Şəki İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(116)-375/2023

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Şəki şəhəri İş № 2-1(116)-375/2023 18.09.2023 ŞƏKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Musayev Vüqar Ələkbər oğlunun sədrliyi, İddiaçı Cavabdehnə qarşı “üçüncü şəxslər X13, X5 və X3 hər birinə 0.10 ha olmaqla torpaq sahəsinin satılması barədə Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarının ləğvi və həmin qərarın müvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələrin aradan qaldırılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlərə yazılı icraat qaydasında baxaraq, müəyyən etdi: İddiaçı Cavabdehnə qarşı məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək “üçüncü şəxslər X13, X5 və X3 hər birinə 0.10 ha olmaqla torpaq sahəsinin satılması barədə Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarının ləğvi və həmin qərarın müvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələrin aradan qaldırılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmənin xx.xx.2022-ci il tarixli, 2-1(116)-2141/2022 nömrəli qərardadı ilə X13, X5 və X6 üçüncü şəxs qismində inzibati məhkəmə icraatına zəruri cəlb edilmişlər. Məhkəmə tərəfindən iddiaçıya Azərbaycan Respublikası İPM-nin 13-cü maddəsinə əsasən xx.xx.2023-cü il tarixdə hüquqi yardım məktubu ünvanlanaraq bildirilmişdir ki, iddia mümkün sayılmamalıdır. Təqdim edilmiş iddia ərizəsində Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarının iddiaçının hüquqlarını pozması qeyd edilmişdir. 4 vərəqdən ibarət iddia ərizəsi normativ hüquqi aktların mətnlərinin sadalanmasından ibarətdir və mübahisələndirilən qərarın iddiaçının hüquqlarına hansı formada müdaxilə etməsi əsaslandırılmamışdır. Məhkəmə tərəfindən mübahisələndirilən qərarın iddiaçının subyektiv hüquqlarına müdaxilə edib-etməməsi və potensial təsirinin olub-olmamasının müəyyən edilməsi məqsədilə “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” PHŞ-nin 12 saylı Şəki Ərazi İdarəsinə sorğu verilmişdir. Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” PHŞ-nin 12 saylı Şəki Ərazi İdarəsi tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixdə məhkəməyə mütəxəssis rəyi təqdim edilmişdir. Təqdim edilmiş rəydən görünür ki, Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarı ilə X13, X5 və X1 hər birinə satılmış 0.10 ha torpaq sahələri yaşayış məntəqəsi torpaqları kateqoriyasına aid, həyətyanı məqsədilə satılması nəzərdə tutulan torpaq sahəsi olub, bələdiyyə mülkiyyətindədir. **********21 nömrəli çıxarışda göstərilən torpaq sahəsi X1, **********14 nömrəli çıxarışda göstərilən torpaq sahəsi X2, **********15 nömrəli çıxarışda göstərilən torpaq sahəsi X9 faktiki istifadəsindədir. Üçüncü şəxslərə satılmış torpaq sahələri heç bir subyektə məxsus torpaq sahəsi ilə üst-üstə düşmür, Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarı ilə satılmış torpaq sahəsi iddiaçının və X7 adına tərtib edilmiş (arxiv qovluğunda mövcud olan), hüquqmüəyyənedici sənədlərdə zəbt torpaq sahəsi olaraq öz əksinin tapmamışdır. Həmin torpaq sahələri iddiaçı və İddiaçı torpaq sahəsinə bitişik olub, cavabdehlər tərəfindən metal torla hasarlanmışdır. İddiaçı X8 **********0258 nömrəli Plan və Ölçü sənədindəki torpaq sahəsi 1.24 hektar olub, faktiki istifadə etdiyi torpaq sahəsi 1.63 hektardır. İddiaçı mülkiyyətində olan torpaq sahəsi ilə yanaşı **********0258 nömrəli Plan və Ölçüsü sənədi ilə X4 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətinə verilmiş 0.29 hektar torpaq sahəsindən də faktiki istifadə edir. Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarı ilə üçüncü şəxslərə satılmış torpaq sahələri iddiaçının və X7 faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin fiziki sərhədləri daxilində yerləşmir. Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarı ilə satılmış 0.10 ha torpaq sahələri üçüncü şəxslərin faktiki istifadələrində olub, torpaq sahələri daxilində heç bir tikili mövcüd deyil. Ayrılması nəzərdə tutulan torpaq sahələri fərdi yaşayış evlərinin tikintisi üçün nəzərdə tutulmuş torpaqlardır və həmin torpaq sahələri iddiaçının və X7 mülkiyyətində olan torpaq sahəsinə heç bir maneçilik törətmir. Göründüyü kimi Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarı ilə üçüncü şəxslərin hər birinə 0.10 ha torpaq sahəsinin satılması iddiaçının hər hansı hüququna toxunmur. Sözügedən qərarın iddiaçının hüquqlarına müdaxiləsi iddia ərizəsində əsaslandırılmaması ilə bərabər, məhkəmə araşdırması zamanı da müəyyən edilməmişdir. Subyektiv hüquq hər hansı bir şəxsin qanun, müqavilə və ya inzibati aktla tanınan və digər şəxslərdən müəyyən hərəkətləri etməyi, bu cür hərəkətlərə dözməyi və ya hərəkətsizlik nümayiş etdirməyi tələb etmək