Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(118)-1658/2022

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-1658/2022 04.07.2022 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Məmmədov Ceyhun Bəşir oğlunun sədrliyi, Davudova Niugar Şaban qızının katibliyi, İddiaçı nümayəndəsi X2, Cavabdehin nümayəndəsi X1 iştirakları ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 2 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinə qarşı “cavabdehin xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli qərarının ləğv edilməsi” tələbinə dair iddiasına Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin inzibati binasında, inzibati məhkəmə icraatı qaydasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi: Təsviri hissə: İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Azərbaycan Rrespublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin Dövlət Vergi Xidmətinin «Vergilər, sosial sığorta və işsizlik sığortası haqlarının hesablanması barədə» xx.xx.2020-ci il tarixli **********883600 saylı Qərarı ilə onun 2019-cu ilin gəlir vergisi barədə bəyannamə əsasında 5576,52 manat məbləğində vergi borcunun olması müəyyən edilmişdir. Onun bu borcun hesablanmasından məlumatı olmamışdır, ümumiyyətlə, heç vaxt sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmamış və vergi ödəyicisi kimi qeydiyyata alınmamışdır. Lakin, Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2021 -ci il tarixli qətnaməsi əsasında onun Azərbaycan Respublikasından çıxışına məhdudiyyət qoyulmuş və bu məhdudiyyətin hansı səbəbdən qoyulması ilə maraqlanmış və ona məlum olmuşdur ki, guya vergi öhdəliyini yerinə yetirməməsi ilə bağlı ona faizlə birlikdə 6390,69 manat məbləğində vergi borcu hesablanlanmışdır. Halbuki, o, heç vaxt adına VÖEN açılması ilə bağlı vergi orqanına müraciət etməmiş, ona həmin borcun hansı səbəbdən və hansı pozuntu ilə bağlı hesablanması ilə bağlı ona qərar göndərilməmişdir. Dəfələrlə vergi orqanında olmuş və ona bildirilmişdir ki, valyuta dəyişməsi zamanı həmin vəsaitin mənbəyi barədə bəyannnamə təqdim etmədiyi üçün bu vəsait hesablanmışdır. Lakin, həmin vəsaitin hesablanması və onun vergi öhdəliyinə hansı səbəbdən cəlb olunmağı barədə ona hər hansı rəsmi bildiriş, məktub və ya xəbərdarlıq belə göndərilməmişdir. Bundan başqa, o, dəfələrlə şikayət ərizələri və onun dəyişmiş olduğu pul vəsaitin hansı mənbələrdən əldə etdiyini təsdiqləyən sənədləri Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin Vergi Departamentinə göndərmiş və yalnız ona daxil olmuş məktubdan sonra bilmişdir ki, kameral vergi yoxlaması ilə bağlı hesablanmış vergi məbləğinin ləğv olunması barədə şikayətinə Dövlət Vergi Xidmətində baxılmış və «İnzibati şikayətin təmin edilməməsi haqqında» xx.xx.2021-ci il tarixdə **********261700 saylı qərar qəbul edilmişdir və guya həmin qərar eyni tarixli məktubla ona göndərilmişdir. Halbuki, o, barəsində şikayət etdiyi «Vergilər,sosial sığorta və işsizlik sığortası haqlarının hesablanması barədə» xx.xx.2020-ci il tarixli **********883600 saylı Qərarın surətini almamış və həmin qərarın nəticəsi barədə qəbul edilmiş «İnzibati şikayətin təmin edilməməsi haqqında 20 aprel 2021-ci il tarixli **********261700 saylı Qərarın surtini isə bir neçə gün bundan qabaq əldə etmişdir. Qəbul edilmiş qərar tam qanunsuzdur,belə ki,həmin qərarlar qəbul edilərkən onun hüquqları pozulmuşdur, əvvəla o, heç vaxt sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmamış