Şəki İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(116)-404/2024

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Şəki şəhəri İş № 2-1(116)-404/2024 06.03.2024 ŞƏKİ İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim İsmayılzadə Fərid Sabir oğlunun sədrliyi, Aslanova Sədaqət Bəlyar qızının katibliyi, iddiaçının nümayəndəsi X12 və cavabdehin nümayəndəsi X7 iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin 16 saylı Ucar ərazi idarəsinə qarşı “Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının qərarı ilə iddiaçıya satılmış 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin iddiaçının faktiki istifadəsində olan 0,0577 ha hissəsi üzərində mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq, çıxarışın və torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” tələbinə dair işə məhkəmənin binasında açıq, şifahi məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı cavabdehə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, Ucar rayonunun Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclas protokolunun çıxarışı və baxış aktı əsasında ona satılmış 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsi üzərində mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatına alınması öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. İddia tələbinin əsaslarına görə, iddiaçı Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin hesabına xx.xx.2007-ci il tarixdə 73 manat pul köçürmüşdür. Pulu bələdiyyənin hesabına köçürəndən sonra müvafiq olaraq xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclas protokolunun çıxarışı və baxış aktı ilə yer müəyyən olunaraq iddiaçıya 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsi verilmişdir. İddiaçı hazırkı tələblə cavabdehə müraciət etmiş, lakin onun müraciəti təmin olunmamışdır. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli 3-21-3-36/2-2505/2023 nömrəli imtina məktubunda qeyd etmişdir ki, Ucar rayonu, Qarabörk kəndində yerləşən 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinə dair Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1997-ci il 10 yanvar tarixli 534 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Torpaqların alqı-satqı Qaydalarına uyğun olaraq torpaqların alqı-satqısına dair akt təqdim edilməmişdir. Həmçinin bildirilir ki, Ucar rayonu, Qarabörk kəndində yerləşən 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin qeydiyyatı ilə bağlı Ucar rayonu, Qarabörk bələdiyyəsinin qərarının və digər sənədlərin arxiv əsasları təqdim edilməmişdir. Bu səbəbdən ərizənin icrası mümkün olmamışdır. Cavabdeh xx.xx.2023-cü il tarixli 3-21-3-36/2-3169/2023 nömrəli etiraz məktubunda iddiaçıya ünvanladığı imtina məktubunda göstərilənləri qeyd etməklə iddiaya qarşı yazılı münasibətini bildirmiş və iddianın təmin edilməməsini xahiş etmişdir. Məhkəmənin xx.xx.2023-cü il tarixli 2-1(116)-2546/2023 nömrəli qərardadı ilə Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsi hazırkı iş üzrə üçüncü şəxs qismində məhkəmə icraatına adi qaydada cəlb olunmuşdur. Üçüncü şəxs Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsi xx.xx.2024-cü il tarixli, 03 nömrəli məktubunda qeyd etmişdir ki, Ucar rayon Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının qərarına əsasən Ucar şəhər sakini İddiaçı Qarabörk bələdiyyəsi ərazisindən 600 kv.m həyətyanı məqsədilə torpaq sahəsi satılmışdır. Həmin torpaq sahəsində halhazırda İddiaçı tərəfindən yaşayış evi tikilmiş və ailəsi ilə birlikdə həmin evdə yaşayır. Yaşayış evinə bütün komunal xəttləri çəkilmiş və istifadədədir. Heç bir mübahisə halı yoxdur. Üçüncü şəxs Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsi xx.xx.2024-cü il tarixli, 03 nömrəli məktubunda vətəndaşın xeyrinə ədalətli qərar çıxarılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmənin hazırlıq icraatı çərçivəsində xx.xx.2024-cü il tarixdə keçirilmiş iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi X12 iddianın dəqiqləşdirilməsinə dair ərizə təqdim edərək, “Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının qərarı ilə iddiaçıya