imkanıdır. İddiaçı iddia ərizəsində belə tələb hüququna istinad etməlidir. Subyektiv hüquqlara xüsusilə Konstitusiyada təsbit olunmuş əsas hüquqlar, eləcə də qanunlardan irəli gələn subyektiv hüquqlar aiddir. İddiaçının dinlənilmə hüququnun təmin edilməsi məqsədilə xx.xx.2023-cü il tarixdə hüquqi yardım məktubu ünvanlanaraq, iddia tələbinin mümkünlük şərtlərinə cavab verməməsi diqqətinə çatdırılmış, məhkəmənin hüquqi mövqeyinə münasibət bildirilməsi üçün 10 gün müddət təyin edilmişdir. Yardım məktubu xx.xx.2023-cü il tarixdə qəbul edilməsinə baxmayaraq, ötən müddət ərzində məhkəmənin hüquqi mövqeyinə münasibət bildirməmişdir. Məhkəmə qeyd olunan nəticəyə gələrkən aşağıdakı normalara əsaslanmışdır. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 152.1-ci maddəsinə görə, mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur. Həmin Məcəllənin 152.4-cü maddəsinə görə, sərəncam hüququ - əmlakın (əşyanın) hüquqi müqəddəratını təyin etməyin hüquqi cəhətdən təmin edilmiş imkanıdır. Həmin Məcəllənin 178.1-ci maddəsinin birinci cümləsinə görə, daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ qanunla müəyyənləşdirilmiş əsaslarla onun verilməsinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alındığı andan əldə edənə keçir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun“İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” 10 aprel 2015-ci il tarixli 5 nömrəli qərarının müvafiq olaraq 1.1, 1.4 və 2.3-cü bəndlərində qeyd edilir ki, məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. İddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını yoxlamalıdır. «M.Bağırovun şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki İşlər Üzrə Məhkəmə Kollegiyasının 04 may 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında qeyd edilmşdir ki, mülki mübahisənin qanuni həlli üçün işə baxan məhkəmə, o cümlədən tam hüquqlu məhkəmə kimi apellyasiya instansiyası məhkəməsi ilk növbədə iddia qaldırmış şəxsin müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmamasını araşdırmalıdır. Subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimlənmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. Konstitusiya Məhkəməsinin qərarlarının məcburi hüquqi qüvvəsi onun qərarlarında formalaşdırılmış hüquqi mövqelərinin qüvvəsinə də şamil edilir. Həmin hüquqi mövqelər hüququn tətbiqi təcrübəsində məhkəmələr tərəfindən rəhbər tutulmalıdır. «L.İ.Binnətovanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Mülki İşlər Üzrə Məhkəmə Kollegiyasının 05 iyun 2007-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair» Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 8 may 2008-ci il tarixli Qərarında ortaya qoyulmuş hüquqi mövqe aşağadıkılardan ibarət olmuşdur: «Subyektiv hüququn həyata keçirilməsi, onun hüdudlarının qanunvericilik səviyyəsində tənzimlənməsi hüquqi müəyyənlik və hüquqi təmin olunma prinsiplərinə xidmət edir. Bu, həmçinin hüququn təmin olunması üçün məhkəmə müdafiə mexanizmlərindən istifadə zamanı ədalət mühakiməsinin obyektiv meyarlarından faydalanmaq imkanı yaradır. Son dərəcə əhəmiyyətli hal isə ondan ibarətdir ki, maraqlı şəxslər məhkəmədə qanunun tələblərinin düzgün tətbiq edildiyini güman etməyə haqlıdırlar. İddia müddətinin keçməsinə görə iddianı rədd edərkən, məhkəmə əvvəlcə iddiaçının müvafiq subyektiv hüquqa malik olubolmamasını və cavabdeh tərəfindən həmin hüququn pozulub-pozulmadığını araşdırmalıdır.» Qanunvericiliyin qeyd edilən normalarından göründüyü kimi, iddiaçının iddia qaldırılması üçün müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmaması və cavabdeh tərəfindən həmin hüququn pozulub-pozulmadığı mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyindən, məhkəmə ilk növbədə iddianın mümkünlük məsələsini yoxlamalıdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, ərizəçinın iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Həmin Məcəllənin 35.3-cü maddəsinə əsasən, iddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Göstərilənləri nəzərə alaraq və Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 16.3, 35-ci, 80-ci, 83-cü və 85-ci maddələrinə əsasən məhkəmə qərara aldı: İddiaçı Cavabdehnə qarşı “üçüncü şəxslər X13, X5 və X3 hər birinə 0.10 ha olmaqla torpaq sahəsinin satılması barədə Qax rayon Zəyəm bələdiyyəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 20 saylı iclasının qərarının ləğvi və həmin qərarın müvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələrin aradan qaldırılması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddiası mümkün sayılmır. Qərardaddan surəti rəsmi qaydada verildiyi gündən 10 gün müddətində Şəki İnzibati Məhkəməsi (ünvan: ünvan 2legiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Vüqar Musayev.