Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(118)-821/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-821/2025 11.06.2025 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: X4 Təşəkkül oğlunun sədrliyi, X1 oğlunun katibliyi, İddiaçı iştirakı ilə, İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına qarşı “ona 57 yaşının tamam olduğu vaxtdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsi” tələbinə dair inzibati mübahisəyə məhkəmənin binasında, açıq məhkəmə iclasında baxaraq aşağıdakı qərarı qəbul etdi. Təsviri hissə: İddiaçı məhkəməyə ilkin olaraq müraciət edib onun 26 il 4 ay iş stajı və 12 il 9 ay güzəştli iş stajı nəzərə alınmasını və ona əmək pensiyasının təyin edilməsi vəzifəsini cavabdehin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Sonradan iddiaçı iddia tələbini dəqiqləşdirərək, yuxarıda qeyd edildiyi kimi nəzərə alınmasını məhkəmədən xahiş etmişdir. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, iddiaçı xx.xx.1963-cü ildə anadan olmuş, 1.09.1979-cu ildən xx.xx.1982-ci ilə kimi 44 nömrəli TPM-də elektrik qaynaqçısı ixtisası üzrə oxumuşdur. xx.xx.1982-ci ildən xx.xx.1983-cü ilə kimi 1 nömrəli Trestin 17 nömrəli Tikinti İdarəsində elektrik qaynaqçısı peşəsində işləmiş, xx.xx.1983-cü ildən xx.xx.1985-ci ilədək hərbi xidmətdə olmuş,xx.xx.1985-ci ildən xx.xx.1985-ci ilə kimi 17 nömrəli Tikinti İdarəsində işləmiş, xx.xx.1985-ci ildən xx.xx.1991-ci ilədək 2 nömrəli Trestin SUM-23, SU- 24 -də elektrik qaynaqçısı işləmiş, xx.xx.1991-ci ildən xx.xx.1999-cu ilədək köçürmə yolu ilə 3 saylı THS-də sürücü işləmiş, xx.xx.1999-cu ildən xx.xx.2006-cı ilədək köçürmə yolu ilə 3 saylı THS-də elektrik qaynaqçısı peşəsində işləmişdir. Onun ümumi stajı 26 ilə yaxın olmaqla pensiyaya çıxmaq hüququ verən iş stajı olduğu üçün 60 yaşda əmək pensiyasına çıxmaq hüququ verir. O, müvafiq sənədləri toplamaqla 8 dekabr 2023-cü ildə cavabdeh təşkilata müraciət etmiş, lakin 29 dekabr 2023-cü il tarixli məktubunda cavabdeh ona güzəştli iş stajının 12 il 6 aydan az olduğunu göstərərək əmək pensiyasının təyin edilməsinin mümkün olmadığını bildirmişdir. (40320,00 manata qarşı 10457,18 manat) Cavabdehin bu imtinası ilə razılaşmır və ona görə də məhkəməyə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdır. Qeyd olunanlara əsasən iddiaçı iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə prosesində iştirak edən İddiaçı eyniməzmunlu izahat verərək, iddia tələbinin təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Cavabdeh inzibati orqan iddia tələbinə etiraz edərək bildirmişdir ki, iddiaçı 28 il 8 ay ümumi sığorta stajı, 12 il 9 ay güzəştli sığorta stajı olduğunu iddia edir.Hesab edir ki, iş üzrə iddia tələbi əsassızdır, cavabdeh orqanın müvafiq qərarı qanunauyğun olmuşdur.İddiaçı Ü.X2 təqdim etdiyi ******* nömrəli əmək kitabçasının, hərbi biletinin surətinə əsasən, güzəştli sığorta stajı 4 il 10 ay 23 gün, ümumi sığorta stajı 8 il 5 ay 4 gün təşkil edir. Həmçinin, iddiaçının fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalı əmək pensiyasının minimum məbləğindən aşağı olmayan pensiya təminatına imkan vermir. Belə ki, hazırda əmək pensiyasının minimum məbləğindən az olmayan pensiya təminatı üçün fərdi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmalı olan pensiya kapitalının aşağı həddi qanunvericiliyə uyğun olaraq iddiaçıya münasibətdə 40320,00 manat hesablandığı halda, onun fərdi hesabının sığorta hissəsində qeydə alman pensiya kapitalı cəmi 10457,18 manat təşkil edir. Ü. Nadirovun təqdim etdiyi əmək kitabçasının, hərbi biletin, xx.xx.2016-cı il tarixli 09/25 nömrəli arayışın surətinə