satılmış 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin iddiaçının faktiki istifadəsində olan 0,0577 ha hissəsi üzərində mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq, çıxarışın və torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Həmin məhkəmə iclasının qərardadı ilə iddia tələbi dəqiqləşdirilmiş şəkildə icraata qəbul olunmuşdur. Tərəflər məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada xəbərdar edilmələrinə baxmayaraq, üçüncü şəxs Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmiş və bunun üzrlü səbəbləri barədə məlumat verməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin (bundan sonra - “İPM”) 62.3-cü maddəsinə əsasən hazırkı işə üçüncü şəxsin nümayəndəsinin iştirakı olmadan, tam, obyektiv və hərtərəfli baxılmasını mümkün hesab etmişdir. Belə ki, təqdim edilmiş məhkəmə bildirişlərində tərəflər məhkəmə baxışı iclasına gəlmədikləri halda da onların iştirakı olmadan işə baxılmasının və iş üzrə qərar qəbul edilməsinin mümkünlüyü barədə xəbərdar edilmişlər. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi iddia ərizəsinin məzmununa uyğun izahat verərək iddianın təmin olunmasını xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi cavabdehin etiraz məktubunun məzmununa uyğun izahat verərək iddianın təmin edilməməsi barədə qərar qəbul olunmasını xahiş etmişdir. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iddia ərizəsinin dəlillərini iş materialları ilə birlikdə araşdıraraq, aşağıdakıları qeyd edir. İddiaçının iddiası öhdəliyin icrası haqqında iddia (İPM-in 2.2.3 və 34.1-ci maddələri) qismində mümkün iddiadır. Belə ki, iddiaçı məhkəmədə iddia qaldırmamışdan əvvəl müvafiq qaydada cavabdehə müraciət etmiş və yazılı qaydada imtina cavabı aldıqdan sonra məhkəməyə iddia vermişdir. Ucar rayon Dövlət Arxivinin 47 nömrəli xx.xx.2023-cü il tarixli məktubunda qeyd olunmuşdur ki, Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinə aid sənədlər təhvil verilmədiyi üçün Ucar rayon Dövlət Arxivində saxlanılmır. Cavabdehin etiraz məktubuna əlavə olunmuş: Ucar rayon Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının protokolundan çıxarışın təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, həmin iclasda Qarabörk bələdiyyəsinin alqı-satqı predmeti olan torpaq sahəsindən fərdi ev tikdirmək üçün Ucar şəhər sakini İddiaçı 0,06 hektar həyətyanı torpaq sahəsinin satılması barədə Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Ucar rayon şöbəsi tərəfindən hazırlanmış sənədlər nəzərə alınmış, İddiaçı Qarabörk bələdiyyəsi ərazisi ərazisindən bələdiyyənin alqı-satqı predmeti olan torpaq sahəsindən fərdi ev tikdirmək üçün 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin satılması qərara alınmışdır. 2007-ci ilin avqust ayında tərtib olunmuş baxış aktının təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, Qarabörk bələdiyyəsinin mülkiyyətində olan torpaq sahələri nəzərdən keçirilmiş, İddiaçı barama məntəqəsinin arxası adlanan yerdən 0,06 ha torpaq sahəsi həyətyanı üçün seçilmişdir. xx.xx.2007-ci il tarixli qəbzin təsdiq olunmuş surətindən görünür ki, İddiaçı tərəfindən torpaq sahəsinin dəyəri Qarabörk bələdiyyəsinin bank hesabına ödənilmişdir. Cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli 3-21-3-36/2-00xx-xx/2023 nömrəli məktubuna əlavə olunmuş mütəxəssis rəyində qeyd olunur ki, torpaq sahəsinə baxış zamanı iddiaçının naturada göstərdiyi və faktiki istifadə etdiyini bildirdiyi, üzərində fərdi yaşayış evi mövcud olan 0,0577 ha torpaq sahəsi elektron baza məlumatlarında təqdim olunan, torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemi məlumatlarına əsasən Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin mülkiyyətinə aid olmaqla yaşayış məntəqələrinin torpaqları kateqoriyalı, tikinti altı torpaqlar uqodiyalı, həyətyanı sahələrin altında olan torpaqlar kimi göstərilmişdir. Əlavə olaraq bildirilir ki, iddiaçının naturada göstərdiyi və faktiki istifadə etdiyini bildirdiyi, üzərində fərdi yaşayış evi mövcud olan 0,0577 ha torpaq sahəsinin 0,0227 ha hissəsi elektron bazada ləğv