Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi Qərardad — İş №2-1(122)-363/2025

Azərbaycan Respublikası adından QƏRARDAD Naxçıvan şəhəri İş № 2-1(122)-363/2025 04.04.2025 NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASININ İNZİBAT MƏHKƏMƏSİ Giriş hissə: Hakim Əliyev Tural Yusif oğlunun sədrliyi, Rzayeva Əpruz Qasım qızının katibliyi, iddiaçıların vəkili və nümayəndəsi Vəkil, cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsin nümayəndəsi X2 iştirakları ilə, iddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, İddiaçı4, İddiaçı5 və X5 cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsə qarşı "Şərur rayon Püsyan kəndində yerləşən ümumi sahəsi 3900 kv.m olan həyətyanı torpaq sahəsinə dair JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin, mübahisəli torpaq sahəsinə dair daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış əsassız qeydiyyatın X23 ailə başçısı olmaqla cəmi 4 nəfər ailə üzvlərinə münasibətdə qismən ləğv edilməsi, mübahisəli torpaq sahəsi üzərində X13 ailə üzvləri (cəmi 2 nəfər) və İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınması və Şərur rayon Dövlət Arxivindən verilmiş arayışda və Naxçıvan Muxtar Respublikası Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən verilmiş Şərur rayon Püsyan kəndi üzrə qaib təsərrüfatlar siyahısında göstərilən ölçülər daxilində, 1500 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsi üzərində X25 ailə başçısı olmaqla ailə üzvlərinin (cəmi 2 nəfər) və 2000 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsinə isə İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə çıxarışların verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbi”nə dair inzibati işə Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin binasında açıq məhkəmə iclasında baxaraq, müəyyənetdi: Təsviri hissə: İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, İddiaçı4, İddiaçı5 və X14 vəkil və nümayəndə vasitəsilə iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edərək Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən aparılmış qeydiyyatın ləğv edilməsi, texniki səhvlik nəticəsində X8 ailə üzvləri (cəmi dörd nəfər) ilə birlikdə adlarına verilmiş JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin etibarsız hesab edilməsi və mübahisəli torpaq sahəsinin 1500 kv.m. ölçüdə X25 ailə başçısı olmaqla həyat yoldaşı X6, 2000 kv.m. ölçüdə İddiaçı1 ailə başçısı olmaqla qardaşı İddiaçı3, qardaşı arvadı X1 və qardaşı qızı X7 adlarının hüquqların dövlət qeydiyyata alınaraq “Torpağa mülkiyyət hüququna dair” Çıxarışların verilməsi öhdəliyinin cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdirlər. İddia tələbi onunla əsaslandırılmışdır ki, Şərur rayon Püsyan kəndində torpaq islahatı aparılanadək mərhum X25 ailə başçısı olmaqla cəmi iki nəfərdən ibarət ailə üzvlərinin (X9) birgə istifadələrində 1500 kv.m, İddiaçı1 ailə başçısı olmaqla cəmi dörd nəfərdən ibarət ailə üzvlərinin (İddiaçı3, X3, X18) birgə istifadələrində 2000 kv.m və X24 ailə başçısı olmaqla cəmi dörd nəfərdən ibarət ailə üzvlərinin (X19, X20, X21) birgə istifadələrində 1200 kv.m həyətyanı torpaq sahələri olmuşdur. Şərur rayon Püsyan kəndində torpaq islahatı aparılan zaman xüsusi mülkiyyətə torpaq sahəsi almaq hüququ olan subyektlərin siyahısında X8 dörd nəfərdən ibarət ailə üzvləri ilə birlikdə (X19, X22, X15) 0.12 ha torpaq sahəsi qeydə alınmış və "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-238A nömrəli Şəhadətnaməyə əsasən 1400 kv.m həyətyanı torpaq sahəsi ailə üzvləri ilə birgə mülkiyyətlərinə verilmişdir. Şərur rayon Püsyan kəndi üzrə qaib təsərrüfatların siyahısında X13 adına