və evdar qadındır, onun ailəsinin ümumi büdcəsində toplanan pul vəsaiti ilə xarici valyuta almış və pulun konvertasiyası zamanı bank tərəfindən ondan heç bir sənəd tələb olunmamışdır. Bundan başqa, o, vergi ödəyicisi kimi qeydə alınmağında bağlı hər hansı bir vergi orqanına müraciət etməmiş və ya belə bir qeydə almanı onlayn(elektron) qaydada həyata keçirməmişdir. Görünür, hansısa maraqlara görə onun adına saxta VÖEN açılmış və bunda da məqsəd onu vergi ödəyicisi kimi maddi məsuliyyətə cəlb etmək olmuşdur. Bundan başqa, o, Sumqayıt Kommersiya Məhkəməsinin xx.xx.2021-ci il tarixli qətnaməsinin surətini rəsmi qaydada alana qədər onun barəsində belə bir vergi sanksiyasının qəbul edilməsindən məlumatı olmamışdır. Şikayəti əsasında qərar qəbul edən AR İqtisadiyyat Narliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti qərarında qeyd edir ki, guya məsələnin obyektiv araşdırılması məqsədi ilə addımlar atılmışdır. Halbuki, o, konvertasiya olunmuş vəsaitin mənbələri ilə bağlı müvafiq sənədləri toplayaraq həmin xidmətə göndərmiş və onun təqdim etdiyim sənədlərlə də qeyd edilən vəsaitin alınma mənbəyi öz əksini tapmışdır. Belə ki, onun təqdim etdiyi sənədlərdə 5 nəfər ailə üzvlərinin gəlirləri və əmlaklarının satışından əldə edilmiş gəlirlər qeyd olunmuşdur. Belə ki, 2021-ci ilin əvvəlinə kimi onun ailə üzvlərinin 3 nəfəri pensiya almış və 1 oğlu Sumqayıt şəhər Pİ-nin Mühafizə polisində işləyirdi. Onun həyat yoldaşının mülkiyyətində Sumqayıt şəhəri,36-cı məhəllə,bina 2/24-də 23 saylı mənzil olmuş və həmin mənzili təxminən 2018- 2019-cu illərdə 36000 manata satmışdır. Bundan başqa, onun mülkiyyətində Pikanto markalı 752 DQN-lı avtomaşın olmuş və həmin maşını mən 13500 manata satmışdır. Həmin ərəfədə oğlu 450 manat əmək haqqı, həyat yoldaşı 230 manat, oğlum 130 manat, özü də 230 manat təqaüd alırblar. Yəni, ailənin hər bir üzvünün gəliri var idi. Bundan başqa, həyat yoldaşı Cəfərov Əli fərdi fəaliyyətlə məşğul olaraq evə pul gətirirdi. Ailə büdcəsində xeyli vəsait toplanmış və o, yayılmış şayiələrə görə manatın təkrar devolvasiyasından ehtiyat edərək qərara aldı ki, toplanan vəsaitin bir hissəsini dollar valyutasına çevirsin və bu məqsədlə o, topladığı manatla olan vəsaiti xarici valyutaya konvertasiya edib. Xidmətin qəbul etdiyi qərarda göstərilir ki, guya, o, aldığı vəsaitin mənbəyi ilə bağlı yetərincə sənədləri təqdim etməmişdir. Halbuki, o, xidmətə adına olan maşına dair sənədi, həyat yoldaşı ilə birgə nikah dövründə əldə etdiyi mənzilin satışı ilə bağlı sənədi, ailə üzvlərinin gəlirləri barədə sənədləri təqdim etmiş və həmin sənədlər də aldığım pul vəsaitinin hansı mənbədən formalaşdığını təsdiq edir. Bütün bunlara baxmayaraq, ona qarşı qanunsuzluğa yol verilməklə və hüquqlarının kobud surətdə pozulmaqla xidmət tərəfindən birtərəfli araşdırma aparılmış və sonuncu qərarın xx.xx.2021-ci il tarixdə qəbul edilməsinə baxmayaraq həmin qərarın surəti ona göndərilməmişdir. Onun şikayətinə verilmiş sonuncu cavabdan sonra ona artıq şikayəti üzrə qərar qəbul edildiyi və həmin qərardan şikayət vermək hüququnun olduğu bildirilmiş və mən rəsmi qaydada ərizə ilə müraciət etdikdən sonra qərarın surəti ona tarixdə təqdim olunmuşdur.Həmin qərarla tanış olduqda isə onun qəbbul edilmiş qərardan onu rəsmi qaydada aldıqdan sonra 30 gün üddətində şikayət etmək hüququmun olduğu qeyd edilmişdir. Qərarın surətini isə o, rəsmi qaydada xx.xx.2022-cii əldə etmişdir. Bu