edilmiş Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən X2 adına 600,48 kv.m torpaq sahəsinə tərtib edilmiş **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə, 0,0577 ha torpaq sahəsinin 0,033 ha hissəsi isə X1 adına 612,33 kv.m torpaq sahəsinə tərtib edilmiş **********0032 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə üst-üstə düşür. Cavabdehin xx.xx.2024-cü il tarixli 3-21-3-36/2-248/2024 nömrəli məktubuna əlavə olunmuş mütəxəssis rəyinə əlavədə qeyd olunur ki, torpaq sahəsinə baxış zamanı iddiaçının naturada göstərdiyi və faktiki istifadə etdiyini bildirdiyi, üzərində fərdi yaşayış evi mövcud olan 0,0577 ha torpaq sahəsi elektron baza məlumatlarında təqdim olunan, Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemi məlumatlarına əsasən Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin mülkiyyətinə aid olmaqla yaşayış məntəqələrinin torpaqları kateqoriyalı, tikinti altı torpaqlar uqodiyalt, həyətyanı sahələrin altında olan torpaqlar kimi göstərilmişdir. İddiaçının naturada göstərdiyi və faktiki istifadə etdiyini bildirdiyi, üzərində fərdi yaşayış evi mövcud olan 0,0577 ha torpaq sahəsinin 0,0227 ha hissəsi elektron bazada ləğv edilmiş Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən X3 (X8) adına 600,48 kv.m torpaq sahəsinə tərtib edilmiş **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə, 0,0577 ha torpaq sahəsinin 0,033 ha hissəsi isə X1 adına 612,33 kv.m torpaq sahəsinə tərtib edilmiş **********0032 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə üst-üstə düşür. Torpaq sahəsi ilə bağlı əlavə araşdırma aparılan zaman məlum olmuşdur ki, **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə verilmiş 0,06 ha torpaq sahəsi və **********0032 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə verilmiş 0,06 ha torpaq sahələri iddiaçının naturada göstərdiyi və faktiki istifadə etdiyini bildirdiyi 0,0577 ha torpaq sahələri ilə koordinat sürüşməsi olduğu üçün üst-üstə düşür. Belə ki, **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi”nin əsasında başqa ərazidə X3 mülkiyyətinə **********14 reyestr nömrəli çıxarışla 0,06 ha torpaq sahəsi, **********0032 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi”nin əsasında X1 müİkiyyətinə **********97 reyestr nömrəli çıxarışla 0,06 ha torpaq sahəsi verilmişdir, iddiaçının naturada göstərdiyi 0,0577 ha torpaq sahəsi ilə X5 **********14 reyestr nömrəli çıxarışla verilmiş 0,06 ha torpaq sahəsi və X1 mülkiyyətinə **********97 reyestr nömrəli çıxarışla verilmiş 0,06 ha torpaq sahəsi üst-üstə düşmür. Əlavə olaraq bildirilir ki, X2 adına 0,06 ha torpaq sahəsinə tərtib edilmiş **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” ilə X3 adına ləğv edilmiş Dövlət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsi tərəfindən tərtib edilmiş **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” eyni sənəddir və idarə tərəfindən **********0051 kadastr nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədi” X3 adına tanınmışdır. xx.xx.2022-ci il qeydiyyat tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışdan görünür ki, Ucar rayonu Qarabörk kəndində yerləşən 0,06 ha torpaq sahəsi X1 və ailə üzvlərinin ümumi birgə mülkiyyətindədir. DTXK tərəfindən tərtib olunmuş “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü” sənədinin surətindən görünür ki, Ucar rayon Aqrar İslahat Komissiyasının xx.xx.1998-ci il tarixli 17 nömrəli qərarı ilə 600,33 kv.m həyətyanı torpaq sahəsi X4 ayrılmışdır. Cavabdeh tərəfindən xx.xx.2022-ci il tarixdə tərtib olunmuş A seriyalı 681415 nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü” sənədindən görünür ki, Ucar rayonu Qarabörk kəndində yerləşən 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsi X1 xüsusi mülkiyyətindədir. RX seriyalı ******* nömrəli xx.xx.2014-cü il qeydiyyat tarixli ********** qeydiyyat nömrəli çıxarışdan görünür ki, Ucar rayonu Qarabörk kəndində yerləşən 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsi X3 xüsusi mülkiyyətindədir. DTXK tərəfindən tərtib olunmuş “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü” sənədinin