ailə üzvləri (cəmi iki nəfər) ilə birlikdə 0.15 ha, İddiaçı1 adma ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə 0.20 ha torpaq sahəsi olduğu qeyd olunsa da, kəndin yer quruluşu planı tərtib olunarkən onların adların torpaq sahəsi uçota alınmamış, həmin torpaq sahələri texniki səhvlik nəticəsində Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə dövlət Xidməti tərəfindən X8 ailə üzvləri (cəmi dörd nəfər) ilə birlikdə adlarına ümumi sahəsi 3900 kv.m olan həyətyanı torpaq sahəsi qeydiyyata alınaraq "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-238B №-li Şəhadətnamə verilmişdir. Nurəli Qasımovun övladları ailə quraraq Azərbaycan Respubliksının digər şəhər və rayonlarında ailə üzvləri ilə birlikdə yaşasalar da hər il yaz aylarında Şərur rayon Püsyan kəndinə qayıdaraq X13 və İddiaçı1 ailə üzvləri ilə birlikdə istifadələrində həmin həyətyanı torpaq sahələri və üzərlərində tikilmiş fərdi yaşayış evlərində yaşayaraq kəndə təsərrüfatı məhsullarının əkilib becərilməsi ilə məşğul olurlar. Lakin son zamanlar həmin torpaq sahələrinin də Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən texniki səhvlik nəticəsində qardaşları X8 ailə üzvləri (cəmi dörd nəfər) ilə birlikdə adlarına qeydiyyata alınaraq "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-238B №-li Şəhadətnamə verildiyini öyrənmişlər. Qeyd olunan məsələ ilə əlaqədar Naxçıvan Muxtar Respublikası Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidmətinin əməkdaşları tərəfindən xx.xx.2023-cü il tarixdə mübahisəli torpaq sahəsinə yerində baxış keçirilərək tərtib edilmiş aktda da mübahisəli torpaq sahəsinin iki fərqli həyətyanı torpaq sahəsindən ibarət olduğunu, həmin həyətyanı torpaq sahələrindən biri X25 ailə başçısı olmaqla həyat yoldaşı X4, digər İddiaçı1 ailə başçısı olmaqla qardaşı İddiaçı3, qardaşı arvadı X1 və qardaşı qızı X7 istifadələrində olduğunu, haliyədə də onlar tərəfindən istifadə oldunduğu, lakin texniki səhflk nəticəsində həmin həyətyanı torpaq sahələri birləşdirilərək yanlışlıqla X10 adına qeydiyyata alınaraq "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-238B nömrəli Şəhadətnamə verildiyi qeyd edilmişdir. Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 45.4-cü maddəsinin tələbinə müvafiq olaraq iddia ərizəsi məhkəməyə daxil olduğu gündən icraata qəbul olunmuş və məhkəmə tərəfindən Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13-cü maddəsinin tələbinə əsasən iddiaçı tərəfə yardım məktubları ünvanlanaraq mübahisələndirilən JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin inzibati deyil, hüquqi akt olduğu və özündə Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 17 iyul 1997-ci tarixli, 11 nömrəli qərarı ilə həll edilmiş məsələlərə dair hüququ tanıyan qeydiyyatın aparılmasını ehtiva etdiyi, belə olan halda ilk öncə Şəhadətnamənin verilməsinin əsasını təşkil etmiş Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 17 iyul 1997-ci tarixli, 11 nömrəli qərarının mübahisələndirilməsinin məqsədəmüvafiq olduğu, həmçinin iddia tələbində qeyd olunan qaib təsərrüfatlar siyahısında göstərilən 1500 və 2000 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahələrinin yerləşdiyi yeri müəyyən etməyə imkan verən müvafiq sənədlərin iddia ərizəsinə ələvə edilmədiyi iddiaçı tərəfin diqqətinə çatdırılmış, iddia tələbinin dəqiqləşdirilməsi təklif olunmuşdur. İddiaçıların vəkili və nümayəndəsi məhkəməyə xx.xx.2025-ci il tarixli yeni iddia ərizəsi təqdim edərək Şərur rayon Püsyan kəndində yerləşən ümumi sahəsi 3900 kv.m olan həyətyanı torpaq sahəsinə dair JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin, mübahisəli torpaq sahəsinə