir hissəsinin dəyəri tibbi göndərişlər əsasında İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi tərəfindən ödənilsə də, fərdi qaydada vətəndaşlar tərəfindən ödənilən (sığortadan kənar ödənişlər) xidmət haqlarının dəyərini təsdiq edən nəzarət-kassa aparatı çekləri, nağdsız ödəniş çekləri, elektron qaimə-fakturalar yoxlamaya tam təqdim edilməmişdir. Nəticədə vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya təqdim edilən sənədlərdə tibbi xidmətlər üzrə qiymətlərin İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin xidmətlər zərfində göstərilən qiymətlərdən fərqli olması və eyni zamanda ödənişli tibbi xidmətlər üzrə qiymətlər hər hansı rəsmi sənədlərlə (nəzarət-kassa aparatı çekləri, nağdsız ödəniş çekləri) rəsmiləşdirilmədiyi üçün göstərilmiş tibb xidmətlərinin dəyəri Vergi Məcəlləsinin 14.3.3, 14.3.6, 14.6.3-cü maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq müəyyən edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 45-ci maddəsini əsas tutaraq xx.xx.2024-cü il tarixli **********180889 nömrəli "Ekspertizanın təyin edilməsi haqqında" Qərar qəbul edilmiş və ekspert qarşısında aşağıdakı suallar qoyulmuşdur: 1.Tibbi əməliyyatların, tibbi analizlərin və digər tibbi xidmətlərin bazar qiymətinin müəyyən edilməsi. 2.Daşınmaz əmlakın aylıq icarə məbləğinin bazar qiymətinin müəyyən edilməsi. Keçirilmiş ekspertiza üzrə yoxlamaya xx.xx.2024-cü il tarixli MB 17-0158 saylı ekspert rəyi təqdim edilmişdir. Ekspert rəyində tibbi xidmətlərin dəyəri “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”ndə nəzərdə tutulmuş qiymətlər tətbiq edilməklə müəyyən edilmişdir. Beləliklə də vergi ödəyicisinin dövlət büdcəsinə ödəməli olduğu mənfəət vergisi Vergi Məcəlləsinin 67.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş meyarlara cavab verən analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisi müəyyən olunmadığı üçün Vergi Məcəlləsinin 67.1, 67.14, 83.9-cu maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2001-ci il tarixli 55 saylı qərarında müəyyən edilən qaydada hesablanmışdır. M1 = G1 : ( 100 + R) x R burada: M1 — vergi ödəyicinin mənfəəti; G1 — vergi ödəyicisinin fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlir; R — şərti rentabellik normasıdır (20%). Rəqəmlərlə ifadə etsək 2020-ci il üzrə vergi ödəyicisinin ümumi gəliri 318.204,63 manat (tibbi xidmətlər üzrə 307.086,00 manat, tibbi avadanlıq satışından 10.169,49 manat, Covid-19 test analizindən 949,14 manat) olduğundan mənfəətinin 318.204,63:(100+20)*20=53.034,11 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 121.1-ci maddəsinə əsasən müəssisənin gəlirlərdən çıxarılmasına yol verilən xərclərinin gəlirdən artıq olan hissəsi beş ilədək davam edən sonrakı dövrə keçirilir və illər üzrə məhdudiyyət qoyulmadan həmin illərin mənfəəti hesabına kompensasiya edilir. Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisinin 2018-ci il üzrə 13.726,79 manat, 2019-cu il üzrə isə 113.671,88 manat zərərinin olduğu müəyyən edimişdir. Odur ki, Vergi Məcəlləsinin 121.1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınaraq 2018-ci ilin 13.726,79 manat zərəri tam, 2019-cu ilin zərərinin isə 39.307,31 manat hissəsi 2020-ci ilin 53.034,11 manat mənfəəti ilə kompensasiya edilmişdir. Nəticədə 2020-ci il üzrə mənfəət vergisi hesablanmamışdır. 2021-ci il üzrə vergi ödəyicisinin ümumi gəliri 646.327,00 manat (tibbi xidmətlər üzrə 506.947,00 manat, dərman vasitələrinin təqdim edilməsindən 480,00 manat, Covid-19 test analizindən 138.900,00 manat) olduğundan mənfəətinin 646.327,00:(100+20)*20=107.721,17 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 121.1-ci maddəsinə əsasən 2019-cu ilin qalıq (kompensasiya edilməmiş) 74.172,54 manat zərəri 2021-ci ilin 107.721,17 manat mənfəəti ilə tam kompensasiya edilmiş və qalıq 107.721,17-74.172,54=33.548,60 manat mənfəətdən 33.548,60*20%=6.709,72 manat mənfəət vergisi müəyyən edilmişdir. Beləliklə də vergi ödəyicisinin özünün 2021-ci il üçün bəyan etdiyi 5.130,22 manat mənfəət vergisi nəzərə alınaraq 6.709,72-5.130,22=1.579,50 manat əlavə mənfəət vergisi hesablanmışdır. Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən azaldılmış mənfəət vergisinin 50%-i həcmində 1.579,50*50%=789,75 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. 2022-ci il üzrə vergi ödəyicisinin ümumi gəliri 1.655.515,50 manat (tibbi xidmətlər üzrə 1.468.715,50 manat, Covid-19 test analizindən 186.800,00 manat) olduğundan mənfəətinin 1.655.515,50:(100+20)*20=275.919,25 manat olduğu müəyyən edilmiş və həmin mənfəətdən 275.919,25*20%=55.183,85 manat mənfəət vergisi müəyyən edilmişdir. Beləliklə də vergi ödəyicisinin özünün 2022-ci il üçün bəyan etdiyi 9.200,01 manat mənfəət vergisi nəzərə alınaraq 55.183,85-9.200,01=45.983,84 manat əlavə mənfəət vergisi hesablanmışdır. Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən azaldılmış mənfəət vergisinin 50%-i həcmində 45.983,84*50%=22.991,92 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Səyyar vergi yoxlaması zamanı əlavə dəyər vergisi üzrə hesablamaların mahiyyəti ilə bağlı bildirilmişdir ki, Vergi ödəyicisinin illər üzrə Forma 14, Forma 30 və Forma 30 əlavəsi üzrə Səhiyyə Nazirliyinə təqdim edilmiş statistik hesabatlarda göstərilmiş xidmət və müayinələrin miqdarına bazar qiymətləri (İcbari tibbi sığorta üzrə xidmətlər zərfində nəzərdə tutulmuş qiymətlər) tətbiq edilərək tibbi xidmətlər üzrə gəlirlərinin həcmi müəyyən edilmişdir. Vergi ödəyicisi tərəfindən Səhiyyə Nazirliyinə təqdim edilmiş statistik hesabatlar qarşılıqlı əlaqələr barədə məlumat mübadiləsinə əsasən yoxlamaya təqdim edilmişdir. Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən yoxlamaya təqdim edilmiş statistik hesabat formaları vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya təqdim edilmiş statistik hesabat formaları ilə üzləşdirilmiş və uyğunluğu təsdiq olunmuşdur. Yoxlama zamanı vergi ödəyicisinin dövriyyəsini müəyyənləşdirərkən həmin statistik hesabatlardan istifadə olunmuşdur. Nəticədə vergi ödəyicisi tərəfindən ƏDV-nin 2020-ci ildə 6.927,76 manat azaldılması, 2021-ci ildə 47.192,76 manat azaldılması və 9.864,0 manat artıq hesablanması, 2022-ci ildə 105.562,09 manat azaldılması və 5.551,20 manat artıq hesablanması, 2023-cü ilin 8 ayı ərzində 77.841,16 manat azaldılması müəyyən edilərək artıq hesablanmış 15.415,20 manat nəzər alınmaqla 237.523,77-15.415,20=222.108,57 manat məbləğdə əlavə dəyər vergisi hesablanmış və azaldılmış 237.523,77 manat məbləğin 50%-i həcmində 118.761,89 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Səyyar vergi yoxlaması zamanı ödəmə mənbəyində tutulan vergi üzrə hesablamaların mahiyyəti ilə bağlı bildirilmişdir ki, səyyar vergi yoxlaması zamanı müəyyən edilmişdir ki, vergi ödəyicisi icarə müqaviləsi əsasında X2 ünvan 1 ünvanında yerləşən ümumi sahəsi 2302,2 kv.metr olan qeyri-yaşayış sahəsini icarəyə götürərək xəstəxana binası kimi istifadə edir. Vergi Məcəlləsinin 124.4-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında daşınmaz əmlakın (sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün istifadə olunmayan yaşayış fondu istisna olmaqla) vergitutma məqsədləri üçün aylıq icarə haqqının məbləği bu Məcəllənin 14-cü maddəsinə uyğun olaraq, bazar qiyməti nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. Vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlanılan dövr üzrə qeyri-yaşayış sahəsinin aylıq icarə məbləği müqaviləyə əsasən 3000,0 manat göstərilmişdir ki, nəticədə 1 kv.metr sahə üçün aylıq icarə məbləği 1,30 manat (3000,0 / 2302,2) təşkil etmişdir. Vergi Məcəlləsinin 44-cü maddəsinə əsasən keçirilərək təqdim edilmiş xx.xx.2024-cü il tarixli MB 17-0158 saylı rəydə həmin daşınmaz əmlakın 1 kv.metr sahəsi üçün aylıq icarə haqqının məbləği 2020-ci ildə 6,0 manat, 2021-ci ildə 7,0 manat, 2022-ci ildə 7,5 manat, 2023-cü ildə isə 8,0 manat müəyyən edilmişdir. Beləliklə də vergitutma məqsədləri üçün aylıq icarə haqqı məbləğinin 2020-ci il üzrə 2302,2*6=13813,20 manat, 2021-ci il üzrə 2302,2*7=16115,4 manat, 2022-ci il üzrə 2302,2*7,5=17266,5 manat, 2023-cü il üzrə 2302,2*8=18417,6 manat olması müəyyən edilmişdir. Nəticədə 2020-ci ilin 3-cü və 4-cü rübləri üzrə hər rüb üçün icarə haqqı məbləğinin 2302,2*6*3=41439,6 manat olmaqla 2020-ci il ilin 3-4-cü rübləri üzrə cəmi 41439,60*2=82879,20 manat, ödəmə mənbəyində tutulan verginin (ÖMV) isə 82879,20*14%=11603,09 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Vergi ödəyicisinin həmin dövr üzrə bəyan etdiyi 2520 manat ÖMV bəyan etdiyi nəzərə alınaraq 11603,09- 2520,0=9083,09 manat əlavə ÖMV məbləği hesablanmışdır. 