Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(118)-116/2025 (28.01.2025)

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-116/2025 28.01.2025 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ GİRİŞ HİSSƏSİ: Hakim Mirzəyeva Leyla Eytibar qızının sədrliyi, Cəbiyeva Nəzrin Qabil qızının katibliyi, İddiaçı və onun nümayəndəsi-vəkili Vəkil iştirakı ilə İddiaçı X1 cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin 4 saylı Abşeron Ərazi İdarəsinə qarşı “Seriya RX № ******* xx.xx.2012-ci il tarixli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışla İddiaçı mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin hüdudları daxilində yerləşən (C tikilisi tam olaraq, B tikilisinin 262 kv.m hissəsi çıxıldıqdan sonra qalan hissəsinin) anbar və istehsalat obyekti üzərində iddiaçının mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmaqla, İddiaçı adına çıхarışın verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə vəzifə olaraq qoyulması” tələbinə dair işə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin inzibati binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi: TƏSVİRİ HİSSƏ: 1.İşin halları: İddiaçı X2 cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin 4 saylı Abşeron Ərazi İdarəsinə qarşı “X4, Fiziki şəxslər tərəfindən inşa edilmiş (yenidən qurulmuş) bina və tikililərin (qurğuların) istismara qəbul edilməsi haqqında 22 oktyabr 2008-ci il tarixli Aktla və Abşeon rayon İHB-nin 478 saylı, 05 aprel 2011-ci il tarixli sərəncamı ilə istismara qəbul edilmiş İddiaçı Torpağa mülkiyyət hüququna dair JN-0095, KOD 30801006 saylı Dövlət aktı ilə Xırdalan şəhərinin ərazisində ona məxsus 2,20 ha (hazırda 1.50 ha) torpaq sahəsində inşa etdirdiyi sahəsi 2097.99 kv.m anbar və istehsal obyektinin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində İddiaçı adına qeydiyyata alınmasını və buna dair müvafiq çıxarışın verilməsi öhdəliyinin qoyulması” barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Daha sonra iddiaçının nümayəndəsi-vəkili məhkəməyə iddia tələbinə dair dəqiqləşmə ərizəsi təqdim edərək, “Seriya RX № ******* xx.xx.2012-ci il tarixli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışla İddiaçı mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin hüdudları daxilində yerləşən (C tikilisi tam olaraq, B tikilisinin 262 kv.m hissəsi çıxıldıqdan sonra qalan hissəsinin) anbar və istehsalat obyekti üzərində iddiaçının mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmaqla, İddiaçı adına çıхarışın verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə vəzifə olaraq qoyulması”na dair qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsi tərəfindən Azərbaycan Respublikası Dövdət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinə müraciət edilərək İddiaçı tikinti məqsədi ilə alqı-satqı qaydasında Xırdalan Bələdiyyəsinin ehtiyat fondunun alqı-satqı predmeti olan yararsız kimi uçota alınmış torpaqdan 2,2 hektar torpaq sahəsinin nəzərdə tutulması bildirilərək, satılan torpaq sahəsinin normativ qiyməti barədə arayış verilməsi xahiş olunmuşdur. Xırdalan bələdiyyəsinə təhkim edilmiş və alqı-satqı predmeti olan torpaqdan tikinti məqsədi ilə İddiaçı 2,2 hektar torpaq sahəsi satılmasına Azərbaycan Respublikası Dövdət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Abşeron rayon Şöbəsi tərəfindən etiraz edilməməsinə dair müvafiq rəy verilmişdir. Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsinin 43 saylı, 17 fevral 2005-ci il tarixli məktubuna əsasən istənilən torpaq sahəsinə baxış keçirilmiş Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsinin ehtiyat fondunun alqı-satqı predmeti olan torpaqdan tikinti məqsədi ilə 2,2 hektar torpaq sahəsinin İddiaçı satılması razılıq verilməsinə dair akt tərtib edilmişdir. Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsinin 03 saylı, 25 fevral 2005-ci il tarixli qərarı ilə Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsinin ehtiyat fondunun alqı-satqı predmeti olan torpaqdan Sahibkarlıqla məşğul olmaq üçün yararsız kimi uçota alınmış torpaqdan tikiti məqsədi ilə 2,2 hektar torpaq sahəsinin İddiaçı satılması qərara alınmışdır. Göstərilən qərar əsasında torpaqların alqı-satqısına dair akt tərtib edilmiş və həmin akt Azərbaycan Respublikası Dövdət Torpaq və Xəritəçəkmə Komitəsinin Abşeron rayon Şöbəsi tərəfindən 01 mart 2005-ci il tarixdə, 470 nömrə ilə qeydiyyata alınmışdır. Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsinin 03 saylı, 25 fevral 2005-ci il tarixli qərarı ilə Abşeron rayonu, Xırdalan Bələdiyyəsinin ehtiyat fondunun alqı-satqı predmeti olan torpaqdan Sahibkarlıqla məşğul olmaq üçün yararsız kimi uçota alınmış torpaqdan tikinti məqsədi ilə İddiaçı atılmış 2,2 hektar torpaq sahəsinə dair 16 mart 2005-ci il tarixdə torpağa mülkiyyət hüququna dair JN-0095, KOD 30801006 saylı Dövlət aktı verilmişdir. Həmçinin həmin torpaq sahəsinin plan və ölçüsü tərtib edilmişdir. Göstərilən torpaq sahəsində sahəsi 2907,59 kvm obyekt inşa edilmişdir. Göstərilən qeyri-yaşayış sahəsi 22 oktyabr 2008-ci il tarixdə istitsmara qəbul edilmiş həmin obeuktin istismarna qəbuluna dair 22 oktyabr 2008-ci il tarixdə müvafiq akt tərtib edilmişdir. 2.Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları və etirazının dəlilləri: Şifahi məhkəmə baxışı iclasında iştirak etmiş İddiaçı və onun nümayəndəsi-vəkili Vəkil iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək, iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 62.3-cü maddəsinin tələblərini rəhbər tutaraq, işə cavabdehin nümayəndəsinin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saydı. Cavabdehin iddiaya qarşı yazılı etirazında qeyd edilmişdir ki, Abşeron rayonu, Xırdalan şəhərində yerləşən qeyri-yaşayış binası üzərində mülkiyyət hüququnun İddiaçı adına daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq müvafiq çıxarışın verilməsi ilə bağlı iddiaçının 4 saylı Abşeron Ərazi İdarəsinə 30 mart 2022-ci il tarixli müraciəti olmuşdur. Aparılan araşdırma zamanı:

1. Abşeron rayonu, Xırdalan şəhərində yerləşən qeyri-yaşayış binasının tikintiyə icazə verilməsi barədə sənədlərinin təqdim olunmuş sənədlər toplusuna əlavə edilmədiyi;

3. Mübahisənin həlli ilə bağlı məhkəmə araşdırmasının əsasını təşkil edən sənədlər:

İş materialları məhkəməyə təqdim edilmişdir. Həmin sənədlər məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Qeyd olunan sənədlərə: ********** qeydiyyat nömrəli, xx.xx.2012-ci il qeydiyyat tarixli “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən” çıxarış; JN 0095 KOD 30801006 saylı “Torpağa mükiyyət hüququna dair dövlət aktı”; Abşeron Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 478 saylı, xx.xx.2011-ci il tarixli sərəncamı; Abşeron rayon Xırdalan bələdiyyəsinin 03 saylı xx.xx.2005-ci il tarixli qərarı və digər sənədlər daxildirlər.

Əsaslandırma hissəsi:

4. İddianın növü və mümkünlüyü:

Məhkəmə iddianın mümkünlük şərtləri ilə bağlı aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri bilir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun İnzibati Məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair 10 aprel 2015-ci il tarixli, 5 nömrəli Qərarında göstərilir ki, Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Həmin Qərarın 2.3-cü bəndində göstərilmişdir ki, məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə: 1) subyektiv hüququnun olub-olmamasını, 2) cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmamasını, 3) qanunvercilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olubolmamasını, 4) İnzibati Prosessual Məcəllədə nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilibedilmədiyini yoxlamalıdırlar. Qeyd olunanlardan başqa İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsi də vacib meyarlardan biridir. İddiaçının hazırkı iddia tələbi üzrə iddia qaldırmağa subyektiv hüququ mübahisə predmeti olan qeyri-yaşayış obyektinə istifadə hüququnun əmələ gəlməsi vaxtından yaranmış olur. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsin 4 saylı Abşeron Ərazi İdarəsi iddia tələbi üzrə həmin iddiaya cavab verib-verməməsi ilə bağlı məhkəmə tərəfindən araşdırma aparılaraq DƏDRX-in 4 saylı Ərazi İdarəsi hazırkı iddiaya cavab verməli orqan olması müəyyənləşdirilmişdir. Belə ki, iddiaçının istifadəsində olan qeyri-yaşayış sahəsi DƏDRX-in 4 saylı Ərazi İdarəsinin xidmət göstərdiyi ərazidə yerləşir və qeyd olunan ərazi üzrə daşınmaz əmlakın qeydə alınması səlahiyyəti DƏDRX-in 4 saylı Ərazi İdarəsinə aiddir. Belə olduğu tədqirdə DƏDRX-in 4 saylı Ərazi İdarəsinin hazırkı iddia tələbi üzrə cavab verməli orqan olduğu müəyyənləşdirilmişdir. İddia tələbinin mümkünlük şərtlərindən biri də cavadeh təşkilatın imtinasının olubolmaması ilə bağlıdır. Bununla bağlı məhkəmə qeyd etməyi zəruri bilir ki, iş materiallarında olan xx.xx.2022-ci il tarixli poçt göndərişindən aydın olur ki, iddiaçı DƏDRX-in 4 saylı Ərazi İdarəsinə müraciət etmiş, lakin cavabdeh tərəfindən iddiaçıya qanunla müəyyən edilmiş 35 (otuz beş) gün müddətində cavab verilməmiş və iddiaçı 12 yanvar 2023-cü il tarixdə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İPM-nin 39.1-ci maddəsin əsasən inzibati aktın qəbul olunmasına dair müraciətlə bağlı və ya şikayət instansiyasına verilmiş şikayətlə bağlı müvafiq inzibati orqan tərəfindən qanunla müəyyən olunmuş müddətdə və kifayət qədər əsaslar olmadan qərar qəbul edilmədiyi hallarda, həmin müraciətin edildiyi və ya şikayətin verildiyi vaxtdan 35 gün keçənədək (qanunvericiliklə daha qısa və ya daha uzun müddətin müəyyən olunduğu hallar istisna olmaqla) məhkəmədə iddia qaldırılmasına yol verilmir. Göründüyü kimi, iddiaçı hazırki tələblə əvvəlcədən cavabdeh inzibati orqana müraciət etmiş, lakin müraciətindən 35 gün keçməsinə baxmayaraq cavab verilmədiyindən, məhkəməyə müraciət etmişdir. Məhkəmə digər mümkünlük şərtlərindən olan prosessual müddətlərə iddiaçı tərəfindən riayət olunub-olunmamasına dair qeyd etməyi zəruri bilir ki, hazırkı iddia öhdəliyin icrası ilə bağlı olduğuna və öhdəliyin icrası tələblərində iddia müddətinin Qanunda nəzərdə tutulmadığına görə bu hissədə də iddia tələbi mümkün hesab edilməlidir. İddia tələbinin məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsi ilə bağlı məhkəmə qeyd etməyi zəruri bilir ki, İnzibati Prosessual Məcəllənin 8.1.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlakla, yaxud müəyyən ərazi ilə bağlı hüquq və ya hüquq münasibəti ilə əlaqədar inzibati mübahisələrə həmin əmlakın və ya ərazinin aid olduğu yerin məhkəməsi tərəfindən baxılır. Daşınmaz əmlak Abşeron rayonu ərazisində olduğuna görə məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə aidiyyəti baxımından da iddia tələbinə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi tərəfindən baxılmalıdır. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, mümkünlük şərtlərindən irəli gələn bütün tələblərə cavab verən hazırkı iddia tələbinə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsində baxılması mümkündür.