əsasən, ..hərbi xidmət dövrü nəzərə alınmaqla ümumi sığorta atalı 8 il 5 ay 4 gün, güzəştli sığorta staiı 4 il 10 ay 23 gün təşkil edir. İddiaçının Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi ******* nömrəli əmək kitabçasına və xx.xx.2016-cı ii tarixli 09/25 nömrəli arayışa əsasən xx.xx.1982-ci il tarixdən xx.xx.1991ci il tarixədək “Azərtikintisənaye" SC-də əl qaynaqçısı vəzifəsində işlədiyi qeyd olunsa da, iddiaçı tərəfindən təqdim olunmuş hərbi biletin surətinə əsasən xx.xx.1983-cü il tarixdən xx.xx.1985-ci il tarixədək hərbi xidmətdə olmuşdur. İddiaçının mübahisələndirilən əmək fəaliyyəti dövləri “Azərsənayetikinti” SC-də işlədiyini iddia etdiyi xx.xx.1991-ci il tarixdən xx.xx.2006-cı il tarixədək 14 il 11 ay 24 gün ümumi və xx.xx.1999-cu il tarixdən xx.xx.2006cı il tarixədək 6 il 4 ay 17 gün güzəştli əmək fəaliyyəti dövrlərindən və xx.xx.1979-cu il tarixdən xx.xx.1982-ci il tarixədək təhsil aldığı dövrdən ibarətdir. İddiaçı əmək kitabçasında qeyd olunan xx.xx.1991-ci il tarixdən xx.xx.2006-cı it tarixədək mübahisələndirilən emək fəaliyyəti dövləri aşağıdakı səbəblərdən sığorta stajına daxil edilməmişdir. Əmək kitabçasının 8-9-cu səhifələrində 15-ci qeyd müəssisənin möhürü ilə təsdiq edilməmiş, 19- 20-ci qeydlərində isə 2 fərqli möhürdən, üst-üstə olmaqla istifadə edilmişdir. Hesab edir ki, bununla, İşçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi Qəydalan”nm 4.1-ci maddəsinə əsasən əmək kitabçasının doldurulma qaydaları pozulmuşdur. Belə ki, həmin maddənin tələbinə görə işçinin vəzifəyə qəbul edilməsi və İşdən azad edilməsi işəgötürənin və ya onun müəyyən etdiyi məsul şəxsin imzası və həmin müəssisənin, təşkilatın, idarənin möhürü ilə, fiziki şəxs olduqda isə tək imzası ilə təsdiq edilir.Həmçinin, əmək kitabçasının 8-9-cu səhifələrində 14-cü qeyd əsasında iddiaçının “Avtonəqliyyat müəssisəsinin ləğvi ilə əlaqədar olaraq yeni yaradılmış “Avtonəqliyyat-mexanika təchizat” idarəsinə keçirildiyi müəyyən olur. Lakin işin faktiki hallarından məlum olduğu kimi iddiaçı xx.xx.1991-ci il tarixdən xx.xx.2006-cı il tarixədək “Azərsənayetikinti” SC-də işlədiyini iddia edir. Bundan başqa, əmək kitabçasının 10-11-ci səhifələrində olan 17-ci qeydən sonradan 4-cü dərəcəli elektrik qaynaqçısı qeydi əlavə edilmişdir. Lakin, əmək kitabçasında sözügedən düzəlişin səbəbi göstərilməməkl əlavə qeyd edilməmişdir. Belə ki, “işçilərin əmək kitabçasının forması və onun tərtibi Qaydaları”nın 3-cü maddəsinə əsasən əmək kitabçasında və onun əlavə içliyində “İş haqqında məlumat” bölməsində qeydin dəyişdirilməsi zəruri olduqda, onda müvafiq sıra nömrəsi və qeydin yazılma tarixi göstərilməklə 3-cü qrafada belə yazılır, qeyd etibarsızdır, eləcə də, əmrin (sərəncamın) itdiyi və saxlanmadığı digər hallarda iş haqqında düzəliş başqa təsdiqedici sənədlərə əsasən aparılır. Mərkəzi Filialın aidiyyəti mütəxəssisləri tərəfindən məlumatlar yerində dəqiqləşdirilərək, 11 oktyabr 2021-ci İl tarixli akt (qoşmaya əlavə edir) tərtib olunmuşdur. Qeyd olunan aktın məzmunundan məlum olur ki, xx.xx.2016-cı il tarixli 09/25 nömrəli arayış əsasında xx.xx.1982-ci il tarixdən xx.xx.1991-ci il tarixədək olan əmək fəaliyyəti yoxlanılmışdır və iddiaçı müəssisədə 1994-cü ildən istehsalat zərurəti ilə əlaqədar işləməmişdir. Bununla bağlı, bildirməyi zəruri hesab edir ki, sözügedən akt "Azərsənayetikinti" SC-nin 2 saylı idarəsinin rəisi İsmayıl Bayramovun iştirakı ilə aparılmış qarşılıqlı yoxlama zamanı tərtib edilmişdir. Əlavə olaraq bildirilir ki, iddiaçının Mərkəzi filiala təqdim etdiyi xx.xx.2016-cı il tarixli 09/25 nömrəli arayışda xx.xx.1982-ci il tarixdən