Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi Qərar — İş №2-1(122)-263/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRAR Naxçıvan şəhəri İş № 2-1(122)-263/2025 15.07.2025 NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ İNZİBAT MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: X7 Heydər oğlunun sədrliyi, X8 oğlunun katibliyi, iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun nümayəndəsi X1 iştirakı ilə, iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Cavabdeh qarşı “cavabdehə xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək qanunsuz olaraq təyin edilmiş yaşa görə əmək pensiyasına əsasən ümumilikdə 27.545.02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat iki qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin ondan tutularaq Fondun yığım hesabına geri qaytarılması tələbi"nə dair inzibati işə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyənetdi: Təsviri hissə: İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, 19 iyun 1958-ci il tarixində anadan olmuş, Naxçıvan şəhəri, Babək məhəlləsi, ev 19, mənzil 34 ünvanında yaşayan Cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikasının X4 Naxçıvan şəhər Şöbəsinin pensiya və pensiyalara əlavə olunan müavinət təyin edən komissiyanın 30 dekabr 2009-cu il tarixli, 14442 nömrəli qərarına əsasən xx.xx.2006-cı il tarixədək qüvvədə olmuş “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 8-ci maddəsinə əsasən xx.xx.2009-cu il tarixdən xidmət illərinə görə əmək pensiyası təyin edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə X6 tərəfindən daxili nəzarət qaydasında öz təşəbbüsü ilə araşdırma aparılaraq pensiya təyinatı ilə əlaqədar bir sıra qanun pozuntusuna yol verildiyi aşkar edilmişdir. Belə ki, Cavabdeh şəxsiyyət vəsiqəsinin (FİN: xxxxxxx) İƏMAS Alt Sistemində uyğunluğu yoxlanılarkən məlum olmuşdur ki, o, pensiya təyin edilməsi məqsədilə şəxsiyyət vəsiqəsində doğum tarixini xx.xx.1962-ci il tarixdən xx.xx.1958-ci il tarixə saxtalaşdıraraq Fonda təqdim etmişdir. Cavabdeh xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək ümumilikdə 27.545,02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat, iki qəpik) manat məbləğində artıq pul vəsaitinin ödənildiyi müəyyən edilmişdir. İddiaçı yuxarıda qeyd olunanlara əsasən Cavabdeh xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək ümumilikdə 27.545,02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat, iki qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin Fondun yığım hesabına geri qaytarılması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. Məhkəmə tərəfindən müvafiq sərəncam qəbul edilərək iddia ərizəsi və ona əlavə edilmiş sənədlər cavabdehə təqdim edilmiş və cavabdehdən iddiaya qarşı yazılı münasibət (etiraz) bildirilməsi tələb olunmuşdur. Cavabdeh Bağırova (Abdullayeva) Həqiqət Cəlil qızının iddiaya dair yazılı münasibəti məhkəməyə daxil olmamışdır. 