5.Tətbiq edilən hüquq və məhkəmənin mövqeyi:

İddianın əsaslılığı ilə bağlı məhkəmə qeyd edir ki, iddia mümkün olmaqla bərabər, əsaslı iddia olduğundan təmin edilməlidir. Belə ki, iş materialları ilə müəyyən edilir ki, Abşeron rayonu, Masazır kəndində yerləşən yerləşən 1.50 ha torpaq sahəsi iddiaçının mülkiyyətindədir. İddiaçı qeyd edilən torpaq sahəsinin üzərində yerləşən qeyri-yaşayış obyektinə dair mülkiyyət hüquqlarının dövlət reyestrində qeydiyyata alınması üçün cavabdeh orqana müraciət etmişdir. Cavabdeh orqan iddiaçının müraciətinin təmin edilməsindən imtina etmişdir. Cavabdeh orqan imtinasının əsası kimi aşağıdakıları göstərmişdir:

1. Abşeron rayonu, Xırdalan şəhərində yerləşən qeyri-yaşayış binasının tikintiyə icazə verilməsi barədə sənədlərinin təqdim olunmuş sənədlər toplusuna əlavə edilmədiyi;

2. Müraciət üzrə əlavə edilmiş eskiz layihədə göstərilən Q tikilisi və A tikilisinin bir hissəsinin sənəd üzrə torpaq sahəsindən kənarda, yüksək gərginlikli elektrik xəttinin (110 kv.t) mühafizə zolağında yerləşdiyi; 3.Sözügedən geyri-yaşayış binasının yerləşdiyi torpaq sahəsinin təyinatına və hüquqi rejiminə görə ehtiyat fondu torpaqlarına aid edildiyi və təyinatı üzrə müəyyən edilmiş istifadə rejiminə uyğun tələbləri gözlənilmədən üzərində qeyri-yaşayış binasının inşa edildiyi; 4.Qeyri-yaşayış binası və onun yerləşdiyi torpaq sahəsinin texniki sənəddə qeyd olunan ölçüləri ilə faktiki qeyri-yaşayış binası və torpaq sahəsinin ölçüləri arasında uyğunsuzluq olduğu müəyyən olunmuşdur. Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh orqanın iddiaçının müraciətinin təmin edilməsindən imtinası əsassız olmuşdur. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 13-cü maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikasında mülkiyyət toxunulmazdır və dövlət tərəfindən qorunur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyanın 29-cu maddəsinə əsasən hər kəsin mülkiyyət hüququ vardır. Mülkiyyət hüququ, o cümlədən xüsusi mülkiyyət hüququ qanunla qorunur. Mülkiyyət hüququ mülkiyyətçinin təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə əmlaka sahib olmaq, əmlakdan istifadə etmək və onun barəsində sərəncam vermək hüquqlarından ibarətdir. Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı «İnsan hüquqları və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının 1 saylı protokolun 1-ci maddəsinə əsasən hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququna malikdir. Heç kəs cəmiyyətin maraqları və qanunda, beynəlxalq hüququn ümumi prinsiplərində nəzərdə tutulan hallardan başqa əmlakından məhrum edilə bilməz. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 2.1-ci maddəsinə əsasən daşınmaz əmlaka mülkiyyət və digər əşya hüquqlarının dövlət qeydiyyatı Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq daşınmaz əmlaka hüquqların əmələ gəlməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) başqasına keçməsinin və bu hüquqlara xitam verilməsinin dövlət tərəfindən tanınması və təsdiq edilməsi barədə hüquqi aktdır. Həmin Qanunun 2.2-ci maddəsində göstərilir ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə və bu qanunla müəyyən edilmiş qaydada daşınmaz əmlak üzərində hüquqların qeydiyyatı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılır. Həmin Qanunun 8.0.1-ci maddəsinə əsasən qanunla müəyyən edilmiş qaydada icra hakimiyyəti və