Şəki İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(116)-385/2020

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(116)-385/2020 22.09.2020 ŞƏKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Cabbarov İlqar Hidayət oğlunun sədrliyi, Məmmədova Aynur Əhəd qızının katibliyi ilə İddiaçı cavabdeh X14 Şöbəsinə qarşı “X12, X9 və X3 Mingəçevir şəhəri, X19 küçəsi, 12 saylı evin, 10 saylı mənzildən pasport qeydiyyatından çıxarılması vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair işə məhkəmənin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq məhkəmə aşağıdakı qərarı qəbul etdi. Təsviri hissə: İşin halları: Hümmətov X2 şəhəri, X19 küçəsi, 12 saylı evin, 10 saylı mənzilini alqı-satqı yolu ilə almış və xx.xx.2016-cı il tarixdə qeydiyyata alınaraq ona tam xüsusi mülkiyyətində olmasına dair DƏDRX-nin **********76-05101-093024 reyestr nömrəli, ********** qeydiyyat nömrəli Çıxarışı verilmişdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəllənin 178.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlaka mülkiyyət hüququ onun verilməsinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alındığı andan əmələ gəlir. Lakin iddiaçı mənzilin alqısatqısını notarial qaydada rəsmiləşdirərkən ona bildirmişlər ki, həmin mənzildə X12, X9, X10 pasport qeydiyyatındadır. Onların mənzildə qeydiyyatda olması mülkiyyətçinin mülkiyyət hüququnu həyata keçirilməsini məhdudlaşdırır. X12, X9, X10 mənzil satılarkən, satılmasına və mənzili tərk etmələrinə etiraz etməmələrini notariat qaydada razılığı bildirmiş və başqa ünvanda yaşamaqla mənzildən istifadə hüququnu itirmişdir. Mülki qanunvericiliyin tələblərinə görə mülkiyyət hüquqlarının başqa şəxsə keçməsi həmin əmlaka olan digər hüquqlarının xitamına səbəb olur. Hal-hazırda iddiaçı Hümmətov X2 şəhəri, X19 küçəsi, 12 saylı evin, 10 saylı mənzilin xüsusi mülkiyyətçisidir. Bu səbəbdən X12, X9, X3 həmin mənzildən pasport qeydiyyatınmdan çıxarılmasına zərurət vardır. Bununla bağlı cavabdeh Mingəçevir ŞPŞ-nin şəxsiyyət vəsiqəsi və qeydiyyat şöbəsinə rəsmi müraciət edilmiş, lakin imtina edilmişdir. Cavabdeh iddia qarşı münasibətində bildirmişdir ki, X8 xx.xx.2012-ci il tarixdə X14 Şöbəsinin qeydiyyat və şəxsiyyət vəsiqəsi qrupu tərəfindən AZE seriyalı 09487081 nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsi verilmişdir. X5 xx.xx.2012-ci il tarixdə X14 Şöbəsinin qeydiyyat və şəxsiyyət vəsiqəsi qrupu tərəfindən AZE seriyalı 09487083 nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsi verilmişdir. X6 xx.xx.2007-ci il tarixdə X14 Şöbəsinin qeydiyyat və şəxsiyyət vəsiqəsi qrupu tərəfindən AZE seriyalı ********* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsi verilmişdir. Həmin illərə məxsus ərizə-anket qovluqları Azərbaycan Respublikası DİN-in müvafiq əmrinin tələblərinə uyğun olaraq müddətin bitməsi səbəbi ilə əlaqədar məhv edildiyindən X10, X9 və X8 məxsus şəxsiyyət vəsiqəsinin verilməsi üçün təqdim etdiyi sənədlərin surətinin Sizə təqdim edilməsi mümkün olmamışdır. Məhkəmənin xx.xx.2020-ci il tarixli qərardadı ilə iddia tələbi “X3 Mingəçevir şəhəri, X19 küçəsi, 12 saylı evin, 10 saylı mənzildən pasport qeydiyyatından çıxarılması vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması” hissəsində mümkün sayılmamışdır. İddiaçının tələbinə dair sənədlər məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Onlara AA seriyalı ******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti, xx.xx.2016-cı il tarixli Öhdəlik müqaviləsinin surəti, RX