13 sentyabr 2024-cü il tarixli məhkəmə iclasında iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun nümayəndəsi X2 məhkəməyə iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi barədə ərizə təqdim edərək iddia tələbinə “Cavabdeh xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək qanunsuz olaraq təyin edilmiş yaşa görə əmək pensiyasına əsasən ümumilikdə 27.545.02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat iki qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin ondan tutularaq Fondun yığım hesabına geri qaytarılması” çərçivəsində baxılmasını xahiş etmişdir. Məhkəmənin 13 sentyabr 2024-cü il tarixli protokol qərardadı ilə dəyişdirilmiş tələbi icraata qəbul edilmişdir. Məhkəmənin 21 oktyabr 2024-cü il tarixli, 2-1(122)-973/2024 nömrəli qərardadı ilə Cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikasının X4 Naxçıvan şəhər Şöbəsinin xx.xx.2009-cu il tarixli, 14442 saylı Qərarı ilə təyin edilmiş əmək pensiyasının “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa müvafiq olaraq iddiaçı tərəfindən yenidən araşdırılaraq, inzibati icraat aparılması üçün iddiaçı inzibati orqana 1 (bir) ay müddət təyin edilmişdir. İş üzrə zəruri prosessual hərəkətlər edildikdən sonra məhkəmənin sərəncamı ilə iş şifahi məhkəmə baxışına kifayət qədər hazırlanmış hesab olunmuş, şifahi məhkəmə baxışı ilə bağlı məhkəmə iclası 15 iyul 2025-ci il tarixə təyin edilmişdir. Məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə cavabdehə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, o heç bir üzrlü səbəb göstərmədən məhkəmə iclasında iştirak etməmişdir. Məhkəmə cavabdehin iştirakı olmadan məhkəmə iclasının keçirilməsini mümkün hesab etmişdir. Tərəflərin izahatı: Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun nümayəndəsi X2 iddia ərizəsinə uyğun izahat verərək iddianın təmin olunması barədə qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Yazılı sübutlar: İş materiallarında olan: - Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu PHŞ X5 tərəfindən Naxçıvan şəhəri, Babək məhəlləsi, ev 19, mənzil 34 ünvanında yaşayan Cavabdeh ünvanlanmış 16 noyabr 2023-cü il tarixli, 38 nömrəli bildirişin surətindən görünür ki, xx.xx.2009-cu il tarixdə Fondun Naxçıvan şəhər şöbəsi tərəfindən təyin olunmuş yaşa görə əmək pensiyası əvvəllər qüvvədə olmuş “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 60-cı maddəsinə zidd olaraq aparıldığından Cavabdeh təyin olunmuş pensiya xx.xx.2023-cü il tarixdən Fondun Naxçıvan şəhər şöbəsi tərəfindən dayandırılmışdır. - Şahbuz Rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq 07 may 2024-cü il tarixli, 3-16-5/8-xx-xx/2024 nömrəli məktubla göndərilmiş doğum haqqında akt qeydindən çıxarışdan məlum olur ki, Cavabdeh xx xxxx 1962-ci il tarixdə Şahbuz rayonu, Tırkeş kəndində anadan olmuşdur və bu barədə doğum kitabında xx.xx.1962-ci ildə 42-ci səhifədə qeydiyyat aparılmışdır. - Naxçıvan Şəhər Polis İdarəsi tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq göndərilmiş 21 avqust 2024-cü il tarixli, 3-13-43-6/2-15764/24 nömrəli məktubdan məlum olur ki, Cavabdeh AZE 0*******, AZE 08715738 və AZE 07000515 nömrəli şəxsiyyət vəsiqələri ilə təmin olunmuş və şəxsiyyət vəsiqələrində doğum tarixi xx.xx.1962-ci il olaraq qeyd olunmuşdur. - Şahbuz Rayon Qeydiyyat Şöbəsi tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq 27 sentyabr 2024-cü il tarixli, 3-16-5/8-13-178/2024 nömrəli məktubdan məlum olur ki, Cavabdeh Şahbuz rayon Sələsüz kənd icra nümayəndəliyi tərəfindən xx.xx.1962-ci il tarixli doğum akt qeydi tərtib olunarkən doğum tarixi “xx.xx.1962” yazılmışdır. “xx.xx.1958-ci il” tarixdə doğulmuş