Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-807/2023 24.08.2023 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ GİRİŞ HİSSƏ: Hakim Mirzəyeva Leyla Eytibar qızının sədrliyi, Mirzəliyeva Türkan Ərşad qızının katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnə qarşı “cavabdeh orqanın N4 mart N0NN-ci il tarixli imtinası əsasında qəbul edilmiş 07 sentyabr N0NN-ci il tarixli **********N nömrəli qərarının ləğv edilməsi, iddiaçıya hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar, ikinci qrup əlillik dərəcəsinin 14 mart N0NN-ci il tarixindən (Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasının göndərişi əsasında) təyin edilməsi” tələbinə dair iddia ərizəsi üzrə inzibati işə Sumqayıt Məhkəmə Kompleksinin inzibati binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, aşağıdakı qərarı qəbul etdi: TƏSVİRİ HİSSƏ: 1.İşin halları İddiaçı cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnə qarşı iddia qaldıraraq “cavabdehin xx.xx.N0NN-ci il tarixli Tibbi Sosial Ekspert Komissiyasının imtina barədə qərarının qanunsuz hesab edilməsi və İİ qrup əlillik dərəcəsinin bərpa olunması vəzifəsinin cavabdeh orqanın vəzifəli şəxslərinin üzərinə qoyulması” barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Daha sonra iddiaçı iddia tələbini dəqiqləşdirərək, “cavabdeh orqanın N4 mart N0NNci il tarixli imtinası əsasında qəbul edilmiş 07 sentyabr N0NN-ci il tarixli **********N nömrəli qərarının ləğv edilməsi, iddiaçıya hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar, ikinci qrup əlillik dərəcəsinin 14 mart N0NN-ci il tarixindən (Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasının göndərişi əsasında) təyin edilməsi” barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, İddiaçı xx.xx.N010-cu il tarixdən Daxili İşlər Nazirliyinin Daxili Qoşunlarının N saylı hərbi hissəsində xidmət keçmişdir. xx.xx.N015-ci il tarixdə xidmət keçərkən avtoqəza nəticəsində qapalı kəllə beyin travması kəllənin təpə nayihəsinin, sağ said-dirsək oynağı nahiyələrinin əzilmiş cırılmış nahiyələrinin geniş həcmli hematoması və yumşaq toxumaların əzilməsi, döş qəfəsinin qapalı küt travması, heprnevmotoraks, L1 bel qəfəsinin kümpression sınığı və digər taravmalarla xəstəxanaya yerləşdirilmişdir. "Th11, Th1NLN fəqərələri transpedukulyar fiksasiyası” cərrahiyyə əməliyatına məruz qalmışdır. Aparılmış əməliyyatdan sonar onurğa sütununun L1 bel fəqərəsinin qapaq kompression fəsadlaşmış sınığına görə çıxarılmamış metal konstruksiyası ilə yaşamaq məcburiyyətində qalmışdır. xx.xx.N016-cı il tarixli Hərbi Həkim Komissiyasının xəstəlik haqqında N785 nömrəli (şəhadətnaməsi) qərarı ilə Xəstəlikər cədvəlinin , N3"c" mad., 8N “c” mad., 66 “b” mad.. İll qrafasına və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.N008-ci il tarixli 59 saylı qərarı və Daxili İşlər Nazirliyinin xx.xx.N008-ci il tarixli 553 nömrəli təlimatına əsasən "C"-sülh dövründə hərbi xidmətə yararsız , müharibə dövründə məhdud yararlı hesab olunmuşdur. Cavabdeh orqanın qərarı ilə xx.xx.N017-ci ildən N0NN-ci ilədək ikinci qrup əlil hesab edilmişdir. N4.03 N0NN-ci il tarixli Tibbi Sosial Ekspert Komissiyasının qərarı ilə diaqnoz əlillik əlaməti təyin etməməsi səbəbi ilə əlilliyin təyin edilməsindən imtina olunmuşdur. İmtinanı qanunsuz hesab edir. N.Məhkəmə icraatı iştirakçılarının izahatları və etirazının dəlilləri Şifahi məhkəmə baxışı ilə bağlı məhkəmə iclasında İddiaçı iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdehin nümayəndəsi məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir, məhkəmə Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 6N.3-cü maddəsinin tələblərini rəhbər tutaraq, işə cavabdehin nümayəndəsinin və üçüncü şəxslərin iştirakı olmadan baxılmasını mümkün saydı. Cavabdehin iddiaya qarşı yazılı etirazında qeyd edilmişdir ki, iddiaçının əlillik vəziyyətinə Bakı Daxili İşlər Nazirliyinin Tibb İdarəsinin 01,1N.N017-ci il tarixli göndərişi əsasında baxılmış və “Səbəbi: Hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar; X1: XİX Sinif - Travmalar, zəhərlənmələr və xarici səbəblərin təsirinin bəzi digər nəticələri => S00-S09 - Başın travmaları => S06 - Kəllədaxili travma => S06.9 - Dəqiqləşdirilməmiş kəllədaxili travma; Diaqnozun mətni: Əsas diaqnoz S06 Kəllədaxili travma, Müştərək travma (xx.xx.N015). Keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması. Sağ Vi,Vİİ,Vİİİ,X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə. L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşmış, qapalı sınığına görə aparılmış TH11_th!"- LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahiyyə əməliyyatından sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngimə tipli pozulması: Neyrogen(spinal)sidik kisəsi, xroniki sidik ləngiməsi. LN-L5Fəq spondilolistezi. Ağrı ilə Ağırlaşma S06 Kəllədaxili travma, Müştərək travma(xx.xx.N015). Keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması. Sağ Vİ,Vİİ,Vİİİ,X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə. L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşmış, qapalı sınığına görə aparılmış TH11_th!"-LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahiyyə əməliyyatından sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngimə tipli pozulması: Neyrogen (spinal) sidik kisəsi, xroniki sidik ləngiməsi. LN-L5 Fəq spondilolistezi. Ağrı ilə; Meyar: N.N İkinci dərəcə əlillik => N.N.8. etiologiyasından asılı olmayaraq, aşağı ətrafların parezi, çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulması (G30-G3N.9,G80-G80.9);” səbəbi ilə beş il müddətinə əlillik dərəcəsi verilmişdir. Quba Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının xx.xx.N0NN-ci il tarixli göndərişi əsasında baxılmış və “X1: XİX Sinif - Travmalar, zəhərlənmələr və xarici səbəblərin təsirinin bəzi digər nəticələri => T90-T98 - Travmaların, zəhərlənmələrin və xarici səbəblərin digər təsirlərinin nəticələri => T91 - olması (göndəriş bu Qaydanın 1.5.1-ci yarımbəndində göstərilən müddət gözlənilmədən verilir), əlillik müddətinin bitməsindən sonra bu Qaydanın yuxanda qeyd olunan pozuntuların, çatışmazlıqların və xəstəliklərin davam etməsi, peşə əmək qabiliyyətinin itirilməsi faizinin müəyyən edilməsi və əlilliyi olan şəxsin sağlamlıq vəziyyətində olan dəyişikliklə bağlı Komissiyanın rəyinə əsasən tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə zərurət yaranması aiddir. Göndərişin rəsmiləşdirilməsi barədə məlumat “Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin reyestri’’nə daxil edildikdən sonra altsistemə ötürülür. Göndəriş altsistem tərəfindən qəbul edildikdən sonra göndərişi verən Komissiyanın, bu göndərişi təsdiq edən vəzifəli şəxslərin və əlilliyi qiymətləndiriləcək şəxsin kimliyini birbaşa və ya dolayısilə müəyyən etməyə imkan verən bütün məlumatlar şifrlənərək adsızlaşdırılır. Adsızlaşdırılmış göndərişlər əlilliyin qiymətləndirilməsi məqsədilə altsistem üzərindən dərhal TSEK-ə göndərilir. TSEK-in sədri və üzvləri hər biri ayrı- ayrılıqda qiymətləndirmə ilə bağlı rəylərini altsistemdə yaradılmış xüsusi pəncərədə qeyd edir və gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalayır. Qərar bu Qaydaya əlavədə müəyyən edilmiş formada qəbul edilir və əlilliyin qiymətləndirilməsinə dair məlumatlar, eləcə də şəxsin sosial müdafiə tədbirlərinə və reabilitasiya vasitələrinə ehtiyacının olmasına dair tibbi göstəriş və əmək zəmanəti altsistemə daxil edilir, TSEK-in sədri və üzvləri tərəfindən gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalanır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin N0NN-ci il 13 may tarixli 187 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Əlilliyin müəyyən olunması meyarlarına müvafiq olaraq, vətəndaşların əlillik vəziyyəti səhiyyə müəssisəsinin göndərişi əsasında Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyaları tərəfindən şəxsin iştirakı olmadan adsızlaşdırılmış sənədlərlə qiymətləndirilməklə müəyyən edilir.