surətindən görünür ki, Ucar rayon Aqrar İslahat Komissiyasının xx.xx.1998-ci il tarixli 17 nömrəli qərarı ilə 600,48 kv.m həyətyanı torpaq sahəsi X6 ayrılmışdır. xx.xx.2013-cü il tarixdə dövlət torpaq kadastrı kitabında 51 nömrə ilə uçota alınmış A seriyalı 465393 nömrəli “Torpaq sahəsinin planı və ölçüsü” sənədinin surətindən görünür ki, Ucar rayon Aqrar İslahat Komissiyasının xx.xx.1998-ci il tarixli 17 nömrəli qərarı ilə 600,48 kv.m həyətyanı torpaq sahəsi X5 ayrılmışdır. Mütəxəssis rəyi məhkəmə tərəfindən yuxarıda qeyd olunan hüquqmüəyyənedici sənədlərlə qarşılıqlı şəkildə təhlil edilmişdir. İddiaçının nümayəndəsi tərəfindən təqdim edilmiş 2007-ci ilin avqust ayında tərtib olunmuş baxış aktı, Ucar rayon Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının protokolundan çıxarış və torpaq sahəsinin dəyərinin bələdiyyənin bank hesabına ödənilməsini təsdiq edən xx.xx.2007-ci il tarixli qəbzin əsilləri iş materiallarına əlavə edilmişdir. İddia ərizəsinə işin yuxarıda göstərilən halları və mübahisənin maddi hüquqi əsasını təşkil edən qanunvericilik normalarının tələblərinə uyğun hüquqi qiymət verən məhkəmə aşağıdakılara əsasən hesab edir ki, iddia əsaslıdır. Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin: 139.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ və daşınmaz əmlaka digər hüquqlar, bu hüquqların məhdudlaşdırılması, əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, ipoteka, servitutlar, habelə daşınmaz əmlaka digər hüquqlar bu Məcəllədə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda qeydə alınmalıdır; 139.3-cü maddəsinə görə daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada tərtib edilən və aparılan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində həyata keçirilir; 139-1.1.1-ci maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş qaydada icra hakimiyyəti və bələdiyyə orqanları tərəfindən müvafiq olaraq dövlətə və ya bələdiyyələrə məxsus olan daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə, icarəsinə, istifadəsinə, ipoteka qoyulmasına dair qəbul olunmuş aktlar daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikasının 29 iyun 2004-cü il tarixli 713-İİQ nömrəli Qanununa əsasən, qeydiyyat orqanı – daşınmaz əmlakın dövlət reyestrini tərtib edən və aparan müvafiq icra hakimiyyəti orqanıdır (1.0.4.). Daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının dövlət qeydiyyatı Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq daşınmaz əmlaka hüquqların əmələ gəlməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) başqasına keçməsinin və bu hüquqlara xitam verilməsinin dövlət tərəfindən tanınması və təsdiq edilməsi barədə hüquqi aktdır (2.1). Qanunun 8.0-cı maddəsində daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunnan halları müəyyən edilmiş, 15-ci maddəsində isə hüquqların qeydə alınmasından imtina oluna bilən hallar öz təsbitini tapmışdır. Belə ki, Qanununun 8.0.1-ci maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş qaydada icra hakimiyyəti və bələdiyyə orqanları tərəfindən müvafiq olaraq dövlətə və ya bələdiyyələrə məxsus olan daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə, icarəsinə, istifadəsinə, ipoteka qoyulmasına dair qəbul olunmuş aktlar daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. Qanunun 15-ci maddəsinə əsasən hüquqların dövlət qeydiyyatına alınmasından aşağıdakı hallarda imtina edilə bilər: 15.1.1. dövlət qeydiyyatı barədə müraciət olunan hüquq bu qanuna əsasən dövlət qeydiyyatına alınmalı deyildirsə; 15.1.2. hüquqların dövlət qeydiyyatı üçün notariat qaydasında təsdiqlənməsi tələb olunmayan sənədlərin forması və məzmunu qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə uyğun deyildirsə; 15.1.3. hüquqların dövlət qeydiyyatı barədə ərizəni verməyə ixtiyarı olmayan şəxs müraciət etdikdə; 15.1.4. daşınmaz əmlaka hüququn yaranması barədə icra hakimiyyəti və ya bələdiyyə orqanının aktı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada etibarsız hesab olunduqda; 15.1.5. daşınmaz əmlak barəsində təsdiqləyici sənəd