Cavabdeh adına tərtib olunmuş heç bir doğum akt qeydi tapılmamışdır. - Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq göndərilmiş 14 fevral 2025-ci il tarixli, 3-17-9-1/2-1711/2025 nömrəli məktubdan məlum olur ki, Cavabdeh yaşa görə (üç və daha çox uşağı olan anaların 51 yaşına çatdıqda yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır) pensiya təyin olunan zaman əsas götürülən iş stajı yoxlanılmış və öz təsdiqini tapmışdır. Həmçinin yoxlama zamanı Cavabdeh məxsus AZE 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsində qeyd olunan doğum tarixinin düzgünlüyü araşdırılarkən məlum olmuşdur ki, xx xxxx 1962-ci il tarixində anadan olmuş, lakin şəxsiyyət vəsiqəsində doğum tarixi 19 iyun 1958-ci il kimi qeyd olunmuşdur. Fondun Pensiya, müavinət və təqaüdlərin təyinatı departamentinin X5nin pensiya təyinatı komissiyasının 30 yanvar 2025-ci il tarixli, 3-17-9-1/2-B-924/2025 nömrəli qərarı ilə Fondun Naxçıvan şəhər şöbəsi tərəfindən Cavabdeh yaşa görə əmək pensiyası təyin olunması üçün qəbul edilmiş 30 dekabr 2009-cu il tarixli, 14442 nömrəli qərar ləğv edilmiş və qərarın bir nüsxəsi Cavabdeh göndərilmişdir. - Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq göndərilmiş 18 aprel 2025-ci il tarixli, 3-17-9-1/2-4243/2025 nömrəli məktubla Cavabdeh təyin olunmuş əmək pensiyasının ödənişinin dayandırıldığı 1 iyul 2023-cü il tarixindən üç il əvvəlki dövr üzrə (xx.xx.2020-xx.xx.2023) ödənilmiş aylıq pensiya məbləğləri barədə məlumatlar iş materiallarına əlavə edilmişdir. Tətbiq edilən hüquq: Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun: 14-cü maddəsinə əsasən üç və daha çox uşaq doğub onları səkkiz yaşınadək tərbiyə etmiş qadınlar aşağıdakı şərtlərlə yaşa görə pensiya almaq hüququna malikdirlər: ... 3 uşağı olanlar—51 yaşına çatdıqda və azı 16 il iş stajı olduqda. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun: 8.1-ci maddəsinə əsasən valideynlərini itirmiş və ya valideyn himayəsindən məhrum olmuş səkkiz yaşınadək övladlığa və ya qəyyumluğa götürülmüş uşaqlar da daxil olmaqla beş və daha çox uşağı olan və ya əlilliyi olan uşağı olan qadınların və kişilərin, uşaqların səkkiz yaşınadək sağ olması şərtilə, bu Qanunun 7-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş şərtlər daxilində yaş həddi 5 il azaldılmaqla yaşa görə əmək pensiyası hüququ vardır. -37.8-ci maddəsinə əsasən bu Qanunla təyin edilmiş əmək pensiyası və əmək pensiyasına əlavələrin ödənişi aşağıdakı halların yarandığı aydan sonrakı ayın 1dən dayandırılır: 37.8.3. bu Qanunla müəyyən edilən əmək pensiyasına və əmək pensiyasına əlavələrin verilməsi şərtlərinə uyğun olmayan hallar yarandıqda. 39.1-ci maddəsinə əsasən əmək pensiyasının və əmək pensiyasına əlavənin artıq ödənilmiş məbləği əmək pensiyaçısından son üç il üçün tutulur. Artıq ödənilmiş əmək pensiyası və əmək pensiyasına əlavənin məbləği əmək pensiyaçısının razılığı ilə əmək pensiyasını təyin edən orqanın qərarı əsasında, razılığı olmadıqda məhkəmə qaydasında tutulur. “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun: 13.1. İnzibati orqanların inzibati praktikasına fiziki və ya hüquqi şəxslərin etimadı qanunla qorunur. 