3. Mübahisənin həlli ilə bağlı məhkəmə araşdırmasının əsasını təşkil edən sənədlər İş materialları məhkəməyə təqdim edilmişdir. Həmin sənədlər məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. - Tibbi-Sosial Ekspert komissiyasında sonuncu müayinəyə dair məlumatın verilməsi” barədə vərəqədən görünür ki, xx.xx.1990-cı il təvəllüdlü İddiaçı xx.xx.N017-ci il tarixindən hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar xx.xx.N0NN-ci il tarixədək ikinci qrup əlillik təyin edilmişdir. - Cavabdehnin “Tibbi-Sosial Ekspert komissiyasının xx.xx.N017-ci il tarixli müayinə nəticələrindən görünür ki, İddiaçı “Əsas diaqnoz S06 kəllədaxili travma; müştərək travma (xx.xx.N015), keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması; sağ Vİ, Vİİ, Vİİİ, X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə; L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşması, qapalı sınığa görə aparılmış TH11_th!” LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahi əməliyyatdan sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngmə tipli pozulması; neyrogen (spinal) sidik kisəsi ləngiməsi; LN-L5 fəq spondilolistezi ağrı ilə; Ağırlaşma: S06 kəllədaxili travma; müştərək travma (xx.xx.N015); keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması; sağ Vİ, Vİİ, Vİİİ, X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə; L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşması, qapalı sınığa görə aparılmış TH11_th!” LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahi əməliyyatdan sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngmə tipli pozulması; neyrogen (spinal) sidik kisəsi ləngiməsi; LN-L5 fəq spondilolistezi ağrı ilə” diaqnozları (X1: XİX Sinif – travmalar, zəhərlənmələr və xarici səbəblərin təsirinin bəzi digər nəticələri- S00-S09 – başın travmaları – S06-kəllədaxili travma – S06.9-dəqiqləşdirilməmiş kəllədaxili travma”), “Hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar” səbəbi ilə N.N ikinci dərəcəli əlillik – N.N.8 etiologiyasından asılı olmayaraq, aşağı ətrafların parezi, çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulması (G30- G3N.9, G80-G80.9) təyin edilmişdir. - Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyi»nin “Tibbi-Sosial Ekspert komissiyasının xx.xx.N0NN-ci il tarixli müayinə nəticələrindən görünür ki, İddiaçı “Onurğa beyin travmasının nəticələri; L1 fəqərəsinin kompression qəlpəli fəsadlaşmış sınığına görə qapaı onurğa travmasının nəticələri; Th11-Th1N-LN fəqərələrinin transpedikulyar fiksasiyası əməliyyatdan sonrakı hal; çıxarılmamış metal konstuksiya ilə; çanaq orqanları funksiyasının ləngimə tip pozulması; neyrogen sidik kisəsi; xroniki sidik ləngiməsi parodoksal işuriya” diaqnozları ilə “diaqnoz əlillik əlaməti təyin etmir” səbəbindən əlillik dərəcəsinin təyin edilməsindən imtina edilmişdir. - Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanası tərəfindən tərtib edilmiş 0N44003AAQKP nömrəli, xx.xx.N0NN-ci il tarixli TQS № 088 arayışından görünür ki, iddiaçıya “Əsas diaqoz: T91.3 Onurğa beyni travmasının nəticələri, L1 fəqərəsinin kompression qəlpəli fəsadlaşmış sınığına görə qapalı onurğa travmasının nəticələri; Ağırlaşma N31.8 Sidik kisəsinin digər sinir-əzələ disfunksiyaları neyrogen sidik kisəsi, R33 Sidik ifrazının ləngiməsi xroniki sidik ləngiməsi işuriya, Z96.8 Digər dəqiqləşdirilmiş funksional implantın olması Th11-Th1N-LN fəqərələrinin transpedikulyar fiksasiyası əməliyyatından sonrakı hal, çıxarılmamış metal konstuksiya ilə, G95.8 Onurğa beyninin digər dəqiqləşdirilmiş xəstəlikləri, çanaq orqanları funksiyasının ləngimə tip pozulması” diaqnozları qoyulmuşdur. - “Məhkəmə Tibbi Ekspertiza və Pataloji Anatomiya Birliyi” X3 T167/N0N3 saylı rəyində qeyd edilmişdir ki, “1. İddiaçı tibbi sənədlərinə əsasən onun əlillik vəziyyətinin Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyası tərəfindən qiymətləndirilməsi ilə bağlı Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasında tərtib edilmiş müəssisəsində xx.xx.N0NN-ci il tarixli 0N44003AAQKP nömrəli Forma 088 göndərişində qeyd edilmiş “Diaqnozun mətni: Onurğa beyni travmasının nəticələri, L1 fəqərəsinin kompression fəsadlaşmış sınığına görə qəlpəli onurğa travmasının nəticələri, TH11-TH1N-LN fəqərələrinin transpedikulyar fiksasiyası əməliyyatından sonrakı hal, çıxarılmamış metal konstruksiya ilə, çanaq orqanları