Şəki İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(116)-381/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(116)-381/2022 12.05.2022 ŞƏKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Musayev Vüqar Ələkbər oğlunun sədrliyi, məhkəmə iclas katibi Məmmədova Aynur Əhəd qızının katibliyi, cavabdeh nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” X7 17 saylı Yevlax Ərazi İdarəsinə qarşı “Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsində yerləşən 24 nömrəli evin 10 saylı mənzili üzərində mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair inzibati işə məhkəmənin binasında, açıq, şifahi məhkəmə baxışı iclasında baxaraq məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi: Təsviri hissə: İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin yanında Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 17 saylı Ərazi İdarəsinə qarşı məhkəməyə iddia ərizəsi ilə müraciət edərək “Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsində yerləşən 24 nömrəli evin 10 saylı mənzili üzərində mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmənin 12.05.2022-ci il tarixli iclas protokolunun qərardadı ilə cavabdeh Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidmətinin 17 saylı Yevlax Ərazi İdarəsi – hüquq varisi: “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” X7 17 saylı Yevlax Ərazi İdarəsi ilə əvəz edilmişdir. İşin qısa mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Yevlax rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamına əsasən Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsi, 24 saylı evdə, 10 saylı mənzilə X4 (oğlu, İddiaçılə birlikdə) daimi yaşamaq hüququnu təsdiq edən order verilmişdir. İddiaçı, mənzil üzərində mülkiyyət hüquqlarının dövlət reyestrində qeydiyyata alınmasına dair ərizə ilə cavabdehə müraciət etmiş, lakin, cavabdeh müraciətin təmin edilməsindən imtina etmişdir. İddiaçı, tələbini Yevlax rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamı əsasında verilmiş, 25.11.2011-ci il tarixli, 26 nömrəli order əsasında sözügedən mənzilin anası ilə birlikdə özünün birgə mülkiyyətinə verilməsi, faktiki olaraq mənzilin verildiyi gündən indiyədək ailəsi ilə birlikdə həmin mənzildə yaşaması ilə əsaslandırmışdır. Cavabdeh orqan isə iddia tələbinə etirazını iddiaçıya verilmiş 25.11.2011-ci il tarixli, 26 nömrəli orderin 01.10.2009-cu il tarixdə qüvvəyə minmiş Mənzil Məcəlləsində nəzərdə tutulmaması ilə əsaslandırmışdır. Məhkəmə iclasında cavabdehin nümayəndəsi iddia tələbinə etirazla eyni məzmunlu izahat verərək məhkəmədən iddianın təmin edilməməsini xahiş etdi. İddia tələbinə dair məzmunu aşağıda qeyd edilmiş sənədlər məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin sənədlərin məzmununa istinad olunur. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər: - Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamından çıxarışdan görünür ki, Yevlax Şəhər İcra Hakimiyyəti yanında ictimai mənzil komissiyasının 18.04.2011-ci il tarixli 02 saylı protokolu nəzərə alınaraq, adı siyahıda 2.13-cü yazılan, ünvan 1 ünvanda yaşayan X4 mənzilə daimi yaşamaq hüququ verən orderin verilməsi qeyd olunmuşdur. - Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti tərəfindən verilmiş, 25.11.2011-ci il tarixli, 26 nömrəli orderdən görünür ki, vətəndaş X3 2 nəfərdən ibarət ailəsi ilə birlikdə Q.Quliyev küçəsi, 24 saylı evdə, 10 saylı mənzildə, 1-ci girişdə, 4-cü mərtəbədə, 1 otaqdan ibarət, yaşayış sahəsi 17.5 kv.m. olan mənzil sahəsi tutmağa ixtiyarının olması qeyd edilmiş, ailə üzvü olaraq iddiaçının adı qeyd edilmişdir. Orderin verilməsi üçün əsas Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamı olmuşdur. - cavabdehin 22.09.2021-ci il tarixli məktubundan görünür ki, cavabdeh orqan iddiaçının ilkin müraciətinin təmin olunmasından imtina etmişdir. - Bərdə regional “ASAN xidmət” mərkəzində notariat ofisinin 17.09.2021-ci il tarixli 1661/2021 nömrəli məktubundan görünür ki, İddiaçı mərhum X3 qanun üzrə 1-ci növbədə vərəsəsi kimi tanaınmaq hüququnun olduğu qeyd edilmişdir. - AZ-İ 928993 №-li ölüm haqqında şəhadətnamədən görünür ki, X6 03.03.2018-ci il tarixdə vəfat etmişdir. - Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Yevlax