13.2. İnzibati orqan mövcud inzibati praktikaya uyğun hərəkət etməyə borcludur. Yalnız ictimai maraqların tələb etdiyi hallarda mövcud inzibati praktika yeni praktika ilə dəyişdirilə bilər. Yeni inzibati praktika davamlı olmalı və ümumi xarakter daşımalıdır. 13.5. Fiziki və ya hüquqi şəxslərin etimadı qanunsuz hərəkətlərə əsaslana bilməz. 67.1. İnzibati orqan tərəfindən inzibati icraat haqqında hüquq normalarının və ya maddi hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi nəticəsində qəbul edilmiş inzibati akt qanunsuz sayılır. 67.2. Qanunsuz inzibati akt həmin aktı qəbul etmiş inzibati orqan, subordinasiya baxımından yuxarı inzibati orqan və ya qanunla şikayətə baxmaq səlahiyyətinə malik olan müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən və yaxud məhkəmə qaydasında ləğv oluna bilər. 67.3. Qanunsuz əlverişsiz inzibati akt hər bir halda ləğv olunmalıdır. Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunları ilə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, qanunsuz əlverişsiz inzibati aktın ləğv olunması həmin aktın qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırır. 67.4. Qanunsuz əlverişli inzibati akt yalnız bu maddədə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlər daxilində ləğv oluna bilər. 67.5. Maraqlı şəxsin məzmununa etimad göstərdiyi və həmin etimadın qanunla qorunduğu, habelə başqa şəxslərin hüquqlarına və ya qanunla qorunan maraqlarına, dövlət maraqlarına və ya ictimai maraqlara ziyan vurmadığı hallarda, maraqlı şəxsə münasibətdə birdəfəlik və ya cari pul və ya əşya öhdəliklərinin nəzərdə tutulduğu və ya belə öhdəliklərin əmələ gəlməsinə səbəb olmuş qanunsuz əlverişli inzibati aktın ləğv olunmasına yol verilmir. Maraqlı şəxsin ona verilmiş pul vəsaitlərini xərclədiyi və ya əmlakdan istifadə etdiyi və buna görə də onları qaytarmaq iqtidarında olmadığı və ya onları qaytardığı təqdirdə əhəmiyyətli ziyana məruz qalacağı hallarda, həmin şəxs etimadın qanunla qorunması hüququna malikdir. 67.6-cı maddəsinə əsasən maraqlı şəxs aşağıdakı hallarda etimadın qorunması hüququna istinad edə bilməz: 67.6.1. rüşvət, hədə-qorxu və ya aldatma yolu ilə inzibati aktın qəbul edilməsinə nail olduqda; 67.6.2. səhv və ya təhrif olunmuş məlumatları əks etdirən sənədlər təqdim etməklə inzibati aktın qəbul edilməsinə nail olduqda; 67.6.3. inzibati aktın qanunsuz olduğunu bildiyi və ya kobud ehtiyatsızlıq nəticəsində bilmədiyi halda. 67.7. Bu Qanunun 67.6-cı maddəsində göstərilən hallarda qanunsuz əlverişli inzibati akt ləğv olunmalıdır. Həmin aktın ləğv olunması onun qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırır. Bu zaman maraqlı şəxs xərclənmiş pul vəsaitlərinin və ya istifadə olunmuş əşyanın əvəzini ödəməyə borcludur. Ödəmənin həcmi Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin əsassız varlanma ilə bağlı müddəalarına uyğun olaraq müəyyən edilir. 67.8. Başqa şəxslərin hüquqlarına və ya qanunla qorunan maraqlarına, dövlət maraqlarına və ya ictimai maraqlara ziyan vuran qanunsuz əlverişli inzibati akt ləğv olunmalıdır. Həmin aktın ləğv olunması onun qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırmır. 67.13. Qanunsuz inzibati aktın ləğv edilməsi haqqında maraqlı şəxsə bu Qanunun 62-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada məlumat verilir. Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2-1(102)- 3/2023 nömrəli, xx.xx.2023-cü il tarixli***Qərarı Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin: 58.7-ci maddəsinə əsasən sübutlar məhkəmə tərəfindən tam və hərtərəfli araşdırıldıqdan sonra qiymətləndirilir. 68.1-ci maddəsinə görə məhkəmə mübahisə ilə bağlı iş üzrə inzibati məhkəmə icraatı nəticəsində onda yaranmış daxili inam əsasında qərar qəbul edir. Qərarda məhkəmənin mövqeyi üçün əsas olmuş səbəblər göstərilməlidir. 68.2-ci maddəsinə əsasən məhkəmə qərarı yalnız məhkəmə icraatında tədqiq olunmuş və barələrində proses iştirakçılarının öz mülahizələrini bildirmək imkanına malik olduqları faktlar və sübutlarla əsaslandırılmalıdır. Məhkəmənin əsaslandırması: İlk öncə qeyd edilməlidir ki, məhkəmə qərar qəbul edənədək mübahisənin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki hallar üzrə ətraflı araşdırma aparmış, təqdim edilən sübutları tam və hərtərəfli tədqiq etməklə, iddiaçıya qarşı tərəfin dəlillərinə münasibət bildirməsi, etiraz etməsi və məhkəməyə lazımi sübutları təqdim eməsi üçün kifayət qədər imkan yaratmışdır. “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 05 saylı, 10 aprel 2015-ci il tarixli Qərarında göstərilmişdir ki, mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur (1.3-cü bənd). Ona görə də, iddianın mümkünlüyü həmişə onun əsaslılığının yoxlanılmasından əvvəl aparılan hüquqi dəyərləndirmədir (1.4-cü bənd). Mümkünlük şərtlərinin mövcudluğunu məhkəmə tərəflərin bildirməsindən asılı olmayaraq özünün xidməti vəzifəsinə görə yoxlamalıdır (2.1-ci bənd). Qeyd edilən normaların tələbindən çıxış edərək məhkəmə əvvəlcə verilmiş iddianın mümkünlüyünü qiymətləndirir. Belə ki, iddia mümkün iddiadır. Baxılan işdə söhbət İnzibati Prosessual Məcəllənin 1.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş mənada inzibati mübahisədən gedir ki, buna da baxmaq səlahiyyəti inzibati məhkəmələrə aiddir (İPM-in 2.1, 3.1 və 8.1-ci maddələri). İddia düzgün cavabdehə qarşı verilmiş, iddia qaldırmaqda iddiaçı subyektiv hüquqa malik olmuşdur. Məhkəmə hesab edir ki, tələb inzibati mübahisələrin həlli ilə bağlı əmlak tələbinə uyğundur. Belə ki, inzibati orqanla vətəndaş arasındakı münasibətlər inzibati orqanın publik hüquqdan irəli gələn vəzifələrinin icrası ilə bağlıdır və tərəflər bu münasibətlərdə bərabərhüquqlu subyekt kimi çıxış etmir. Hazırkı iş üzrə iddiaçının əsas hüquqi marağı cavabdehə xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək qanunsuz olaraq təyin edilmiş yaşa görə əmək pensiyasına əsasən ümumilikdə 27.545.02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat iki qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin ondan tutularaq Fondun yığım hesabına geri qaytarılmasından ibarətdir. Əmək pensiyaları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununun 31.2-1-ci maddəsi nəzərdə tutur ki, sığortaolunanın əmək kitabçası üzrə 2006-cı il 1 yanvar tarixinədək olan dövrə aid iş stajı dövlət arxivinin arayışları əsasında təsdiqləndiyi halda bu Qanunun 5.3-cü maddəsində nəzərdə tutulan qayda ilə müəyyən edilmiş sənədlərə onların əmək pensiyasını təyin edən orqana daxil olduğu gün baxılaraq, sığortaolunana əmək pensiyası təyin edilir. “İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında” Beynəlxalq Paktın 9-cu maddəsində, hər bir insanın, ictimai sığorta da daxil olmaqla, sosial