2021-ci il üzrə aylıq icarə haqqının 16115,40 manat olduğu nəzərə alınmaqla illik icarə haqqının 16115,40*12=193384,80 manat, ÖMV-nin isə 193384,80*14%=27073,87 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Nəticədə 2021-ci il üzrə vergi ödəyicisinin bəyan etdiyi 5040,0 manat ÖMV nəzərə alınmaqla 27073,87-5040=22033,87 manat əlavə ÖMV məbləği hesablanmışdır. 2022-ci il üzrə aylıq icarə haqqının 17266,5 manat olduğu nəzərə alınmaqla illik icarə haqqının 17266,5*12=207198,00 manat, ÖMV-nin isə 207198,00*14%=29007,72 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Nəticədə 2022-ci il üzrə vergi ödəyicisinin bəyan etdiyi 5040,0 manat ÖMV nəzərə alınmaqla 29007,72-5040=23967,72 manat əlavə ÖMV məbləği hesablanmışdır. 2023-cü il üzrə isə aylıq icarə haqqı məbləğinin 18417,6 manat olduğu nəzərə alınaraq həmin ilin yoxlanılan 1-ci və 2-ci rübləri üzrə isə ümumilikdə icarə haqqı məbləğinin 18417,6*6=110505,60 manat, həmin məbləğdən hesablanan ÖMV-nin isə 110505,60*14%=15470,78 manat olduğu müəyyən edilmişdir. Nəticədə 2023-cü ilin 1-2-ci rübləri üzrə vergi ödəyicisinin bəyan etdiyi 2520,0 manat ÖMV nəzərə alınmaqla 2023-cü ilin 1-2-ci rübləri üzrə 15470,78-2520=12950,78 manat əlavə ÖMV məbləği hesablanmışdır. Beləliklə də səyyar vergi yoxlaması zamanı ödəmə mənbəyində verginin 68035,46 manat azaldılmasına görə həmin məbləğdə əlavə ÖMV hesablanmış və Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən bu məbləğin 50%-i miqdarında 34017,73 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Bundan başqa səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən 2021-ci ildə "xxxx" MMC-dən EBBA seriyalı 266047 nömrəli qaimə üzrə malın dəyəri olan 3958,02 manat xx.xx.2021-ci il tarixdə, 712,44 manat əlavə dəyər vergisi isə xx.xx.2021-ci il tarixdə, "xxxx" MMC-dən alınmış EBBD seriyalı 714817 nömrəli qaimə üzrə malın dəyəri olan 2864,0 manat xx.xx.2021-ci il tarixdə, 515,52 manat əlavə dəyər vergisi isə xx.xx.2021-ci il tarixdə ödənilmişdir. Həmçinin 2023-cü ildə "xxxx" MMC-dən alınmış EBCM seriyalı 591209 nömrəli qaimə üzrə malın dəyəri olan 3168,0 manat xx.xx.2023-cü il tarixdə, 570,24 manat əlavə dəyər vergisi isə xx.xx.2023-cü il tarixdə, Mingəçevir Şəhər Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı İstehsalat Birliyindən alınmış EBDF seriyalı 383148 nömrəli qaimə üzrə malın dəyəri olan 17139,11 manat xx.xx.2023-cü il tarixdə, 3085,04 manat əlavə dəyər vergisi isə xx.xx.2023-cü il tarixdə ödənilmişdir. Odur ki, əlavə dəyər vergisinin malın dəyərinin ödənilməsindən sonra 1 iş günündən gec ödənilməsinə görə 2021-ci ildə gec ödənilmiş 1227,96 manat ƏDV məbləğinin 50%-i həcmində 613,98 manat, 2023-cü ildə isə gec ödənilmiş 3655,28 manat ƏDV məbləğinin 50%-i həcmində 1827,64 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 58.6-cı maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 175.1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq bu Məcəllənin 175.8-ci maddəsində göstərilən vergi ödəyicisi tərəfindən malların (iş və xidmətlərin) dəyəri ödənilən gündən 1 iş günü müddətində ƏDV məbləğinin ödənilməməsinə görə (bu Məcəllənin 177.5-ci maddəsində nəzərdə tutulan halda ƏDV məbləğinin 1 iş günü müddətində ödənilməməsi istisna olmaqla) vergi ödəyicisinə vaxtında ödənilməmiş ƏDV məbləğinin 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. İddiaçı iddia ərizəsini 11 bənd üzrə formal olaraq əsaslandırmağa çalışmışdır. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 1-ci bənddə göstərilənlərə münasibətdə bildirilir ki, iddiaçının həmin bənddə göstərdiklərinin əsassız və vergi qanunvericiliyiniə zidd olduğu aşağıdakı qanunvericilik normaları ilə öz təsdiqini tapır: Vergi Məcəlləsi: 14.3. Bu Məcəllənin 14-1.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan şəxslər arasında həyata keçirilən əməliyyatlar istisna olmaqla, bazar qiyməti nəzərə alınmaqla vergilərin hesablanması aşağıdakı hallarda həyata keçirilə bilər: 14.3.3. 30 gün ərzində vergi ödəyicilərinin eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi, bu Məcəllənin 14.6.1-ci maddəsinin tələbləri, o cümlədən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilmiş təbii itki normaları daxilində zayolmadan əmələgələn itkilər nəzərə alınmaqla, bazarda eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərin səviyyəsindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox (aşağı və yuxarı) fərqləndikdə; 14.3.6. vergi ödəyicisi tərəfindən vergi nəzarəti tədbiri zamanı malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsinə (alınmasına) dair sənədlər təqdim edilmədikdə (mövcud olmadıqda). (2023-cü ilə münasibətdə) 14.6.3. Eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallarla (işlərlə, xidmətlərlə) müvafiq əmtəə (iş, xidmət) bazarında heç bir əməliyyat aparılmadıqda, rəsmi və açıq mənbələrdən bu malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri haqqında məlumat toplamaq mümkün olmadıqda, aşağıdakı qiymətləndirmə üsullarından istifadə edilə bilər: 14.6.3.3. Ekspert rəyinə əsasən malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən müəyyənləşdirilir. 16.1. Vergi ödəyicisinin aşağıdakı vəzifələri vardır: 16.1.3. qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada gəlirlərinin (xərclərinin), o cümlədən vergidən azad edilən gəlirlərinin (xərclərinin) və vergitutma obyektlərinin uçotunu aparmaq; 16.1.6. bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada vergi orqanlarına və onların vəzifəli şəxslərinə zəruri olan kağız və elektron daşıyıcılarda olan məlumatları və sənədləri (orta və iri sahibkarlıq subyektləri eləcə də maliyyə hesabatlarını), habelə mühasibat uçotu elektron formatda aparıldığı halda, özünün, filiallarının və digər struktur bölmələrinin elektron daşıyıcılarında olan məlumatlara və uçot bazalarına birbaşa və ya məsafədən çıxış imkanı yaratmaqla, həmin məlumatları vergi orqanının tələbi ilə təqdim etmək; 16.1.8. aşağıdakı fəaliyyət növləri istisna olmaqla, pərakəndə ticarət, ictimai iaşə fəaliyyəti, yerləşmə vasitələri hesab edilən mehmanxana (hotel) və mehmanxana tipli digər obyektlər, tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslər, bərbərxanalar, gözəllik salonları və kosmetoloji mərkəzlər tərəfindən göstərilən xidmətlər üzrə pul hesablaşmalarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilən meyarlara cavab verən və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) elektron informasiya sisteminə real vaxt rejimində qoşulmuş nəzarət-kassa aparatı vasitəsi ilə həyata keçirmək: 16.1.8.1. qəzet və jurnalların satışı (belə satış dövriyyəsinin ümumi dövriyyədəki payı 50 faizdən çox olduqda); 16.1.8.2. kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlarda, yarmarkalarda və səyyar qaydada satışı; 16.1.8.3. səyyar, bazarlarda və digər kütləvi ticarət yerlərində piştaxtadan, avtomobildən və qoşqu vasitələrindən pərakəndə satış fəaliyyəti; 16.1.8.4. qiymətli kağızların, lotereya biletlərinin, idman mərc oyunu biletlərinin və elektron idman mərc oyunu biletlərinin satışı; 16.1.8.5. elektrik enerjisi, qaz, su, isti su təchizatı və mərkəzi qızdırma sistemi obyektlərinin fəaliyyəti; 16.1.8.6. bu Məcəllənin 220.10-cu maddəsinə əsasən fərdi qaydada göstərilən bərbər fəaliyyəti; 130.1. Vergi ödəyicisi vergi tutulan gəlirin (mənfəətin) dəqiq əks etdirilməsi üçün sənədləşdirilmiş məlumat əsasında gəlirlərinin və xərclərinin vaxtlı-vaxtında dəqiq uçotunu aparmağa, bu fəsilə uyğun şəkildə tətbiq edilən uçot metodundan asılı olaraq gəlirlərini və xərclərini onların əldə edildiyi və ya çəkildiyi müvafiq hesabat dövrlərinə aid etməyə borcludur. Vergi ödəyicisinin istifadə etdiyi uçot metodunda xərclərin və daxilolmaların müddətləri və uçotu qaydasına dair bütün tələblər nəzərə alınmalıdır. Gəlirlərin və xərclərin uçotunu hüquqi və fiziki şəxslər Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunvericiliyinə uyğun olaraq aparırlar. Vergitutma məqsədləri üçün gəlirlər və xərclər bu Məcəlləyə əsasən müəyyən edilir. 23.1. Vergi orqanlarının hüquqları aşağıdakılardır: 23.1.14. bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada mütəxəssisləri, ekspertləri, tərcüməçiləri, müşahidəçiləri cəlb etmək; 44.1. Zəruri hallarda səyyar vergi yoxlamasına ekspert cəlb edilə bilər. Ortaya çıxan məsələlərin izah olunması üçün xüsusi biliklər tələb olunduğu hallarda ekspertiza təyin edilir. 67.1. Bu Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, mühasibat uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini aşağıda göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaq hüququ vardır: 67.1.5. vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal olunmuş və (və ya) təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) fiziki həcmi barədə rəsmi məlumatlar; 67.6. Verginin hesablanması üçün vergi ödəyicisi barədə vergi orqanında bir neçə əlaqəli məlumat olduqda, ən yuxarı məbləğdə verginin hesablanmasına əsas verən əlaqəli məlumata əsasən vergi hesablanır. 