Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(118)-8525/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Sumqayıt şəhəri İş № 2-1(118)-8525/2025 13.11.2025 SUMQAYIT İNZİBATİ MƏHKƏMƏSİ Hakim Axundova Aynur Oqtay qızının sədrliyi, Həsənzadə Xəyal Əfqan oğlunun katibliyi ilə İddiaçı iştirakı ilə İddiaçı cavabdeh Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi “Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və X1” X2rşı ““Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və X1” X3 hərəkətsizliyinin (ekspertiza aparmamaq və işi icrasız qaytarmaq qərarı) qanunsuz hesab edilməsi və sözügedən qanunsuz hərəkətsizlik nəticəsində iddiaçıya vurulmuş mənəvi zərərin 2.000 (iki min) manat məbləğində ödənilməsi” barədə iddiasına dair işə inzibati məhkəmə icraatı qaydasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, MÜƏYYƏN ETDİ: İddiaçı yuxarıda qeyd edilmiş iddia ilə məhkəməyə müraciət etmişdir. İddia onunla əsaslandırılmışdır ki, Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli qərardadı ilə “Məhkəmə- Tibbi Ekspertiza və X1” publik hüquqi şəxs tərəfindən tibbi ekspertiza aparılması təyin edilmişdir. Qərardadda qoyulmuş 1-ci sual iddiaçının sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsi ilə bağlı olub və hərbi tibbi məsələlərə aid olmamışdır. Lakin MTEPAB xx.xx.2025-ci il tarixli məktubu ilə ekspertizanı aparmadan icrasız geri qaytarmışdır. Bu səbəbdən xx.xx.2025-ci il tarixində MTEPAB-a rəsmi məktubla müraciət etmişdir. Müraciətinə cavab olaraq, həmin qurum xx.xx.2025-ci İl tarixli №4702 saylı cavab məktubunda bildirib ki, “qərardadda göstərilən suallar hərbi tibbi ekspertiza ilə bağlı olduğundan iş icrasız geri qaytarılmışdır”. Halbuki, 1-ci sual ümumi tibbi xarakterli olub və məhkəmə iclasında həm hakim, həm də cavabdeh tərəf açıq şəkildə vurğulayıb ki, ekspertiza aparılmalı və ən azı 1- ci sual cavablandırılmalı idi. MTEPAB-ın bu hərəkətsizliyi nəticəsində:məhkəmə qərardadı yerinə yetirilməmişdir, iş üzrə sübut toplamaq imkanı iddiaçı üçün məhdudlaşdırılmış, nəticədə ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ (Konstitusiyanın 60 və AİHK-nın 6-cı maddəsi) pozulmuşdur, və sonda iddiası təmin olunmamışdır. Bu hallarla ona qanunsuz inzibati hərəkətsizlik nəticəsində hüquqi və mənəvi zərər vurulmuşdur. Qeyd edilənlərə əsasən iddianın təmin edilməsini məhkəmədən xahiş etmişdir. Məhkəmə iclasında İddiaçı hüquqi yardım edilmiş, mümkün hüquq müdafiə vasitələri izah edilmişdir. Məhkəmə iddia ərizəsini və ona əlavə olunmuş sənədləri araşdıraraq belə nəticəyə gəlir ki, iddiaya Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin müddəalarına uyğun olaraq inzibati icraat qaydasında baxılması mümkün sayılmamalıdır. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: 2.0.1-ci maddəsinə əsasən, inzibati orqan – Azərbaycan Respublikasının müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, onların yerli (struktur) və digər qurumları, bələdiyyələr, habelə qanuna əsasən inzibati akt qəbul etmək səlahiyyəti verilmiş hər hansı fiziki və ya hüquqi şəxsdir; 2.0.2-ci maddəsinə əsasən, inzibati akt – inzibati orqan tərəfindən ümumi (publik) hüquq sahəsinə aid olan müəyyən (konkret) məsələləri nizama salmaq və ya həll etmək məqsədi ilə qəbul edilmiş və ünvanlandığı hüquqi və ya fiziki şəxs (şəxslər) üçün müəyyən hüquqi nəticələr yaradan qərar, sərəncam və ya digər növ hakimiyyət tədbiridir; 3.1-ci maddəsinə əsasən, bu qanunun müddəaları Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə inzibati orqan kimi müəyyən (təsnif) edilmiş orqanların fəaliyyətinə şamil olunur. Məhkəmə qeyd edir ki, Azərbaycan Respublikasının İnzibati-Prosessual Məcəlləsi inzibati orqanların qərarlarına və digər inzibati fəaliyyət formalarına qarşı inzibati məhkəmə prosesi qaydasında hüquqi müdafiə sistemini nəzərdə tutur. İddianın mümkünlük şərtlərinin yoxlanılması məsələsi ilə bağlı, məhkəmə “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 5 saylı qərarında göstərilmiş mövqeyinin nəzərə alınmasını zəruri hesab edir. Qərarda göstərilmişdir ki, “Məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olub-olmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. Ona görə iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir. Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır.” Göründüyü kimi, İPM-in 12.