vermiş şəxs həmin əmlak üzərində hüquqa dair sərəncam vermək səlahiyyətinə malik olmadıqda; 15.1.6. bu qanunun 14-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş qeydiyyatın dayandırılmasına səbəb olan hallar aradan qaldırılmadıqda. Həmin Qanunun 11.1-ci maddəsinə görə hüquqların mövcudluğunu, əldə edilməsini, başqasına keçməsini, məhdudlaşdırılmasını (yüklənməsini), onlara xitam verilməsini təsdiq edən sənədlər hüquqların dövlət qeydiyyatı üçün qanunla müəyyən edilmiş tələblərə uyğun olmalıdır; 23.1-ci maddəsinə əsasən qeydiyyat orqanının vəzifəli şəxsləri bu qanuna uyğun olaraq dövlət reyestrində daşınmaz əmlaka hüquqların qeydiyyatının dəqiqliyinə və vaxtında aparılmasına, dövlət reyestrindən verilən məlumatın tam və düzgün olmasına cavabdehdirlər; 23.2-ci maddəsinə görə isə daşınmaz əmlak barədə texniki məlumatın dəqiqliyinə və vaxtında təqdim edilməsinə həmin daşınmaz əmlakın dövlət uçotunu aparan müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının vəzifəli şəxsləri cavabdehdirlər. “Bələdiyyə torpaqlarının idarə edilməsi haqqında” Azəbaycan Respublikasının xx.xx.2001-ci il tarixli 160-İİQ nömrəli Qanunun: 6.1-ci maddəsinə əsasən bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlar Azərbaycan Respublikasının torpaq qanunvericiliyinə, "Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa və torpaq münasibətlərini tənzimləyən digər normativ hüquqi aktlara uyğun olaraq mülkiyyətə, istifadəyə və icarəyə verilir; 6.2-ci maddəsinə görə bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqların hər hansı hüquqla hüquqi və fiziki şəxslərə verilməsi bələdiyyələrin qərarı və tərəflər arasında bağlanmış müqavilə əsasında həyata keçirilir. Müqavilədə tərəflərin hüquqları və vəzifələri, torpaq sahəsinin hüquqi statusu, öhdəliklər, servitutlar və digər məhdudiyyətlər, müqaviləyə xitam verilməsinin əsasları və torpaqların istifadəsi və mühafizəsi üzrə başqa şərtlər nəzərdə tutulur. Qanunun 7.1.1-ci maddəsinə əsasən yaşayış məntəqələrinin perspektiv inkişafı üçün cəlb olunan torpaqlar, 7.1.2-ci maddəsinə görə isə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə bələdiyyələrin ehtiyat fondunun kənd təsərrüfatına az yararlı və yararsız torpaqları xüsusi mülkiyyətə verilə bilər. 23 oktyabr 2007-ci il tarixli 466-İİİQD nömrəli Azərbaycan Respublikası Qanunu ilə “Bələdiyyə torpaqlarının idarə edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9.6-cı maddəsi yeni redaksiyada verilmişdir. Əvvəlki redaksiyada deyilirdi: Bələdiyyə tərəfindən bilavasitə satılmış torpaq sahələri və onlar üzərində istifadə və icarə hüquqlarına dair alqı-satqı aktı tərtib edilir. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: 13.1-ci maddəsinə əsasən, inzibati orqanların inzibati praktikasına fiziki və ya hüquqi şəxslərin etimadı qanunla qorunur; 13.3-cü maddəsinə görə, müəyyən inzibati aktın sonradan qəbul edilməsi və ya qəbul edilməməsi ilə bağlı səlahiyyətli inzibati orqanların vədlərinə, bəyanatlarına fiziki və ya hüquqi şəxslərin etimadı qanunla qorunur; 13.4-cü maddəsinə əsasən, inzibati orqanların bu Qanunun 13.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş vədləri və ya bəyanatları yalnız yazılı formada olduqda etibarlı təminat sayılır və şəxsin etimad hüququnun əsasını təşkil edir. Bu Qanunun 63-cü və 67-69-cu maddələri də təminatlara şamil olunur. 19.1-ci maddəsinə görə, inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. 64.2. İnzibati akt qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılana, ləğv edilənə, dəyişdirilənə, qüvvədə olma müddəti qurtardığına və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilənə qədər hüquqi qüvvəsini saxlayır və hüquqi cəhətdən etibarlı sayılır. Sаdаlаnаn normаlаrın təhlilindən göründüyü kimi, qаnunvericilikdə etimаd hüququnun yаrаnmаsının iki müxtəlif əsаsı nəzərdə tutulmuşdur ki, onlаrdаn biri inzibаti orqаnlаrın inzibаti prаktikаsı, digəri isə müəyyən inzibаti аktın sonrаdаn qəbul ediləcəyi və yа qəbul edilməyəcəyi bаrədə inzibаti orqаnlаrın vəd və bəyаnаtlаrıdır. İnzibаti prаktikаyа etimаd o