67.14. Bu Məcəllənin 67.1-ci maddəsində göstərilən hallarda vergi ödəyicisinin gəlirlərini və ya xərclərini müəyyən etmək mümkün olduqda mənfəət (gəlir) vergisi bu Məcəllənin 83.9-cu maddəsinə əsasən hesablanır. 83.9. Vergi ödəyicisinin əldə etdiyi mənfəəti (gəliri) birbaşa müəyyən etmək mümkün olmadığı halda, həmin mənfəət (gəlir) müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydalar əsasında hesablanır. “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu 3.4. Bu Qanunun 3.3-cü maddəsinin müddəalarından asılı olmayaraq aşağıdakı hesablaşmalar yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilir: 3.4.12. tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslər tərəfindən göstərilən tibbi xidmətlər üzrə bir əməliyyat çərçivəsində (bir nəzarət-kassa aparatının çeki üzrə) beş yüz manatdan artıq olan ödənişlər; Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi ödəyicisinə mühasibat uçotu ilə bağlı bütün sənədlərin yoxlamaya təqdim edilməsi barədə tələbnamə təqdim edilmişdir. Həmin tələbnamədə göstərilmiş tibbi xidmətlərin qiymətlərini təsdiq edən rəsmi sənədlər də tələb edilmişdir. Səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi zamanı vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibb xidmətləri barədə statistik hesabatlar (tibbi xidmətin adı, dəyəri və sair) cədvəl formasında yoxlamaya təqdim edilsə də həmin cədvəldə göstərilən xidmət haqlarının xidmət göstərilən şəxslər tərəfindən ödənilməsini təsdiq edən səndlər (nəzarət-kassa aparatının çekləri, nağdsız ödəniş barədə pos-terminalın çekləri) tam şəkildə yoxlamaya təqdim edilməmişdir. Həmçinin ölkə ərazisində müxtəlif özəl tibbi fəaliyyətlə məşğul olan tibb müəssisələrinin göstərdiyi tibbi xidmətlərin müxtəlif mənbələrdə (reklam və internet səhifələrində) qeyd edilən qiymətləti ilə "xxxx" MMC-nin yoxlamaya təqdim etdiyi qiymətlər arasında fərqlərin olduğu müşahidə edilmişdir. Bəzi hallarda isə vətəndaşlara göstərilmiş ödənişli tibbi xidmətlərin qiyməti “İcbari tibbi sığorta üzrə dövlət agentliyinin xidmətlər zərfi”ndə göstərilən qiymətlərdən daha aşağı göstərilmişdir. Beləliklə də yoxlama zamanı vergi ödəyicisi tərəfindəb göstərilmiş tibbi xidmətlərin dəyərinin müəyyən edilməsinə zərurət yaranmışdır. Vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibbi xidmətlərin bir hissəsinin dəyəri tibbi göndərişlər əsasında İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi tərəfindən ödənilsə də, fərdi qaydada vətəndaşlar tərəfindən ödənilən (sığortadan kənar ödənişlər) xidmət haqlarının dəyərini təsdiq edən nəzarət-kassa aparatı çekləri, nağdsız ödəniş çekləri, elektron qaimə-fakturalar yoxlamaya tam təqdim edilməmişdir. Nəticədə vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya təqdim edilən sənədlərdə tibbi xidmətlər üzrə qiymətlərin İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin xidmətlər zərfində göstərilən qiymətlərdən fərqli olması və eyni zamanda ödənişli tibbi xidmətlər üzrə qiymətlər hər hansı rəsmi sənədlərlə (nəzarət-kassa aparatı çekləri, nağdsız ödəniş çekləri) rəsmiləşdirilmədiyi üçün göstərilmiş tibb xidmətlərinin dəyəri Vergi Məcəlləsinin 14.3.3, 14.3.6, 14.6.3-cü maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq müəyyən edilmişdir. Göründüyü kimi, iddiaçı tərəfindən gəlirlərinin uçotu qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada aparılmadığı üçün gəlirlərin həcminin müəyyən edilməsi üçün iddiaçının özü tərəfindən təqdim edilmiş tibbi xidmətlərin fiziki həcmi Vergi Məcəlləsinin 67.1.5-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq əsas götürülmüşdür. Göstərilmiş tibbi xidmətlərin fiziki həcminə uyğun olaraq “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”ndə nəzərdə tutulmuş qiymətlər tətbiq edilməklə göstərilmiş xidmətlərin ümumi dəyəri müəyyən edilmişdir. Yəni iddiaçının bazar qiymətinin tətbiq edilməsi üçün əsasın olmaması haqqında göstərdikləri işin faktiki halları və qanunvericiliyin tələbləri ilə təkzib olunur. İddiaçı cavabdeh inzibati orqan tərəfindən bazar qiymətinin tətbiq edilməsi hüququnun olub-olmamasını formal olaraq o zaman mübahisələndirə bilərdi ki, gəlirlərinin uçotunu qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada aparmış olsun. “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”ndə nəzərdə tutulmuş qiymətlər rəsmi mənbədən əldə edilmiş qiymətlər olduğundan, vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilmiş tibbi xidmətlərin dəyəri məhz bu qiymətlərə uyğun olaraq icbari tibbi sığorta ilə ödənildiyindən, hətta bu qiymətlərlə Azərbaycanda göstərilən tibbi xidmətlərin ən yüksək həddi müəyyən edilmiş olsa belə vergi orqanının bu qiymətləri əsas götürməklə vergiləri hesablamaq hüququ Vergi Məcəlləsinin 67.6-cı maddəsində təsbit olunmuşdur. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 2-ci bənddə göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, iddiaçının iddia ərizəsinin 1-ci bənd üzrə əsaslarının qanunsuz olmasına dair yuxarıda göstərilən qanunvericilik normalarının tələbləri və işin faktiki halları 2-ci bənd üzrə göstərdiklərinin də əsassız olmasını sübut edir. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 3-cü bənddə göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, Yoxlama zamanı 2021-ci ildə "Digər üzvlərin ultrasəs müayinəsi" tibbi xidməti üzrə göstərilən xidmətin miqdari vergi ödəyicisi tərəfindən verilmiş sənədlərə əsasən 37 sayda müəyyən edilmiş və həmin say da rəydə öz əksini tapmışdır. Həmçinin həmin tibbi xidmətlərin (digər üzvlərin ultrasəs müayinəsi) dəyərinin müəyyən edilməsi zamanı aparılmış hesablamalar da 37 sayda xidmətə uyğun olaraq müəyyən edilmişdir (hesablama cədvəli əlavə edilir). Hesablama cədvəlindən də göründüyü kimi 2021-ci ildə UZİ müayinələrindən ümumi illik gəlir 12388,0 manat müəyyən edilmişdir və həmin məbləğin tərkibində digər üzvlərin ultrasəs müayinəsi xidmətlərinin dəyəri 37 sayda xidmətə uyğun olaraq 37*12,0=444,0 manat hesablanmışdır. Səyyar vergi yoxlaması aktının tərtibi edilməsi zamanı mexaniki səhvə yol verilərək 37 rəqəmi yerinə 87 rəqəmi qeyd edilmişdir. Lakin, həmin tibb xidmətinin dəyəri 37 sayda xidmətə uyğun olaraq 444,0 manat müəyyən edildiyindən yol verilmiş mexaniki yanlışlıq vergi ödəyicisini gəlirlərinin hesablanmasına təsir etməmişdir. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 4-cü bənddə göstərilənlərə münasibətdə iddiaçının iddia ərizəsinin əsaslarına dair 1-ci bənd üzrə qeyd etdiklərinə münasibətdə göstərilənlərdən əlavə olaraq bildirilmişdir ki, 2021-ci ildə yoxlamaya təqdim edilmiş statistik cədvəldə exokardioqrafiya müayinə qiyməti 11,0 manat qeyd edilmişdir. Lakin “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”nə əsasən həmin müayinənin qiyməti 16,0 manat olmuşdur. Nəticədə vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi qiymət bazar qiymətindən 45% aşağı olmuş və yoxlama zamanı həmin müayinənin qiyməti olaraq 16,0 manat əsas götürülmüşdür. 2022-ci ildə Endoskopiya müayinələri üzrə səyyar vergi yoxlaması aktında qeyd edildiyi kimi ümumilikdə 18235,0 manat gəlir müəyyən edilmişdir. Səyyar vergi yoxlaması ilə iddiaçının iddia ərizəsində qeyd edilmiş 19905,0 manat məbləğ müəyyən edilməmişdir. 2022-ci ildə Komputer tomoqrafiyası (KT) müayinələri üzrə ümumilikdə səyyar vergi yoxlaması aktında qeyd edildiyi kimi 59490,0 manat gəlir müəyyən edilmişdir (2022-ci il üzrə hesablama cədvəlləri əlavə edilir). İddiaçının iddia ərizəsində qeyd etdiyi 49400,0 manat məbləğ yanlışdır. 2022-ci ildə Ultrsəs(UZİ) müayinələri üzrə səyyar vergi yoxlaması aktında qeyd edildiyi kimi ümumilikdə 27001,0 manat gəlir müəyyən edilmişdir. İddiaçının iddia ərizəsində qeyd etdiyi 49400,0 manat məbləğ yanlışdır. 2022-ci ildə "Funksional diaqnostika kabinetinin fəaliyyəti" müayinələri üzrə səyyar vergi yoxlaması aktında qeyd edildiyi kimi ümumilikdə 4660,0 manatgəlir müəyyən edilmişdir. İddiaçının iddia ərizəsində qeyd etdiyi 4730,0 manat məbləğ yanlışdır. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 5-ci bənddə göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, Vergi ödəyicisinə xx.xx.2023-cü il tarixli **********176710 nömrəli “Vergi yoxlamasının keçirilməsi üçün zəruri olan sənədlərin təqdim olunması haqqında” tələbnamə təqdim edilməsinə baxmayaraq vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlamaya material hesabatları təqdim edilməmişdir. Bununla bağlı Vergi Məcəlləsinin 43.10-cü maddəsinə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixli “Sənədlərin və nümunə kimi əşyaların verilməsindən imtina haqqında” akt tərtib edilmiş və həmin aktda təqdim edilməyən sənədlər o cümlədən material hesabatı qeyd edilmişdir. Tərtib edilmiş akt vergi ödəyicisi tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixində imzalanmaqla təsdiq edilmişdir. Eyni zamanda vergi ödəyicisi tərəfindən material hesabatlarının tərtib edilməməsi və bu səbəbdən də yoxlamaya təqdim edilməsinin mümkün olmaması barədə xx.xx.2024-cü il tarixdə müvafiq izahat verilmişdir. Nəticədə xərcləri təsdiq edən sənədlər tam şəkildə yoxlamaya təqdim edilmədiyi üçün vergi ödəyicisinin xərclərinin müəyyən edilməsi mümkün olmamışdır. Beləliklə də, Vergi Məcəlləsinin 67.2-ci maddəsinin tələblərinə cavab verən analoji vergi ödəyicisi olmadığından Vergi Məcəlləsinin 67.14, 83.9-cu maddəsinə əsasən vergiyə cəlb edilən mənfəətin müəyyən edilməsi üçün Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2001-ci il tarixli 55 saylı qərarı tətbiq edilmişdir. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 6-ci bənddə göstərilənlərin əsassız, qanunvericiliyin tələblərinə və işin faktiki hallarına zidd olması hazırkı etirazın iddiaçının iddia ərizəsinin əsaslarına dair 1-ci bəndinə münasibətdə ətraflı göstərilmişdir. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 7-ci bənddə göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, iddiaçı icarə haqqının ekspert tərəfindən müəyyən edilmiş bazar qiymətinin tətbiq edilməsinin əsassız olmasını Mülki Məcəllənin 390-cı maddəsinədə nəzərdə tutulan müqavilə azadlığı ilə əsaslandırmağa çalışmışdır. Bununla bağlı bildirilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü və Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 390-cı maddələrinin şərh edilməsinə dair Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 12 mart 2012-ci il tarixli qərarında göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş bazar qiymətinin əmlakın icarəyə verilməsindən əldə olunan gəlirə verginin hesablanması məqsədilə tətbiqi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.1 və 390-cı maddələrində təsbit edilmiş mülkiyyət hüququnu və müqavilə azadlığını pozmur. Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsinə əsasən bazar qiyməti vergi orqanı tərəfindən həmin maddədə təsbit olunmuş tələblərə və mərhələlərə riayət edilməklə, o cümlədən ekspertiza təyin olunmaqla müəyyən olunur. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 8-ci bənddə göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, KY231989620 nömrəli “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestri”ndən çıxarışdan da göründüyü kimi səyyar vergi yoxlaması xx.xx.2023-cü il tarixdə başlamış, xx.xx.2024-cü il tarixdə başa çatdırılmışdır. Odur ki, səyyar vergi yoxlamasının xx.xx.2023-cü ildə başlaması və 1 ildən artıq davam etməsi barədə iddiaçının iddiası həqiqətə uyğun deyil və iddiaçının uydurduğu mülahizədir. Səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi zamanı müddətlərlə bağlı iddiaçının mülahizələrinə münasibətdə bildirilmişdir ki, səyyar vergi yoxlaması xx.xx.2023-cü il tarixdə başlamış, xx.xx.2023-cü il tarixədək 30 iş günü davam etmiş, xx.xx.2023-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixədək 60 iş günü (91 təqvim günü) müddətinə artırılmışdır. Ekspertizanın keçirilməsi ilə əlaqədar Vergi Məcəlləsinin 38.7.3-cü maddəsinə əsasən xx.xx.2024-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixədək dayandırılmışdır. Səyyar vergi yoxlamasının müddətinin artırılması barədə xx.xx.2024-cü il tarixli **********180625 nömrəli qərardan və “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestri”ndən çıxarışdan göründüyü kimi səyyar vergi yoxlamasının müddəti xx.xx.2024-cü il tarixdən 10 iş günü müddətinə xx.xx.2024-cü il tarixədək artırılmışdır. Səyyar vergi yoxlamasının müddəti bitməmiş, xx.xx.2024-cü il tarixdə ekspetizanın keçirilməsi barədə qərar qəbul edilmiş və bu səbəbdən də xx.xx.2024-cü il tarixdən başlanmış 10 iş günü müddətinə uzadılmış yoxlama müddətinin bitdiyi xx.xx.2024-cü il tarixdən səyyar vergi yoxlaması Vergi Məcəlləsinin 38.7.3-cü maddəsinə əsasən xx.xx.2024-cü il tarixədək dayandırılmışdır. Yəni iddiaçının yoxlamanın keçirilməsi müddəti bitdikdən sonra səyyar vergi yoxlamasının dayandırılması barədə iddiası əsassızdır. Görünür iddiaçı 2024-cü ilin istehsalat təqvimindən xəbərsizdir və xx.xx.2024-cü il tarixinin növbədənkənar prezident seçkiləri ilə əlaqədar qeyri-iş günü olmasında məlumatı olmamışdır. İddiaçının absurd, vergi qanunvericiliyindən xəbərsiz olmasını göstərən, müddətlərlə bağlı digər iddiası isə odur ki, iddia ərizəsində göstərmişdir ki, “Sonuncu dəfə xx.xx.2024cü il tarixli qərarla yoxlamanın dayandırılma müddəti xx.xx.2024-cü il tarixdə bitdiyi halda, bundan 51 gün sonra, yəni xx.xx.2024-cü il tarixdə “Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında” qərar çıxarılmışdır. Halbuki, 2024-cü ilin may ayında tərtib edilmiş yoxlama aktının Vergi Məcəlləsinin 39.4-cü maddəsinə uyğun olaraq onlara təqdim edilməsi təmin edilməmiş, Vergi Məcəlləsinin 39.5-ci maddəsinə müvafiq olaraq akta dair onlar tərəfindən yazılı izahat və etirazların verilməsinə şərait yaradılmamışdır. İddiaçının həqiqəti əks etdirməyən iddiasına münasibətdə bildirilmişdir ki, xx.xx.2024-cü il tarixli **********177177 nömrəli səyyar vergi yoxlaması aktı Vergi Məcəlləsinin 39.4-cü maddəsinə əsasən xx.xx.2024-cü il tarixdə "xxxx" MMC-nin icraçı direktoru X4 təqdim edilmiş və o, aktın bir nüsxəsini almasına dair akta imza atmışdır (həmin aktın surəti etiraza əlavə olunur). Həmçinin xx.xx.2024-cü il tarixli **********177177 nömrəli səyyar vergi yoxlaması aktı xx.xx.2024-cü il tarixli **********960000 nömrəli müşaiyətedici məktubla vergi ödəyicisinin elektron qutusuna göndərilmişdir. Vergi Məcəlləsinin 39.4-cü maddəsinə əsasən Vergi yoxlaması aktının bir nüsxəsi vergi ödəyicisinə (onun səlahiyyətli nümayəndəsinə) verilmə tarixini təsdiq edən üsulla aktın tərtib edildiyi tarixdən sonra 5 gündən gec olmayaraq verilir və ya göndərilir. Həmin Məcəllənin 39.5-ci maddəsinə əsasən vergi ödəyicisi vergi yoxlaması aktı ilə və ya onun hər hansı bir hissəsi ilə razılaşmadıqda, vergi yoxlaması aktının verilməsi günündən 30 gün müddətində müvafiq vergi orqanına aktı imzalamamasının səbəblərini izah edə, yaxud akta və ya onun ayrı-ayrı hissələrinə öz etirazını yazılı surətdə bildirə bilər. Bu halda vergi ödəyicisinin yoxlama aktını imzalamamasını və ya etirazını ona öz yazılı izahatını (etirazını) təsdiq edən sənədlərin surətini əlavə edərək vergi orqanına təqdim etməyə hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 39.6-cı maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 39.5-ci maddəsində müəyyən edilən müddət bitdikdən sonra 15 gündən çox olmayan müddətdə vergi orqanının rəhbəri (onun müavini) vergi ödəyicisindən bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada götürülmüş, habelə vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş sənədlərə və vergi yoxlaması aktına, vergi qanunvericiliyinin pozulması hallarına və onların aradan qaldırılması və müvafiq sanksiyaların (cərimələrin) tətbiq edilməsi məsələsinə baxır. Həmin Məcəllənin 49.1-ci maddəsinə əsasən səyyar vergi yoxlamasının materiallarına baxılmanın nəticələri üzrə vergi orqanının rəhbəri (rəhbərin müavini) 10 gün müddətində aşağıda göstərilən qərarlardan birini çıxarır: 49.1.1. vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi; 49.1.2. vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsindən imtina olunması; 49.1.3. əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında; 49.1.4. əvvəlki vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə qəbul edilmiş qərarın qüvvədə saxlanılması; 49.1.5. əvvəlki vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə qəbul edilmiş qərarın tam və ya qismən ləğv edilməsi və ya qərara dəyişikliklər edilməsi; 49.1.6. yeni qərarın qəbul edilməsi. Yuxarıda göstərilən qanunvericilik normalarının tələblərindən göründüyü kimi xx.xx.2024-cü il tarixdə iddiaçının nümayəndəsinə təqdim edilmiş səyyar vergi yoxlaması aktına baxılması üzrə qərarın xx.xx.2024-cü il tarixdə qəbul edilməsi Vergi Məcəlləsinin 39.4-39.6-cı və 49.1-ci maddəsinin tələblərinə uyğundur. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 9-cu və 10-cu bəndində göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, hər hansı dövr üzrə xronometraj metodu ilə müşahidənin aparılması həmin dövrün səyyar qaydada yoxlanmasını və yoxlama nəticəsində fərqli nəticəyə gəlinməsini istisna etmir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 37.5-ci maddəsinə əsasən Vergi Məcəllənin 15.1.13-cü maddəsinə əsasən vergi ödəyicisindən xronometraj metodu ilə yeni müşahidə keçirilməsi barədə müraciət daxil olan dövrədək (vergi ödəyicisinin bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada fəaliyyətini dayandırdığı, xronometrajın keçirildiyi dövrü əhatə edən səyyar vergi yoxlamasının keçirildiyi hallar istisna olmaqla) xronometraj metodu ilə sonuncu müşahidənin nəticələri vergilərin hesablanması üçün əsas götürülə bilər. İddiaçı MMC-nin (VÖEN:**********) “Səyyar vergi yoxlaması barədə” İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə ünvanlanmış xx.xx.2024-cü il və xx.xx.2024-cü il tarixli müraciətlərinə aidiyyəti üzrə 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsində baxılaraq cavab verilmiş, həmin müraciətdə göstərilən hallar öz təsdiqini tapmamış, vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş sənədlər əsaslı hesab edilməmiş və bu barədə “Vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” 05 dekabr 2024-cü il tarixli **********189165 nömrəli qərarda qeyd edilmişdir. İddia ərizəsinin əsasları üzrə 9-cu və 10-cu bəndində göstərilənlərə münasibətdə bildirilmişdir ki, yuxarıda göstərildiyi kimi vergi ödəyicisi tərəfindən yoxlanılan dövr üzrə əlavə dəyər vergisinin azaldıldığı ümumi məbləğ 237.523,77 manat təşkil etsə də 2021-ci ilin noyabr ayında 9864 manat, 2022-ci ilin iyun ayında isə 5551.20 manat artıq hesablanması nəticəsində 15.415,20 manat artıq hesablanmasına görə 237.523,77-9864- 5551,20=222.108,57 manat məbləğdə əlavə dəyər vergisi (ƏDV) hesablanmış, Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən azaldılmış 237.523,77 manat ƏDV-nin 50%-i həcmində 118.761,89 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdir. Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq, iddiaçı "xxxx" MMC-nin iddia ərizəsi işin faktiki hallarına uyğun olmayan yanlış dəlillərlə formal olaraq əsaslandırıldığından, iddia ərizsi əsassız və qanunvericiliyin tələblərinə tam zidd olduğundan iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qərar qəbul edilməsi xahiş edilmişdir. İddia tələbinə dair məzmunu aşağıda qeyd edilmiş sənədlər məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin sənədlərin məzmununa istinad olunur. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər: - xx.xx.2024-cü il tarixli “vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” **********189165 nömrəli qərar, xx.xx.2024-cü il tarixli **********177177 Səyyar vergi yoxlaması aktı, xx.xx.2024-cü il tarixli ekspertizanın təyin edilməsi haqqında **********180889 nömrəli qərar, İddiaçı MMC-də aparılan səyyar yoxlamasının nəticələri barədə tərtib edilmiş yoxlama materiallarına dair rəy, xx.xx.2023-cü il tarixli səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi haqqında **********176709 nömrəli qərar, xx.xx.2024-cü il tarixli əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında **********185263 nömrəli qərar, xx.xx.2023-cü il tarixli səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi müddətinin artırılması haqqında **********178343 nömrəli qərar, xx.xx.2023-cü il tarixli səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi müddətinin artırılması haqqında **********179842 nömrəli qərar, xx.xx.2024-cü il tarixli səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi müddətinin artırılması haqqında **********180625 nömrəli qərar, Rəyin məzmunu-İddiaçı MMC-də (VÖEN: **********) aparılmış səyyar vergi yoxlamasının nəticələri barədə tərtib edilmiş yoxlama materiallarına İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin xx.xx.2020-ci il tarixli **********653500 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş “Vergi ödəyiciləri tərəfindən imzalanmasından imtina edilmiş səyyar vergi yoxlaması aktlarına rəy verilməsi Qaydaları”na uyğun olaraq Vergi auditi baş idarəsində və Hüquq baş idarəsində baxılaraq müvafiq rəy hazırlanmışdır. 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin “Səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi haqqında” xx.xx.2023-cü il tarixli **********17670 nömrəli qərarına əsasən 09/20xx-xx/2023 dövr əhatə edilməklə vergi ödəyicisində növbəti səyyar vergi yoxlaması təyin edilmişdir. Yoxlama xx.xx.2023-cü il tarixdə başlanılmış, xx.xx.2024-cü il tarixdə başa çatdırılaraq, xx.xx.2024-cü il tarixli **********177177 nömrəli “Səyyar vergi yoxlaması aktı” ilə rəsmiləşdirilmişdir. Yoxlanılan dövr ərzində vergi ödəyicisi tibb xidməti fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Yoxlama aktında yoxlanılan dövr üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən vergilərin və icbari ödənişlərin 353 122,57 manat (mənfəət vergisi 47 563,34 manat, ƏDV 237 523,77 manat, ödəmə mənbəyində tutulan vergi 68 035,46 manat) azaldıldığı, 15 415,60 manat (ƏDV 15 415,2 manat, muzdlu işlə əlaqədar ödəmə mənbəyində tutulan vergi, Dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta 0,4 manat) artıq hesablandığı qeyd edilmişdir (Cəmi hesablama 516 709,88 manat (vergi 337 706,97 manat, maliyyə sanksiyası 179 002,91 manat)). Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi və vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş statistik hesabat formalarına, tibbi xidmətlərin və icarə haqqının bazar qiymətinə dair ekspert rəyinə və elektron qaimə-fakturalara əsasən müəyyən olunan gəlirlərə şərti rentabellik norması tətbiq edilməklə əlavə mənfəət vergisi, eyni sənədlərə (məlumatlara) əsasən müəyyən olunan əlavə dövriyyədən ƏDV, ÖMV hesablanmış, bir sıra əsassız əvəzləşmələr ləğv edilmiş və bir sıra ƏDV hesablanan əməliyyatların vaxtı dəqiqləşdirilmişdir. Yoxlama materiallarında aşağıda qeyd olunanlar nəzərə alınmalıdır:

1. Yoxlama aktının ƏDV-nin hesablanması hissəsində ƏDV-nin əsasən yoxlanılan dövr üzrə müvafiq illərin son ayına və yoxlanılan dövrün son ayına hesablanması qanunvericiliklə əsaslandırılmamış, eləcə də kameral qaydada hesablamaların (11 ay üzrə 23017,86 manat) hazırkı yoxlama ilə təsdiqlənməsinə baxmayaraq, konkret sənədlərə istinad edilməmişdir.

Tərəflərin izahatları:

Məhkəmənin əvvəlki iclaslarında iddiaçının nümayəndəsi və vəkili iddia tələbini müdafiə edərək, təmin edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında cavabdehin nümayəndəsi, iddia tələbinə etirazla eyni məzmunlu izahat verərək məhkəmədən iddianın təmin edilməməsini xahiş etdi.

II. TƏTBİQ EDİLƏN HÜQUQ:

Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsi:

Maddə 33.1. Məcburetmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı onun arzuladığı inzibati aktı qəbul etmək vəzifəsini cavabdehin üzərinə qoymağı məhkəmədən tələb edə bilər. Maddə 34.1.Öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Maddə 68.1. Məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Maddə 68.2. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Maddə 69.5. Məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. Maddə 108.1. Prosessual xərclər məhkəmə xərclərindən (dövlət rüsumlarından və digər ödəmələrdən) və hüquqi müdafiə ilə bağlı proses iştirakçısının çəkdiyi, onun şikayəti üzrə şikayət instansiyasında icraatla əlaqədar xərclər də daxil olmaqla, zəruri xərclərdən ibarətdir. Maddə 108.2. Dövlət rüsumları, vəkilin və ya nümayəndənin haqqı və digər xərclər qanunvericiliyə uyğun olaraq ödənilməlidir. Qanunvericilikdə həmin ödəmələrin məbləğinin müəyyən edilmədiyi hallarda, məhkəmə özü ağlabatan məbləğ təyin edir.

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi: Maddə 14. Bazar qiyməti 14.1. Bazar qiyməti malın (işin, xidmətin) tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti deməkdir. 14.2. Bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, vergitutma məqsədləri üçün malların (işin, xidmətin) qiyməti tərəflərin əməliyyatda (əqddə) təsbit etdikləri qiymət qəbul edilir. Əks hal sübuta yetirilmirsə, bu qiymət bazar qiyməti kimi qəbul edilir. 14.3. Bu Məcəllənin 14-1.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan şəxslər arasında həyata keçirilən əməliyyatlar istisna olmaqla, bazar qiyməti nəzərə alınmaqla vergilərin hesablanması aşağıdakı hallarda həyata keçirilə bilər: 14.3.1. Barter (mal mübadiləsi), idxal-ixrac əməliyyatları aparıldıqda; 14.3.2. təsərrüfat əqdləri qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər arasında həyata keçirildikdə; 14.3.3. 