dair daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış əsassız qeydiyyatın X23 ailə başçısı olmaqla cəmi 4 nəfər ailə üzvlərinə münasibətdə qismən ləğv edilməsi, mübahisəli torpaq sahəsi üzərində X13 ailə üzvləri (cəmi 2 nəfər) və İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınması və Şərur rayon Dövlət Arxivindən verilmiş arayışda və Naxçıvan Muxtar Respublikası Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən verilmiş Şərur rayon Püsyan kəndi üzrə qaib təsərrüfatlar siyahısında göstərilən ölçülər daxilində, 1500 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsi üzərində X25 ailə başçısı olmaqla ailə üzvlərinin (cəmi 2 nəfər) və 2000 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsinə isə İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə çıxarışların verilməsi öhdəliyinin cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsin üzərinə qoyulması barədə qərar qəbul edilməsini xahiş etmişdir. İddianın mümkünlüyünün yoxlanılması ilə bağlı növbəti məhkəmə iclası 04 aprel 2025-ci il tarixə təyin edilərək məhkəmə tərəfindən iddiaçı tərəfə yenidən yardım məktubu göndərilmişdir. İddiaçılara məhkəmə iclasının yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumat verilməsinə baxmayaraq, onlar məhkəmə iclasında iştirak etməmişdirlər. Məhkəmə iddiaçıların iştirakları olmadan məhkəmə iclasının keçirilməsini mümkün hesab etmişdir. Məhkəmə iclasında iştirak edən iddiaçıların vəkili və nümayəndəsi Vəkil göndərilən yardım məktublarından xəbərdar olduğunu bildirib, hazırki tələb üzrə işə baxılıb müvafiq qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə iclasında iştirak edən cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsin nümayəndəsi X11 qanuni qərar qəbul edilməsini məhkəmədən xahiş etdi. Məhkəmə proses iştirakçılarının izahatlarını dinləyib, iddia ərizəsini və ərizəyə əlavə edilmiş sənədləri tədqiq edərək hesab edir ki, iddia tələbi mümkün sayılmamalıdır. Tətbiq edilən hüquq: “İnsan hüquqlarının və əsas azadlıqların müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın 1 saylı Protokolunun 1-ci maddəsinə əsasən hər bir fiziki və hüquqi şəxs öz mülkiyyətindən maneəsiz istifadə hüququna malikdir. Heç kəs, cəmiyyətin maraqları naminə qanunla və beynəlxalq hüququn ümumi prinsipləri ilə nəzərdə tutulmuş şərtlər istisna olmaqla, öz mülkiyyətindən məhrum edilə bilməz. Hər bir işdə, işin bütün halları nəzərə alınmaqla, bu halların ərizəçiyə 1 saylı Protokolun 1-ci maddəsi ilə qorunan maddi marağa hüquq verib-verməməsi müəyyən olunmalıdır (Saghinadze və başqaları Gürcüstana qarşı, № 18768/05, § 103, 27 may 2010-cu il). Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin: - 13-cü maddəsinə əsasən məhkəmə qaldırılan iddialarda yol verilən formal xətaların aradan qaldırılmasında, aydın olmayan iddia tələblərinin dəqiqləşdirilməsində, yanlış iddia növlərinin münasibləri ilə əvəz olunmasında, natamam faktiki məlumatların tamamlanmasında, eləcə də işin hallarının müəyyənləşdirilməsi və qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edən izahatların təqdim olunmasında proses iştirakçılarına yardım etməyə borcludur. - 35.1-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllədə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, iddiaçının iddia ərizəsində inzibati aktın qəbul edilməsi və ya qəbul edilməsindən imtina olunması, yaxud inzibati orqanın hərəkəti və ya hərəkətsizliyi nəticəsində onun hüquqlarının və qanunla qorunan maraqlarının pozulduğunu əsaslandırdığı hallarda mübahisələndirmə haqqında, məcburetmə haqqında, öhdəliklərin icrası haqqında və müəyyən hərəkətləri etməkdən çəkinməyə dair