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş işin araşdırılması prinsipi iddianın mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunun yoxlanılmasına da şamil olunur. İPM-in 12.1-ci maddəsinə görə, məhkəmə proses iştirakçılarının izahatları, ərizə və təklifləri ilə, onların təqdim etdikləri sübutlarla və işdə olan digər materiallarla kifayətlənməyərək, mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halları xidməti vəzifəsinə görə araşdırmağa borcludur. İnzibati iddialar üzrə iddianın mühüm mümkün şərtlərindən biri qaldırılmış iddiaya münasibətdə iddiaçının hüquqi marağının müəyyən olunmasıdır. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun yuxarıda qeyd olunan Qərarının 6.1, 6.2 və 7-ci bəndlərində bununla bağlı olaraq göstərilmişdir ki, iddianın mümkünlüyü baxımından hüququn pozulubpozulmadığının müəyyən olunmasının qiymətləndirilməsi zamanı iddiaçının hüquqi marağı, başqa sözlə konkret halda hüquqi müdafiəyə ehtiyacının olub-olmadığı da nəzərə alınmalıdır. Bu zaman iddiaçının arzuladığı məqsədə çatmaq üçün düzgün hüquqi müdafiə vasitələrindən, o cümlədən əlverişli iddia növündən istifadə edib-etmədiyi yoxlanılmalıdır. İddiaçının hüquqi marağı yalnız o halda mövcud olacaqdır ki, onun çatmaq istədiyi məqsədə qaldırılmış iddianın uğurlu olması ilə nail olmaq mümkün olsun. İddiaçı öz məqsədinə digər hüquqi müdafiə vasitələrindən, eləcə də başqa predmetli iddia qaldırmaqla, həmçinin başqa cavabdehə qarşı iddia irəli sürməklə daha tez, daha münasib və daha sadə yolla nail ola bilərsə, yardım etmək vəzifəsinə əməl etmək şərtilə məhkəmələr iddianın mümkünlüyü məsələsinə baxa bilərlər. İddianın mümkünlüyü haqqında müddəaların tələblərinə görə iddiaçı hüquqları pozulduğu halda məhkəməyə şikayət edə bilər. Məhkəmə müdafiəsi hüququna hüquq və azadlıqları, eləcə də qanunla qorunan maraqları pozulmuş fiziki və hüquqi şəxslər aiddir. Məhkəmə müdafiəsi hüququnun həyata keçirilməsində məqsəd fiziki və ya hüquqi şəxslərin pozulmuş və ya pozulması ehtimal edilən hüquq və azadlıqlarını, habelə qanunla qorunan maraqlarını qorumaq və təmin etməkdən ibarətdir. Deməli, məhkəmə müdafiəsi hüququnun realizə edilməsinin prosessual forması olan məhkəmə icraatının vəzifələri də məhz həmin məqsədə nail olunmasına yönəlmişdir. Belə ki, işin hallarına görə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin xx.xx.2025-ci il tarixli qərardadı ilə “Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və X1” publik hüquqi şəxs tərəfindən tibbi ekspertiza aparılması təyin edilmişdir. İddiaçı “Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və X1” publik hüquqi şəxsin hərəkətsizliyindən narazıdır. İddiaçı ““Məhkəmə-Tibbi Ekspertiza və X1” X3 hərəkətsizliyinin (ekspertiza aparmamaq və işi icrasız qaytarmaq qərarı) qanunsuz hesab edilməsi və sözügedən qanunsuz hərəkətsizlik nəticəsində iddiaçıya vurulmuş mənəvi zərərin 2.000 (iki min) manat məbləğində ödənilməsini istəyir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 35-ci maddəsinə əsasən bu məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında və ya müəyyən hərəkətlərdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. Müddəanın mənasına görə, inzibati mübahisə üzrə iddia onun mümkünlüyü ilə bağlı şərt yerinə yetirildiyi halda mümkün sayıla bilər. Bu iddianın yolverilən olmasına dair mühüm şərtlərdən biridir. Məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçının “hərbi xidmət ilə əlaqədar ehtiyata keçirilməsi” iddia tələbi üzrə Sumqayıt İnzibati Məhkəməsinin icraatında inzibati iş olmuş, iş üzrə yekun məhkəmə qərarı qəbul edilmiş və iddiaçı tərəfindən apellyasiya şikayəti verilərək mübahisələndirilmişdir. Həmin işin məhkəmə araşdırması çərçivəsində iddiaçının narazılığına səbəb olan hallar ayrı məhkəmə araşdırmasının predmeti olmamalı, əsas iddia tələbinə baxan məhkəmənin səlahiyyətləri çərçivəsində baxılmalı və hüquqi qiymətləndirilməlidir. Bu halda məhkəmə qeyd edir ki, iddiaçının hazırkı iddia tələbi yeni məhkəmə araşdırmasının predmeti ola bilməz. Qeyd edilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, konkret halda iddiaçının hüquqi müdafiəyə ehtiyacının olması və hüquqi marağı müəyyən edilmədiyindən iddia tələbi mümkün sayılmamalıdır. İPM-in 35.3-cü maddəsinə görə iddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 16.3, 35, 80 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq məhkəmə QƏRARA ALDİ: İddia mümkün sayılmasın. Qərardad tərəfə rəsmi qaydada verildikdən sonra (elektron kabineti olan tərəflərin elektron kabinetinə yerləşdirildiyi gündən) 10 gün müddətində ondan Sumqayıt İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Sumqayıt şəhəri, Sülh prospekti 70 ünvanında yerləşən Sumqayıt Apellyasiya Məhkəməsinə şikayət verilə bilər. Hakim Aynur Axundova