xx.xx.1991-ci il tarixədək və xx.xx.1999-cu il tarixdən xx.xx.2008-cı il tarixədək “Azərtikintisənaye” SC-də işlədiyi qeyd olunsa da, İddia ərizəsinə əlavə olunmuş xx.xx.2024-eu il tarixil 09/01 nömrəli arayışda xx.xx.1982-ci il tarixdən xx.xx.1991-ci il tarixədək və xx.xx.1999-cu il tarixdən xx.xx.2005-ci il tarixədək “Azərtikintisənaye” SC-də işlədiyi qeyd olunmuşdur. Hesab edir ki, iddiaçının Mərkəzi Filiala təqdim etdiyi arayış ilə məhkəmə təqdim etdiyi arayış arasında onların mötəbərliyinə dair əsaslı şübhəyə səbəb olan ziddiyyətlər vardır. Belə ki, həmin arayışların tarixləri arasında 8 il müddət olması və məzmunlarında qeyd olunmuş əmək fəaliyyəti dövrlərinin fərqli olması arayışların saxta olması barədə nəticəyə gəlməyə əsas verir. İddiaçının təhsil aldığı xx.xx.1979-cu il tarixdən xx.xx.1982-ci il tarixədək (2 il 10 ay 18 gün) olan dövrə münasibətdə bildirir ki, iddiaçı tərəfindən təsdiqedici sənəd olaraq 809321 nömrəli diplomun surəti təqdim edilsə də, diplomun surətində iddiaçının əyani təhsil alması barədə məlumat əks olunmamışdır.Müəssisənin fəaliyyəti və dövlət qeydiyyatına alınmasına münasibətdə bildirməyi zəruri hesab edir ki, Dövlət Vergi Xidmətinin xx.xx.2024-cü il tarixli **********905500 nömrəli məktubu ilə “Azərsənayətikinti SC-nin 2 saylı Müəssisəsi xx.xx.1999-cu il tarixdə dövlət qeydiyyatına alındığı və xx.xx.2023-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixədək fəaliyyətinin dayandırıldığı müəyyən olunur. Belə ki, iddiaçı Ö.Nadirovun xx.xx.1999-cu il tarixdə dövlət qeydiyyatına alınmış “Azərsənayətikinti SC-nin 2 saylı Müəssisəsində xx.xx.1991-ci il tarixdən işlədiyini və müəssisənin xx.xx.2023-cü il tarixdən xx.xx.2024-cü il tarixədək fəaliyyət göstərməməsinə baxmayaraq, müəssisədən xx.xx.2024-cü il tarixli güzəştli arayış təqdim edərək işlədiyini iddia etməsi əsassız və qanunsuzdur. Qeyd edilənlərə əsasən iddia tələbinin təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmənin ötən proseslərində iştirak edən cavabdehin nümayəndəsi Nümayəndə eyniməzmunlu izahat verərək, iddia tələbinin təmin edilməməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. İcraat materialları məhkəməyə təqdim olunmuşdur. Həmin materiallara; Cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli 3-17-1/2-N-310196/2023 nömrəli imtina məktubu, etiraz ərizəsi, H3 ******* nömrəli hərbi biletin notarial qaydada təsdiqlənmiş surəti, xx.xx.1982-ci il tarixli, 609321 nömrəli Diplomun notarial qaydada təsdiqlənmiş surəti, Sumqayıt Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi tərəfindən verilmiş 773 nömrəli, xx.xx.2024-cü il tarixli arayış, ИT-İ ******* nömrəli Əmək kitabçasının təsdiqlənmiş surəti, “Azərsənayetikinti” SC-nin 2 nömrəli müəssisəsinin xx.xx.2024-cü il tarixli 09/01 nömrəli, xx.xx.2025-ci il tarixli, 09/23, 01/24 nömrəli arayışları, Dövlət Arxivinin Sumqayıt filialı tərəfindən verilmiş arxiv arayışları və digər sənədlər daxildir. Bu materialların məzmununa istinad edilir. Onlar məhkəmə araşdırmasının predmetini təşkil etmişlər. Əsaslandırma hissəsi: Məhkəmə iş üzrə toplanmış materialları tədqiq edərək və araşdırılan sübutlara məcmu halda hüquqi qiymət verərək hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Məhkəmə iddianın mümkünlük şərtləri ilə bağlı aşağıdakılar qeyd etməyi zəruri bilir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun İnzibati Məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair 10 aprel 2015-ci il tarixli, 5 nömrəli Qərarında göstərilir ki, Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Həmin Qərarın 2.3-cü bəndində göstərilmişdir