iddia mümkün sayılır. - 35.3-cü maddəsinə əsasən iddianın mümkün sayılmaması barədə məhkəmə qərardad qəbul edir. Həmin qərardaddan yuxarı məhkəməyə şikayət verilə bilər. “İnzibati məhkəmə icraatında iddianın mümkünlüyünə dair” Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 10 aprel 2015-ci il tarixli, 05 nömrəli qərarının: - 1.1, 1.2, 1.3-ci bəndlərində qeyd olunan hüquqi mövqeyə görə məhkəmələr nəzərə almalıdırlar ki, inzibati mübahisələrə dair iddianın əsaslılığının yoxlanılması üçün zəruri ilkin şərt onun mümkün olmasıdır. İddianın əsaslılığının yoxlanılmasına yönəlmiş fəaliyyəti zamanı məhkəmə cavabdehə qarşı irəli sürülmüş maddi-hüquqi tələbin mövcud olubolmamasını araşdırmaqla mahiyyəti üzrə qərar qəbul edir. Mümkünlük şərtləri iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağa imkan verən şərtlərin mövcudluğunun yoxlanılmasını nəzərdə tutur. - 2.3-cü bəndinə əsasən məhkəmələr ilk növbədə iddiaçının həmin iddia tələbi üzrə subyektiv hüququnun olub-olmamasını, cavabdehin həmin iddiaya cavab verməli olubolmamasını, qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğu hallarda cavabdehin imtinasının olubolmamasını, İPM-də nəzərdə tutulmuş iddia müddətlərinə riayət edilib-edilmədiyini, prosessual həmiştirakçılığın yol verilənliyini, tələblərin bir iddiada birləşdirilməsinin mümkünlüyünü İPM-nin 37-ci maddəsinə uyğun yoxlamalıdırlar. - 3.1-ci bəndinə əsasən inzibati məhkəmə icraatının əsas prinsiplərindən biri məhkəmənin yardım etmək vəzifəsidir. - 3.2-ci bəndinə əsasən İPM-in 13 və 48-ci maddəsində təsbit edilmiş buna dair müddəalar işə baxan məhkəmənin mübahisənin faktiki və hüquqi hallarını tərəflərlə müzakirə etməsini və bununla əlaqədar onlara zəruri hüquqi yardım göstərməsini tələb edir. - 3.3-cü bəndinə əsasən yardım etmək vəzifəsi tələb edir ki, iddianın mümkün sayılmamasına səbəb olan halları aşkar edən məhkəmə bunu iddiaçının diqqətinə çatdırmaqla onunla müzakirə etməli, zəruri olduğu halda müvafiq hüquqi təkliflər verməli, həmin halların aradan qaldırılması üçün lazımi şərait yaratmalı və bunun üçün ağlabatan vaxt təyin etməlidir. - 3.4-cü bəndinə əsasən birinci instansiyası məhkəməsi yardım etmək vəzifəsinə riayət etmədən iddianı mümkünsüz saymamalıdır. Məhkəmə yardım etmək vəzifəsini hər bir konkret işin hallarından asılı olaraq zərurət olduqda məhkəmə iclasında yerinə yetirə biləcəyi kimi, buna dair məhkəmə iclası keçirmədən tərəflərlə apardığı yazışmalar vasitəsilə də yerinə yetirə bilər. Məhkəmənin əsaslandırması: Məhkəmə iddiaçıların vəkili və nümayəndəsinin izahatını dinləyərək, işin faktiki hallarının qüvvədə olan qanunvericilik normalarına uyğunluğunu yoxlayaraq hesab edir ki, aşağıda qeyd olunanlara əsasən iddia mümkün sayılmamalıdır. Məhkəmə tərəfindən iddiaçı tərəfin ünvanına Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13-cü maddəsinin tələbinə əsasən yardım məktubları göndərilərək onlara zəruri hüquqi yardım göstərilmiş, hüquqi nəticələr barədə bilavasitə məlumatlandırılmışlar. Məhkəmə qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, iddianın mümkünlüyü həmçinin iddiaçının hüquqi marağı nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir. Bu zaman isə şəxsin arzuladığı məqsədə çatmaq üçün düzgün hüquqi müdafiə vasitələrindən və əlverişli iddia növlərindən istifadə edib-etmədiyi yoxlanılmalıdır. İddia qaldırmış şəxs özünün məqsədinə hüquqi müdafiənin başqa vasitələrindən, eləcə də başqa predmetli iddia qaldırmaqla, həmçinin başqa cavabdehə qarşı iddia irəli sürməklə daha tez, daha münasib və daha sadə yolla nail ola bilərsə, məhkəmə belə tələblərə cavab verməyən iddianın mümkünlüyü məsələsinə