filialının 14.02.2022-ci il tarixli 16 №-li və 15.11.2021-ci il tarixli 61 №-li məktubundan görünür ki, Dövlət arxivində mühafizə olunan sənəd materiallar yoxlanılmış, Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamından başqa əlavə heç bir sənəd, həmçinin, iddiaçının atası Səfərəliyev Mehmana, iddia olunan mənzildə yaşamaq hüququ verən sənəd tapılmamışdır. - Yevlax şəhər İHB-nın aparatının 13.04.2022-ci il tarixli 652 №-li məktubundan görünür ki, Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsi 24 nömrəli binanın 10 saylı mənzilinin yerləşdiyi 5 mərtəbəli yaşayış binası Yevlax ŞİH-nin balansındadır və mənzil dövlət mənzil fonduna aiddir. - cavabdeh orqan tərəfindən təqdim edilmiş Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsi ev 24, mənzil 10-da yerləşən yaşayış sahəsinin yerləşdiyi 5 mərtəbəli binaya aid mülkiyyət hüquqları dövlət qeydiyyatına alınmış digər şəxslərə aid hüquq müəyyənedici sənədlərin təsdiq edilmiş surətlərindən görünür ki, müvafiq mənzillərin mülkiyyətçilərin adına dövlət qeydiyyatına alınmasına əsas olan sənədlərin içərisində 2009-cu il oktyabrın 1-dən sonra Yevlax şəhər İHB tərəfindən verilmiş sərəncam və orderlər yoxdur. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə tərəflər lazımi qaydada xəbərdar edilmişlər. Buna baxmayaraq, iddiaçı məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Tərəflər təqdim edilmiş məhkəmə bildirişində şifahi məhkəmə baxışı iclasına gəlmədikləri halda işə baxılmasının və iş üzrə qərar qəbul edilməsinin mümkünlüyü barədə (Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 62.3-cü maddəsi) xəbərdar edildiyindən, məhkəmə hazırki işə iddiaçının iştirakı olmadan baxılaraq qərar qəbul edilməsini mümkün hesab edir. İddiaçının iddiası öhdəliyin icrası haqqında iddia (İPM-in 2.2.3 və 34.1-ci maddələri) qismində mümkün iddiadır. Belə ki, iddiaçı cavabdehə müraciət etmiş və imtina cavabı almışdır, iddia düzgün cavabdehə qarşı verilmiş, iddia qaldırmaqda iddiaçı subyektiv hüquqa malik olmuşdur. Lakin, iddia əsassızdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə əsasən mülkiyyət hüququ və daşınmaz əmlaka digər hüquqlar, bu hüquqların məhdudlaşdırılması, əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, ipoteka, servitutlar, habelə daşınmaz əmlaka digər hüquqlar bu Məcəllədə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda qeydə alınmalıdır (maddə 139.1). Mülkiyyət hüququ subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüququdur (maddə 152.1). “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8.0.11-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsi qüvvəyə minənədək (2009-cu il oktyabrın 1-dək) dövlət və ya ictimai mənzil fondundan yaşayış sahəsinin verilməsinə dair müvafiq icra hakimiyyəti orqanının sərəncamı, order və ya mənzil kirayəsi müqaviləsi Daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. Həmin Qanunun 10.2 və 10.2.1-ci maddələrinə müvafiq olaraq qeydiyyat orqanına verilən ərizəyə hüquqların dövlət qeydiyyatı üçün bu qanunun 8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş əsaslardan biri əlavə olunur. 01.10.2009-cu il tarixədək qüvvədə olan Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsinin 48-ci maddəsində nəzərdə tutulurdu ki, dövlət və ya ictimai mənzil fondu evində yaşayış sahəsi verilməsi haqqında qərar əsasında rayon, şəhər, şəhərdə rayon, qəsəbə, kənd xalq deputatları Sovetinin icraiyyə komitəsi vətəndaşa order verir və bu order yaşayış sahəsinə köçmək üçün yeganə əsasdır. Göründüyü kimi, qanunverici daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin əsası kimi, Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsi qüvvəyə minənədək (2009-cu il oktyabrın 1-dək) dövlət və ya ictimai mənzil fondundan yaşayış sahəsinin verilməsinə dair müvafiq icra hakimiyyəti orqanının sərəncamını, orderi və ya mənzil kirayəsi müqaviləsini göstərmişdir. Hazırkı işdə isə, Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsində yerləşən 24 nömrəli evin 10 saylı mənzilin ümumiyyətlə əvəllər (2009-cu il oktyabrın 1-dək) iddiaçıya ayrılması ilə bağlı hər hansı hüquqi sənəd olmadığı halda Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamı əsasında həmin mənzil üzrə mərhum Telli İmanovanın və iddiaçının adı qeyd olunmuş order verilmişdir. Müvafiq sərəncam verilənədək iddia olunan mənzilin mərhum Telli İmanovanın istifadəsinə verilməsi, həmçinin iddiaçının atası X2 istifadəsinə verilməsi ilə bağlı arxivdə saxlanılan sənədlər tələb edilmiş, lakin Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivinin Yevlax filialı məhkəmənin sorğularına verdiyi cavab məktublarında Dövlət arxivində mühafizə olunan sənəd materiallarının yoxlanılmasını, lakin tələb olunan sənədlərin aşkar olunmamasını bildirmişdir. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamı verilənədək həmin mənzil iddiaçıya və ailə üzvlərinə əvvəllər hər hansı hüquq müəyyənedici sənəd əsasında verilməmişdir. Mənzilin iddiaçıya ayrılmasını təsdiq edən yeganə sənəd Yevlax şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 24.05.2011-ci il tarixli 119 №-li sərəncamı və onun əsasında verilmiş orderdir ki, həmin sənədlər də Mənzil Məcəlləsi qüvvəyə mindikdən sonra verildiyindən iddiaçının tələb hüququnun əsası kimi çıxış edə bilməzlər. Belə ki, Mənzil Məcəlləsi qüvvəyə mindikdən sonra verilmiş order yuxarıda adı çəkilən qanunda hüquqların daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınması üçün əsas kimi müəyyən edilməmişdir. Bundan əlavə, 01 oktyabr 2009-cu il tarixdən qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəllənin 146.1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmişdir ki, bu Məcəllə qanuni qüvvəyə minən günədək “Azərbaycan Respublikasında mənzil fondunun özəlləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 26 yanvar 1993cü il tarixli Qanununa əsasən dövlət mənzil fondunun mənzillərini özəlləşdirmək hüququ olan şəxslər öz hüquqlarını saxlayır. Göründüyü kimi, hazırkı iş üzrə iddiaçı 01 oktyabr 2009-cu il tarixdən qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mənzil Məcəllənin 146.1-ci maddəsinin tələblərinə əsasən dövlət mənzil fondunun mənzillərini özəlləşdirmək hüququ olan və öz hüquqlarını saxlayan şəxs deyildir. Yəni, iddiaçının 01 oktyabr 2009-cu il tarixədək belə hüququ olmamış, verilmiş order isə ona buna hüququ yaratmamışdır. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 11.1-ci maddəsinə əsasən hüquqların mövcudluğunu, əldə edilməsini, başqasına keçməsini, məhdudlaşdırılmasını (yüklənməsini), onlara xitam verilməsini təsdiq edən sənədlər hüquqların dövlət qeydiyyatı üçün qanunla müəyyən edilmiş tələblərə uyğun olmalıdır. Beləliklə, iş materiallarına istinad etməklə məhkəmə iddia tələbinin əsassız olması qənaətinə gəlir. İddiaçının hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınmaması ilə bağlı cavabdehin hərəkətləri qanunauyğun olduğundan, habelə həmin mənzilin iddiaçının mülkiyyəti kimi dövlət qeydiyyatına alınması üçün "Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8 və 10-cu maddələrində nəzərdə tutulmuş qanuni əsas olmadığından iddia tələbi rədd edilməlidir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 34.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 52-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir. Həmin Məcəllənin 69.5-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi İPM-in 110.1-ci maddəsinə əsasən həll olunur. Dövlət rüsumu haqqında Qanununun 9.1.12-ci maddəsinə əsasən, inzibati hüquq münasibətlərindən əmələ gələn işlər üzrə - vətəndaş, inzibati orqanlar və vəzifəli şəxslər dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar. Nəticəvi hissə: Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 73, 75 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq qərara aldı: İddiaçı cavabdeh “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” X7 17 saylı Yevlax Ərazi İdarəsinə qarşı “Yevlax şəhəri Q.Quliyev küçəsində yerləşən 24 nömrəli evin 10 saylı mənzili üzərində mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair iddiası təmin edilmir. Qərardan onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan tərəflər 30 (otuz) gün müddətində Şəki İnzibati Məhkəməsi (Şəki şəhəri, S.Mümtaz küçəsi, 318) vasitəsi ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda məhkəmə qərarı onun təqdim olunduğu gündən 30 gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Vüqar Musayev.