Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(118)-5298/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-5298/2025 16.12.2025 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Axundova Aynur Oqtay qızının sədrliyi, Həsənzadə Xəyal Əfqan oğlunun katibliyi ilə İddiaçı iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X1rşı “iddiaçının Şamaxı rayonu Çuxuryurd bələdiyyəsindən alqı-satqı yolu ilə əldə etdiyi, 2006-cı ildən istifadəsində olan və yarımçıq tikili inşa etdiyi torpaq sahəsinə dair mülkiyyət hüququnun tanınması və çıxarışın verilməsi vəzifəsinin cavabdehin üzərinə qoyulması” barədə iddiasına dair işə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı yuxarıda qeyd edilmiş iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, 24 iyul 2006-cl il tarixdə torpaq sahəsi almaq barədə Şamaxı rayon Çuxuryurd Bələdiyyəsinə müraciət etmişdir. Bununla əlaqədar 24 iyul 2006-cı il tarixdə DTXK-nin Şamaxı rayon Şöbəsinin 17-7-726 saylı rəy almışdır. Həmin rəyə görə ayrılacaq 0.08 ha torpaq sahəsi kəndin perspektiv inkişafına aid olmaqla, alqı-satqı predmetidir və Çuxuryurd kənd Bələdiyyəsinin mülkiyyətinə aid olmaqla satılması məqsədə müvafiqdir. 28 iyul 2006-cı il tarixdə Çuxuryurd Bələdiyyə Başçısının 13 saylı qərarına əsasən 0.08 ha həyətyanı torpaq sahəsi satılması qərara alınmışdır. 28 iyul 2006-cı il tarixdə 0.08 ha torpaq sahəsinin 160 manata satılmasına dair alqı-satqı aktı tərtib olunmuşdur. Müvafiq xəritə tərtib olunub, Torpaq Şöbəsi və Bələdiyyə tərəfindən möhürlə təsdiq edilmişdir. Həmçinin buna uyğun arayış verilmişdir. İddiaçı cavabdehin imtinası ilə razı deyil. İmtinada göstərilənlər səbəb deyil bəhanədir. Çünki, ayrıc aktının olmamasını əsas götürmək, ancaq, cavabdehin bəhanəsi hesab edilə bilər. Əmrdə yazılır ki, torpaq ayrılsın. Həmin vaxt müvafiq orqanlar o işi icra etməyiblərsə, onun günahı deyil. Amma, torpaq ayrılıb və istifadəsin verilib. O ərazidə hamıda elədir. Növbəti bəhanə torpağın təyinatı ilə bağlıdır. Halbuki, torpaq sovxozun olub və təbii ki, təsərrüfat təyinatlı olub. Sovxoz o torpaqların istifadəyə yararsız hissələrini ayıraraq sakinlərə ev tikmək üçün verib. Orda hamıda elədir. Daha sonra qeyd edilir ki, başqa kadastr planı üst-üstə düşür. Ağ yalandır. Göstərilən sahə ilə onların sahə, nəinki üst-üstə düşmür, aralarında bir metr məsafə də vardır. Qeyd edilənlərə əsasən iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında iddiaçıya hüquqi yardım edilmiş, mümkün hüquq müdafiə vasitələri izah edilmişdir. Məhkəmə iddia ərizəsini və ona əlavə olunmuş sənədləri araşdıraraq, iddianın mümkünlüyünü yoxlayaraq belə nəticəyə gəlir ki, iddiaya Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin müddəalarına uyğun olaraq inzibati icraat qaydasında baxılması mümkün sayılmamalıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35-ci maddəsinə əsasən bu məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəmə Plenumunun İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair 10 aprel 2015-ci il tarixli, 05 saylı qərarınının 1.1.-ci bəndinə əsasən məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. Həmin Qərarın 2.3-cü bəndinə əsasən məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olubolmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olubolmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-in 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. İddiaçı torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququna dair çıxarış verilməsini istəyir. Lakin məhkəmə araşdırması zamanı müəyyən edilmişdir ki, İddiaçının faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin 0,0848 ha hissəsi reyestr nömrəsi **********77 olan çıxarışla üst-üstə düşür. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa əsasən: 16.6. Dövlət reyestrinin məzmununun qeyri-dəqiqliyi sübuta yetirilməyincə, həmin məzmunun həqiqiliyi və tamamlığı prezumpsiyası qüvvədədir. Müqavilə əsasında özgəninkiləşdirənin adına qeydiyyata alınmış hər hansı bir hüququ əldə edən şəxsin xeyrinə reyestrdəki qeyd, bu qeydə dair etirazın reyestrə daxil edildiyi və ya əldə edən şəxsin qeydin qeyri-dəqiq olmasını bildiyi hallar istisna olmaqla, həqiqi hesab edilir. Bu halda məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının hazırki iddia tələbinə subyektiv hüququ yoxdur. Subyektiv hüququn mahiyyətini açıqlayan Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 30 iyul 2008-ci il tarixli qərarında ifadə edilmiş hüquqi mövqeyinə görə, subyektiv mənada hüquq normativ-hüquqi aktlarla müəyyən olunmuş zahiri azadlığı ifadə edir. Şəxsiyyətin davranışının bu və ya digər üsulunu seçməklə şüurlu olaraq məqsədləri müəyyən etmək və onların istiqamətində hərəkət etmək imkanı belə azadlığın daxili cəhətidir. Bu cəhət hüquqi tənzimlənmənin əhatəsinə düşmür. Həmin azadlığın ictimai münasibətlərdə öz məqsədini ifadə etmək imkanı kimi qəbul olunan xarici cəhəti isə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İkinci (xarici) cəhət hüquqi ixtiyar kimi təzahürü ehtiva edir. Belə ki, subyektiv hüquq üç elementin məcmusu kimi qiymətləndirilə bilər: öz hərəkətlərinə hüquqi ixtiyar; başqa (borclu) şəxslərdən tələb etmək hüququ; müdafiə hüququ. Subyektiv hüququn ikinci və üçüncü elementləri birinci elementin mövcudluğu ilə bağlıdır. Birinci element isə bəzən yalnız qanunla müəyyən olunmuş qaydaya riayət edilməklə yaranır. Belə qaydalara riayət edilmədən subyektiv hüququn digər elementlərinin, yəni başqa şəxslərdən tələb etmək hüququnun və müdafiə hüququnun yaranmasından, eləcə də həyata keçirilməsindən söhbət gedə bilməz. İddiaçıya izah edilsin ki, hüquqi marağına uyğun olaraq üst-üstə düşdüyü torpaq sahəsi ilə bağlı ilkin hüquqmüəyyənedici sənədləri və ya torpaq sahəsinin yerləşməsi ilə bağlı texniki sənədlərini mübahisələndirə bilər. İnzibati mübahisə üzrə iddia onun mümkünlüyü ilə bağlı şərt yerinə yetirildiyi halda mümkün sayıla bilər. Bu iddianın yolverilən olmasına dair mühüm şərtlərdən biridir. İddianın mümkünlüyü haqqında müddəaların tələblərinə görə, iddiaçı hüquqları pozulduğu halda məhkəməyə şikayət edə bilər. İddia yalnız o zaman mümkün sayılır ki, iddiaçı iddia ərizəsində hüquq və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandıra bilsin. Məhkəmə qeyd edir ki, cavabdehin hərəkətləri nəticəsində iddiaçının hüququnun pozulduğu iş materialları ilə müəyyən edilmir. Belə ki, hazırki vəziyyətdə iddiaçının belə bir iddia ilə məhkəməyə müraciət etməsi üçün subyektiv hüququ yoxdur. Yuxarıda qeyd olunanları nəzərə alaraq məhkəmə belə hesab edir ki, iddia mümkün hesab edilməməlidir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 16.3, 35, 80 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə QƏRARA ALDİ: İddia mümkün sayılmasın. Qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra (elektron kabineti olan tərəflərin elektron kabinetinə yerləşdirildiyi gündən) 10 gün müddətində ondan Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70 ünvanında yerləşən Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim Aynur Axundova