baxa bilər. İddia tələbinin məzmunundan belə müəyyən edilir ki, iddiaçının əsas hüquqi marağı Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyası tərəfindən 17 iyul 1997-ci tarixli, 11 nömrəli qərarla X10 adına verilmiş JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin, mübahisəli torpaq sahəsinə dair daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış əsassız qeydiyyatın qismən ləğv edilməsidir. Məhkəmənin sorğusuna cavab olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxs tərəfindən təqdim olumuş xx.xx.2025-ci il tarixli, 04/07 nömrəli məktuba əlavə olunmuş Püsyan kənd qaib təsərrüfatlarının siyahısında X13 islahat aparılmamışdan əvvəl xx.xx.1995-ci il tarixdə vəfat etdiyi, İddiaçı1 isə 1983-cü ildən Bakı şəhərində yaşadığı qeyd olunmuşdur. Həmçinin 27 fevral 2025-ci il tarixli, 04/110 nömrəli məktubdan aydın olur ki, 1997-ci ildə Şərur rayon Püsyan kəndində aqrar islahat aparılan zaman X25 və X12 pay torpağı verilməmişdir. “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” JN-238B (KOD:********) saylı Şəhadətnamədən görünür ki, islahat zamanı mübahisəli torpaq sahəsi X16 və onun ailə üzvlərinə verilmişdir. İddia tələbinin birinci hissəsinə münasibətdə qeyd edilməlidir ki, daşınmaz əmlak üzərində hüquq dövlət reyestrində hüquqmüəyyənedici sənədlərə əsasən qeydiyyata alınır, cavabdeh həmin sənədlərin məzmununa bağlıdır və onlara uyğun davranmağa borcludur. Qeydiyyat barədə şəhadətnamə və ya çıxarış sadəcə olaraq şəxsin hüququnun dövlət reyestrində qeydiyyata alındığını ifadə edir. Hüquqmüəyyənedici sənədlərin qüvvədə və etibarlı olduğu müddətdə cavabdeh tərəfindən sözügedən hüquqmüəyyənedici sənədlərə əsasən aparılmış qeydiyyatın ləğvi tələb oluna bilməz. Hazırkı mübahisəyə münasibətdə mübahisəli torpaq sahəsi üzərində qeydiyyatın Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının xx.xx.1997-ci il tarixli qərarı əsasında aparıldığı, mübahisənin predmetini təşkil edən JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin, eləcə də X38 adına çıxarışın Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının qərarı əsasında aparılmış hüququn qeydiyyatına dair müvafiq sənədlər olduğu nəzərə alınmalıdır. Bu baxımdan iddiaçılar ilk növbədə, hüququn qeydiyyatının əsasında duran hüquqmüəyyənedici sənədləri mübahisələndirməli, yəni mübahisələndirmə haqqında iddia vasitəsi ilə həmin sənədlərin ləğvinə nail olmalı idilər. Məhkəmə hesab edir ki, şəhadətnamənin verilməsini cavabdeh inzibati orqan tərəfindən publik hüquq sahəsində idarəçilik funksiyalarının həyata keçirilməsi nəticəsində qəbul edilmiş inzibati akt hesab etmək olmaz. İş materiallarına əlavə edilmiş JN-238B (KOD:********) saylı "Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair" Şəhadətnamə inzibati deyil, hüquqi aktdır və özündə Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 17 iyul 1997-ci tarixli, 11 nömrəli qərarı ilə həll edilmiş məsələlərə dair hüququ tanıyan qeydiyyatın aparılmasını ehtiva edir. Bu mənada, hazırki iş üzrə dövlət aktının verilməsinin əsasını təşkil etmiş Şərur Rayon Aqrar İslahat Komissiyasının 17 iyul 1997-ci tarixli, 11 nömrəli qərarı mübahisələndirilmədən birbaşa həmin qərara əsasən verilmiş şəhadətnamənin qismən ləğv edilməsinə dair qaldırılmış iddiaya iddiaçıların hüquqi marağı mövcud deyildir. Çünki həmin hüquqmüəyyənedici sənəd qüvvədə olduğu halda şəhadətnamənin qismən ləğv edilməsini tələb etmək əhəmiyyətsiz olmaqla yanaşı, buna dair ayrıca məhkəmə prosesinin aparılmasını da lüzumsuz edir. Məhkəmə onu da qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, həmin qərarın qəbul edildiyi vaxtda qüvvədə