təminat hüququ təsbit olunmuşdur. Həmin sənədin 4-cü maddəsinə əsasən bu Paktda iştirak edən dövlətlər etiraf edirlər ki, həmin hüquqlardan istifadə olunmasını bu Pakta müvafiq olaraq təmin edən bu və ya digər dövlət həmin hüquqlara yalnız qanunla müəyyən edilən və bu hüquqların təbiətinə uyğun olduğu qədər, həm də demokratik cəmiyyətdə ümumi rifaha yardım göstərmək məqsədilə məhdudiyyətlər qoya bilər. Məhkəmə qeyd edir ki, qanunsuz inzibati aktın ləğvi onun əlverişli və əlverişsiz inzibati akt olmasından və maraqlı şəxsin etimadın qorunması hüququna istinad edib-edə bilməməsindən asılıdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunları ilə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, qanunsuz əlverişsiz inzibati aktın ləğv olunması həmin aktın qüvvəyə mindiyi andan yaranmış hüquqi nəticələri aradan qaldırır. Qanunsuz əlverişli inzibati aktın ləğvindən sonra onun hüquqi nəticələrinin aradan qaldırılıb-qaldırılması maraqlı şəxsin etimadın qorunması hüququna istinad etmək imkanına mövcud olubolmamasından asılıdır. Hazırkı işin materiallarından müəyyən edilir ki, Cavabdeh tərəfindən Fonda təqdim edilmiş AZE 0******* nömrəli şəxsiyyət vəsiqəsində onun doğum tarixi xx.xx.1958-ci il kimi qeyd edilmişdir. Lakin məhkəmə icraatı gedişində əldə olunmuş Cavabdeh barəsində olan doğum akt qeydləri kitabından çıxarışdan və Naxçıvan MR Daxili İşlər Nazirliyinin arayışlarından onun doğum tarixinin əslində xx.xx.1962-ci il olduğu müəyyən edilmişdir. Göründüyü kimi Cavabdeh şəxsi rəsmi sənədə (şəxsiyyət vəsiqəsinə) yalan məlumatların daxil edilməsinə nail olduqdan, yəni “yaşını 4 yaş böyütdükdən” sonra həmin rəsmi sənədi notarial qaydada təsdiq etdirərək DSMF-na təqdim etmişdir. Fondun xx.xx.2009-cu il tarixli, 14442 nömrəli qərarı ilə ona güzəştli şərtlə əmək pensiyası təyin edilmiş, və o, müəyyən dövr ərzində yaşa görə əmək pensiyası almışdır. Nəticədə “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 14cü (3 uşağı olanlar—51 yaşına çatdıqda və azı 16 il iş stajı olduqda) və hazırda qüvvədə olan “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 8-ci maddəsində həmin kateqoriyadan olan şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş güzəştlərdən hüquqi əsas olmadan yararlanmışdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, “İnzibati icraat haqqında” Qanunun 67.6-cı və 67.6.3-cü maddələrinin tələbi baxımından maraqlı şəxsin inzibati aktın qanunsuz olduğunu bildiyi və ya kobud ehtiyatsızlıq nəticəsində bilmədiyi halda etimadın qorunması hüququna istinad edilə bilməz. Məhkəmələr etimad hüququna istinadı aradan qaldıran şərtlərin mövcudluğunu tam şəkildə yoxlamaq səlahiyyətinə malikdir. Bu zaman həm də şəxsin etimad hüququna istinadı istisna edən şərtlərin mövcudluğu da məhkəmələr tərəfindən xidməti vəzifəsinə görə yoxlanılmalıdır. Bu baxımdan cavabdehin doğum tarixini saxtalaşdıraraq ona pensiyanın təyin olunmasının qanunsuz olduğunu bildiyi halda onun etimad hüququnun qorunduğuna istinad edilə bilməz. Qeyd olunmalıdır ki, artıq ödənilmiş əmək pensiyasının və əmək pensiyasına əlavənin məbləğinin tutulması ilə bağlı qayda “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 39cu maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin qaydaya görə, artıq ödənilmiş əmək pensiyası