funkasiyasının lənimə tip pozulması, neyrogen sidik kisəsi, xroniki sidik ləngiməsi parodoksial işuriya” diaqnozu, N017-ci ildə ona əlillik təyin edilərək müəyyən edilmiş diaqnozla eynilik təşkil etsə də, hazırda xəstəliyin əlamətləri N017-ci illə müqayisədə daha da yüngülləşmişdir, konkret olaraq diaqnozun tərtibatı zamanı xəstənin subyektiv şikayətlərinə əsaslanmışdır; N. Qeyd edilən xəstəliklərlə əlaqədar xəstələrin tam sağalıbsağalmaması haqqında birmənalı fikir söyləmək mümkün deyildir, lakin vaxtaşırı idman müalicə tədbirləri əsas xəstəliyin və onun ağırlaşmasının yüngülləşməsi ilə nəticələnə bilər”. - Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnin Tibbi-Sosial Ekspert komissiyasının **********N saylı 7 sentyabr N0NN-ci il tarixli qərarı ilə İddiaçı barədə - Diaqnoz əlillik təyin etmir - qərarı qəbul edimişdir. - Cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdehnin “Tibbi-Sosial Ekspert komissiyasında sonuncu müayinəyə dair məlumatın verilməsi” barədə vərəqədən görünür ki, iddiaçıya xx.xx.N0NN-ci il tarixli müayinə zamanı “Onurğa beyni travmasının nəticələri, L1 fəqərəsinin kompression qəlpəli fəsadlaşmış sınığına görə qapalı onurğa travmasının nəticələri, Th11-Th1N-LN fəqərələrinin transpedikulyar fiksasiyası əməliyyatından sonrakı hal, çıxarılmamış metal konstuksiya ilə, çanaq orqanları funksiyasının ləngitmə tip pozulması neyrogen sidik kisəsi, xroniki sidik ləngiməsi parodoksal işuriya” diaqnozları ilə “diaqnoz əlillik təyin etmir” səbəbindən əlilliyin təyin edilməsindən imtina edilmişdir. Əsaslandırma hissəsi:
4. İddianın növü və mümkünlüyü Məhkəmə ilk növbədə qeyd edir ki, hazırki iddia inzibati iddia olmaqla inzibati məhkəmə icraatı qaydasında baxılmalı olduğundan məhkəmə aidiyyəti baxımından düzgün verilmiş və inzibati-prosessual qanunverciliyə əsasən öhdəliyin icrası haqqında iddiadır. Məhkəmə qeyd edir ki, inzibati iş materiallarından göründüyü kimi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh tərəfindən iddiaçıya əlilliyin təyin edilməsindən N4 mart N0NN-ci il tarixdə imtina olunsa da, 07 sentyabr N0NN-ci il tarixli qərarı ilə “diaqnoz əlillik əlaməti təyin etmir” səbəbindən əlillik dərəcəsinin təyin edilməsindən imtina edilmişdir. İddiaçı qeyd edilən qərarı əsassız hesab etdiyindən, 04 oktyabr N0NN-ci il tarixdə məhkəməyə müraciət edərək ona əlilliyin təyin edilməsini xahiş etmişdir. Göründüyü kimi iddiaçı tərəfindən qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş müddət ötürülməmişdir. Beləliklə, iddianı mümkünsüz edən hər hansı hal müəyyən edilməmişdir. 5.Tətbiq edilən hüquq və məhkəmənin mövqeyi İddianın əsaslılığı ilə bağlı məhkəmə qeyd edir ki, iddia mümkün olmaqla yanaşı, həm də əsaslı iddia olduğundan təmin edilməlidir. Belə ki, iş materialları ilə müəyyən olunur ki, iddiaçı xx.xx.1990-cı il təvəllüdlüdür. Cavabdeh tərəfindən iddiaçıya cavabdeh orqan tərəfindən “Əsas diaqnoz S06 kəllədaxili travma; müştərək travma (xx.xx.N015), keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması; sağ Vİ, Vİİ, Vİİİ, X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə; L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşması, qapalı sınığa görə aparılmış TH11_th!” LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahi əməliyyatdan sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngimə tipli pozulması; neyrogen (spinal) sidik kisəsi ləngiməsi; LN-L5 fəq spondilolistezi ağrı ilə; Ağırlaşma: S06 kəllədaxili travma; müştərək travma (xx.xx.N015); keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması; sağ Vİ, Vİİ, Vİİİ, X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə; L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşması, qapalı sınığa görə aparılmış TH11_th!” LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahi əməliyyatdan sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngimə tipli pozulması; neyrogen (spinal) sidik kisəsi ləngiməsi; LN-L5 fəq spondilolistezi ağrı ilə” diaqnozları (X1: XİX Sinif – travmalar, zəhərlənmələr və xarici səbəblərin təsirinin bəzi digər nəticələri- S00-S09 – başın travmaları – S06-kəllədaxili