olan Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 24-1fəslində (Dövlət hakimiyyəti orqanlarının, idarələrin, təşkilatların, müəssisələrin və vəzifəli şəxslərin vətəndaşların, hərbi qulluqçuların və kollektivlərin hüquqlarına toxunan qeyrihüquqi hərəkətlərindən şikayətlər) və 2000-ci il 1 sentyabr tarixdən qüvvəyə minmiş Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 2011-ci il 30 iyun tarixədək qüvvədə olmuş 27-ci fəslində (Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının, yerli özünüidarə orqanlarının, sair orqan və təşkilatların, onların vəzifəli şəxslərinin qərarları və hərəkətləri (hərəkətsizliyi) ilə əlaqədar mübahisələrə dair işlər üzrə icraat) ümumi (publik) hüquq münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr üzrə hüquqi müdafiə imkanları nəzərdə tutulmuşdu. Həm də 2000-ci il 1 sentyabr tarixdən qüvvəyə minmiş Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 298-ci maddəsinə əsasən, şəxs özünün hüquq və azadlığının pozulduğu barədə ona məlum olan gündən 1 ay müddətində ərizə ilə məhkəməyə müraciət etmək hüququna malik olmuşdur. 2011-ci il 1 yanvar tarixədək qəbul edilmiş aktların mübahisələndirilməsi üçün əvvəlki qanunla müəyyən edilmiş məhkəməyə müraciət etmə müddəti 2011-ci il 1 yanvar tarixədək artıq ötürülmüşdürsə, onlar yeni qanuna görə də mübahisələndirilə bilməzlər. Belə ki, İPM onun qüvvəyə minməsindən əvvəl məhkəmə qaydasında mübahisələndirilməsi imkanı aradan qalxmış hər hansı inzibati akta qarşı yeni hüquqi müdafiə imkanı yaratmır. “Torpaq islahatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunun 22-ci maddəsinə əsasən fiziki və hüquqi şəxslər torpaq islahatı barədə yerli aqrar islahat komissiyasının qərarı ilə razılaşmadıqda həmin qərarı aldıqdan sonra 10 gün müddətində rayon aqrar islahat komissiyasına şikayət edə bilərlər. Rayon aqrar islahat komissiyaları daxil olan şikayətə 30 gün müddətində baxaraq qərar qəbul edirlər. Naxçıvan Muxtar Respublikasının rayonlarının aqrar islahat komissiyalarının qərarı ilə razılaşmadıqda fiziki və hüquqi şəxslər 10 gün müddətində Naxçıvan Muxtar Respublikası Aqrar İslahat Komissiyasına şikayət edə bilərlər. Naxçıvan Muxtar Respublikası Aqrar İslahat Komissiyası daxil olan şikayətə 30 gün müddətində baxaraq qərar qəbul edir. Fiziki və hüquqi şəxslər rayon aqrar islahat komissiyalarının və ya Naxçıvan Muxtar Respublikası Aqrar İslahat Komissiyasının qərarı ilə razılaşmadıqda 10 gün müddətində Azərbaycan Respublikası Dövlət Aqrar İslahat Komissiyasına şikayət edə bilərlər. Azərbaycan Respublikası Dövlət Aqrar İslahat Komissiyası daxil olan şikayətə 30 gün müddətində baxaraq qərar qəbul edir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Aqrar İslahat Komissiyasının qərarından Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş qaydada məhkəməyə şikayət verilə bilər. Digər hallarda torpaq mübahisələri Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulan qaydada həll edilir. Göründüyü kimi, torpaq islahatını Azərbaycan Respublikası Dövlət Aqrar İslahat Komissiyası, Naxçıvan Muxtar Respublikası Aqrar İslahat Komissiyası, rayon və yerli aqrar islahat komissiyaları aparmış, islahat yekunlaşdığından qeyd edilən komissiyaların fəaliyyəti başa çatmışdır. Qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikasında aparılmış aqrar islahatlar artıq başa çatmışdır və iddiaçılar islahatların nəticələrinə dair qərarı və yaxud islahatın nəticələrinin mübahisələndirilməsi üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddəti də ötürmüşlər. Hazırki mübahisə ilə bağlı oxşar hüquqi mövqe Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin xx.xx.2024-cü