tarixə kimi qərar ona göndərilməmiş və belə bir qərarın qəbul olunduğu bildirilməmişdir. Qəbul edilmiş qərar tam qanunsuzdur, belə ki, o, şikayət ərizəsində onun vergi ödəyicisi kimi qeydə alınmağı ilə bağlı araşdırma aparılmasını və təqdim etdiyi sənədlər əsasında yazılmış vergi borcunun silinməsini xahiş etmiş, lakin, bu məsələ araşdırılmamış və həmin qəra onun mülkiyyətində olan maşının satışından əldə etdiyi gəlir və həyat yoldaşının adına olan mənzilin satışından əldə edilmiş gəlir barəsində təqdim etdiyim sənədlər göstərilməmiş, yalnız ailə üzvlərinin bir il ərzində aldıqları pul vəsaiti qeyd olunaraq bu vəsaitində konvertasiya olunmuş vəsaitdən az olduğu qeyd edilmişdir. Halbuki, yalnız adına olan maşının və mülkiyyətində olan mənzilin satışından əldə edilmiş gəlir 50000 manata yaxın olmuşdur və bu barədə sənədlər də təqdim edilmişdir. İddiaçının nümayəndəsi iddia tələbinə dəqiqləşdirmə ərizəsi verərək, yalnız Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 2 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsi tərəfindən İddiaçı barəsində qəbul edilmiş vergilərin hesablanması haqqında xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli qərarı ləğv olunmasına dair qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə prosesində iştirak edən iddiaçının nümayəndəsi eyniməzmunlu izahat verərək, iddia tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdeh iddiaya yazılı etiraz təqdim edərək onunla əsaslandırmışdır ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia tələbi əsassızdır. Baş idarədə vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatda olan İddiaçı (VÖEN: **********) 2019-cu il gəlir vergisi bəyannaməsi üzrə analoji qaydada 5576.72 manat gəlir vergisi hesablanmışdır. Xarici valyutanın konvertasiyası nəticəsində qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əks edilmiş 39832,25 manat gəlir məbləğinin sənədlərinin araşdırılmasına zərurət yaranmış Konvertasiya edilmiş 39832,25 manat məbləğə 14 faiz tətbiq edilməklə Vergi Məcəlləsinin 101.2-ci maddəsinə əsasən 5576,52 manat gəlir vergisinin hesablanması nəzərdə tutulmuşdur. Vergi Məcəlləsinin 37.1-ci maddəsinə əsasən kameral vergi yoxlaması vergi orqanı tərəfindən yerlərə getmədən vergilərin hesablanmasını və ödənilməsini özündə əks etdirən və vergi ödəyicisinin fəaliyyəti haqqında vergi orqanında olan sənədlər və mənbəyi məlum olan məlumatlar əsasında keçirilir. Həmin Məcəllənin 37.3-cü maddəsinə əsasən kameral yoxlama aparmaq üçün vergi ödəyicisindən təqdim olunmuş bəyannamə ilə bağlı sənədlərdə olan məlumatlar arasında ziddiyyət və ya səhv aşkar edildikdə, vergi orqanı vergi ödəyicisindən əlavə məlumat, sənəd və izahat tələb edə bilər. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən 04 iyun 2020ci il tarixli **********186100 nömrəli “Kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin tələb edilməsi haqqında” məktubla iddiaçıya müraciət edilərək 5 gün müddətində yaranmış uyğunsuzluqla əlaqədar əsaslandırılmış izahat məktubunun, vergi bəyannaməsində əks etdirilən xərcləri təsdiq edən sənədlərin və dəqiqləşdirilmiş bəyannamənin təqdim edilməsi tələb edilmiş, lakin iddiaçı tərəfindən qeyd olunan müddət ərzində cavabdeh vergi orqanına hər hansı sənəd təqdim edilməmişdir. Vergi Məcəlləsinin 16.1.3, 16.1.6 və 16.1.7-ci maddələrinə əsasən qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada gəlirlərinin (xərclərinin) və vergitutma obyektlərinin