travma – S06.9-dəqiqləşdirilməmiş kəllədaxili travma”), “Hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar” səbəbi ilə N.N ikinci dərəcəli əlillik – N.N.8 etiologiyasından asılı olmayaraq, aşağı ətrafların parezi, çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulması (G30-G3N.9, G80-G80.9) təyin edilmişdir. Cavabdeh orqan növbəti müayinə zamanı, yəni N4 mart N0NN-ci il tarixdə iddiaçıya əlilliyin təyin edilməsindən imtina etmişdir. Cavabdeh orqan imtinasının əsası kimi “diaqnoz əlillik əlaməti təyin etmir” olmasını qeyd etmişdir. İddiaçı hal-hazırda cavabdeh orqanın N4 mart N0NN-ci il tarixli imtinası əsasında qəbul edilmiş 07 sentyabr N0NN-ci il tarixli **********N nömrəli qərarının ləğv edilməsini və ona hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar, ikinci qrup əlillik dərəcəsinin 14 mart N0NN-ci il tarixindən (Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasının göndərişi əsasında) təyin edilməsini istəyir. Məhkəmə hesab edir ki, cavabdeh orqanın iddiaçıya əlilliyin təyin edilməsindən imtinası əsassız olmuşdur. Məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının tələbi əsaslıdır və təmin edilməlidir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 30 mart N016-cı il tarixli 140 nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş “Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin verilməsi Qaydaları”nın 1.1-ci bəndində göstərilmişdir ki, bu Qaydalar Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına, Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayan vətəndaşlığı olmayan şəxslərə və əcnəbilərə (bundan sonra – şəxslər) dövlət səhiyyə müəssisələri (bundan sonra - səhiyyə müəssisələri) tərəfindən tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin (bundan sonra – göndəriş) verilməsini tənzimləyir. Qaydaların 1.N-ci bəndində göstərilmişdir ki, şəxslərə göndərişlər onlara xidmət göstərən ambulator-poliklinika müəssisəsi tərəfindən, stasionar müalicədə olan şəxslərə isə müalicə aldıqları səhiyyə müəssisəsi tərəfindən verilir. Qaydaların 1.3-cü bəndində göstərilmişdir ki, göndəriş verilməsi üçün əsaslar aşağıdakılardır: şəxsin son 1N ay ərzində eyni xəstəliklə fasiləsiz və ya fasilələrlə ümumilikdə 6 aydan çox (vərəm xəstələri üçün 10 aydan) müalicədə olması və müalicə tədbirləri tam başa çatdıqdan sonra orqanizmin pozulmuş funksiyalarının bərpa olmaması, şəxsin əqli və ya fiziki qüsurları nəticəsində həyat fəaliyyətinin məhdudlaşması (bənd 1.3.1.); əlillik səbəbinə yenidən baxılması zərurətinin yaranması (1.3.5.). Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 16 yanvar N0N0-ci il tarixli 11 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin qiymətləndirilməsi Qaydası”nın 1.N-ci maddəsində qeyd edilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasında əlilliyi qiymətləndirmək məqsədilə tibbi-sosial ekspertiza Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin (bundan sonra – Nazirlik) tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin (bundan sonra – Agentlik) tibbi-sosial ekspert komissiyaları (bundan sonra – TSEK) tərəfindən həyata keçirilir. Həmin Qanunun 1.6-cı bəndinə əsasən Orqanizmin funksiyalarının pozulması faizinin, səbəbinin və müddətinin müəyyən edilməsi məqsədilə əlilliyin qiymətləndirilməsi TSEK tərəfindən Nazirliyin Mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sisteminin Əlillik altsistemi (bundan sonra – altsistem) vasitəsilə aparılır. Qanunun 1.7-ci bəndinə əsasən şəxs əlilliyin qiymətləndirilməsi barədə qərarın qəbul edildiyi tarixdən əlilliyin növbəti qiymətləndirilməsi tarixindən sonrakı ayın 1-dək əlilliyi olan şəxs hesab edilir. Qanunun N.1-ci bəndinə əsasən, şəxsin əlilliyinin qiymətləndirilməsi tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndəriş vermək hüququ olan tibb müəssisələrinin həkimməsləhət komissiyaları və ya Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin N008-ci il N9 fevral tarixli 59 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Hərbi-həkim ekspertizası haqqında Əsasnamə” ilə müəyyən edilmiş hərbi-həkim komissiyaları (bundan