il tarixli, 2-1(102)-384/2024 nömrəli inzibati işlər üzrə qəbul etdiyi qərarında da öz əksini tapmışdır. Məhkəmə qeyd etməyi xüsusilə zəruri hesab edir ki, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin qərarları qətidir və aşağı instansiya məhkəmələri üçün tövsiyə xarakteri daşıyır. Məhkəmə qeyd edir ki, şəhadətnamənin qismən ləğv edilməsi barədə iddia mümkünsüz olduğundan, hüquqi müqəddəratı həmin tələblə bağlı mübahisənin həllindən bilavasitə asılı olan digər tələb də, belə bir hüquqi zərurət olmadığı üçün müzakirə edilmədən mümkün sayılmamalıdır. Beləliklə, məhkəmə iddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, İddiaçı4, İddiaçı5 və X5 cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsə qarşı "Şərur rayon Püsyan kəndində yerləşən ümumi sahəsi 3900 kv.m olan həyətyanı torpaq sahəsinə dair JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin, mübahisəli torpaq sahəsinə dair daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış əsassız qeydiyyatın X23 ailə başçısı olmaqla cəmi 4 nəfər ailə üzvlərinə münasibətdə qismən ləğv edilməsi, mübahisəli torpaq sahəsi üzərində X13 ailə üzvləri (cəmi 2 nəfər) və İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınması və Şərur rayon Dövlət Arxivindən verilmiş arayışda və Naxçıvan Muxtar Respublikası Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən verilmiş Şərur rayon Püsyan kəndi üzrə qaib təsərrüfatlar siyahısında göstərilən ölçülər daxilində, 1500 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsi üzərində X25 ailə başçısı olmaqla ailə üzvlərinin (cəmi 2 nəfər) və 2000 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsinə isə İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə çıxarışların verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbi”nə dair iddiasının mümkün sayılmaması qənaətinə gəlir. Nəticəvi hissə: Göstərilənlərə əsasən və Azərbaycan Respublikası İnzibati Prosessual Məcəlləsinin 13, 35, 80, 81 və 85-ci maddələrini rəhbər tutaraq, məhkəmə qəraraaldı: İddiaçılar İddiaçı1, İddiaçı2, İddiaçı3, İddiaçı4, İddiaçı5 və X5 cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin tabeliyində "Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri" publik hüquqi şəxsə qarşı "Şərur rayon Püsyan kəndində yerləşən ümumi sahəsi 3900 kv.m olan həyətyanı torpaq sahəsinə dair JN-238B nömrəli “Torpağın mülkiyyətə verilməsinə dair” Şəhadətnamənin, mübahisəli torpaq sahəsinə dair daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılmış əsassız qeydiyyatın X23 ailə başçısı olmaqla cəmi 4 nəfər ailə üzvlərinə münasibətdə qismən ləğv edilməsi, mübahisəli torpaq sahəsi üzərində X13 ailə üzvləri (cəmi 2 nəfər) və İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə mülkiyyət hüquqlarının dövlət qeydiyyatına alınması və Şərur rayon Dövlət Arxivindən verilmiş arayışda və Naxçıvan Muxtar Respublikası Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən verilmiş Şərur rayon Püsyan kəndi üzrə qaib təsərrüfatlar siyahısında göstərilən ölçülər daxilində, 1500 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsi üzərində X25 ailə başçısı olmaqla ailə üzvlərinin (cəmi 2 nəfər) və 2000 kv.m ölçüdə həyətyanı torpaq sahəsinə isə İddiaçı1 ailə üzvləri (cəmi 4 nəfər) ilə birlikdə çıxarışların verilməsi öhdəliyinin cavabdehin üzərinə qoyulması tələbi”nə dair iddiası mümkün sayılmasın. Qərardaddan qərardad rəsmi qaydada təqdim olunduğu vaxtdan (elan olunduğu vaxtdan) 10 (on) gün müddətində Naxçıvan Muxtar Respublikasının İnzibati Məhkəməsi vasitəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasına apellyasiya şikayəti verilə bilər. Hakim: Tural Əliyev