ki, məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə: 1) subyektiv hüququnun olub-olmamasını, 2) cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olub-olmamasını, 3)qanunvercilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olubolmamasını, 4) İnzibati Prosessual Məcəllədə nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilibedilmədiyini yoxlamalıdırlar. Qeyd olunanlardan başqa İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 8-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş məhkəmə aidiyyatının müəyyən edilməsi də vacib meyyarlardan biridir. İddiaçının hazırkı iddia tələbi üzrə iddia qaldırmağa subyektiv hüququ güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası yaşının tamam olması və müvafiq iş stajının olmasından yaranmış olur. Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının iddia tələbi üzrə həmin iddiaya cavab verib-verməməsi ilə bağlı məhkəmə tərəfindən araşdırma aparılaraq Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının hazırkı iddiaya cavab verməli olması müəyyənləşdirilmişdir. Belə ki, X3 Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının xidmət göstərdiyi ərazinin sakinidir və sosial müavinətlərin, o cümlədən əmək pensiyalarının vətəndaşlara verilməsi DSMF-nin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının səlahiyyətlərinə aiddir. Belə olduğu təqdirdə Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialının hazırkı iddia tələbi üzrə cavab verməli orqan olduğu dəqiqləşdirilmişdir. İddia tələbinin mümkünlük şərtlərindən biri də cavadeh təşkilatın imtinasının olubolmaması ilə bağlıdır. Bununla bağlı məhkəmə qeyd etməyi zəruri bilir ki, iddiaçı X3 Sosial Müdafiə Fondunun Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına müraciət etmiş və cavabdehin xx.xx.2023-cü il tarixli 3-17-1/2-N-310196/2023 nömrəli məktubu ilə onun müraciətinin təmin olunmasından imtina edilmişdir. Məhkəmə iddianın mümükünlük şərtlərindən biri olan prosessual müddətlərə iddiaçı tərəfindən riayət olunub olunmamasına nəzər saldıqda hazırkı iddianın öhdəliyin icrası ilə bağlı olması və öhdəliyin icrası tələblərində iddia müddətinin Qanunda nəzərdə tututlmaması səbəbindən bu hissədə də iddia mümkün hesab edilməlidir. İddia tələbinin məhkəmə aidiyyətinin müəyyən edilməsi ilə bağlı məhkəmə qeyd etməyi zəruri bilir ki, İnzibati Prosessual Məcəllənin 8.1.2-ci maddəsinə əsasən mübahisələndirmə haqqında iddialara mübahisə edilən inzibati aktı qəbul etmiş inzibati orqanın yerləşdiyi yerin məhkəməsi tərəfindən baxılır. İnzibati akt səlahiyyəti birdən çox məhkəmənin yurisdiksiyasına aid olan ərazini əhatə edən inzibati orqan tərəfindən qəbul edildiyi hallarda, belə inzibati aktlara qarşı iddialara hüquqlarına (qanunla qorunan maraqlarına) müdaxilə edilən şəxsin yaşayış yerinin və ya olduğu yerin məhkəməsi tərəfindən baxılır. Bu Məcəllənin 8.1.2-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş aidiyyət qaydaları məcburetmə və öhdəliyin icrası haqqında iddialara da şamil olunur. İddiaçının rəsmi ünvanının Sumqayıt şəhəri ərazisi olduğuna görə məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə aidiyyatı baxımından da iddia tələbinə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi tərəfindən baxılmalıdır. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən məhkəmə hesab edir ki, mümkünlük şərtlərindən irəli gələn bütün tələblərə cavab verən hazırkı iddia tələbinə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsində baxılması mümkündür. İddia tələbinə mahiyyəti üzrə baxan məhkəmə aşağıdakıları qeyd etməyi zəruri bilir. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 38-ci maddəsinə əsasən hər kəsin sosial təminat hüququ vardır. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabilyyətini itirdiyinə, işsizliyə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda, xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial təminat hüququna malikdir. “İnsan hüquqları haqqında” Ümumi Bəyannamənin 22-ci maddəsinə uyğun olaraq, hər bir insanın cəmiyyətin bir üzvü kimi, sosial təminat, milli səylər və beynəlxalq əməkdaşlıq əsasında, hər bir ölkənin strukturuna və ehtiyatlarına müvafiq olaraq, ləyaqətinin qorunması, şəxsiyyətinin azad inkişafı üçün zəruri olan iqtisadi, sosial və mədəni hüquqlarını həyata keçirmək hüququ vardır. “İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında” Beynəlxalq Paktın 9-cu maddəsində nəzərdə tutulmuşdur ki, hər bir şəxsin sosial təminat hüququ var. “Andreyeva Latviyaya qarşı” işində İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi birmənalı olaraq hesab etmişdir ki, dövlət pensiya proqramını tətbiq etməyə başlayanda, ondan irəli gələn şəxsi hüquqlar və maraqlar, pensiya ödənişləri etməsindən və pensiya proqramının maliyyələşmə vasitələrindən asılı olmayaraq, 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsi ilə əhatə edilmişdir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun: -9.8-ci maddəsinə əsasən bu Qanun qüvvəyə mindiyi günədək bu Qanunun 9-cu maddəsində göstərilən işlərdə güzəştli şərtlərlə pensiya hüququ verən tam əmək stajı olan şəxslərə pensiyalar yaşa və staja görə əvvəllər qüvvədə olmuş qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə müvafiq surətdə təyin edilir. -9.1-ci maddəsinə əsasən axırıncı iş yerindən asılı olmayaraq yeraltı işlərdə, incəsənətin xüsusi sahələrində, həmçinin əmək şəraiti xüsusilə zərərli və ağır olan işlərdə (istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq olunan siyahısı üzrə) çalışan sığorta olunanların kişilər – 60 yaşına çatdıqda, azı 25 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 12 il 6 ayını həmin işlərdə, qadınlar – 55 yaşına çatdıqda azı 20 il sığorta stajına malik olduqda və bu müddətin azı 10 ilini həmin işlərdə çalışmışlarsa, əmək şəraitinə görə güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu xx.xx.2006-cı il tarixdə qüvvəyə minmiş, həmin tarixə qədər isə “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu qüvvədə olmuşdur. 06 mart 2007-ci il tarixinədək qüvvədə olan olmuş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 13-cü maddəsinə “b” bəndinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 iyun 1993-cü il tarixli 320 nömrəli Qərarı ilə təsdiq olunmuş 2 nömrəli siyahı üzrə müəyyən edilmiş 25 il ümumi stajı olan və bu stajın ən azı 12 il 6 ayını xüsusilə zərərli və ağır işlərdə çalışan 57 yaşı tamam olmuş kişilərin güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək hüququna malikdirlər. “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13cü maddəsinə 1997-ci il 13 iyun tarixli, 321-İQD №-li Qanunla edilmiş dəyişikliyə əsasən 13-cü maddədə nəzərdə tutulmuş yaş həddi 1997-ci il avqustun 1-dən başlayaraq 2000-ci ilin avqustun 1-dək hər il 6 ay artırılması nəzərdə tutulmuşdur. xx.xx.1956-cı ildə qüvvəyə minmiş “Dövlət pensiyaları haqqında” SSRİ Qanununun 1ci maddəsinin “V” bəndinə əsasən ali məktəblərdə, orta xüsusi ixtisas məktəblərində, texniki peşə məktəblərində, başqa məktəblərdə və kadr hazırlayan kurslarda oxuyan dövlət pensiyası almaq hüququna malikdirlər. SSRİ Nazirlər Sovetinin 1044 saylı, 04 avqust 1956-cı il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət pensiyalarının təyin edilməsi və ödənilməsi” Qaydalarının 