sonra – Komissiya) tərəfindən “Tibbisosial ekspert komissiyasına göndərişlərin reyestri”nə elektron sənəd formasında daxil edilmiş Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndəriş (bundan sonra – göndəriş) əsasında aparılır. Qanunun N.N-ci bəndinə əsasən, göndərişin rəsmiləşdirilməsi barədə məlumat “Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin reyestri”nə daxil edildikdən sonra altsistemə ötürülür. Həmin Qanunun N.3-cü bəndinə əsasən, göndəriş altsistem tərəfindən qəbul edildikdən sonra göndərişi verən Komissiyanın, bu göndərişi təsdiq edən vəzifəli şəxslərin və əlilliyi qiymətləndiriləcək şəxsin kimliyini birbaşa və ya dolayısı ilə müəyyən etməyə imkan verən bütün məlumatlar şifrlənərək adsızlaşdırılır. Adsızlaşdırılmış göndərişlər əlilliyin qiymətləndirilməsi məqsədilə altsistem üzərindən dərhal TSEK-ə göndərilir. Qanunun N.4-cü bəndinə əsasən, TSEK 10 (on) iş günündən çox olmamaqla göndərişdə qeyd olunmuş məlumatlar əsasında şəxsin əlilliyini qiymətləndirir, əlilliyin müəyyən olunmasına və ya səbəblərini göstərməklə, imtinaya dair qərar qəbul edir. Əlavə araşdırma tələb olunduğu hallarda, TSEK-in müraciəti əsasında bu müddət Agentlik tərəfindən 15 (on beş) iş gününədək uzadıla bilər. Qanunun N.5-ci bəndinə əsasən, TSEK-in sədri və üzvləri hər biri ayrı-ayrılıqda qiymətləndirmə ilə bağlı rəylərini altsistemdə yaradılmış xüsusi pəncərədə qeyd edir və gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalayır. Qanunun N9-cu bəndinə əsasən, Göndəriş natamam və ya yanlış doldurulduqda, TSEK altsistemin xüsusi bölməsində müvafiq qeyd aparmaqla bu barədə bildirişi altsistem vasitəsilə onu rəsmiləşdirmiş Komissiyaya göndərir. Qanunun 3.7-ci bəndinə əsasən, əlilliyin qiymətləndirilməsi barədə TSEK-in qərarının düzgünlüyünü şübhə altına alan əsaslı sübutlar təqdim edildiyi hallarda, Agentlik əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsi əyani müayinəyə cəlb edir. Müayinənin nəticələrinə əsasən TSEKin qəbul etdiyi qərarın qüvvədə saxlanılması, dəyişdirilməsi və ya ləğvi barədə qərar qəbul edir və həmin gün ərzində altsistemə daxil edir. Qaydanın əlavəsində Agentliyinin Tibbi-sosial ekspert komissiyası tərəfindən əlilliyin təyinatından imtina edildikdə və ya əlillik təyinatı ləğv edildikdə səbəbləri göstərilməklə qəbul edilməsi zəruri olan qərarın forması da müəyyən edilmişdir. İddiaçının müayinə olunduğu tarixdə qüvvədə olmuş Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin N015-ci il 30 dekabr tarixli 413 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əlilliyin və sağlamlıq imkanlarının məhdudluğunun müəyyən olunması meyarlarına dair Əsasnamə”nin N.1-cü maddəsinə əsasən, N.N. İkinci dərəcə əlillik - xəstəlik, travma və ya anadangəlmə qüsurlar nəticəsində orqanizmin həyat fəaliyyətinin (təhsilalma, ünsiyyət, uyğunlaşma, öz davranışına nəzarətetmə, hərəkətetmə, özünə xidmətetmə, əmək fəaliyyəti) elə kəskin məhdudlaşması və ya əmək fəaliyyətinin mümkün olmaması hallarında təyin edilir ki, həmin xəstənin kənar şəxsin yardım və ya qulluğuna ehtiyacı olmasın. İkinci dərəcə əlillik aşağıdakı hallarda təyin edilir: N.N.1. ürək qüsurları və ya miokardda baş vermiş dərin dəyişikliklər nəticəsində qan dövranının davamlı olaraq ikinci dərəcə çatışmazlığı (İ01-İ09, İ11.0, İ13-İ13.N, İN0-İN5, İ30-İ31.9, İ33); N.N.N ağır formalı bədxassəli qan xəstəlikləri (C80-C96.9); N.N.3. ağciyərlərin xroniki, proqressiv gedişli fibrokavernoz vərəmi, ikinci dərəcə tənəffüs çatışmazlığı ilə (A15-A16.9,J96-J96.9); N.N.4. ildə azı dörd dəfə kəskinləşmə və ikinci dərəcə tənəffüs çatışmazlığı ilə müşayiət olunan tənəffüs sistemi orqanlarının xroniki xəstəlikləri (J31-J3N.9,J35- J37.1J41.0-J70.9,J84-J86.9,J91-J95.8); N.N.5. ümumi qidalanmanın kəskin nəzərəçarpan dərəcədə zəifləməsi ilə müşahidə olunan, həzm sisteminin tez-tez residiv verən (ildə azı 4 dəfə) ağır xroniki xəstəlikləri (ümumi qidalanmanın zəifləməsi əsasən boy-çəki əmsalına və qan azlığının səviyyəsinə görə müəyyən edilir, həzm traktının müxtəlif səviyyələrində bu göstəricilər müxtəlif cür dəyişdiyindən ümumi qidalanmanın