bələdiyyə orqanları tərəfindən müvafiq olaraq dövlətə və ya bələdiyyələrə məxsus olan daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsinə, icarəsinə, istifadəsinə, ipoteka qoyulmasına dair qəbul olunmuş aktlar daşınmaz əmlak üzərində hüquqların əmələ gəlməsinin, başqasına keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının (yüklülüyünün) və xitam verilməsinin dövlət qeydiyyatı üçün əsas hesab olunur. Həmin Qanunun 10 və 10.1-ci maddəsinə əsasən hüquqların dövlət qeydiyyatı bu qanunla müəyyən olunmuş qaydada hüquq əldə edənin, onun tərəfindən vəkil edilmiş şəxsin bilavasitə təqdim edilən və ya notarius, yaxud qanunla müəyyən edilmiş hallarda bu cür notarial hərəkəti etməyə hüququ çatan digər vəzifəli şəxslər vasitəsilə göndərilən ərizəsi əsasında aparılır. Ərizədə hüquq əldə edən fiziki şəxsin soyadı, adı, atasının adı, ünvanı, şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd, hüquqi şəxsin isə tam adı, ünvanı, qeydiyyatı haqqında şəhadətnamə, icra hakimiyyəti orqanının tam adı və ünvanı, xahişin məzmunu və əlavə olunan sənədlər göstərilməlidir. Ərizənin forması müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir. İş materiallarından müəyyən edilir ki, Abşeron rayon Xırdalan bələdiyyəsinin 03 saylı, xx.xx.2005-ci il tarixli qərarı ilə Abşeron rayon Xırdalan şəhəri ərazisində yerləşən 2.20 ha torpaq sahəsi vətəndaş İddiaçı ayrılmış, adına JN 0095 KOD 30801006 saylı “Torpağa mükiyyət hüququna dair dövlət aktı” tərtib edilmişdir. Daha sonra iddiaçı AN-İ № ******* saylı, xx.xx.2012-ci il tarixli alqı-satqı müqaviləsinə əsasən 2.20 ha torpaq sahəsinin 0.70 ha hissəsini digər vətəndaşa satmış, qalan 1.50 ha torpaq sahəsi üzərində iddiaçının mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq adına ********** qeydiyyat nömrəli, xx.xx.2012-ci il qeydiyyat tarixli “Hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın Dövlət reyestrindən” çıxarış verilmişdir. Hal-hazırda iddiaçı xüsusi mülkiyyətində olan 1.50 ha torpaq sahəsi üzərində yerləşən qeyri-yaşayış obyektinə dair mülkiyyət hüquqlarının daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmasını məhkəmədən xahiş edir. Məhkəmə cavabdeh orqanın imtinanın əsası kimi göstərdiyi dəlilə münasibətdə bildirir ki, mübahisəli qeyri-yaşayış obyektinə dair "xxxx" Firması tərəfindən tərtib edilən Abşeron rayonu, Bakı-Sumqayıt yolunun Şimal hissəsində yerləşən, İddiaçı məxsus sahibkarlıq obyektinin eskiz layihəsi Abşeron Rayonu İcra Hakimiyyəti Memarlıq və Tikinti şöbəsinin müdiri baş memar A.Əliyev tərəfindən imzalanmış və razılaşdırılmışdır. Bununla yanaşı Abşeron Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının 478 saylı, xx.xx.2011-ci il tarixli sərəncamına əsasən mübahisə predmeti olan qeyri-yaşayış sahəsi (anbar və istehsal obyekti) istismara qəbul edilmişdir. Məhkəmə həmçinin qeyd edir ki, X4, Fiziki Şəxslər tərəfindən inşa edilmiş (yenidənqurulmuş) bina və tikililərin (qurğuların) istismara qəbul edilməsi haqqında 22 oktyabr 2008-ci il tarixli Akta əsasən mübahisə predmeti olan qeyriyaşayış binası istismara qəbul edilmişdir. Məhkəmə cavabdeh orqanın imtinanın əsası kimi qeyd etdiyi torpaq sahəsinin və üzərində yerləşən qeyri-yaşayış binasının bir hissəsinin yüksək gərginlikli elektrik xətlərinin (110 KVT) mühafizə zolağında yerləşməsi dəlilinə münasibətdə bildirir ki, iş materiallarında olan "xxxx" ASC-nin 29 oktyabr 2024-cü il tarixli məktubunda qeyd edilir ki, Abşeron rayon, Xırdalan şəhər ərazisində yerləşən 1.50 ha torpaq sahəsidə yerləşən qeyri-yaşayış sahəsi 10 və 35 kV-luq elektrik xətlərinin mühafizə zonasında yerləşir. Məhkəmə iş hərtərəfli araşdırması təmin etmək məqsədilə mütəxəssis rəyinin verilməsi üçün cavabdeh orqana müvafiq sorğular ünvanlamışdır. Məhkəmə sorğusuna cavab olaraq təqdim edilmiş xx.xx.2023-cü il tarixli məktuba əlavə edilmiş mütəxəssis rəyində aşağıdakılar qeyd edilmişdir: Məhkəmə tərəfindən eskiz lahiyə təqdim edilmədiyindən Q tikilisi və A tikilisinin bir hissəsi sənəd üzrə torpaq sahəsindən kənarda, yüksək gərginlikli elektrik xəttinin (110 kv.t) mühafizə zolağında yerləşib-yerləşməməsi sualının cavablandırılması mümkün olmamışdır. Lakin iddiaçının faktiki istifadəsində olan (baş planda göstərilən) C tikilisi tam olaraq, В tikilisinin 112 kv.m hissəsi **********07 reyestr nömrəli İddiaçı mülkiyyətinə verilmiş torpaq sahəsindən kənarda yerləşir. C tikilisi tam olaraq В tikilisinin 262 kv.m hissəsi yüksək gərginlikli elektrik xəttinin (110 kv.t) mühafizə zolağında yerləşir və sxemdə göstərilmişdir; Elektron məlumat bazasına əsasən iddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin koordinatları daxilində yerləşən torpaq sahəsi ehtiyyat fondu kateqoriyalı torpaqlara aiddir. Məhkəmə sorğusuna cavab olaraq cavabdeh orqanın təqdim etdiyi xx.xx.2024-cü il tarixli məktubda İddiaçı məxsus Abşeron rayonu, Xırdalan şəhərində yerləşən 1.50 ha torpaq sahəsindən kənarda yerləşən B tikilisinə aid olan torpaq sahəsinin bir hissəsi və C tikilisinə aid olan torpaq sahələrinin bələdiyyə mülkiyyətinə verilən torpaqların daxilində yerləşdiyi qeyd edilmişdir. Məhkəmə cavabdeh orqanın etirazın əsası kimi qeyd etdiyi digər dəlilinə münasibətdə bildirir ki, iddiaçının nümayəndəsi-vəkili məhkəməyə ərizə təqdim edərək, mühafizə zolağına düşən B tikilisinin 262 kv.m hissəsi və C tikilisi tam olaraq istisna olmaqla, qeyri-yaşayış sahəsi üzərində iddiaçının mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınaraq çıxarış verilməsini xahiş etdi. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin bir çox qərarlarında (İatridis Yunanıstana qarşı, Beyeler İtaliyaya qarşı, «X3 S.C.» və başqaları Belçikaya qarşı) göstərilmişdir ki, «mülkiyyət» və «əmlak» anlayışları müstəqil mənaya malikdir və əmlak sayıla bilən müəyyən hüquqlar və maraqlar da «mülkiyyət hüquqları» hesab edilə bilər. «İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqlarının müdafiəsi haqqında» Avropa Konvensiyasının 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinin məqsədləri baxımından həmin hüquqlar və maraqlar da mülkiyyət sayıla bilər. Cavabdehin göstərdiyi hərəkətsizlik qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş bir sıra prinsiplərin, həmçinin qanunçuluq prinsipinin pozulmasına əsas olmuşdur. Qanunçuluq prinsipinin tələblərindən biri də qanunun mətnində məzmunun formadan üstün olmasıdır. Buna görə, qanunun hərfi mənada - sözbəsöz və formal şəkildə - tətbiqi onun məzmununa, yəni “qanunun ruhuna” xələl gətirməməlidir. Belə ki, kontekst və hər bir halın unikallığı nəzərə alınmalıdır, əks halda, “qanunun həddindən artıq sərt şəkildə tətbiq olunması ədalətsizliyə gətirib çıxarır” («Summun jus, summa injuria»). Ümumi hüquqi prinsip olan mütənasiblik prinsipinin