109-cu bəndinə təsbit edilmişdi ki, ali, orta ixtisas, texniki peşə məktəblərini bitirmiş şəxslərin təhsil müddəti iş stajına daxil edilir. xx.xx.2006-cı il tarixdək qüvvədə olmuş «Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun 3-cü maddəsinin «E» bəndinə əsasən qanunda nəzərdə tutulmuş başqa şərtlərə əməl eməklə ictimai faydalı əməklə məşğul olan ali məktəblərdə və orta ixtisas peşə məktəblərində, kadrlar hazırlayan kurslarda təhsil alanlar, aspirantlar, klinika ordinatorları, doktorantların əmək pensiyası almaq hüququ vardır. Həmin Qanunun 67-ci maddəsinin İİİ hissəsinin «Ğ» bəndinə əsasən ali, orta ixtisas; texniki peşə məktəblərini bitirmiş şəxslərin təhsil müddəti, habelə kadr hazırlayan kurslarda, ixtisasartırma və yenidən ixtisaskeçmə kurslarında, aspiranturada, doktoranturada və klinik ordinaturada təhsil müddəti iş stajına daxil edilir. Cavabdeh təşkilatın etirazında qeyd etdiyi iddiaçının əyani qaydada təhsil alıbalmamasının müəyyən edilməsini inzibati orqan kimi inzibati icraat çərçivəsində aradırmamasına baxmayaraq, məhkəmə tərəfindən araşdırılmışdır. Belə ki, Sumqayıt Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzi tərəfindən verilmiş 773 nömrəli, xx.xx.2024-cü il tarixli arayışdan görünür ki, iddiaçı peşə məktəbində əyani qaydada təhsil almışdır. Bu səbəbdən də məhkəmə hesab edir ki, iddiaçının 1979-1982-ci ilə kimi Sumqayıt şəhər 44 nömrəli Texniki peşə məktəbində təhsil aldığı müddət ona əmək pensiyası hüququ verən sosial sığorta stajına daxil edilməlidir. Göründüyü kimi istər iddiaçının təhsil aldığı vaxt qüvvədə olan, istərsə də “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun qüvvəyə mindiyi 2006-cı il 01 yanvar tarixədək qüvvədə olan qanunvericilik ali təhsil müəssisələrində alınmış əyani təhsil müddətlərinin pensiya təyin edilməsində nəzərə alınmalı olan sosial sığorta (iş) stajına daxil edildiyini təsbit etmişdir. Ona görə də, iddiaçı həmin müddətlərin ona pensiya təyin edilməsi zamanı sosial sığorta stajı (iş) kimi nəzərə alınmasını tələb etmək hüququna malikdir. İddiaçıya “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 13-cü maddəsinin “b” bəndinə əsasən güzəştli şərtlərlə yaşa görə pensiya təyin olunması üçün iki element mövcud olmalıdır: 1.İddiaçının xx.xx.2006-cı ilə qədər azı 25 il ümumi iş stajının mövcud olması; 2.İddiaçının xx.xx.2006-cı ilə qədər azı 12 il 6 ay güzəştli iş stajının mövcud olması. Məhkəmə araşdırılması zamanı müəyyən edilmişdir ki, iddiaçının işlədiyi vəzifələr Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli, 320 №-li Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququverən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin” 2 №-li Siyahına uyğun olmaqla xx.xx.2006-ci ilə qədər hərbi xidmət illəri, təhsil dövrü də daxil olmaqla 25 ildən çox ümumi və 12 il 6 aydan çox güzəştli iş stajı mövcuddur. Cavabdeh təşkilatın etirazında göstərdiyi arqumentlər məhkəmə tərəfindən araşdırılmışdır. Belə ki, təqdim edilmiş əmək kitabçası, Dövlət Arxivinin Sumqayıt filialı tərəfindən verilmiş arxiv arayışları və “Azərsənayetikinti” SC-nin 2 nömrəli müəssisəsinin əməkhaqqının ödənilməsinə dair cədvəllərdən, arayışlarından müəyyən olunur ki, iddiaçı əmək fəaliyyəti ilə məşğğul olmuş və əl qaynaqçısı vəzifəsində uzun müddət işləmişdir. Qeyd olunan vəzifə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin xx.xx.1993-cü il tarixli, 320 №-li Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyası hüququverən istehsalatların, peşələrin, vəzifələrin və göstəricilərin” 2 №-li Siyahında qeyd edilən müvafiq vəzifələrə uyğundur (3200000-19906 