Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-8049/2025 26.12.2025 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Mahmudlu-Abbaszadə Mehriban Tapdıq qızının sədrliyi, məhkəmə iclas katibi Zalov Şahin Elmar oğlunun katibliyi, İddiaçı, cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri X1rşı “torpaq sahəsinin döngə nöqtələrinin kordinatlarının müəyyən edilməsi, torpaq sahəsinin plan və ölçülərinin aparılması və həmin torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququnun verilməsi” barədə iddia tələbi üzrə iş materiallarına ünvan 2qayıt Məhkəmə Kompleksinin (ünvan: ünvan 2qayıt şəhəri, Sülh prospekti 70) inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, məhkəmə, MÜƏYYƏN ETDİ : I. Mübahisəli hüquqi məsələnin qısa xülasəsi
1. İddiaçı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək, JN-0013, kod: 30509028, xx.xx.1999-cu il tarixli torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı ilə Siyəzən rayonu, Yuxarı Ələz kəndində kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məqsədi ilə verilmiş 7,25 ha torpaq sahəsinin döngə nöqtələrinin koordinatlarının müəyyən edilməsi, torpaq sahəsinin plan və ölçülərinin aparılması və həmin torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququnun verilməsinin AR İN yanında ƏMDX DƏDK və RPHŞ 2 saylı ünvan 2qayıt Əİ-nin üzərinə öhdəlik qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir.
2. Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat nazirinin 29 iyul 2025-ci il tarixli, F-110 nömrəli əmrinə əsasən, “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” publik hüquqi şəxsinin strukturunda dəyişiklik baş vermişdir. Əmrə əsasən, “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” publik hüquqi şəxsinin tabeliyindəki ərazi idarələrinin fəaliyyətinə xitam verilməsi, onların funksiyalarının publik hüquqi şəxsə verilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Qeyd edilənlərə əsasən cavabdeh qismində Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsi qəbul edilmişdir.
3. Daha sonra, iddiaçı iddia tələbinə dəqiqləşmə verərək, cavabdehin əsl cavabdeh Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi Şəxsi ilə əvəz olunmasını xahiş etmişdir.
4. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı xx.xx.1957-ci ildə Siyəzən rayonu (keçmiş Dəvəçi) Yuxarı Ələz kəndində anadan olmuşdur. Bildirir ki, adına JN-0013, kod: 30509028, xx.xx.1999-cu il tarixli torpağa mülkiyyət hüququna dair dövlət aktı ilə Siyəzən rayonu Aqrar İslahat Komissiyasının 1997-ci il 27 dekabr tarixli, 30 nömrəli qərarı ilə verilmiş 7,25 ha kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalı üçün torpaq sahəsi almışdır. Həmin şəhadətnamədə torpağın mülkiyyətçisi kimi iddiaçı qeyd olunmuşdur. İddiaçı ilə birgə 4 nəfər ailə üzvü də həmin torpaq şəhadətnaməsində payçı kimi göstərilib. Həmin şəhadətnamə əsasında AR ƏMDK yanında DƏDRX-dən RX seriyalı, 0859575№ li 1,665 ha, həmçinin RX seriyalı, 0859576№ li 5.5878 ha kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar kateqoriyası ilə xx.xx.2016-cı il tarixdə hüquqların dövlət qeydiyyatı haqqında daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış almışdır. xx.xx.2022-ci ildə faktiki həmin çıxarışları torpaq sahəsinin planı və ölçüsünü almışdır. Həmin torpaq sahəsi 1997-ci ildən 2023-cü ilin iyul ayına kimi istifadəsində olub. Həmin torpaq sahəsinin ölçüləri 2 sahədə olub. Cəmi 4 ha sahədə payızlıq buğda əkmiş, hər il subsidiya almışdır. 2023-cü ilin aprel ayının 17də Siyəzən rayon DAİM-nin rəhbərliyi gəlib bildirmişdir ki, onlar sahədədir, iddiaçı burada əkin əkməmişdır. Bildirdilər ki, 5,58 ha iddiaçının sahəsi deyil. AR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə əkin subsidiyasını ala bilmədiyi üçün müraciət etmişdir. Nazirliyin xx.xx.2023-cü il tarixli, 3-22/2-M-4442/4-16-4677/2023 saylı cavab məktubu ilə bildiriblər ki, 5,588 ha torpaq sahəsinin 4 hektarında aparılan payızlıq buğda əkini barədə EKTİS-ə daxil edilən məlumatlara əsasən, həyata keçirilən monitorinq zamanı həmin torpaq sahəsinin döngə nöqtələrində əkin aparılmadığı müəyyən edilmişdir. Həmçinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 3-21- 5/2-M- 40xx-xx/2023/285 saylı AR