hаldа yаrаnır ki, bu prаktikа dаvаmlı və ümumi xаrаkter dаşısın və inzibаti orqаnın hərəkətlərinin gedişi əvvəlcədən bilinsin. Mаrаqlı şəxs inzibаti orqаnın prаktikаsınа əsаslаnаrаq təxminən bilməlidir ki, onun işi həmin prаktikаyа uyğun şəkildə və həll edilmiş oxşаr işlərə аnаloji qаydаdа həll ediləcəkdir. İnzibаti orqаnın bəyаnаt və vədlərinə gəldikdə isə, bu bəyаnаt və vədlər mütləq konkret inzibаti icrааtlа bаğlı olmаlı və mаrаqlı şəxs bilməlidir ki, həmin bəyаnаt və vədlər məhz onun hüquq və qаnunlа qorunаn mаrаqlаrı ilə bаğlıdır. Bəyаnаt və vədin etibаrlı təminаt hesаb olunmаsı üçün onun yаzılı formаdа ifаdə olunmаsı vаcibdir. Eyni zаmаndа, bu dа qeyd edilməlidir ki, şəxs inzibаti аktın qəbul edilməsi üçün konkret bir inzibаti orqаnа mürаciət edərkən etimаd hüququnа istinаd edirsə, bu etimаd digər inzibаti orqаnlаrın deyil, məhz mürаciət etdiyi inzibаti orqаnın inzibаti prаktikаsınа, yаxud dа vəd və bəyаnаtınа əsаslаnmаlıdır. Qeyd olunan normaların tələbindən də göründüyü kimi, bələdiyyə sahənin xüsusiyyətinə və torpağın ayrılma məqsədinə, mövcud texniki normalara, habelə yerquruluşu və şəhərsalma sənədlərinə uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının rəyi alındıqdan sonra, torpaq sahəsinin iddiaçıya ayrılması barədə müvafiq qərar qəbul etməli, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada torpaq sahəsinin dəyəri iddiaçı tərəfindən bank hesabına ödənilməlidir. Cavabdehin alqı-satqı aktının, həmçinin 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin qeydiyyatı ilə bağlı Ucar rayonu, Qarabörk bələdiyyəsinin qərarının və digər sənədlərin arxiv əsaslarının iddiaçının müraciətinə əlavə edilməməsi barədə formal tələblərə əsaslanan mövqeyinə münasibətdə məhkəmə araşdırması nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bələdiyyə müvafiq qərarı ilə iddiaçıya müraciəti əsasında torpaq sahəsini ayırmış, iddiaçı tərəfindən torpaq sahəsinin dəyəri bələdiyyənin bank hesabına ödənilmiş, faktiki olaraq torpaq sahəsi iddiaçının istifadəsinə verilmişdir. Ödəniş qəbzinin əsli iddiaçının ərizəsinə əlavə olunaraq məhkəməyə təqdim edilmiş, üçüncü şəxs tərəfindən torpaq sahəsinin bələdiyyə tərəfindən özgəninkiləşdirildiyi təsdiq olunmuşdur. İş üzrə mütəxəssis rəyi ilə iddiaçının naturada göstərdiyi və faktiki istifadə etdiyini bildirdiyi, üzərində fərdi yaşayış evi mövcud olan 0,0577 ha torpaq sahəsinin elektron baza məlumatlarında təqdim olunan, Torpaqların elektron kadastr uçotu informasiya sistemi məlumatlarına əsasən Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin mülkiyyətinə aid olmaqla yaşayış məntəqələrinin torpaqları kateqoriyalı, tikinti altı torpaqlar uqodiyalı, həyətyanı sahələrin altında olan torpaqlar kimi göstərilməsi öz təsdiqini tapmış, digər şəxslərin mülkiyyətində olan torpaq sahələri ilə üst-üstə düşmədiyi müəyyən olunmuşdur. Belə olan halda iddiaçı faktiki olaraq torpaq sahəsini almış və dəyərini ödəmişdir. Sözügedən torpaq sahəsi iddiaçının faktiki istifadəsindədir. Göstərilənlərə nəzərən məhkəmə qeyd edir ki, inzibati orqanlar tərəfindən qanunla onların üzərinə qoyulmuş prosedur qaydalarına riayət edilməməsi və ya hər-hansı inzibati icraat çərçivəsində sənədləşmə işini qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada aparmaması, maraqlı şəxslərin hüquqlarının pozulmasına, onlara münasibətdə etimad hüququnun məhdudlaşdırmasına səbəb olmamalıdır. Bununla yanaşı qeyd olunmalıdır ki, “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Qanunun 8.0.1-ci maddəsi daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas qismində qanunla müəyyən edilmiş qaydada icra hakimiyyəti və bələdiyyə orqanları tərəfindən müvafiq olaraq dövlətə və ya bələdiyyələrə məxsus olan daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə, icarəsinə, istifadəsinə, ipoteka qoyulmasına dair qəbul olunmuş aktları təsbit etməkdədir ki, hazırkı iş üzrə bələdiyyə tərəfindən belə qərarın qəbul edilməsi, hətta artıq icra olunması müəyyən edilmişdir. Qanunun bu yanaşması ondan irəli gəlir ki, torpağın özgəninkiləşdirilməsi barədə qərar – bələdiyyə tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan konkret məsələni həll etmək məqsədilə qəbul edilmiş, özgəninkiləşdirən şəxs üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan inzibati aktdır. Həmin inzibati akt qanunla dəqiq müəyyən edilmiş, yəni “Bələdiyyə torpaqlarının idarə olunması haqqında” qanunun və “Bələdiyyə torpaqlarının ayrılmasına dair sənədlərin hazırlanması və razılaşdırılması qaydaları haqqında” Əsasnamənin tələblərinə uyğun inzibati icraat aparlmaqla qəbul olunur. Bu inzibati icraatda torpaq sahəsinin hüquqi statusu, məqsədli təyinatı, koordinatları müəyyən olunur, mavafiq orqanlararın rəyləri alınır, kollegial qərar qəbul olunur. Göründüyü kimi qanun, bələdiyyə torpaqlarına mülkiyyət hüququnun qeydə alınması üçün hüquqi nəticə mənbəyi kimi alqı-satqı müqaviləsinə deyil, bələdiyyənin qərarına üstünlük verməkdədir. Аzərbаycаn Rеspublikаsının Kоnstitusiyаsının 148-ci mаddəsinə və “Nоrmаtiv hüquqi aktlаr hаqqındа” Аzərbаycаn Rеspublikаsısının Konstitusiya Qаnununun 23.1-ci mаddəsinə əsаsən bеynəlхаlq müqаvilələr Аzərbаycаn Rеspublikаsı qаnunvеricilik sisteminin tərkib hissəsidir. Ədаlət mühаkiməsinin həyаtа kеçirilməsi zаmаnı “İnsаn Hüquqlаrının və Əsаs Аzаdlıqlаrın Müdаfiəsi Hаqqındа” Аvrоpа Kоnvеnsiyаsı müddəаlаrının və İnsаn Hüquqlаrı Üzrə Аvrоpа Məhkəməsi prеsеdеntlərinin tətbiqi hаqqnıdа Аzərbаycаn Rеspublikаsı Аli Məhkəməsi Plеnumunun 30 mаrt 2006-cı il tаriхli qərаrındа göstərilir ki, Аzərbаycаn Rеspublikаsı “İnsаn hüquqlаrının və əsаs azаdlıqlаrın müdаfiəsi hаqqındа” Аvrоpа Kоnvеnsiyаsının iştirаkçısı və оnu rаtifikаsiyа еtmiş dövlət kimi 2002-ci il аprеl аyının 15dən Kоnvеnisyа və оnun prоtоkоllаrının təfsiri və tətbiqi məsələlri üzrə İnsаn hüquqlаrı Üzrə Аvrоpа Məhkəməsinin yurisdiksiyаsının məcburiliyini tаnıyır. Аzərbаycаn Rеspublikаsı Kоnvеnsiyаnı rаtifikаsiyа еtdiyi dövrdən sоnrа yurisdiksiyаsı аltındа оlаn insаnlаrın Kоnvеnsiyаdа nəzərdə tutulаn hüquqlаrını təmin еtməlidir. Kоnvеnsiyаsının 46cı mаddəsinə əsаsən Аvrоpа Məhkəməsinin qərаrlаrı bu Kоnvеnsiyаnı rаtifikаsiyа еtmiş dövlətlər üçün məcburidir. İnsаn hüquqlаrının və əsаs azаdlıqlаrın müdаfiəsi hаqqındа Kоnvеnsiyаnın 1 sаylı prоtоkоlunun 1-ci mаddəsinə görə, hər kəs öz əmlаkınа mülkiyyət hüququnu mаnеəsiz həyаtа kеçirmək hüququnа mаlikdir. 1 sаylı prоtоkоlun 1-ci mаddəsinin mənаsı bахımındаn “mülkiyyət” və “əmlаk” аnlаyışı kifаyət qədər gеnişdir. İqtisаdi mаrаqlаrın gеniş spеktri, о cümlədən dаşınаr və dаşınmаz əmlаk, mаddi və qеyri-mаddi mаrаqlаr mülkiyyət hüququnun təsir dаirəsinə düşür. Bu mаddə üzrə məhkəmə prеsеdеntlərinə görə mülkiyyət hüququ təkcə dövlət qеydiyyаtınа аlınmış hüquqlаrın dеyil, еyni zаmаndа əmlаkа fаktiki mülkiyyət hüququnu, tоrpаğа icаrə, istifаdə hüququnu dа mülkiyyət kimi qəbul еdir. “Thе Trаktоrеr İsvеçə qаrşı” məhkəmə işində Аvrоpа Məhkəməsi vurğulаmışdır ki, ərizəçinin tоrpаğа istifаdə hüququ və gələcəkdə оndаn fаydа götürməsi bаrədə gözləntiləri də mülkiyyət hüququnu təşkil еdir və bu hüquq Аvrоpа Kоnvеnsiyаsının 1 sаylı prоtоkоlunun 1-ci mаddəsinin (mülkiyyət hüququ) müdаfiə dаirəsinə düşür. “X.Mustafayevanın şikayəti üzrə Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 27 fevral 2020-ci il tarixli qərarının Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına və qanunlarına uyğunluğunun yoxlanılmasına dair” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 19 noyabr 2021-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, “....müvafiq rəylərin alınmaması və razılaşdırmaların aparılmaması kimi prosessual pozuntularla müşayiət edilən icraat nəticəsində qəbul edilmiş yekun qərar qanunla müəyyən olunmuş qaydada geri çağırılana, ləğv edilənə, dəyişdirilənə, qüvvədə olma müddəti qurtardığına və ya başqa səbəbə görə qüvvədən düşmüş hesab edilənə qədər hüquqi qüvvəsini saxlayır və hüquqi cəhətdən etibarlı sayılır (“İnzibati icraat haqqında” Qanunun 64.2-ci maddəsi). Qanunvericinin belə yanaşmasının əsasını inzibati hüququn təməl prinsiplərindən olan etimadın qorunması prinsipi təşkil edir. Bu prinsipin mahiyyətinə