seriyalı ******* nömrəli Çıxarışın surəti, X14 Şöbəsinin xx.xx.2019-cu il tarixli 158-35477-1219 nömrəli imtina məktubu, xx.xx.2016-cı il tarixli Beh müqviləsinin surəti, Yaşayış yeri üzrə qeydiyyat haqqında ******* nömrəli Arayış, X14 Şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 158-5183-1220 nömrəli məktubu, Azərbaycan Respublikası Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 2 nömrəli sahə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin xx.xx.2020-ci il tarixli 44 nömrəli məktubu, X7 Şöbəsinin xx.xx.2020-ci il tarixli 05/Q-226/13 nömrəli məktubu, Azərbaycan Respublikası Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 2 nömrəli sahə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyinin xx.xx.2020-ci il tarixli 85 nömrəli məktubu və xx.xx.2020-ci il tarixli Aktı aiddir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər Əsaslandırma hissəsi: Tərəflər məhkəmə iclasının vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, iddiaçı, üçüncü şəxs və cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmiş,Azərbaycan Respublikası Mingəçevir Şəhər İcra Hakimiyyəti Başçısının 2 nömrəli sahə inzibati ərazi dairəsi üzrə nümayəndəliyi xx.xx.2020-ci il tarixli 44 nömrəli məktub göndərərək bildirmişdir ki, üçüncü şəxslər X12, X9 və X6 (qeydiyyat ünvanı:Mingəçevir şəhəri X19 küçəsi ev 12 mənzil 10) ünvanladığınız xx.xx.2020-ci il tarixli, məktubu, sərəncamı və ona əlavə olunmuş sənədlərin ünvan sahiblərinə çatdırılması mümkün olmamışdır. Yuxarıda adı qeyd olunan şəxslər həmin ünvanda qeydiyyatda olmasına baxmayaraq orada yaşamırlar və harada yaşamaları baradə heç bir məlumatımız yoxdur. Məhkəmə tərəflərin iştirakı olmadan işə baxaraq iş üzrə qərar qəbul edə bilmişdir. Belə ki, təqdim edilmiş məhkəmə bildirişində məhkəmə baxışı iclasına gəlmədiyi halda işə baxılması və iş üzrə qərar qəbul edilməsinin mümkünlüyü barədə xəbərdar edilmişlər (Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 62.3-cü maddəsi). İddiaçının iddiası öhdəliyin icrası haqqında iddia (İPM-in 2.2.3 və 34.1-ci maddələri) qismində mümkün iddiadır. Belə ki, iddiaçı məhkəmədə iddia qaldırmamışdan əvvəl müvafiq qaydada cavabdehə müraciət etmiş və yazılı qaydada imtina cavabı aldıqdan sonra məhkəməyə iddia vermişdir. İddia aşağıdakılara görə əsaslıdır. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 29-cu maddəsinə əsasən hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi müikiyyət hüququ qanunla qorunur. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 27-ci maddəsinə əsasən fıziki şəxsin adətən yaşadığı yer onun yaşayış yeri sayılır. Həmin Məcəllənin 152.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ - subyektin ona mənsub əmlaka (əşyaya) öz istədiyi kimi sahib olmaq, ondan istifadə etmək və ona dair sərəncam vermək üzrə dövlət tərəfindən tanınan və qorunan hüquqdur. Həmin Məcəllənin 152.5-ci maddəsinə əsasən mülkiyyətçi qanunda və ya müqavilədə müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla müəyyənləşdirilmiş hədlərdə əmlaka (əşyaya) sərbəst surətdə sahib ola bilər, ondan istifadə edə bilər və ona dair sərəncam verə bilər, həmin əmlaka başqa şəxslərin sahibliyinə yol verməyə bilər, ona mənsub əmlak barəsində öz mülahizəsi ilə istənilən hərəkətləri edə bilər, bir şərtlə ki, həmin hərəkətlər qonşuların və ya üçüncü şəxslərin hüquqlarını pozmasın, yaxud hüquqdan sui-istifadə olmasın. “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları, əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər Azərbaycan Respublikasında yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyata alınmalıdırlar. Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyatın məqsədi Azərbaycan Respublikasında yaşayan şəxslərin uçota alınması, onların başqa şəxslər, dövlət və cəmiyyət qarşısında vəzifələrinin icra edilməsi, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının həyata keçirilməsi (sosial müdafiə, pensiya təminatı, hərbi xidmətə çağırış, məhkəmə qərarlarının icrası və s.) üçün zəruri şərait yaratmaqdır. Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat icazə xarakteri daşımır və yalnız Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş hallarda hüquqi nəticəyə səbəb ola bilər. Həmin Qanunun 5-ci maddəsinə əsasən yaşayış yerini dəyişdirmiş vətəndaş yeni yaşayış yerinə gəldikdən sonra 10 gündən gec olmayaraq qeydiyyata alınması üçün müvafiq dövlət orqanına müraciət etməlidir. Həmin Qanunun 9-cu madddəsinin 1-ci bəndinə əsasən müvafiq dövlət orqanı tərəfindən şəxs yaşayış yerini dəyişdikdə - yeni yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması barədə müvafiq dövlət orqanının məlumatına əsasən yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılır. Yuxarıda şərh olunan qanunvericilik normalarının tələblərinə əsasən yaşayış yerini dəyişdirmiş vətəndaş yeni yaşayış yerinə gəldikdən sonra qeydiyyata alınması üçün müvafiq dövlət orqanına müraciət etməli, habelə müvafiq dövlət orqanı tərəfindən şəxs yaşayış yerini dəyişdikdə - yeni yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması barədə müvafiq dövlət orqanının məlumatına əsasən yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılmalıdır. İş materiallarında olan xx.xx.2016-cı il tarixli öhdəlik müqaviləsinin surətindən görünür ki, Bəkirova Zərifə Mövsüm qızı, X13 və X1 ilə İddiaçı arasında öhdəlik müqaviləsi bağlanmış və həmin müqaviləyə əsasən onlar Mingəçevir şəhəri X19 küçəsi ev 12 mənzil 10 ünvanında yerləşən paylı mülkiyyət hüququ ilə onlara məxsus olan mənzili iddiaçıya satmağı öhdələrinə götürmüşlər. Həmin müqavilədən görünür ki, hazırki iş üzrə 3-cü şəxslər qeyd olunan mənzildə qeydiyyatda olsalar da öhdəlik götürənlər onları tanımır və həmin adamlar qeyd olunan mənzildə yaşamır. İş materiallarında olan RX seriyalı ******* nömrəli çıxarışın surətindən görünür ki, Mingəçevir şəhəri X19 küçəsi ev 12 mənzil 10 İddiaçı adına xüsusi mülkiyyət hüququ qeydiyyata alınmışdır. İş materiallarında olan xx.xx.2020-ci il tarixli aktdan görünür ki, X12, X9 iddiaçının mülkiyyətində olan mənzildə qeydiyyatda olmalarına baxmayaraq həmin ünvanda yaşamırlar. İş materiallarında olan xx.xx.2020-ci il tarixli 05/Q-321/69 nömrəli arayışdan görünür ki, X10 xx.xx.2016-cı il tarixdə vəfat etmişdir. Hazırkı mübahisədə, həqiqətən, şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması üçün “Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-cu maddəsində göstərilən əsaslar mövcud deyil. Lakin “həmin Qanunun “Şəxsin yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması” adlı 9-cu maddəsində mülkiyyətçinin və ya əmlak hüququnun sahibinin tələbi əsasında evə münasibətdə hər hansı qanunla qorunan hüquqların sahibi olmayan şəxslərin qeydiyyatdan çıxarılması imkanının nəzərdə tutulmaması məhkəmə qaydasında onların qeydiyyatdan çıxarılmalarına əngəl təşkil etməməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi müəyyənlik prinsipinin mahiyyəti və əhəmiyyəti barədə formalaşdırdığı hüquqi mövqeyinə görə hüquqi müəyyənlik prinsipi hüququn