zəifləmə dərəcəsini nozoloji vahiddən asılı olaraq ekspert təyin edir) (KN0-KNN.1, KN5-KN9.9, K31.0-K31.9, K50-K55.9, K58-K60.5, K6N- K63.9, K65.8, K71-K77.0, K85-K86.9); N.N.6. ikinci və üçüncü dərəcə böyrək çatışmazlığı və ildə azı dörd dəfə kəskinləşmə ilə müşayiət olunan xroniki böyrək xəstəlikləri (N03, N11.9, N13-N13.9, N14-N14.4, N18- N18.9); N.N.7. endokrin xəstəliklər nəticəsində hədəf orqanlarda funksiya pozuntularına səbəb olan patoloji dəyişikliklər (E00, E07-E07.9, E10, E1N, E15-E16.1, ENN.0-ENN.1, EN3.0-EN3.N, EN3.7, EN4-N4.9, EN5.8, EN6.9, EN7.1-EN7.9, E3N-E3N.8, E34-E34.1, E34-E35.8); N.N.8. etiologiyasından asılı olmayaraq, aşağı ətrafların parezi, çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulması (G30-G3N.9, G80-G80.9); N.N.9. qabarıq yaddaş zəifliyi, idrakın enməsi, emosional labillik, vestibülyar pozuntular, görmə pozuntuları və ya piramid çatışmazlıq əlamətləri, kəskin nəzərəçarpan vegetativ və hərəki-koordinator funksiyanın pozuntuları ilə müşayiət olunan baş beynin və sinir sisteminin müxtəlif mənşəli xəstəlikləri (G00-G14, GN0,GN3-GN3.9, GN5-GN6, G35- G37.8, G45-G46.8, G95-G95.9); N.N.10. hər iki gözdə görmə itiliyinin korreksiya ilə 0,08 və ondan az olması və ya görmə sahəsinin N0 dərəcəyədək konsentrik daralması (H40-H40.9, H47-H47.5, H5N- H53.9); N.N.11. epilepsiya, tez- tez təkrarlanan (ayda azı 4 dəfə) tutmalarla və ya şəxsiyyətin nəzərəçarpan dərəcədə dəyişilməsi ilə (G40-G41.9); N.N.1N. hər iki aşağı ətraf damarlarının xroniki xəstəlikləri, İİ – İİİ dərəcəli arterial və ya venoz çatışmazlığı ilə - (İ70.N, İ73-İ74, İ74.3, İ80-İ80.3, İ83.0-İ83.9); N.N.13. İİV-infeksiyasının İİİ və İV (QİÇS) mərhələləri - (BN0-BN4); N.N.14. lokalizasiyasından asılı olmayaraq, İİİ - İV mərhələ bədxassəli şişlər- (C00- C97); N.N.15. xoralanma ilə müşayiət olunan xroniki yayılmış dəri xəstəlikləri. İnzibati iş materiallarında olan sənədlərin surətindən görünür ki, iddiaçıya ilkin olaraq Əsas diaqnoz S06 kəllədaxili travma; müştərək travma (xx.xx.N015), keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması; sağ Vİ, Vİİ, Vİİİ, X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə; L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşması, qapalı sınığa görə aparılmış TH11_th!” LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahi əməliyyatdan sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngmə tipli pozulması; neyrogen (spinal) sidik kisəsi ləngiməsi; LN-L5 fəq spondilolistezi ağrı ilə; Ağırlaşma: S06 kəllədaxili travma; müştərək travma (xx.xx.N015); keçirilmiş qapalı kəllə-beyin və fəqərə sütunu travması; sağ Vİ, Vİİ, Vİİİ, X qabırğaların yerdəyişən sınığından sonrakı bitişmə; L1 fəqərə cisminin kompression fəsadlaşması, qapalı sınığa görə aparılmış TH11_th!” LN fəqərələrin transpedikulyar çıxarılmamış metal konstruksiya ilə fiksasiyası (xx.xx.N015) cərrahi əməliyyatdan sonrakı çanaq üzvləri funksiyalarının ləngmə tipli pozulması; neyrogen (spinal) sidik kisəsi ləngiməsi; LN-L5 fəq spondilolistezi ağrı ilə” diaqnozları (X1: XİX Sinif – travmalar, zəhərlənmələr və xarici səbəblərin təsirinin bəzi digər nəticələri- S00-S09 – başın travmaları – S06-kəllədaxili travma – S06.9dəqiqləşdirilməmiş kəllədaxili travma”) təyin edilmişdir və bu diaqnozlar əsasında “Hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar” səbəbi ilə iddiaçıya ikinci qrup əlillik təyin edilmişdir. Cavabdeh orqan növbəti müayinə zamanı isə “diaqnoz əlillik əlaməti təyin etmir” əsası ilə iddiaçıya əlilliyin təyin edilməsindən imtina etmişdir. Məhkəmə inzibati işin tam, hərtərəfli və obyektiv araşdırılmasının təmin edilməsi məqsədilə iş üzrə zəruri sualların ekspert tərəfindən cavablandırılması üçün N-1(118)- 3N96/N0NN saylı, xx.xx.N0NN-ci il tarixli qərardad qəbul etmişdir. Məhkəmənin qərardadı əsasında daxil olmuş “Məhkəmə Tibbi Ekspertiza və Pataloji Anatomiya Birliyi” X3 T167/N0N3 saylı rəyində qeyd edilmişdir ki, “1. İddiaçı tibbi sənədlərinə əsasən onun əlillik vəziyyətinin Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyası tərəfindən qiymətləndirilməsi ilə