Kiçik və X3 Agentliyinin cavab məktubunda isə bildirilmişdir ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin seçmə üsulu ilə əkinlərin aparıldığı yerlərdə DAİM-nin mütəxəssisləri tərəfindən nəzarət və qiymətləndirmə tədbirləri həyata keçirildiyi və 5,58 ha torpaq sahəsinin 4 ha-da aparılan payızlıq buğda əkini barədə EKTİS-nə daxil edilən məlumatlara əsasən həmin torpaq sahəsinin döngə nöqtələrində əkin aparılmadığı müəyyən edildiyi bildirilmişdir. Həmçinin Xidmətdən Agentliyə daxil olmuş cavab məktubunda JN-0013 nömrəli “Torpağa mülkiyyət hüququna dair Dövlət aktı”na əsasən 1,67 və 5,58 ha torpaq sahələrinə daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarışların (reyestr № **********21 və **********2) hazırlanaraq təqdim edildiyi, lakin tərəfindən mülkiyyətində olan toıpaq sahəsi ilə faktiki istifadəsində olan torpaq sahəsinin əvəzləşdirilməsi tələbi həmin torpaq sahəsinin bələdiyyə mülkiyyətində olan örüş sahələrinin torpaqları olması səbəbindən mümkün olmadığı qeyd edilib. Həmçinin, AR İN yanında ƏMDX DƏDK və Reyestri publik hüquqi şəxsinin xx.xx.2022-ci il tarixli, **********18 saylı cavab məktubunda bildirilmişdir ki, sözügedən torpaq sahəsinə dair məlumatların idarənin istifadəsində olan elektron kadastr baza məlumatlarında yoxlanılması zamanı yeni uçot xəritəsində faktiki torpaq sahəsinin 3 hissədə göstərildiyi məlum olmuşdur. Odur ki, torpaq sahəsinə aid sənədlərin elektron kadastr məlumat bazasına uyğun hazırlanması ilə bağlı müraciət edəcəyi təqdirdə ərizəmə qanunamüvafiq qaydada baxılacaqdır.
5. Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri Publik Hüquqi şəxsin 2 saylı ünvan 2qayıt Ərazi İdarəsi iddiaçıya ünvanladığı imtina məktubunda bildirmişdir ki, Siyəzən rayonu,Yuxan Ələz kəndində yerləşən 5.5878 ha torpaq sahəsinə dair plan və ölçünün verilməsi ilə əlaqədar 30 noyabr 2022-ci il tarixli ********** qeydiyyat nömrəli ərizənizə “Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri” publik hüquqi şəxsinin 2 saylı ünvan 2qayıt Ərazi idarəsində baxılmışdır. Müraciətinizlə bağlı bildiririk ki, sözügedən torpaq sahəsinə dair məlumatların idarənin istifadəsində olan elektron kadastr baza məlumatlarında yoxlanılması zamanı yeni uçot xəritəsində faktiki torpaq sahəsinin 3 hissədə göstərildiyi məlum olmuşdur. Odur ki, torpaq sahəsinə aid sənədlərin elektron kadastr məlumat bazasına uyğun hazırlanması ilə bağlı müraciət edəcəyiniz təndirdə ərsənizə qanıınəmüvafiq qəvdada baxılacaqdır. Yuxarıda qeyd edilənləri nəzərə alaraq “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Oanununun 15-ci maddəsi əsasında ərizənizin icrasından imtina edilməsi məqsədəmüvafiq hesab edilmişdir.
6. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı iddia tələbinə uyğun izahat verərək onun təmin olunmasını xahiş etdi.
7. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi iddianın mümkün sayılmamasını xahiş etdi
II. İddianın mümkünlüyü
8. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının məhkəmə müdafiəsinə təminat verilir. Lakin bu hüquq mütləq hüquq deyil və müəyyən qanuni məhdudiyyətlərə (məsələn, iddia müddəti, şikayətin qəbul edilmə şərtinə cavab verməməsi və s.) məruz qoyula bilər, amma ədalət mühakiməsi hüququ onun mahiyyətinə xələl gətirə biləcək dərəcədə məhdudlaşdırılmamalıdır.
9. Məhkəmə müdafiəsi hüququ bir tərəfdən hər kəsin pozulmuş hüquqlarının və azadlıqlarının bərpası məqsədilə məhkəməyə müraciət etmək hüququnu, digər tərəfdən isə məhkəmələrin həmin müraciətlərə ağlabatan müddətdə baxmaq və onlara dair ədalətli qərar qəbul edərək, onların vaxtında icra edilməsi vəzifəsini müəyyən edir. Qeyd olunan hüququn vacibliyinə baxmayaraq, o mütləq deyil. Bu hüququ məhdudlaşdıran tədbirlər Konstitusiyanın 60-cı maddəsinin İ hissəsinin və 71-ci maddəsinin İİ hissəsinin, habelə “Azərbaycan Respublikasında insan hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsinin tənzimlənməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Qanununun 3-cü maddəsinin müddəaları baxımından legitim məqsədlərə nail olmaq üçün tətbiq edilməli, mütənasiblik meyarına cavab verərək onun əsas mahiyyətinə toxunmamalıdır.
10. İPM-in 35.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır.