şifrə koduna). Belə olan halda iddiaçının işlədiyi vəzifələr güzəştli şərlərlə iş stajı və ümumi əmək stajını təşkil edən tələbləri tam şəkildə ödəyir. İddiaçının məhkəməyə təqdim etdiyi əmək kitabçasından da müəyyən olunur ki, iddiaçı qeyd edilən müəssisələrdə əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. İddiaçının əmək kitabçasında qeyd edilən müəssisədə işlədiyi dövrlərə dair məlumatlara düzəliş olunması iddiaçının hərəkətləri nəticəsində olmamışdır. Bu amilin müəssisənin vəzifəli şəxslərinin səhlənkarlığı ucbatından olduğunu nəzərə alaraq iddiaçının pensiya təminatı hüququnun məhdudlaşdırılması yolverilməzdir. Cavabdeh təşkilatın etirazında bildirdiyi müəssisə rəhbərinin də imza etdiyi xx.xx.2021-ci il tarixli aktda qeyd olunan müəssisədə istehsalat zərurəti ilə əlaqədar 1994cü ildən işləməməsinə münasibətdə bildirilir ki, Dövlət Arxivinin Sumqayıt filialı tərəfindən verilmiş arxiv arayışları iddiaçının müəssisədə işləməsi və əməkhaqqı alması barədə qeydlər vardır (1991-1998-ci illərdə). Həmçinin, “Azərsənayetikinti” SC-nin 2 nömrəli müəssisəsinin məhkəməyə təqdim etdiyi xx.xx.2025-ci il tarixli, 09/23, 01/24 nömrəli arayışlarından da görünür ki, arayışlarda edilmiş yanlışlıqlar aradan qalxmışdır. Belə ki, iddiaçının səhvinin olmaması səbəbindən əmək kitabçası və arayışlarda düzəlişlərin aparılması iddiaçının iş stajının hesablanmaması üçün əsas ola bilməz.Göründüyü kimi iddiaçının xx.xx.2006-cı ilə kimi ümumi iş stajının 25 ildən, xüsusi iş stajının isə 12 il 6 aydan çox olması təqdiqat materialları ilə öz təsdiqini tapmışdır. Nəzərə alınmalıdır ki, xx.xx.2006-cı ilədək sığorta stajı anlayışı olmayıb və vətəndaşın qulluq illəri onun iş stajı ilə müəyyənləşdirilib. Başqa sözlə desək cavabdeh təşkilat tərəfindən iddiaçının əmək kitabçasında, diplomunda və arxiv arayışında göstərilən məlumatların həqiqiliyini şübhə altına alan dəlillər məhkəməyə təqdim edilmədiyinə görə həmin məlumatlar mötəbər hesab olunmalıdır. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 19.1-ci maddəsinə əsasən inzibati icraat zamanı işin faktiki halları ilə əlaqədar fiziki və ya hüquqi şəxslər tərəfindən təqdim olunan sənədlər və dəlillər, onların həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə, mötəbər hesab olunur. Fiziki və ya hüquqi şəxslərdən həmin sənədlərin və dəlillərin mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənədlərin və ya məlumatların tələb olunması qadağandır. İddiaçının qeyd olunan dövrlərdə iş fəaliyyətini təsdiq edən arxiv arayışları, əmək kitabçası, diplomu mövcuddur və həmin sənədlərin həqiqətə uyğun olmadığı cavabdeh inzibati orqan tərəfindən sübuta yetirilmədiyindən mötəbər hesab olunmalıdır. “İnzibati İcraat Haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 16.1-ci maddəsinə əsasən fiziki və ya hüquqi şəxsə münasibətdə hər hansı hüquq normasını tətbiq etməli orqan, maraqlı şəxsin vəsatətinə əsasən və ya xidməti vəzifəsindən irəli gələn hallarda öz təşəbbüsü ilə həmin normanı tətbiq etməyə borcludur. Göründüyü kimi qanunverici inzibati orqanın hüququn tətbiqini xidməti vəzifəsindən irəli gəldiyi hallarda öz təşəbbüsü ilə etməli olduğunu vurğulayır və bu hüququn düzgün tətbiq edilməsi inzibati orqanın vəzifəsi kimi başa düşülməlidir. Məhkəmə həmçinin qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, şəxsin pensiya təyin edilməsi zamanı nəzərə alınmalı olan sosial sığorta stajı (iş) bir qayda olaraq uzun illər ərzində toplanır. Bu illər ərzində onun işlədiyi, təhsil aldığı, hərbi xidmətdə olduğu və s. dövrlərin pensiya hüququ verən sosial sığorta stajına hesablanması məsələsinə