30 gün ərzində vergi ödəyicilərinin eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi, bu Məcəllənin 14.6.1-ci maddəsinin tələbləri, o cümlədən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilmiş təbii itki normaları daxilində zayolmadan əmələgələn itkilər nəzərə alınmaqla, bazarda eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərin səviyyəsindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox (aşağı və yuxarı) fərqləndikdə; 14.3.4. müəssisənin əmlakı qalıq dəyərindən artıq qiymətə sığortalandığı halda; 14.3.5. daşınmaz əmlakın (sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün istifadə olunmayan yaşayış fondu istisna olmaqla) vergitutma məqsədləri üçün aylıq icarə haqqının məbləğinin müəyyən edilməsi zərurəti yarandıqda; 14.3.6. vergi ödəyicisi tərəfindən vergi nəzarəti tədbiri zamanı malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsinə (alınmasına) dair sənədlər təqdim edilmədikdə (mövcud olmadıqda). 14.4. Bazar qiyməti mal (iş, xidmət) satılan anadək, lakin malın (işin, xidmətin) təqdim edildiyi andan çoxu 30 gün keçənədək (əvvəl və ya sonra) ən yaxın tarixdə eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərə əsasən müəyyənləşdirilir. Bu zaman qiymətli kağızın bazar qiyməti bu qiymətli kağızın təqdim edildiyi andan əvvəlki ən yaxın tarixdə həmin emitentin eyni qiymətli kağızları üçün fond birjasının kotirovkasına əsasən müəyyənləşdirilir, bu şərtlə ki, kotirovkalar yuxarıda göstərilən qaydaya uyğun elan edilsin. 14.5. Bazar qiyməti müəyyənləşdirilərkən, bu Məcəllənin 18-ci maddəsi ilə müəyyən edilən qarşılıqlı surətdə asılı olan şəxslər arasındakı əməliyyat yalnız o halda nəzərə alına bilər ki, onların münasibətləri həmin əməliyyatın nəticəsinə təsir göstərməmiş olsun. 14.6. Bu Məcəllənin 14.4 və 14.5-ci maddələrinin müddəalarını tətbiq etmək mümkün olmadıqda, malın (işin, xidmətin) bazar qiyməti bu maddənin tələblərinə uyğun olaraq müəyyən edilir. Bu zaman malın (işin, xidmətin) istehsalına və (və ya) təqdim edilməsinə çəkilən adi məsrəflər (alınma qiyməti və ya qalıq dəyəri), nəqletmə, saxlanma, sığorta və digər bu cür məsrəflər, həmçinin adətən qarşılıqlı surətdə bağlı olmayan şəxslər arasında əməliyyatlar zamanı tələb və təkliflər amilinə əsasən əlavə yığım və güzəştlər nəzərə alınır. Bu güzəştlər malın keyfiyyətinin və ya digər istehlak xüsusiyyətlərinin itdiyi, yaxud yararlılıq müddətinin bitdiyi (bitməyə yaxınlaşdığı) və başqa bu cür hallarda da nəzərə alınır.[98] 14.6.1. Malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri müəyyənləşdirilərkən qiymətlərə təsir edə bilən aşağıdakı amillər nəzərə alınır: 14.6.1.1. göndərilmiş malların (görülmüş işlərin, göstərilmiş xidmətlərin) həcmi (əmtəə partiyasının həcmi); 14.6.1.2. öhdəliklərin icra olunması müddəti, ödəniş şərtləri; 14.6.1.3. mallara (işlərə, xidmətlərə) tələb və təklifin dəyişməsi, (o cümlədən istehlakçı tələbinin mövsümi olaraq artıb-azalması); 14.6.1.4. malların mənşə ölkəsi, alındığı və ya təqdim edildiyi yer; 14.6.1.5. malların (işlərin, xidmətlərin) göndərilmə şərtləri; 14.6.1.6. malların keyfiyyətinin və digər istehlak göstəricilərinin səviyyəsi; 14.6.1.7. marketinq siyasətinin aparılması ilə əlaqədar olaraq analoqu olmayan yeni malların (işlərin, xidmətlərin) bazara çıxarılması, yaxud malların (işlərin, xidmətlərin) yeni bazara çıxarılması, istehlakçıların tanış olması məqsədilə əmtəə nümunələrinin təqdim edilməsi; 14.6.1.8. işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, o cümlədən təmir, tikinti, quraşdırma işləri, nəqliyyat, icarə, təhsil, tibb xidmətləri və digər sahələr üzrə bazar qiymətləri müəyyənləşdirilərkən işlərin görüldüyü, xidmətlərin göstərildiyi ərazi, onların keyfiyyət göstəriciləri və qiymətlərə təsir edə bilən digər şərtlər nəzərə alınır. 14.6.2. Malların (işlərin, xidmətlərin) keyfiyyəti ilə əlaqədar qiymətlər bazar qiymətlərindən aşağı səviyyədə müəyyənləşdirilərkən keyfiyyətin səviyyəsi səlahiyyətli şəxs tərəfindən təsdiq olunmalıdır. 14.6.3. Eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallarla (işlərlə, xidmətlərlə) müvafiq əmtəə (iş, xidmət) bazarında heç bir əməliyyat aparılmadıqda, rəsmi və açıq mənbələrdən bu malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri haqqında məlumat toplamaq mümkün olmadıqda, aşağıdakı qiymətləndirmə üsullarından istifadə edilə bilər: 14.6.3.1. Sonrakı (təkrar) satış qiymətinə əsasən. Malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiyməti həmin malların (işlərin, xidmətlərin) sonrakı (təkrar) satış qiymətinə əsasən müəyyən olunur. Bazar qiyməti sonrakı satış qiymətindən tətbiq olunmuş əlavələr çıxılmaqla müəyyənləşdirilir. 14.6.3.2. Dəyərin toplanması üsuluna əsasən. Bazar qiymətləri malları (işləri, xidmətləri) təqdim edənin əsaslandırılmış xərclərini və mənfəətini toplamaqla hesablanır. 14.6.3.3. Malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətlərini bu maddədə göstərilən üsullardan biri ilə müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda, bazar qiymətləri müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən müəyyənləşdirilir.(xx.xx.2025-ci il tarixədək qüvvədə olan redaksiyası) 14.6.4. Müəyyənləşdirilmiş bazar qiymətlərindən ancaq vergitutma məqsədləri üçün istifadə edilir və mallar (işlər, xidmətlər) qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada faktiki satış qiyməti ilə uçota alınır. 14.6.5. Alınmış malların (işlərin, xidmətlərin) alış qiyməti bazar qiymətlərindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox yuxarıdırsa və onların dəyəri gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilibsə, alınmış malların (işlərin, xidmətlərin) faktiki alış dəyərinin əsassız artırılması aşkar edildiyi halda həmin malların (işlərin, xidmətlərin) dəyəri gəlirdən çıxılan xərclərə bazar qiymətləri ilə aid edilir və vergilər yenidən hesablanır. 14.6.6. Vergi ödəyicilərinin təqdim olunan mallara (işlərə, xidmətlərə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi bu Məcəlləyə əsasən müəyyənləşdirilən bazar qiymətlərindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox aşağı olduqda, vergilər bazar qiymətləri əsasında, yuxarı olduqda isə faktiki təqdimolunma qiymətləri ilə hesablanır. Maddə 38. Səyyar vergi yoxlaması 38.1. Səyyar vergi yoxlaması, o cümlədən elektron audit vergi orqanının qərarına əsasən həyata keçirilir. Səyyar vergi yoxlaması növbəti və növbədənkənar ola bilər. Növbəti səyyar vergi yoxlaması keçirildikdə, vergi orqanı tərəfindən vergi ödəyicisinə vergi yoxlamasının başlanmasından azı 15 gün əvvəl yazılı bildiriş göndərilir. 38.2. Vergi ödəyicisinə göndərilən bildirişdə vergi yoxlamasının əsası və tarixi, habelə vergi ödəyicisinin və vergi orqanlarının hüquq və vəzifələri göstərilməlidir. Növbəti səyyar vergi yoxlaması təqvim ili ərzində bir dəfədən çox olmayaraq keçirilir. Səyyar vergi yoxlaması 30 iş günündən artıq davam edə bilməz. Müstəsna hallarda, yuxarı vergi orqanının qərarına müvafiq olaraq səyyar vergi yoxlamasının keçirilməsi müddəti 90 iş gününə qədər artırıla bilər. 38.4. Səyyar vergi yoxlaması iş günü və vergi ödəyicisinin iş vaxtı ərzində keçirilir. Maddə 49. Vergi yoxlamasının materiallarına baxılmanın nəticələri üzrə qərarın çıxarılması 49.1. Səyyar vergi yoxlamasının materiallarına baxılmanın nəticələri üzrə vergi orqanının rəhbəri (rəhbərin müavini) 10 gün müddətində aşağıda göstərilən qərarlardan birini çıxarır: 49.1.1. vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi; 49.1.2. vergi ödəyicisinin vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsindən imtina olunması; 49.1.3. əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında; 49.1.4. əvvəlki vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə qəbul edilmiş qərarın qüvvədə saxlanılması; 49.1.5. əvvəlki vergi yoxlamasının nəticəsi üzrə qəbul edilmiş qərarın tam və ya qismən ləğv edilməsi və ya qərara dəyişikliklər edilməsi; 49.1.6. yeni qərarın qəbul edilməsi. 49.1-1. Bu Məcəllənin 49.1.4-cü-49.1.6-cı maddələrinin müddəaları bu Məcəllənin 38.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş əsas üzrə keçirilən səyyar vergi yoxlamasının materiallarına baxılmanın nəticələri üzrə qəbul olunan qərarlara münasibətdə tətbiq edilir. İİİ. MƏHKƏMƏNİN MÖVQEYİ

İddianın növü və mümkünlüyü.

İddia “mübahisələndirmə haqqında” iddia növünə aiddir. “Mübahisələndirmə haqqında” iddia onunla xarakterizə olunur ki, inzibati aktın ləğv edilməsi və ya dəyişdirilməsi məhkəmədən tələb olunur. “Mübahisələndirmə haqqında” iddia ümumi mümkünlük şərtləri (iddianın lazımı qaydada qaldırılması, iddiaçının prosessual fəaliyyət qabiliyyətinə malik olması, iddianın ərazi və predmet aidiyyəti və s.) ilə yanaşı, xüsusi mümkünlük şərtlərinə də cavab verməlidir. Bu növ iddia üçün xüsusi mümkünlük şərtlərinə - iddia qaldırmaq səlahiyyətinə (İPM-in 35-ci maddəsi) və iddia qaldırmaq müddətinə (İPMin 38.1-ci maddəsi) əməl olunmalıdır. Mübahisələndirilən qərar xx.xx.2024-cü il tarixdə qəbul edilmiş və iddiaçı tərəfindən İPM-nin 38.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş 30 günlük iddia müddəti ərzində mübahisələndirilmişdir.