uçotunu aparmaq, bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada vergi orqanlarına və onların vəzifəli şəxslərinə zəruri olan məlumatları və sənədləri, habelə mühasibat uçotu elektron formatda aparıldığı halda, özünün və filiallarının elektron daşıyıcılarında olan məlumatlara birbaşa və ya məsafədən çıxış imkanı yaratmaqla, həmin məlumatları vergi orqanının tələbi ilə təqdim etmək, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətdə mühasibat sənədlərini və vergilərin hesablanması və ödənilməsi üçün zəruri olan digər sənədlərin, habelə alınan gəliri (hüquqi şəxslər üçün çəkilən xərcləri də) və ödənilən (tutulan) vergiləri təsdiq edən sənədlərin saxlanılmasını təmin etmək vergi ödəyiclərinin vəzifəsi kimi müəyyən edilmişdir. Həmin Məcəllənin 67.1 -ci, 67.1.3-cü, 67.1.6-cı və 67.1.9-cü maddələrinə əsasən bu Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1 -ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, mühasibat və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini vergi ödəyicisinin xərcləri, o cümlədən fərdi istehlakı üçür malların (daşınar və daşınmaz əmlakın), işlərin və xidmətlərin alınmasına çəkilən xərcləri ve vergi ödəyicisinin idxal-ixrac əməliyyatları barədə rəsmi məlumatlardan, vergi orqanının əlds etdiyi mənbəyi bəlli olan hər hansı digər məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaq hüququ vardır. Həmin Məcəllənin 37.4-cü maddəsinə əsasən kameral yoxlama nəticəsində vergi bəyannaməsində vergilərin düzgün hesablanmaması (vergi məbləğinin az və ya artıq göstərilməsi) aşkar edildikdə, vergi ödəyicisinə 5 iş günü müddətində müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi formada vergi orqanı tərəfindən vergilərin hesablanmasına dair vergi orqanının qərarı göndərilir. Vergi orqanının qərarında hesablamanın səbəbləri və vergi ödəyicisinin bu Məcəllənin 62-ci maddəsinə uyğun olaraq şikayət etmək hüququ göstərilməlidir. Bu maddənin birinci hissəsində göstərilən hallarda və (və ya) kameral yoxlama aparmaq üçün vergi bəyannaməsi, sənədlər və məlumatlar üzrlü əsas olmadan təqdim edilmədikdə, vergi orqanının bu Məcəllənin 67-ci maddəsinə müvafiq olaraq vergiləri hesablamaq hüququ vardır. Lakin məktuba heç bir münasibət bildirilməyindən xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli “Vergilərin hesablaması barədə qərar”la 5576,52 manat gəlir vergisi hesablanmışdır. Vergi ödəyicisinin kameral vergi yoxlaması ilə hesablanmış vergi məbləğinin azaldılması barədə xx.xx.2021-ci il tarixli müraciətinə Dövlət Vergi Xidmətində baxılaraq, nəticəsinə dair “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 80.1.1-ci maddəsinə əsasən “İnzibati şikayətin təmin edilməməsi haqqında” xx.xx.2021-ci il tarixli **********261700 nömrəli Qərarı çıxarılmış və məktubla vergi ödəyicisinə göndərilmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 48.2-ci maddəsinə əsasən inzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları yazılı vəsatətlərini, etirazlarını, izahatlarını və bununla əlaqədar sənədləri məhkəməyə təqdim etməyə borcludurlar. Göstərilənlərə əsasən iddia tələbinin rədd edilməsi barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə prosesində iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi eyniməzmunlu izahat verərək, iddia tələbinin təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etdi. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur: Cavabdeh tərəfindən qəbul edilmiş, “Vergilərin hesablanması haqqında” xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli qərarın surəti və digər sənədlər. Həmin materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş materiallarını araşdıraraq, hesab edir ki, aşağıda göstərilənlərə əsasən iddia təmin edilməlidir. Məhkəmə ilk növbədə iddianın mümkünlüyünə münasibətdə qeyd edir ki, iddianı mümkünsüz edən hər hansı bir hal müəyyən edilməmişdir. İddianın əsaslılığı ilə bağlı məhkəmə hesab edir ki, aşağıda qeyd olunanlara görə iddia təmin edilməlidir. Azərbaycan Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.2.1-ci maddəsinə əsasən şəxsin hüquq və vəzifələri ilə bağlı inzibati orqan tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktın mübahisələndirilməsinə (ləğv olunmasına və ya dəyişdirilməsinə) dair iddialara inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılır. Həmin Məcəllənin 32.1-ci maddəsinə əsasən mübahisələndirmə haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı inzibati aktın ləğv olunmasını və ya dəyişdirilməsini məhkəmədən tələb edə bilər. Mübahisələndirmə haqqında iddia mübahisə edilən inzibati aktın icra olunması nəticəsində meydana gəlmiş nəticələrin aradan qaldırılması tələbini özündə əks etdirən əlavə ərizə ilə birlikdə də qaldırıla bilər. Həmin Məcəllənin 32.2-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı inzibati aktlar mübahisələndirmə haqqında iddianın predmeti ola bilər: 32.2.1. barəsində məhkəməyə şikayət verilməmiş inzibati akt; 32.2.2. barəsində şikayət verildiyi hallarda, şikayət instansiyasının qərarı ilə dəyişdirilmiş inzibati akt (şikayət instansiyası tərəfindən qərar qəbul edildikdən sonrakı formada ilkin inzibati akt); 32.2.3. şikayət instansiyası tərəfindən şikayətə baxma qaydasında qəbul edilmiş və ilk dəfə olaraq üçüncü şəxs üçün öhdəlik yaradan qərar (inzibati akt). Məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, fiziki şəxs İddiaçı barəsində konvertasiya olunmuş vəsaitin hansı dövrlərin gəlirinə aid olması məqsədilə vergi orqanı tərəfindən yoxlama təyin edilmiş və yoxlamanın nəticəsi olaraq xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli “Vergilərin hesablanması haqqında” aktı tərtib edilməklə rəsmiləşdirilmişdir. Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 67.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini aşağıda göstərilən əlaqəli məlumatlardan istifadə etməklə hesablamaq hüququ vardır. - vergi ödəyicisi tərəfindən vergi orqanına əvvəlki hesabat dövrləri üçün təqdim edilmiş vergi bəyannamələri; (67.1.1) - vergi ödəyicisinin gəlirləri, o cümlədən satışdankənar gəlirləri barədə rəsmi məlumatlar; (67.1.2.) - vergi ödəyicisinin xərcləri, o cümlədən fərdi istehlakı üçün malların (daşınar və daşınmaz əmlakın), işlərin və xidmətlərin alınmasına çəkilən xərcləri barədə rəsmi məlumatlar; (67.1.3) - vergi ödəyicisinin mülkiyyətində və ya istifadəsində olan maddi və qeyri-maddi əmlak barədə rəsmi məlumatlar; (67.1.4) - vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal olunmuş və (və ya) təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) fiziki həcmi barədə rəsmi məlumatlar; (67.1.5) - vergi ödəyicisinin idxal-ixrac əməliyyatları barədə rəsmi məlumatlar; (67.1.6) - vergi ödəyicisinin bank hesablarındakı vəsaitlər, o cümlədən bank hesablarındakı vəsaitlərin hərəkəti barədə alınan rəsmi məlumatlar; (67.1.7) - vergi ödəyicisində aparılmış xronometraj müşahidələrin nəticələri; (67.1.8) - vergi