bağlı Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasında tərtib edilmiş müəssisəsində xx.xx.N0NN-ci il tarixli 0N44003AAQKP nömrəli Forma 088 göndərişində qeyd edilmiş “Diaqnozun mətni: Onurğa beyni travmasının nəticələri, L1 fəqərəsinin kompression fəsadlaşmış sınığına görə qəlpəli onurğa travmasının nəticələri, TH11-TH1N-LN fəqərələrinin transpedikulyar fiksasiyası əməliyyatından sonrakı hal, çıxarılmamış metal konstruksiya ilə, çanaq orqanları funkasiyasının ləngimə tip pozulması, neyrogen sidik kisəsi, xroniki sidik ləngiməsi parodoksial işuriya” diaqnozu, N017-ci ildə ona əlillik təyin edilərək müəyyən edilmiş diaqnozla eynilik təşkil etsə də, hazırda xəstəliyin əlamətləri N017-ci illə müqayisədə daha da yüngülləşmişdir, konkret olaraq diaqnozun tərtibatı zamanı xəstənin subyektiv şikayətlərinə əsaslanmışdır; N. Qeyd edilən xəstəliklərlə əlaqədar xəstələrin tam sağalıbsağalmaması haqqında birmənalı fikir söyləmək mümkün deyildir, lakin vaxtaşırı idman müalicə tədbirləri əsas xəstəliyin və onun ağırlaşmasının yüngülləşməsi ilə nəticələnə bilər”. Verilmiş ekspert rəyindən göründüyü kimi iddiaçıda hal-hazırda əvvəllər ona əlilliyin təyin edilməsinə əsas vermiş xəstəliklər davam edir və həmin xəstəliklər sağalmamışdır. Qeyd olunan hal ekspert rəyi ilə də öz əksini tapmışdır. Məhkəmə hesab edir ki , iddiaçıda onda əvvəllər əlilliyin təyin olunmasına əsas vermiş xəstəliklər davam etdiyi halda, inzibati orqan tərəfindən ona əvvllər əlilliyi təyin etdiyi əsaslarla hal-hazırda əlilliyin təyin edilməsindən imtinası əsassız olmuşdur və formal xarakter daşıyır. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19.1-ci maddəsinə əsasən inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. İnzibati Prosessual Məcəllənin 14.3-cü maddəsinə əsasən inzibati aktın qəbul edilməsi tələbinə dair (məcburetmə haqqında) iddialar üzrə həmin aktın qəbul edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi iddiaçının üzərinə düşür. Lakin inzibati orqan iddiaçının arzuladığı inzibati aktın qəbulunu konkret halda istisna edən faktiki şərtlərin mövcudluğuna istinad etdiyi hallarda, belə şərtlərin mövcudluğunu sübut etmək vəzifəsi həmin inzibati orqanın üzərinə düşür. Beləliklə, iddiaçı ona 14 mart N0NN-ci il tarixdən ikinci qrup əlilliyin təyin edilməsini zəruri edən faktiki şərtlərin mövcudluğunu sübut etsə də, cavabdeh bunun əksini sübut edə bilməmişdir. Həmin Məcəllənin 58.7-ci maddəsinə əsasən, sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. İnzibati Prosessual Məcəllənin 68-ci maddəsinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. Məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Beləliklə məhkəmə, toplanmış sübutlara məcmusu ilə qiymət verərək, hesab edir ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh N4 mart N0NN-ci il tarixli imtinası əsasında qəbul edilmiş 07 sentyabr N0NN-ci il tarixli **********N nömrəli qərarı ləğv edilməli və İddiaçı hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar, ikinci qrup əlillik dərəcəsinin 14 mart N0NN-ci il tarixindən (Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasının göndərişi əsasında) təyin edilməsi öhdəliyi cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh üzərinə vəzifə olaraq qoyulmalıdır. NƏTİCƏVİ HİSSƏ: Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 69, 75, 81 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə QƏRARA ALDİ: İddia təmin edilsin. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh N4 mart N0NN-ci il tarixli imtinası əsasında qəbul edilmiş 07 sentyabr N0NN-ci il tarixli **********N nömrəli qərar ləğv edilsin. İddiaçı hərbi xidmət dövrü ilə əlaqədar, ikinci qrup əlillik dərəcəsinin 14 mart N0NN-ci il tarixindən (Quba rayon Mərkəzi Xəstəxanasının göndərişi əsasında) təyin edilməsi öhdəliyi cavabdeh Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Cavabdeh üzərinə vəzifə olaraq qoyulsun. Qərardan, tam formada təqdim edildiyi gündən 30 (otuz) gün müddətində Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70 ünvanında yerləşən Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim Leyla Mirzəyeva