münasibətdə qanunvericiliyin normaları dəyişkən ola bilər. Belə dəyişkənliyin şəxsin hüquqlarını pozmamasını təmin etmək üçün “qazanılmış hüquq” konsepsiyası tətbiq edilməlidir. Qazanılmış hüquqlara münasibətdə nəzərə almaq lazımdır ki, əvvəlki qanunvericiliklə qazanılmış hüquq sonradan həyata keçirilmiş qanunvericilik tənzimləmələri ilə ortadan qaldırıla və ya əvəzsiz məhdudlaşdırıla bilməz. Bu, qanunvericinin sosial təminat sahəsindəki tənzimləmə müstəqilliyinin mütləq olmayıb, “qanuni gözlənti” və “hüquqi müəyyənlik” prinsipləri ilə məhdudlaşdığından irəli gəlir. Qeyd edilən prinsiplərin mənasına görə qəbul edilmiş yeni tənzimləmələr əvvəllər yaranmış hüquq münasibətlərinin davamlılığına və sabitliyinə xələl gətirməmək üçün yalnız gələcəkdə, yəni qüvvəyə mindikdən sonra yaranmış hüquq münasibətlərinə tətbiq oluna bilər və yeni müddəalar qüvvəyə mindiyi vaxtdan əvvəl şəxslərin artıq əldə edilmiş hüquqlarını əvəzsiz ləğv edə bilməz. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 149-cu maddəsinin Vİİ hissəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqi vəziyyətini yaxşılaşdıran, hüquq məsuliyyətini aradan qaldıran və ya yüngülləşdirən normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilir. Başqa normativ hüquqi aktların qüvvəsi geriyə şamil edilmir. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 7.1-ci maddəsinə əsasən Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 149-cu maddəsinin Vİİ hissəsində nəzərdə tutulanlar istisna olmaqla, mülki qanunvericilik müddəalarının geriyə qüvvəsi yoxdur və onlar qüvvəyə mindikdən sonra əmələ gəlmiş münasibətlərə tətbiq edilir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 2.2.3-cü maddəsinə görə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında inzibati orqan tərəfindən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə əlaqədar olmayan müəyyən hərəkətlərin edilməsinə dair iddialara (öhdəliyin icrası haqqında iddia) baxılır. Həmin Məcəllənin 34.1-ci maddəsinə əsasən öhdəliyin icrası haqqında iddia vasitəsi ilə iddiaçı cavabdehdən inzibati aktın qəbul edilməsi ilə bağlı olmayan (inzibati aktın qəbul edilməsinə yönəlməyən) müəyyən hərəkətlərin edilməsini tələb edə bilər. Həmin Məcəllənin 68.1-ci maddəsinə görə məhkəmə mübahisə ilə baglı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Həmin Məcəllənin 68.2-ci maddəsinə görə məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Şərh olunan xüsusatlara və istinad olunan hüquq normalarına əsasən məhkəmə hesab edir ki, iddia tələbi təmin edilməlidir. Nəticəvi hissə: Yuxarıda göstərilənlərə və İPM-in 68, 69, 81.1, 85.1,110.1-ci maddələrinə əsasən, məhkəmə qərara aldı: İddia tələbi təmin edilsin. İddiaçı 57 yaşdan güzəştli şərtlərlə yaşa görə əmək pensiyasının təyin edilməsi öhdəliyi cavabdeh Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi şəxsin Xüsusi Şərtlərlə Təyinat üzrə Mərkəzi Filialına həvalə edilsin. Qərardan, onun tam formada təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün müddətində ziyanına qərar qəbul edilmiş inzibati məhkəmə icraatının iştirakçıları (tərəflər və məhkəmə icraatına cəlb olunmuş üçüncü şəxslər) Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsilə Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70 ünvanında yerləşən Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə apellyasiya şikayəti verə bilərlər. Qərar, surəti rəsmi təqdim edildiyi vaxtdan 30 (otuz) gün müddətində apellyasiya şikayəti verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda təqdim olunduğu gündən 30 (otuz) gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. X5