İddianın əsaslılığı:

Məhkəmə iş üzrə toplanmış sübutları tədqiq edərək hesab edir ki, iddia tələbi əsaslı olduğundan təmin edilməlidir. İş materiallarından görünür ki, 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin xx.xx.2023-cü il tarixli **********176709 nömrəli qərarına əsasən "xxxx" MMC-də 2020-ci ilin sentyabr ayından 2023-cü ilin avqust ayına qədər olan dövrü əhatə etməklə növbəti səyyar vergi yoxlaması keçirilmişdir. Səyyar vergi yoxlaması xx.xx.2023-cü il tarixdə başlamış, xx.xx.2024-cü il tarixdə başa çatdırılaraq xx.xx.2024-cü il tarixli **********177177 nömrəli səyyar vergi yoxlaması aktı ilə rəsmiləşdirilmişdir. Sonda isə vergi ödəyicisinin və ya sığortaedənin vergi qanunvericiliyinin və ya icbari tibbi sığorta və sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb edilməsi haqqında” 05 dekabr 2024cü il tarixli **********189165 nömrəli qərar qəbul edilmişdir. Məhkəmə qeyd edir ki, vergi orqanı tərəfindən qəbul edilmiş 5 dekabr 2024-cü il tarixli qərarda vergi məqsədləri üçün bazar qiyməti əvəzinə Nazirlər Kabinetinin təsdiqlədiyi “Xidmətlər Zərfi”ndəki tariflərin tətbiq olunması qanunvericiliyin tələblərinə ziddir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinə əsasən, bazar qiyməti yalnız o hallarda tətbiq oluna bilər ki, vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi qiymətlər bazarda formalaşmış analoji qiymətlərdən 30 faizdən çox fərqlənsin. Bu fərq sübuta yetirilmədən, yalnız dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş tarif sənədinə istinadla qiymət fərqi müəyyən olunması və bu əsasda əlavə vergi hesablanması hüquqi cəhətdən əsassızdır. "Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiqlənmiş “Xidmətlər Zərfi”ndəki tariflər icbari tibbi sığorta çərçivəsində əhalinin tibbi xidmətlərə əlçatanlığını təmin etmək məqsədilə müəyyən edilmiş, dövlət səviyyəsində tənzimlənən qiymətlərdir. Bu tariflər konkret sosial məqsədlərə xidmət edir və real bazar iqtisadiyyatı şəraitində, xüsusilə də tibbi müəssisələrlə vətəndaşlar arasında sərbəst şəkildə formalaşan qiymət münasibətlərini əks etdirmir. Bu səbəbdən həmin tariflərin vergi hesablamaları zamanı bazar qiyməti kimi qəbul edilməsi düzgün deyil və Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan iqtisadi əsaslandırma prinsipinə ziddir. Vergilər yalnız obyektiv şəkildə, bazarda formalaşan real əməliyyat qiymətlərinə əsaslanaraq, iqtisadi məntiq və faktiki göstəricilər əsasında hesablanmalıdır. Yuxarıda qeyd edilənləri ümumumiləşdirərək məhkəmə qeyd edir ki, vergi yoxlaması aktında ekspert rəyinə əsasən tibbi xidmətlər üzrə bazar qiymətinin müəyyən olunması və bu qiymətlər əsasında əlavə dövriyyənin hesablanması, ümumilikdə Vergi Məcəlləsinin 14.3.3-cü maddəsinə istinadla həyata keçirilsə də, yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, həmin maddənin tətbiqi üçün ilkin və əsas hüquqi şərt vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunan malların (işlərin, xidmətlərin) qiymətlərinin bazar qiymətindən azı 30 faiz və daha çox fərqlənməsidir və bu fərq rəsmi şəkildə hesabatla sübuta yetirilməlidir. Lakin yoxlama aktında belə bir fərqin konkret olaraq hansı xidmətlər üzrə və hansı statistik baza ilə əsaslandırıldığı açıq şəkildə göstərilməmiş, əksinə, qiymət fərqlərinin əsaslandırılması üçün İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin “Xidmətlər Zərfi”ndə göstərilən qiymətlərə istinad edilmişdir ki, bu da bazar qiyməti kimi qəbul edilə bilməz. Çünki həmin qiymətlər dövlət tərəfindən tənzimlənmiş və müəyyən subsidiyalarla formalaşmış rəsmi tariflərdir və bu tariflər tələb və təklif əsasında formalaşan real bazar qiymətləri ilə eyni müstəvidə qiymətləndirilə bilməz. Əgər vergi ödəyicisi tibbi xidmətlərin təqdimini e-qaimə fakturalar, hesab-fakturalar, tarif cədvəlləri və ya digər rəsmi kommersiya sənədləri ilə rəsmiləşdiribsə, bu halda xidmətin göstərildiyi qiymət artıq bazar münasibətlərində formalaşan real əməliyyatın nəticəsi hesab edilə bilər və bu qiymətlərə qarşı sonradan süni şəkildə bazar qiyməti tətbiq edilməsi Vergi Məcəlləsinin 14.1 və 14.3.3-cü maddələrinin mahiyyətinə ziddir. Eyni zamanda yoxlama aktında vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi rəsmi sənədlər məsələn, tibbi xidmətlərin miqdarı və növü üzrə statistik hesabatlar ilə Səhiyyə Nazirliyinin təqdim etdiyi hesabatların üst-üstə düşdüyü də təsdiqlənmişdir ki, bu da göstərilən xidmətlərin reallığını və onların sənədlərlə rəsmiləşdirildiyini bir daha sübut edir. O da nəzərə alınmalıdır ki, yoxlama aktında ekspertin bazar qiymətinin müəyyən edilməsi zamanı istinad etdiyi əsas sənəd Nazirlər Kabinetinin 10 yanvar 2020-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq olunmuş “İcbari tibbi sığorta üzrə Xidmətlər Zərfi”dir. Lakin bu sənədin əsas funksiyası bazar münasibətlərini tənzimləmək deyil, dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən tibbi xidmətlərin həcmini və tariflərini müəyyən etməkdir. Başqa sözlə, bu zərfdə əks olunan qiymətlər bazar iqtisadiyyatının şərtləri daxilində sərbəst formalaşmış qiymətlər deyil, əksinə, sosial məqsəd daşıyan, əhali üçün tibbi xidmətlərin əlçatanlığını təmin etmək məqsədi ilə müəyyən edilmiş və dövlət tərəfindən tənzimlənən məbləğlərdir. Bu səbəbdən həmin qiymətlərə istinad edilərək bazar qiymətinin müəyyən olunması hüquqi baxımdan qeyri-dəqiq yanaşmadır və bu cür qiymətləndirmə Vergi Məcəlləsində göstərilən bazar qiyməti anlayışının (14.1-ci maddə) mahiyyətinə uyğun gəlmir. Məhkəmə onu da qeyd edir ki, yoxlama aktında icarəyə götürülmüş obyektə görə icarə haqqının bazar qiymətindən aşağı müəyyən edildiyi əsas götürülərək əlavə mənfəət vergisi hesablanmış və bu qiymətləndirmə üçün ekspertin müxtəlif elan saytlarındakı (kommersiya obyektlərinin icarəsi ilə bağlı) qiymətləri təhlil etdiyi göstərilmişdir. Lakin kommersiya obyektlərinin bazar icarə haqqının müəyyən olunması üçün sırf elanlar əsasında qiymətləndirmə aparmaq nə müstəqil ekspertiza prinsiplərinə, nə də iqtisadi əsaslandırılmış qiymətləndirmə metodologiyasına uyğun sayılır. Bazar qiyməti barədə düzgün nəticə çıxarmaq üçün obyektin yerləşdiyi konkret ərazi üzrə oxşar obyektlər üzrə bağlanmış real icarə müqavilələri, rəsmi qiymətləndirmə hesabatları və daşınmaz əmlak bazarı üzrə statistik rəylər əsas götürülməlidir. Saytlardakı elanlar yalnız satıcının və ya icarəyə verənin subyektiv istəklərini əks etdirir və real bağlanmış müqavilələrdəki qiymətlərlə uyğun gəlməyə bilər. Bu səbəbdən, yalnız elan saytlarına əsasən icarə haqqı bazar qiyməti kimi qəbul edilə bilməz və bu üsulla müəyyən edilmiş qiymət əsasında əlavə vergi hesablanması əsassızdır və obyektivlik prinsipinə ziddir. Qeyd edilənlərdən göründüyü kimi Vergi Məcəlləsi vergi orqanlarına bazar qiyməti tətbiq etmək hüququnu yalnız o hallarda verir ki, bu qiymətlər arasında ciddi fərqlər olsun və vergi ödəyicisinin vergi öhdəliklərini azaltmaq məqsədi ilə qiymətləri süni şəkildə aşağı müəyyən etdiyi sübut olunsun. Əgər vergi ödəyicisi göstərilən xidmətləri rəsmi olaraq sənədləşdiribsə, heç bir alternativ göstərici yoxdursa və qiymətlər 30 faizdən artıq fərqlənmirsə, o zaman ekspertiza təyin olunması və ekspert rəyinə əsasən əlavə vergi hesablanması hüquqi cəhətdən əsaslandırıla bilməz. Ekspert rəyi yalnız köməkçi xarakter daşıyır və bazar qiymətinin müəyyən olunmasında detallı müqayisə və analitik qiymətləndirmə olmadan özlüyündə əsas vergi hesablanmasına hüquqi baza təşkil edə bilməz. Yuxarıda göstərilənlərdən aydın olur ki, yoxlama aktında vergi orqanı tərəfindən bazar qiymətinə keçid və əlavə vergi hesablanması həm Vergi Məcəlləsinin 14.1 və 14.3.3cü maddələrinin tətbiq şərtlərinə uyğun deyil, həm də ekspert rəyinin hüquqi etibarlılığı şübhə altındadır. Eyni zamanda vergi ödəyicisi tərəfindən göstərilən tibbi xidmətlərin və icarə münasibətlərinin sənədlərlə rəsmiləşdirildiyi, təqdim olunan qiymətlərin reallığı ilə bağlı sübutların mövcud olduğu halda həmin rəqəmləri süni şəkildə bazar qiyməti ilə əvəz etmək həm hüquqa, həm də vergi hüququnda tətbiq edilən obyektivlik və qanunauyğunluq prinsiplərinə ziddir. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinin 2021-ci ildə qüvvədə olan redaksiyasına görə, bu Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, mühasibat uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini aşağıda göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaq hüququ vardır: 67.1.1. vergi ödəyicisi tərəfindən vergi orqanına əvvəlki hesabat dövrləri üçün təqdim edilmiş vergi bəyannamələri; 67.1.2. vergi ödəyicisinin gəlirləri, o cümlədən satışdankənar gəlirləri barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.3. vergi ödəyicisinin xərcləri, o cümlədən fərdi istehlakı üçün malların (daşınar və daşınmaz əmlakın), işlərin və xidmətlərin alınmasına çəkilən xərcləri barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.4. vergi ödəyicisinin mülkiyyətində və ya istifadəsində olan maddi və qeyrimaddi əmlak barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.5. vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal olunmuş və (və ya) təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) fiziki həcmi barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.6. vergi ödəyicisinin idxal-ixrac əməliyyatları barədə rəsmi məlumatlar; 67.1.7. vergi ödəyicisinin bank hesablarındakı vəsaitlər, o cümlədən bank hesablarındakı vəsaitlərin hərəkəti barədə alınan rəsmi məlumatlar; 67.1.8. vergi ödəyicisində aparılmış xronometraj müşahidələrin nəticələri; 67.1.9. vergi orqanının əldə etdiyi mənbəyi bəlli olan hər hansı digər məlumatlar, o cümlədən vergi orqanı tərəfindən həyata keçirilən vergi nəzarəti tədbirləri zamanı əldə edilmiş vergi ödəyicisinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada rəsmiləşdirilməyən əməliyyatlar üzrə məlumatlar. Vergi Məcəlləsinin istinad olunan 67.1-ci maddəsinin 2021-ci ildə qüvvədə olan