tələblərinə görə, fiziki və ya hüquqi şəxslərin hüquqi statusuna hər hansı müdaxiləni nəzərdə tutan tədbirlər güdülən qanuni məqsədə mütənasib olmalı, həmin məqsədə çatmaq üçün öz məzmunu, yeri, vaxtı və əhatə etdiyi şəxslərin dairəsi baxımından zəruri və yararlı olmalıdır. Mütənasiblik həmçinin tələb edir ki, şəxslərin hüquqları və ümumilikdə cəmiyyətin maraqları arasında ədalətli balans təmin olunmalı, xüsusilə də aidiyyəti şəxslər qeyri-mütənasib və həddindən artıq yükə məruz qalmamalıdırlar. Ədalət prinsipi hüququn ümumi prinsiplərinin əsasını təşkil edir, tənzimləyici prinsipdir və ona görə də hər kəs ədalət prinsipinə istinad edərək düzgün, bərabər və ağlabatan rəftar tələb edə bilər. Məhkəmə icraatı zamanı ədalət prinsipi qanunun həddindən artıq sərtliyini düzəltməyə, boşluqlar olduqda onu tamamlamağa və aydın olmadıqda şərh etməyə imkan verir. Bu zaman hakim mütləq işin xüsusi halları ilə əlaqələndirməklə qanunun formal və sərt şəkildə tətbiqinin qeyri-bərabər vəziyyət yaradacağını, eləcə də əsassız və ədalətsiz nəticələrə səbəb olacağını nəzərə almaqla mübahisənin həllində ədalət meyarını önə çəkə bilər. İnzibati hüquqda ədalət prinsipi bəzi hallarda mövcud qanunvericiliyin çatışmazlıqlarının kompensasiya edilməsinin vasitəsi kimi də çıxış edə bilər. Hakim mübahisə ilə bağlı iş üzrə məhkəmə icraatının nəticəsində onda formalaşmış daxili inam əsasında qərar qəbul edərkən həmin inamı həm də öz vicdani qənaətinə və ədalət prinsipinə uyğun formalaşdırmalıdır. Ədalətli yanaşma bütün hallarda proses iştirakçılarının və əgər varsa cəmiyyətin əsaslı mənafeləri, tərəflərin daxil olduğu münasibətlərin xarakteri, eləcə də hər bir işin xüsusi halları nəzərə alınmaqla fərdi və ictimai maraqların qiymətləndirilməsi nəticəsində müəyyənləşdirilməlidir. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 125-ci maddəsinin İ hissəsində məhkəmə fəaliyyətinin ədalət mühakiməsi adlandırılması bu fəaliyyətin ədalət anlayışına uyğun həyata keçirilməsini tələb edir. Konstitusiyanın 127-ci maddəsinin İİ hissəsində, eləcə də “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Qanunun 8 və 99-cu maddələrində ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsinin əsas prinsiplərindən biri kimi işlərə ədalətlə baxılması təsbit olunmuş, ədalətli olmaq həm də hakimin vəzifəsi kimi müəyyən edilmişdir. Hüququn bütün sahələrində əsas başlanğıc prinsiplərdən biri kimi çıxış edən ədalətlilik hüquq tətbiqedicilər, o cümlədən hakim qarşısında ədalət, insaf və mənəviyyat tələblərini nəzərə almaq öhdəliyi də qoyur. Beləliklə, mübahisənin həlli və bu zaman tətbiq edilməli olan qanunvericilik normaları həm də ədalət mühakiməsinin təməlini təşkil edən ədalətlilik meyarı əsasında dəyərləndirilməlidir. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi öz qərarlarında hər hansı tikiliyə mülkiyyət hüququnun tanınması zamanı cəmiyyətin ümumi maraqları ilə fərdin maraqları arasında ədalətli tarazlığın nəzərə alınmasını zəruri hesab edir. İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinin bir sıra qərarlarında formalaşdırdığı hüquqi mövqeyə əsasən, dövlət orqanı tərəfindən yol verilən səhvlərə görə məsuliyyəti dövlət daşıyır və belə səhvlər maraqlı şəxsin hesabına düzəldilə bilməz (Gashi Xorvatiyaya qarşı iş üzrə 2007-ci il 13 dekabr tarixli, §40 və Stolyarova Rusiya Federasiyasına qarşı iş üzrə 2015-ci il 29 yanvar tarixli, §49 Qərarlar). Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 139.1-ci maddəsinə əsasən mülkiyyət hüququ və daşınmaz əmlaka digər hüquqlar, bu hüquqların məhdudlaşdırılması, əmələ gəlməsi, başqasına keçməsi və xitamı dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Mülkiyyət hüququ, istifadə hüququ, ipoteka, servitutlar, habelə daşınmaz əmlaka digər hüquqlar bu Məcəllədə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda qeydə alınmalıdır. Həmin Məcəllənin 139.3-cü maddəsinə əsasən daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada tərtib edilən və aparılan daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində həyata keçirilir. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Məcəllənin 68.2-ci maddəsinə görə məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. İPM-in 73.1-ci maddəsinə əsasən inzibati aktın qəbulundan imtina olunmasının və ya cavabdehin hərəkətsizliyi nəticəsində inzibati aktın qəbul edilməməsinin qanuna zidd olduğu və iddiaçının hüquqlarının pozulmasına səbəb olduğu hallarda, məhkəmə inzibati orqanın üzərinə inzibati aktın qəbul edilməsi barədə öhdəlik qoyur. Lakin inzibati orqan iddiaçının arzuladığı inzibati aktın qəbulunu konkret halda istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğuna istinad etdiyi hallarda, belə şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi həmin inzibati orqanın üzərinə düşür. Göründüyü kimi, cavabdeh inzibati orqanın iddaçının müraciətinin təmin edilməsindən imtinası əsassız və qanunsuz olmaqla sonuncunun qanunla qorunan hüquqlarını pozmuşdur. Qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia təmin edilməli, Seriya RX № ******* xx.xx.2012-ci il tarixli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışla İddiaçı mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin hüdudları daxilində yerləşən (C tikilisi tam olaraq, B tikilisinin 262 kv.m hissəsi çıxıldıqdan sonra qalan hissəsinin) anbar və istehsalat obyekti üzərində iddiaçının mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmaqla, İddiaçı adına çıхarışın verilməsi öhdəliyi Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin 4 saylı Abşeron Ərazi İdarəsinin üzərinə vəzifə olaraq qoyulmalıdır.

Nəticəvi hissə:

Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəllənin 68, 69, 73, 75, 85.1 və 110-cu maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə

QƏRARA ALDİ:

İddia təmin edilsin. Seriya RX № ******* xx.xx.2012-ci il tarixli hüquqların Dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışla İddiaçı mülkiyyətində olan torpaq sahəsinin hüdudları daxilində yerləşən (C tikilisi tam olaraq, B tikilisinin 262 kv.m hissəsi çıxıldıqdan sonra qalan hissəsinin) anbar və istehsalat obyekti üzərində iddiaçının mülkiyyət hüquqları daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyata alınmaqla, İddiaçı adına çıхarışın verilməsi öhdəliyi cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsinin 4 saylı Abşeron Ərazi İdarəsinin üzərinə vəzifə olaraq qoyulsun. Qərardan tam formada təqdim edildiyi gündən 30 (otuz) gün müddətində Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70 ünvanında yerləşən Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər.

Hakim Leyla Mirzəyeva

Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(118)-116/2025

Eyni kateqoriyada digər qərarlar