orqanının əldə etdiyi mənbəyi bəlli olan hər hansı digər məlumatlar. (67.1.9) Həmin Məcəllənin 67.2-ci maddəsinə əsasən vergi ödəyicisi tərəfindən ödənilməli olan verginin əlaqəli məlumatlara əsasən müəyyənləşdirilməsi üçün aşağıda göstərilən meyarlar nəzərə alınmaqla vergi ödəyicisinin fəaliyyətinə analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisinin vergi orqanında olan məlumatlarından istifadə edilir: - eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli malların istehsalı; (67.2.1) - eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi; (67.2.2) - fəaliyyət göstərilən ərazi. (67.2.3) Həmin Məcəllənin 67.4-cü maddəsinə əsasən vergi ödəyicisi barədə əlaqəli məlumatları əldə etmək mümkün olmadıqda, vergilər analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicilərinin uçot və hesabat məlumatları əsasında hesablanır. Həmin Məcəllənin 13.2.12-ci maddəsinə əsasən gəlir – malların (işlərin və xidmətlərin) təqdim edilməsi ilə bağlı əməliyyatların ümumi dəyəri, habelə satışdankənar gəlir. Vergitutma məqsədləri üçün gəlirin əldə edilmə vaxtı bu Məcəllənin 132-ci və 135-ci maddələri ilə müəyyən olunur. Satışdankənar gəlirlər - digər müəssisələrin fəaliyyətində payçı kimi iştirakdan gəlir, müəssisəyə məxsus səhmlər, istiqrazlar və digər qiymətli kağızlardan əldə olunan gəlirlər, habelə mal və xidmət (iş) istehsalı və satışı ilə bilavasitə bağlı olmayan əməliyyatdan götürülən digər gəlirlər, o cümlədən cərimə və zərərin ödənilməsi şəkilində alınmış məbləğ, xarici valyuta əməliyyatları üzrə artan məzənnə fərqi, qanunvericiliyə müvafiq iddia müddəti keçmiş kreditor və deponent borc məbləğləri. Sadalanan normaların təhlilindən aydın olur ki, vergi ödəyicisinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı səbəblərdən (səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda və s.) mümkün olmadıqda, vergi orqanı ödənilməli olan verginin məbləğini əlaqəli məlumatlardan (vergi ödəyicisinin gəlirləri, o cümlədən satışdankənar gəlirləri, xərcləri, idxal-ixrac əməliyyatları, bank hesablarındakı vəsaitlər, o cümlədən bank hesablarındakı vəsaitlərin hərəkəti, vergi ödəyicisi tərəfindən istehsal olunmuş və ya təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) fiziki həcmi barədə rəsmi məlumatlardan və s.) istifadə etməklə, eləcə də analoji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicilərinin uçot və hesabat məlumatları əsasında hesablamaq hüququ vardır. Həmin maddənin məzmunundan həm də o nəticə əldə olunur ki, vergilərin hesablanması zamanı istifadə edilən əlaqəli məlumatlar yalnız rəsmi məlumatlar olmalıdır. Nəzərə alınmaldır ki, iddiaçı tərəfindən valyuta mübadiləsi əməliyyatı 2019-cu ildə aparılıb və 2016-ci ilin sonlarından hal-hazıradək Azərbaycan manatın ABŞ dollarına münasibətdə məzənnə üzrə kəskin fərqi müəyyən edilməyib. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankının rəsmi məlumatına əsasən 2015-ci il fevralın 21-nə qədər 1 manat 0,78 dollar təşkil etsə də, həmin gün Mərkəzi Bankın qərarı ilə manat devalvasiya edildi və 34% ucuzlaşdırıldıqdan sonra 1 dollar 1,05 manata bərabər oldu. X4 Heyəti 21 dekabr 2015-ci il tarixində manatın “üzən məzənnə” rejiminə keçilməsi barədə qərar qəbul etdi. 21 dekabr 2015-ci il tarixindən sonra 1 ABŞ dolları 1,55 manata bərabər oldu. 2016-cı ilin dekabr ayından bu günün rəsmi məzənnəsi ilə 1 ABŞ dollar 1.700 manat təşkil edir. Göründüyü kimi 2020-ci ildə Azərbaycan