aliliyinin əsas xüsusiyyətlərindən birini təşkil edir. Hər bir qanun və ya onun hər hansı müddəasının hüquqi müəyyənlik prinsipinə cavab verməsi olduqca vacibdir. Bunun təmin edilməsi üçün hüquq normaları birmənalı və aydın olmalıdır. Qanunun aydın olması isə yalnız onun özünün mətni ilə deyil, eləcə də məhkəmə təcrübəsində formalaşan təfsiri ilə şərtləndirilir. İnsan hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin presedent hüququna görə də müvafiq münasibətləri tənzimləyən milli qanunvericilik “anlaşıqlı”, “aydın” və “proqnozlaşdırıla bilən” olmalıdır. Məhkəmənin təşəkkül tapmış presedent hüququna əsasən “qanunla nəzərdə tutulmuş” ifadəsi təkcə onu tələb etmir ki, etiraz edilən tədbir daxili qanunvericilikdə müəyyən əsasa malik olmalıdır, həm də sözügedən qanunun keyfiyyətinə istinad edərək tələb edir ki, həmin Qanunun Konvensiyanın preambulasında aydın şəkildə ifadə olunan qanunun aliliyi prinsipinə uyğun olmalı, eləcədə müvafiq şəxs üçün “çatımlı” olmalı və onun nəticələrini “öncədən görmək” mümkün olmalıdır. Normanın nəticələrini isə o halda, “öncədən görmək” mümkündür ki, o, hər bir fərdin öz davranışını tənzimləməsinə imkan vermək baxımından kifayət qədər dəqiqliklə ifadə edilsin. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin “Marks Belçikaya qarşı” iş üzrə qəbul etdiyi qərarında qeyd etmişdir ki, öz əmlakına sərəncam vermək mülkiyyət hüququnun adi və əsasını təşkil edən aspektidir və əmlakdan maneəsiz istifadə hüququ mahiyyəti etibarilə mülkiyyət hüququna təminat verir. “Sporronq və Lonnpot İsveçə” qarşı işdə isə Avropa Məhkəməsi öz qərarında göstərmişdir ki, mülkiyyətçinin əmlakına hüququ ilə bağlı statusu toxunulmaz qalsa da, mülkiyyət hüququnun həyata keçirilməsi imkanının məhdudlaşdırılması ilə mülkiyyət hüququ “şərti və qeyri-sabit” xarakter almış olur. Məhkəmə işin faktiki hallarını nəzərə alaraq və maddi hüquq normalarını rəhbər tutaraq qeyd edir ki, fiziki şəxslərin mülkiyyət hüququnun müdafiəsi qüvvədə olan qanunvericiliklə tam təfərrüatı ilə tənzimlənir. Mülkiyyətçiyə hüquq verilir ki, özünə mənsub olan əmlak barəsində öz mülahizəsinə əsasən istənilən hərəkəti edə bilsin. Məhkəmə belə hesab edir ki, şəxsin mülkiyyətçiyə məxsus evdə qeydiyyatdan çıxarılması tələbi mülkiyyətçinin bu kimi hüquqlarından irəli gəlir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 34.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 52-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir. Həmin Məcəllənin 69.5-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi İPM-in 110.1-ci maddəsinə əsasən həll olunur. Dövlət rüsumu haqqında Qanununun 9.1.12-ci maddəsinə əsasən, inzibati hüquq münasibətlərindən əmələ gələn işlər üzrə - vətəndaş, inzibati orqanlar və vəzifəli şəxslər dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar. Nəticəvi hissə: Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 75 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq qərara aldı: İddia təmin edilir. Cavabdeh X14 Şöbəsinin üzərinə X12 və X4 İddiaçı mülkiyyətində olan Mingəçevir şəhəri, X19 küçəsi, 12 saylı evin, 10 saylı mənzilindən yaşayış yeri üzrə qeydiyyatdan çıxarılması öhdəliyi qoyulur. Qərardan onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan tərəflər 30 (otuz) gün müddətində Şəki İnzibati Məhkəməsi (ünvan: Şəki şəhəri, S.Mümtaz, 318) vasitəsi ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda məhkəmə qərarı onun təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim İlqar Cabbarov.