və əmək pensiyasına əlavənin məbləği əmək pensiyaçısının razılığı ilə əmək pensiyasını təyin edən orqanın qərarı əsasında, razılığı olmadıqda məhkəmə qaydasında tutulur. Hazırkı iş üzrə cavabdehə əmək pensiyasının ödənilməsinin sadəcə cavabdehin təqsirli davranışına bağlı olduğunu deyil, eləcə də, inzibati orqanın təqsirli davranışına bağlı olduğunu, təyin edilmiş pensiyanın onun səhvi nəticəsində təyin olunduğunu və hazırkı iş üzrə pensiya məbləğinin artıq ödənilməsində tərəflərin həmməsuliyyətli (birgə məsuliyyət) olduqları nəzərə alınmalıdır. Bu mənada iş üzrə araşdırma zamanı həm də nəzərə almaq lazımdır ki, hər bir inzibati orqan (inzibati orqanın adından qərar qəbul edən vəzifəli şəxs) xidməti vəzifəsini yerinə yetirmək üçün zəruri səviyyədə hüquqi və administrativ biliklərə malik olmalıdır. Zəruri hüquqi biliklərə vəzifəli şəxsin qanunlar və digər normativ hüquqi, eləcə də normativ xarakterli aktlar, habelə yuxarı instansiya məhkəmələrinin təcrübəsi (qərarları) barədə bilikləri daxildir. İnzibati biliklərə isə yalnız dar mənada idarəçilik bilikləri deyil, müasir idarəçilik sistemi üçün xarakterik olan müvafiq biliklər toplusu aiddir. Vəzifəli şəxs özü zəruri biliklərə sahib olmadığı və buna ehtiyacın yarandığı hallarda müvafiq mütəxəssislərdən rəy almağa borcludur. Bu mənada vəzifəli şəxs qəbul edəcəyi qərarla bağlı inzibati icraatı tam və hərtərəfli aparmalı, qərarın qəbuluna ciddi yanaşmalı və bilikləri yetərli olmadığı hallarda ən azından təmsil etdiyi qurumun müvafiq əməkdaşları və ya digər inzibati orqanların mütəxəssisləri ilə məsləhətləşməlidir. Hazırkı mübahisəyə münasibətdə iddiaçı cavabdehə qeyri-qanuni pensiyanın təyin olunması ilə bağlı məsələni yoxlamaq məqsədi ilə yekun qərar qəbul etməzdən əvvəl müvafiq informasiyanı səlahiyyətli orqandan əldə etmək üçün kifayət qədər əsasa malik olmasına rəğmən, bununla bağlı tam və hərtərəfli araşdırma tələbini obyektiv olaraq yerinə yetirməmiş, iş üzrə şübhə doğuran sənədləri lazımi diqqət göstərərək araşdırmamışdir. Məlumatın əldə olunması üçün iddiaçı orqan yalnız özündə olan sənədlərlə kifayətlənməli deyil, həm də pensiya təyinatının onda mərkəzləşdirilməsinə qədər pensiya təyin etmək səlahiyyətinə malik olan müvafiq qurumlara da müraciət etməli idi. Məhkəmə qeyd edir ki, hətta cavabdehin təqsirli davranışı belə iddiaçını xidməti vəzifəsinə görə qanunun tələblərinə uyğun davranmaq və obyektiv hüquqa uyğun qərar qəbul etmək vəzifəsindən azad etmir. Belə ki, publik hakimiyyət funksiyalarını həyata keçirən vəzifəli şəxslər qanunauyğun davranışla bağlı xidməti öhdəlik daşıyırlar. Onlar vəzifələrini yerinə yetirdikləri və səlahiyyətlərindən istifadə etdikləri hakimiyyət orqanını obyektiv hüquqa uyğun təmsil etməyə borcludurlar. İddiaçının vurulmuş ziyanın qarşısını almaq və ya onu məhdudlaşdırmaq imkanına malik olduğu belə hallarda məsuliyyətin müəyyən olunması zamanı həmin fakt nəzərə alınmalıdır. Hazırkı mübahisəyə münasibətdə də bu qayda tətbiq olunmalı, iddiaçının da məsuliyyət daşıdığı qəbul edilməli və bunun üzərindən həm iddiaçı, həm də cavabdeh həmməsuliyyətin subyekti kimi qiymətləndirilməlidir. Digər tərəfdən, cavabdehin də vurduğu ziyana görə həmməsuliyyətli oduğu nəzərə alınmalıdır. Qeyd edilənlərdən göründüyü kimi cavabdehə pensiya qismində mütəmadi pul ödəmələrinin aparılması təkcə cavabdehin təqsiri üzündən baş vermədiyi, həmçinin inzibati orqanın təqsirli davranışına bağlı olmuşdur. Şərh edilənlərə əsasən məhkəmə hesab edir ki, hazırkı iş üzrə inzibat icraat hüququnun yuxarıda istinad olunan müddəaları baxımından tərəflərin əmlak vəziyyəti tam qorunmağa layiq deyil. Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun 18 aprel 2025-ci il tarixli, 3-17-9-1/2-4243/2025-ci il tarixli cavab məktubundan görünür ki, Cavabdeh təyin olunmuş əmək pensiyasının dayandırıldığı üç il əvvəlki dövr üzrə (xx.xx.2020 - ci-xx.xx.2023) ödənilmiş pensiya məbləğləri xx.xx.2020-ci il üzrə (xx.xx.2020 - xx.xx.2020 - 06 ay) 1399.20 manat, xx.xx.2021-ci il üzrə (12 ay) 3117.36 manat, 2022-ci il üzrə (12 ay) 3423.32 manat və 2023-cü il üzrə (xx.xx.2023 xx.xx.2023 – 06 ay) 1963.20 manat təşkil etmişdir. Bununla da, Cavabdeh qanunsuz təyin edilmiş pensiya əsasında, son 36 ay ərzində ümumilikdə 9903.08 (doqquz min doqquz yüz üç manat, səkkiz qəpik) manat məbləğdə pul vəsaiti ödənilmişdir. Beləliklə, qeyd edilənlərin məcmusuna qiymət verməklə məhkəmə hesab edir ki, Cavabdeh qanunsuz təyin edilmiş pensiya əsasında, son üç il (36 ay) ərzində ümumilikdə 9903.08 (doqquz min doqquz yüz üç manat, səkkiz qəpik) manat məbləğdə ödənilmiş pul vəsaitinin cavabdehdən tutularaq iddiaçıya ödənilməsi tərəfləri qeyri-mütənasib və həddindən artıq ağır yükə məruz qoymamaqla, ümumilikdə cəmiyyətin maraqları ilə fərdi hüquqlar arasındakı ədalətli balansı təmin edir. Odur ki, iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Cavabdeh qarşı “cavabdehə xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək qanunsuz olaraq təyin edilmiş yaşa görə əmək pensiyasına əsasən ümumilikdə 27.545.02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat iki qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin ondan tutularaq Fondun yığım hesabına geri qaytarılması tələbi"nə iddiası qismən təmin edilməli, Cavabdeh ümumilikdə 9903.08 (doqquz min doqquz yüz üç manat, səkkiz qəpik) manat məbləğdə pul tutularaq iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna ödənilməlidir. Nəticəvi hissə: Göstərilənləri və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 58.7, 68, 69, 75, 81 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə q ə r a r a a l d ı: İddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Cavabdeh qarşı “cavabdehə xx.xx.2010-cu il tarixdən xx.xx.2023-cü il tarixədək qanunsuz olaraq təyin edilmiş yaşa görə əmək pensiyasına əsasən ümumilikdə 27.545.02 (iyirmi yeddi min beş yüz qırx beş manat iki qəpik) manat məbləğində pul vəsaitinin ondan tutularaq Fondun yığım hesabına geri qaytarılması tələbi"nə iddiası qismən təmin edilsin. Cavabdeh ümumilikdə 9903.08 (doqquz min doqquz yüz üç manat, səkkiz qəpik) manat məbləğdə pul tutularaq iddiaçı Naxçıvan Muxtar Respublikasının X9 Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna ödənilsin. Qərardan, təqdim olunduğu gündən 30 gün müddətində Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Qərar şikayətin verilmədiyi və ya proses iştirakçıları tərəfindən şikayətin geri götürüldüyü hallarda məhkəmə qərarı onun təqdim olunduğu gündən 30 gün keçdikdən sonra qanuni qüvvəyə minir. Hakim: Elnur Hüseynov