manatının ABŞ dolları qarşısında dayanaqlığı təmin edilmişdir. Yəni Azərbaycan manatının ABŞ dollarına qarşı məzənnə nisbətində kəskin fərq olmadığına görə həmin vəsaitdən konvertasiyası nəticəsində 39.832 manat gəlirin əldə edilməsindən söhbət gedə bilməz. Bundan başqa oda nəzərə alınmalıdır ki, hazırkı, iddia tələbi mübahisələndirmə haqqında iddia tələbinə aiddir və İnzibati Prosessual Məcəllənin 14.1-ci maddəsinə əsasən mübahisələndirilən inzibati aktı qəbul etmiş inzibati orqan həmin aktın qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etməlidir. Göründüyü kimi hazır ki, iddia tələbi üzrə cavabdeh olan Dövlət Vergi Xidmətinin 2 saylı Ərazi Vergilər İdarəsi İddiaçı tərəfindən 2019-cu ildə aparılmış valyuta mübadiləsi əməliyyatı nəticəsində gəlir əldə etməsi ilə bağlı məhkəməyə əsaslı dəlil təqdim etməmişdir. Halbu ki, iddiaçının məhkəmə araşdırması zamanı əldə edilən nəqliyyat vasitəsinin alqı-satqı müqaviləlsinin surətindən görünür ki, iddiaçı özünə məxsus olan nəqliyyat vasitəsinin 12.500 manata satmışdır. Bu isə bir daha ona dəlalət edir ki, İddiaçı tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 13.2.12ci maddəsində qeyd olunan satışdan kənar gəlirin müyyən edilməsi istiqamətində cavabdeh təşkilatın gətirdiyi arqument əsassızdır. Qeyd olunanları nəzərə alaraq məhkəmə hesab edir ki, iddia təmin edilməli, cavabdeh 2 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsi tərəfindən İddiaçı barəsində qəbul edilmiş xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli “Vergilərin hesablanması haqqında” qərarı qanunsuz olduğundan ləğv olunmalıdır. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68.1-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Həmin Məcəllənin 68.2-ci maddəsinin tələbinə görə məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Həmin Məcəllənin 70.1-ci maddəsinə əsasən maddəsinə əsasən, inzibati aktın qanuna zidd olduğu və bunun nəticəsində iddiaçının hüquqlarını pozduğu hallarda, məhkəmə həmin inzibati aktın (şikayət instansiyasına inzibati şikayət verildiyi hallarda isə, habelə şikayət instansiyasının müvafiq qərarının) ləğv edilməsi barədə qərar qəbul edir. İnzibati akt qəbul edilərkən inzibati icraatın inzibati orqanın qərarına təsir edən şəkildə pozulduğu hallarda da bu qayda tətbiq olunur. Həmin Məcəllənin 85.1-ci maddəsinə əsasən şikayət məhkəmə qərarının tam formada təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində inzibati məhkəmə vasitəsilə verilir. Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 68, 69, 73, 75 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə Nəticəvi hissə: Şərh olunanlara əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəllənin 14, 68, 69, 73, 75 və 85.1 maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qərara aldı: İddia tələbi təmin edilsin. Cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin 2 saylı Ərazi Vergilər Baş İdarəsinin İddiaçı barəsində qəbul edilmiş vergilərin hesablanması haqqında xx.xx.2020-ci il tarixli, **********883600 nömrəli qərarı ləğv olunsun. Qərardan, onun tam formada təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün müddətində ziyanına qərar qəbul edilmiş inzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları (tərəflər və məhkəmə icraatına cəlb olunmuş üçüncü şəxslər) Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar, surəti rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim Ceyhun Məmmədov