görə, maraqlı şəxs inzibati akta etibar etmək, inzibati orqanın davranışını, qəbul etdiyi aktı qanunauyğun və düzgün hesab etmək, məzmununa uyğun davranmaq və ona etimad göstərmək haqqına malikdir”. Göstərilənlərə əsasən, məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının tələbinin təmin olunmasını zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğu iş üzrə sübut olunur, cavabdehin imtinası əsassız olmuşdur, iddianın təmin olunmasını zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğu sübuta yetirilir. Cavabdehə səlahiyyət verən normaların dispozisiya şərtlərinə və hüquqi nəticələrinə iş üzrə riayət olunmamış, cavabdehin imtinası qanunvericiliyə zidd olmaqla və iddiaçının hüquqlarını pozmuşdur. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyası analoji iş üzrə 2- 1(102)-2833/2023 nömrəli iş üzrə xx.xx.2023-cü il tarixli qərarında da eyni mövqedən çıxış etmişdir. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 23.1-ci maddəsinə əsasən qeydiyyat orqanının vəzifəli şəxsləri bu qanuna uyğun olaraq dövlət reyestrində daşınmaz əmlaka hüquqların qeydiyyatının dəqiqliyinə və vaxtında aparılmasına, dövlət reyestrindən verilən məlumatın tam və düzgün olmasına cavabdehdirlər. Qanunun 23.2-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlak barədə texniki məlumatın dəqiqliyinə və vaxtında təqdim edilməsinə həmin daşınmaz əmlakın dövlət uçotunu aparan müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının vəzifəli şəxsləri cavabdehdirlər; 23.3-cü maddəsinə görə isə dövlət qeydiyyatına alınmış daşınmaz əmlaka hüquqlar və daşınmaz əmlak barəsində bağlanan əqdlər haqqında məlumatın qəsdən və ya ehtiyatsızlıq üzündən təhrif edilməsində və itirilməsində təqsirli olan şəxslər bunun nəticəsində vurulmuş zərərə görə qanunvericiliyə uyğun olaraq məsuliyyət daşıyırlar. Odur ki, iddia təmin edilməli, cavabdehin üzərinə Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının qərarı ilə iddiaçıya satılmış 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin iddiaçının faktiki istifadəsində olan 0,0577 ha hissəsi üzərində mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq, çıxarışın və torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin verilməsi öhdəliyi qoyulmalıdır. Məcəlləsinin 34.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 52-ci maddəsinə əsasən məhkəmə iddia ərizəsinin ifadə tərzi ilə bağlı olmasa da, iddia tələbindən kənara çıxmağa haqlı deyildir. Həmin Məcəllənin 69.5-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarının nəticəvi hissəsində, məhkəmənin gəldiyi nəticə, prosessual xərclər və həmin qərara qarşı hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə qaydası və müddəti göstərilməlidir. İş üzrə icraata dair prosessual xərclər məsələsi İPM-in 110.1-ci maddəsinə əsasən həll olunur. Dövlət rüsumu haqqında Qanununun 9.1.12-ci maddəsinə əsasən, inzibati hüquq münasibətlərindən əmələ gələn işlər üzrə - vətəndaş, inzibati orqanlar və vəzifəli şəxslər dövlət rüsumu ödəməkdən azad olunurlar. Nəticəvi hissə: Məhkəmə yuxarıda göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 75, 78, 81 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq qərara aldı: İddia təmin edilir. Cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin 16 saylı Ucar ərazi idarəsinin üzərinə Ucar rayonu Qarabörk bələdiyyəsinin xx.xx.2007-ci il tarixli 07 saylı iclasının qərarı ilə İddiaçı satılmış 0,06 ha həyətyanı torpaq sahəsinin İddiaçı faktiki istifadəsində olan 0,0577 ha hissəsi üzərində onun mülkiyyət hüququnun daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq, çıxarışın və torpaq sahəsinin planı və ölçüsü sənədinin verilməsi öhdəliyi qoyulur. Qərardan onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan tərəflər 30 (otuz) gün müddətində Şəki İnzibati Məhkəməsi vasitəsi (Şəki şəhəri, S.Mümtaz küçəsi, 318) ilə Şəki Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar onun rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda məhkəmə qərarı onun təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Fərid İsmayılzadə.