redaksiyasının məzmunundan göründüyü kimi, vergi ödəyicisinin ödəməli olduğu verginin məbləği ilk əvvəl əlaqəli məlumatlardan istifadə edilməklə müəyyən olunmalıdır. Vergi Məcəlləsinin istinad edilən həmin normalarından göründüyü kimi, vergi ödəyicisi barədə əlaqəli məlumatların mövcud olmadığı halda belə, vergi orqanı ödənilməli verginin məbləğini şərti rentabellik norması əsasında deyil, analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisinin məlumatları əsasında müəyyən etməlidir. Bu qaydalar əsasında verginin müəyyən edilməsinin mümkün olmadığı hallarda, qanunverici tərəfindən son zəruri tədbir qismində şərti rentabellik normasının tətbiqi, yəni şərti vergi məbləğinin hesablanması qaydası nəzərdə tutulmuşdur. Beləliklə, məhkəmə qeyd edir ki, Vergi Məcəlləsinin yuxarıda istinad olunan normalarına görə, vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, vergi orqanının ödənilməli verginin məbləğini vergi ödəyicisinə aid əlaqəli məlumatlardan, belə əlaqəli məlumatları əldə etmək mümkün olmadıqda isə, analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisinə aid vergi orqanında olan məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaq hüququ vardır. Lakin hazırkı mübahisəyə münasibətdə cavabdeh vergi məbləğini birbaşa Vergi Məcəlləsinin 83.9-cu maddəsinə və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.2001-ci il tarixli, 55 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Vergi ödəyicisinin əldə etdiyi mənfəəti (gəliri) birbaşa müəyyən etmək mümkün olmadığı hallarda mənfəətin (gəlirin) hesablanması Qaydaları”na əsasən hesablamışdır. Halbuki, istinad olunan normaların tətbiqinə dair Ali Məhkəmənin formalaşmış hüquqi mövqeyi vardır. Məhkəmə yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən hesab edir ki, Vergi Məcəlləsinin 67-ci maddəsində təsbit olunmuş hüquqi mexanizmə əsasən vergi öhdəliyinin müəyyənləşdirilməsi zamanı vergi orqanı ilkin olaraq vergi ödəyicisinə aid əlaqəli məlumatlardan istifadə etməli, bu mümkün olmadıqda analoji fəaliyyətlə məşğul olan digər vergi ödəyicilərinin məlumatlarına istinad etməli, yalnız bu üsullarla vergi öhdəliyinin müəyyən edilməsi mümkün olmadıqda isə son çarə kimi şərti rentabellik normasına əsaslanmalıdır. Bu ardıcıllıq pozularsa və ya birbaşa şərti rentabellik tətbiq edilərsə, həmin tətbiqin hüquqi əsasları konkret və əsaslandırılmış şəkildə göstərilməlidir, çünki bu cür yanaşma yalnız real məlumatlar tamamilə əlçatmaz olduqda və digər hüquqi vasitələrlə dəqiq vergi məbləği müəyyən edilə bilmədikdə qanuna uyğun sayılır. Lakin bu ardıcıllığa riayət edilmədiyi, yəni əlaqəli və analoji məlumatların qiymətləndirilmədən, birbaşa ekspertiza təyin olunaraq bazar qiymətinə əsasən əlavə vergi hesablanması göstərir ki, vergi orqanı qanunvericiliyin tələb etdiyi tətbiq ardıcıllığını pozmuş və bu da Vergi Məcəlləsinin müddəalarına, xüsusilə 14 və 67-ci maddələrin mahiyyətinə zidd olmuşdur. Nəzərə alınmalıdır ki, ekspertiza yalnız köməkçi xarakter daşıyır və əsaslı vergi öhdəliyi müəyyən olunmadan əvvəl tətbiq edilə bilməz. O da nəzərə alınmalıdır ki, Vergi Məcəlləsinin 14.6.3.3-cü maddəsinin xx.xx.2025-ci il tarixədək qüvvədə olan redaksiyasına əsasən malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətlərini bu maddədə göstərilən üsullardan biri ilə müəyyənləşdirmək mümkün olmadıqda, bazar qiymətləri müqavilə əsasında cəlb edilmiş ekspert tərəfindən müəyyənləşdirilir. İş materiallarından görünür ki, cavabdeh orqan əvvəlki iki üsuldan istifadə etmədən birbaşa ekspertiza keçirmişdir. Vergi Məcəlləsinin 14.2-ci maddəsinə əsasən bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, vergitutma məqsədləri üçün malların (işin, xidmətin) qiyməti tərəflərin əməliyyatda (əqddə) təsbit etdikləri qiymət qəbul edilir. Əks hal sübuta yetirilmirsə, bu qiymət bazar qiyməti kimi qəbul edilir. İş materiallarından görünür ki, cavabdeh orqan tərəfindən əks hal sübuta yetirilməmişdir. Həmçinin Vergi Məcəlləsinin 67.17-ci maddəsində qeyd edilmişdir ki, bu Məcəllənin 67-ci maddəsində sadalanan vergitutma obyektinin müəyyən edilməsi ilə bağlı ayrı-ayrı halları tənzimləyən maddələr bu maddədə sıra üzrə ardıcıllıq gözlənilmədən tətbiq edilir. Məhkəmə bununla bağlı qeyd edir ki, vergi orqanı hüquqi baxımdan birbaşa hər hansı bir əsasdan istifadə etməklə vergi öhdəliyini hesablaya bilər. Lakin burada diqqətə alınmalı əsas məsələ odur ki, sıra ardıcıllığının gözlənilməsi qanuni tələb olmasa belə, istənilən tətbiq olunan üsulun seçilməsi və istifadəsi hüquqi cəhətdən əsaslandırılmalıdır. Xüsusilə, vergi orqanı şərti rentabellik normasına istinad edirsə, bu üsulun tətbiqi üçün əlaqəli məlumatların və ya analoji fəaliyyətlə məşğul olan digər vergi ödəyicilərinə dair məlumatların mövcud olmaması, yaxud vergi öhdəliyinin bu üsullarla dəqiq və obyektiv şəkildə müəyyən olunmasının mümkünsüzlüyü sübut edilməlidir. Başqa sözlə, ardıcıllığın qanunla məcburi olmaması vergi orqanına əsaslandırılmamış şəkildə istənilən üsulu seçmək səlahiyyəti vermir. Əksinə, bu hallarda xüsusilə şərti rentabellik kimi sonuncu hesablanan üsuldan istifadə olunursa, onun tətbiqinin zəruriliyi və alternativ üsulların niyə qeyri-mümkün olduğu dəqiq, rəsmi və hüquqi cəhətdən əsaslandırılmış sənədlərlə ortaya qoyulmalıdır. Bu baxımdan, iş üzrə sənədlərdən və təqdim edilən sübutlardan göründüyü kimi, vergi ödəyicisi barədə kifayət qədər əlaqəli və rəsmi məlumatlar mövcud olduğu halda, vergi orqanının birbaşa şərti rentabellik norması tətbiq etməsi və bu üsulun zəruriliyini ayrıca əsaslandırmaması, qanunvericiliyin məzmun və məqsədinə ziddir və vergi öhdəliyinin əsaslı, şəffaf və obyektiv hesablanması prinsipini pozur. Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların vahid məlumat reyestrindən çıxarış ilə müəyyən olunur ki, "xxxx" MMC-də yoxlama olmuş, yoxlamanın müddəti (başlama, sona çatma tarixi) xx.xx.2023 - xx.xx.2023, yoxlanılan dövr: xx.xx.2020 - xx.xx.2023, yoxlamanın predmeti və hüquqi əsasları: vergi qanunvericiliyinə əməl olunması, yoxlama obyekti: Bütün təsərrüfat obyektləri, yoxlamanın növü: növbəti səyyar vergi yoxlaması olmuşdur. Həmçinin həmin çıxarış ilə aşağıdakılar müəyyən olunur. xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (11 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (8 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (13 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (16 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (15 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (12 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (14 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (11 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (8 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (8 gün müddətinə) dayandırılmışdır. Əsası: Vergi orqanının təşəbbüsü ilə mütəxəssis dəvət edilməsi və ya ekspertiza keçirilməsi Yoxlamanın müddətinin artırılması: xx.xx.2023 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (46 gün müddətinə) artırılmışdır. Əsas: Yoxlamanın obyektiv və dolğun keçirilməsi üçün sənədlərin ətraflı öyrənilməsinə, əldə edilmiş məlumatların, eləcə də bütün qarşılıqlı əməliyyatların, işlərin, xidmətlərin yerinə yetirilməsi və təhvil-təslimi ilə bağlı sənədlərin araşdırılmasına əlavə vaxt tələb olunması xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (27 gün müddətinə) artırılmışdır. Əsas: Yoxlamanın obyektiv və dolğun keçirilməsi üçün sənədlərin ətraflı öyrənilməsinə, əldə edilmiş məlumatların, eləcə də bütün qarşılıqlı əməliyyatların, işlərin, xidmətlərin yerinə yetirilməsi və təhvil-təslimi ilə bağlı sənədlərin araşdırılmasına əlavə vaxt tələb olunması xx.xx.2024 tarixindən xx.xx.2024 tarixinədək (18 gün müddətinə) artırılmışdır. Əsas: Yoxlamanın obyektiv və dolğun keçirilməsi üçün sənədlərin ətraflı öyrənilməsinə, əldə edilmiş məlumatların, eləcə də bütün qarşılıqlı əməliyyatların, işlərin, xidmətlərin yerinə yetirilməsi və təhvil-təslimi ilə bağlı sənədlərin araşdırılmasına əlavə vaxt tələb olunması 15 iyul 2024-cü il tarixdə «Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında» qərar çıxarılmışdır. Yoxlama müddəti: 15 iyul 2024cü il tarixdən 7 oktyabr 2024-cü il tarixinədək. Nəzərə alınmalıdır ki, yoxlama müddəti müxtəlif vaxtlarda dayandırılmış və əlavə də “Əlavə vergi yoxlaması tədbirlərinin keçirilməsi haqqında” qərarla uzadılmışdır. Lakin müddət uzatma qəralarında obyektiv əsaslar əks olunmamış, yalnız ümumi ifadələr təkrarlanmışdır. Halbuki Azərbaycan Respublikasının “İnzibati icraat haqqında” Qanununun tələblərinə uyğun olaraq, inzibati aktların yazılı şəkildə əsaslandırılması və konkret sübutların göstərilməsi tələb olunur. Həmçinin MMC tərəfindən səyyar yoxlama aktına edilən etirazlara baxılmamış, təqdim olunmuş sübutların yoxlanılması və nəticələri barədə izahat verilməmişdir. Odur ki, iş üzrə cavabdeh tərəfindən düzgün olmayan inzibati icraatın həyata keçirilməsi sübuta yetirildiyindən həmin icraat nəticəsində qəbul edilmiş inzibati akt hər bir halda qanunsuz əlverişsiz inzibati akt sayılacaqdır. Buna görə də vergi borcunu müəyyən edən yekun inzibati aktın özünün maddi hüquq normalarının pozulması ilə qəbul edilməsinə dair iddiaçının dəlillərinə əlavə hüquqi qiymət verilməsinə lüzum qalmır. Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən,

QƏRARA ALDİ:

İddia təmin edilsin. Cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti 11 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin 05 dekabr 2024-cü il tarixli, **********189165 saylı qərarı ləğv edilsin. Qərardan onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan tərəflər 30 (otuz) gün müddətində Şəki İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (Şəki şəhəri, Salman Mümtaz küçəsi 318) apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda məhkəmə qərarı onun təqdim olunduğu gündən 30 gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir.

X8 Əsədova