11. Belə ki, iddianın əsaslı hesab edilərək məhkəmə tərəfindən mümkün sayılması üçün əsas şərtlər - tələbin iddia müddətinə dair normalara riayət edilməklə və iddiaya cavab verməli olan inzibati orqana qarşı yönəlməsi, iddiaçının pozulması ehtimal olunan subyektiv hüququnun mövcudluğunun Konstitusiyadan, ümumi (publik) hüquq sahəsində qüvvədə olan qanunlardan və qanunqüvvəli aktlardan irəli gəlməsidir. Həmin maddənin tələbinə əsasən inzibati məhkəmə icraatı qaydasında iddia inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində şəxsin hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının güman və ehtimal edilən pozulması deyil, konkret hüquqların pozulmasının əsaslandırıldığı hallarda mümkün hesab edilir.
12. “İnzibati və mülki hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələrin məhkəmə aidiyyətinə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun xx.xx.2015-ci il tarixli № 05 qərarı: 1.1. Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. 1.2. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. 1.3. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. 1.4. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. 2.1. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır. 2.2. İşin araşdırılması prinsipi bu hallara da şamil olunur. İPM-in 12.1-ci maddəsinə görə məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur. 2.3. Məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olubolmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olub-olmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-in 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. 3.1. İnzibati məhkəmə icraatının əsas prinsiplərindən biri məhkəmənin yardım etmək vəzifəsidir. 3.2. İPM-in 13 və 48-ci maddəsində təsbit edilmiş buna dair müddəalar işə baxan məhkəmənin mübahisənin faktiki və hüquqi hallarını tərəflərlə müzakirə etməsini və bununla əlaqədar onlara zəruri hüquqi yardım göstərməsini tələb edir. 3.3. Yardım etmək vəzifəsi tələb edir ki, iddianın mümkün sayılmamasına səbəb olan halları aşkar edən məhkəmə bunu iddiaçının diqqətinə çatdırmaqla onunla müzakirə etməli, zəruri olduğu halda müvafiq hüquqi təkliflər verməli, həmin halların aradan qaldırılması üçün lazımi şərait yaratmalı və bunun üçün ağlabatan vaxt təyin etməlidir. 3.4. Birinci instansiyası məhkəməsi yardım etmək vəzifəsinə riayət etmədən iddianı mümkünsüz saymamalıdır. Məhkəmə yardım etmək vəzifəsini hər bir konkret işin hallarından asılı olaraq zərurət olduqda məhkəmə iclasında yerinə yetirə biləcəyi kimi, buna dair məhkəmə iclası keçirmədən tərəflərlə apardığı yazışmalar vasitəsilə də yerinə yetirə bilər. Mübahisələndirmə haqqında iddia qaldırmazdan əvvəl iddiaçı yuxarı inzibati orqana inzibati şikayət verdiyi halda şikayət instansiyasının inzibati aktın dəyişdirilmədən saxlanılması barədə qərarı mübahisələndirmə iddiasının predmeti ola bilməz və bu iddia mümkün sayılmamalıdır.
9. Məhkəmələrin diqqətinə çatdırılsın ki, İPM-də nəzərdə tutulmuş mümkünlük şərtləri ilə yanaşı ayrı-ayrı iddia növləri üzrə tələb olunan mümkünlük şərtlərinin (məsələn, məcburetmə, öhdəliyin icrası və vurulmuş ziyana görə kompensasiyanın ödənilməsi haqqında iddialarda iddiaçının müvafiq ərizə ilə əvvəlcə inzibati orqana müraciət etməsi, iddianın verilməsi müddətinə əməl olunması və s.) də mövcudluğu yoxlanılmalıdır.
13. İPM-in 13-cü maddəsinə əsasən, məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur.
14. Məhkəmə ilk növbədə qeyd edir ki, işin hərtərəfli, tam və obyektiv araşdırılması və yol verilən formal xətaların aradan qaldırılması məqsədilə keçirilmiş məhkəmə iclasında cavabdeh inzibati orqana hazırki tələblə müraciət edilməsinə dair müvafiq sübutun məhkəməyə təqdim edilməsi iddiaçıya təklif edilmişdir, lakin belə bir sübutun olmadığını bildirmişdir.
15. Göründüyü kimi, iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsindəki tələb ilə cavabdehə müraciət edilməsi halı müəyyən edilmir.
16. Göstərilənlərə əsasən, işin hallarına qiymət verərək məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçı tərəfindən iddia ərizəsində göstərilən tələblə cavabdehə müraciət edilməsi halı mövcud olmaması səbəbindən iddiaya baxılması mümkün deyildir.
17. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35.3-cü maddəsinə əsasən, iddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər.
18. Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2, 35, 80 və 85.1-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə
QƏRARAALDİ:
İddia mümkün sayılmır. Qərardaddan rəsmi qaydada təqdim olunduğu (elektron kabineti olan tərəflərin elektron kabinetinə yerləşdirildiyi) gündən 10 (on) gün müddətində ünvan 2qayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə ünvan 2qayıt Apellyasiya Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına (ünvan: ünvan 2qayıt şəhəri, Sülh prospekti 70) apellyasiya şikayəti verilə bilər.
X2-Abbaszadə